Tiếp cận dịch vụ ngân hàng số nhằm thúc đẩy phát triển du lịch cộng đồng bền vững của các hộ dân tộc thiểu số trên địa bàn tỉnh Lai Châu

Luận văn tiếp cận ngân hàng số phát triển du lịch cộng đồng của hộ dân tộc thiểu số tại tỉnh Lai Châu

• Tác giả: Hoàng Thị Ngọc Hường
• Người hướng dẫn: PGS. Đỗ Xuân Luận
• Trường học: Trường Đại học Kinh tế và Quản trị kinh doanh - Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Quản lý kinh tế
• Đề tài: Tiếp cận dịch vụ ngân hàng số nhằm thúc đẩy phát triển du lịch cộng đồng bền vững của các hộ dân tộc thiểu số trên địa bàn tỉnh Lai Châu
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2022
• Địa điểm: Thái Nguyên

Tóm tắt

I. Tổng quan tiếp cận ngân hàng số trong du lịch cộng đồng Lai Châu

Du lịch cộng đồng tại Lai Châu đang phát triển mạnh mẽ. Các bản làng như Sin Suối Hồ và Sì Thâu Chải thu hút đông đảo du khách trong và ngoài nước. Đồng bào các dân tộc Mông, Dao, Thái tích cực tham gia kinh doanh dịch vụ lưu trú homestay và ẩm thực. Tuy nhiên, phương thức thanh toán tiền mặt truyền thống bộc lộ nhiều điểm hạn chế. Việc mang theo tiền mặt gây bất tiện cho khách tham quan. Do đó, nhu cầu tiếp cận dịch vụ ngân hàng số trở nên vô cùng cấp thiết. Ngân hàng số cung cấp các tiện ích thanh toán trực tuyến toàn diện. Khách hàng có thể chuyển khoản tức thì qua mã QR hoặc ứng dụng ngân hàng di động. Dịch vụ này vận hành liên tục 24/7 và có tính bảo mật cao. Đối với các hộ kinh doanh du lịch, việc sử dụng ngân hàng số giúp theo dõi doanh thu minh bạch và chính xác. Đây là bước đi nền tảng trong quá trình chuyển đổi số ngành du lịch Lai Châu. Sự kết hợp giữa công nghệ tài chính hiện đại và văn hóa bản địa tạo ra động lực mới. Nền kinh tế du lịch nông thôn nhờ vậy phát triển bền vững hơn.

1.1. Khái niệm và vai trò của dịch vụ ngân hàng số

Ngân hàng số là mô hình số hóa toàn bộ dịch vụ ngân hàng truyền thống. Toàn bộ giao dịch đều diễn ra trên nền tảng Internet qua ứng dụng di động. Người dùng không cần trực tiếp đến chi nhánh hay phòng giao dịch. Ngân hàng số đóng vai trò huyết mạch trong nền kinh tế hiện đại. Dịch vụ này giúp người tiêu dùng tiết kiệm thời gian và chi phí giao dịch. Các rủi ro như mất cắp hoặc nhận tiền giả được loại bỏ hoàn toàn. Đối với du lịch cộng đồng, ngân hàng số mang lại trải nghiệm thuận tiện cho du khách quốc tế và nội địa. Dòng tiền lưu thông nhanh chóng thúc đẩy thương mại địa phương tăng trưởng.

1.2. Bối cảnh du lịch cộng đồng tại tỉnh Lai Châu

Lai Châu sở hữu cảnh quan thiên nhiên hùng vĩ và bản sắc văn hóa phong phú. Tỉnh có 20 dân tộc cùng sinh sống hòa thuận qua nhiều thế hệ. Các điểm du lịch như bản Sin Suối Hồ tại Phong Thổ và bản Sì Thâu Chải tại Tam Đường được đầu tư bài bản. Hàng chục hộ đồng bào dân tộc thiểu số trực tiếp tham gia làm du lịch. Thu nhập từ dịch vụ đón khách cải thiện rõ rệt đời sống người dân vùng cao. Dù vậy, hạ tầng tài chính vùng sâu vùng xa vẫn còn nhiều khoảng trống. Sự thiếu hụt các điểm rút tiền mặt khiến việc áp dụng thanh toán số trở thành yêu cầu cấp bách. Tiếp cận ngân hàng số giúp du lịch bản địa hội nhập sâu rộng hơn.

II. Thực trạng tiếp cận ngân hàng số trong du lịch cộng đồng Lai Châu

Thực tế triển khai tại Lai Châu ghi nhận nhiều tín hiệu tích cực lẫn rào cản lớn. Một bộ phận chủ hộ homestay trẻ tuổi đã bắt đầu đặt mã VietQR tại quầy tiếp đón. Khách du lịch dễ dàng quét mã để chi trả tiền phòng và dịch vụ ăn uống. Điều này rút ngắn thời gian thanh toán và hạn chế tranh chấp tiền thừa. Tuy nhiên, mức độ thâm nhập dịch vụ ngân hàng số vẫn chưa đồng đều. Đa số chủ hộ lớn tuổi người dân tộc Dao và H'Mông còn ngần ngại tiếp cận công nghệ. Họ quen giữ tiền mặt và cảm thấy bất an khi giao dịch trên không gian mạng. Rào cản ngôn ngữ và kỹ năng sử dụng điện thoại thông minh là thách thức thực tế. Bên cạnh đó, hạ tầng mạng viễn thông tại các bản vùng sâu chưa ổn định. Nhiều thời điểm đường truyền Internet bị ngắt quãng, làm gián đoạn thanh toán của du khách. Các ngân hàng thương mại cũng chưa có nhiều chương trình hướng dẫn tận nơi cho người dân tộc thiểu số. Những vướng mắc này làm chậm tiến trình chuyển đổi số toàn diện tại địa phương.

2.1. Rào cản hạ tầng kỹ thuật và công nghệ thông tin

Địa hình đồi núi hiểm trở tại Lai Châu gây khó khăn cho việc phủ sóng viễn thông. Nhiều điểm du lịch xa trung tâm huyện thường xuyên gặp sự cố mất tín hiệu 4G. Mạng Wifi tại các homestay thường có băng thông hẹp và thiếu ổn định khi đông khách truy cập. Khi đường truyền chập chờn, giao dịch ngân hàng số bị treo hoặc báo lỗi. Sự cố kỹ thuật này gây tâm lý hoang mang cho người bán lẫn khách mua hàng. Thêm vào đó, địa bàn thiếu các trạm giao dịch và cây ATM tự động. Người dân khó nộp hoặc rút tiền mặt khi phát sinh nhu cầu đột xuất. Hạ tầng kỹ thuật còn yếu đang kìm hãm tiềm năng kinh doanh du lịch số.

2.2. Nhận thức và năng lực số của hộ dân tộc thiểu số

Trình độ học vấn và năng lực ứng dụng công nghệ của các hộ đồng bào còn nhiều giới hạn. Nhiều người dân tộc thiểu số chưa đọc thông thạo tiếng phổ thông nên khó thao tác trên ứng dụng. Nỗi sợ bị lừa đảo trực tuyến hay mất tiền trong tài khoản khiến người dân e dè. Thói quen sử dụng tiền mặt trong đời sống sinh hoạt đã ăn sâu vào nếp nghĩ của cộng đồng. Việc cài đặt bảo mật, ghi nhớ mật khẩu và mã OTP gây ra nhiều trở ngại thực tế. Các chủ homestay thiếu sự tự tin khi giải quyết các sự cố chuyển nhầm tài khoản. Do đó, ngân hàng số vẫn chưa trở thành lựa chọn ưu tiên hàng đầu của người dân bản địa.

III. Giải pháp nâng cao tiếp cận ngân hàng số trong du lịch Lai Châu

Để mở rộng tiếp cận ngân hàng số, chính quyền tỉnh Lai Châu cần triển khai giải pháp đồng bộ. Trước hết, các nhà mạng viễn thông phải nâng cấp trạm thu phát sóng di động tại các bản du lịch trọng điểm. Đảm bảo kết nối mạng Internet cáp quang và sóng di động 4G luôn thông suốt là yếu tố then chốt. Tiếp theo, các ngân hàng thương mại trên địa bàn cần đơn giản hóa giao diện ứng dụng. Thiết kế ứng dụng trực quan, hỗ trợ tiếng nói bản địa sẽ giúp người dân dễ dàng sử dụng. Ngân hàng cần cử cán bộ tín dụng về tận bản để mở tài khoản và cấp mã QR miễn phí. Những chiến dịch hướng dẫn cầm tay chỉ việc giúp bà con tự tin làm chủ thao tác chuyển khoản và bảo mật. Ngoài ra, việc liên kết giữa chính quyền xã, ngân hàng và ban quản lý du lịch cộng đồng rất quan trọng. Cần xây dựng các quy chế hỗ trợ tài chính vi mô và cung cấp các gói vay ưu đãi số hóa. Nguồn vốn này giúp các hộ nâng cấp phòng nghỉ homestay và trang bị thiết bị thanh toán hiện đại. Mô hình thanh toán không dùng tiền mặt cần được khen thưởng kịp thời để nhân rộng.

3.1. Đẩy mạnh tập huấn kỹ năng tài chính số cộng đồng

Công tác đào tạo kỹ năng số cần được tổ chức thường xuyên tại nhà văn hóa bản. Nội dung tập huấn tập trung vào các thao tác thực hành cụ thể như tạo mã VietQR, kiểm tra số dư và xác thực OTP. Giảng viên sử dụng hình ảnh minh họa sinh động thay cho lý thuyết phức tạp. Cần phát huy vai trò của tổ công nghệ số cộng đồng và thanh niên bản địa. Lực lượng trẻ có khả năng tiếp thu nhanh sẽ trực tiếp hỗ trợ các bậc phụ huynh. Khóa học cũng trang bị kiến thức nhận diện thủ đoạn gian lận trực tuyến để bảo vệ tài sản. Nhờ đó, người dân hình thành phản xạ cảnh giác và an tâm sử dụng dịch vụ tài chính số.

3.2. Hoàn thiện chính sách hỗ trợ tín dụng và công nghệ

Ngân hàng Chính sách xã hội và các ngân hàng thương mại cần thiết kế gói tín dụng chuyên biệt cho du lịch cộng đồng. Hạn mức vay linh hoạt cùng lãi suất ưu đãi tạo điều kiện cho các hộ đồng bào nâng cấp cơ sở vật chất. Quy trình thẩm định vay vốn nên tích hợp chấm điểm tín dụng số dựa trên lịch sử giao dịch trực tuyến. Phương thức này giảm bớt thủ tục chứng minh tài sản thế chấp rườm rà. Đồng thời, địa phương cần chính sách hỗ trợ chi phí mua sắm điện thoại thông minh và thiết bị POS di động. Khi lợi ích kinh tế gắn liền với tiện ích thực tế, các hộ dân sẽ chủ động tham gia hệ sinh thái tài chính số.

IV. Kết luận về tiếp cận ngân hàng số trong du lịch cộng đồng bản địa

Tiếp cận ngân hàng số là động lực thiết yếu để phát triển du lịch cộng đồng bền vững tại Lai Châu. Việc số hóa dịch vụ tài chính mang lại lợi ích kép cho cả du khách và người dân bản địa. Khách tham quan có được trải nghiệm chi tiêu thuận tiện, an toàn và nhanh chóng. Các hộ kinh doanh gia tăng thu nhập, quản lý dòng tiền minh bạch và giảm thiểu rủi ro thất thoát. Ứng dụng công nghệ thanh toán số không làm mất đi bản sắc văn hóa dân tộc. Ngược lại, đây là công cụ hiện đại hỗ trợ bảo tồn và lan tỏa các giá trị văn hóa độc đáo. Các sản phẩm thủ công mỹ nghệ, thổ cẩm và nông sản đặc sản vùng cao dễ dàng tiếp cận thị trường tiêu thụ rộng lớn. Để duy trì thành quả lâu dài, sự gắn kết giữa Nhà nước, ngân hàng và cộng đồng giữ vai trò quyết định. Đổi mới tư duy và kiên trì đào tạo kỹ năng số sẽ tạo ra sự chuyển biến căn bản. Du lịch Lai Châu nhờ đó sẽ khẳng định vị thế điểm đến thân thiện, văn minh và hiện đại trên bản đồ du lịch Việt Nam.

4.1. Lợi ích bền vững đối với kinh tế và xã hội địa phương

Ngân hàng số tạo nền tảng vững chắc cho công tác giảm nghèo tại các vùng sâu Lai Châu. Nguồn thu từ dịch vụ homestay và bán hàng lưu niệm được tích lũy an toàn trong tài khoản ngân hàng. Các hộ dân dần hình thành thói quen tiết kiệm và đầu tư tái sản xuất có kế hoạch. Minh bạch tài chính giúp chính quyền địa phương thống kê doanh thu du lịch chính xác hơn. Nguồn thu từ du lịch đóng góp trở lại cho quỹ phát triển cộng đồng và tu sửa cơ sở hạ tầng thôn bản. Việc tiếp cận công nghệ giúp đồng bào dân tộc tự tin hòa nhập vào dòng chảy kinh tế số quốc gia mà không bị tụt lại phía sau.

4.2. Khả năng nhân rộng mô hình tại vùng Tây Bắc

Bài học kinh nghiệm từ Sin Suối Hồ và Sì Thâu Chải mang giá trị thực tiễn to lớn. Mô hình bản du lịch số không dùng tiền mặt có thể chuyển giao hiệu quả sang các tỉnh lân cận như Lào Cai, Điện Biên và Yên Bái. Điều kiện tiên quyết là sự đồng lòng của bà con dân bản cùng sự hỗ trợ kỹ thuật sát sao từ ngành ngân hàng. Kết hợp văn hóa bản địa độc đáo với giải pháp công nghệ tiên tiến tạo nên sức hút khác biệt cho toàn vùng Tây Bắc. Sự thành công của Lai Châu chứng minh rằng công nghệ số hoàn toàn có thể bén rễ tại các bản làng xa xôi nhất.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Tỉnh Lai Châu là địa bàn biên giới trọng yếu vùng Tây Bắc với diện tích tự nhiên đạt trên 9.068 km² (xếp thứ 10 trong số 63 tỉnh, thành phố cả nước), đồng thời là nơi hội tụ bản sắc văn hóa phong phú của 20 dân tộc anh em. Trong giai đoạn 2018 - 2020, xu hướng trải nghiệm văn hóa bản địa gắn với cảnh quan sinh thái nguyên sơ đã mở ra tiềm năng kinh tế to lớn cho cộng đồng địa phương. Dù vậy, hoạt động du lịch cộng đồng tại các thôn bản vùng cao vẫn chủ yếu diễn ra tự phát, quy mô hộ gia đình nhỏ lẻ và chịu sức ép lớn về hạ tầng cũng như nguồn lực tài chính. Do khoảng cách từ các bản du lịch đến trung tâm huyện thường dao động từ 30 km đến hơn 50 km với địa hình chia cắt, việc tiếp cận mạng lưới ngân hàng truyền thống gặp rất nhiều trở ngại.

Luận văn thạc sĩ chuyên ngành Quản lý kinh tế của tác giả Hoàng Thị Ngọc Hường giải quyết bài toán cấp thiết: Phân tích thực trạng và nhận diện các rào cản trong việc tiếp cận dịch vụ ngân hàng số của các hộ đồng bào dân tộc thiểu số kinh doanh du lịch cộng đồng tại tỉnh Lai Châu, từ đó kiến tạo hệ thống giải pháp đòn bẩy nhằm thúc đẩy tăng trưởng bền vững. Không gian nghiên cứu tập trung vào hai điểm đến tiêu biểu là bản Sì Thâu Chải thuộc xã Hồ Thầu, huyện Tam Đường (nơi cư trú của người Dao) và bản Sin Suối Hồ thuộc xã Sin Suối Hồ, huyện Phong Thổ (địa bàn sinh sống của người H'Mông). Phạm vi dữ liệu thứ cấp bao quát giai đoạn 2018 - 2020 kết hợp điều tra khảo sát thực địa sơ cấp năm 2021. Đề tài mang ý nghĩa thực tiễn sâu sắc trong việc thúc đẩy tài chính toàn diện, hướng tới mục tiêu gia tăng tỷ trọng thanh toán không dùng tiền mặt từ mức dưới 15% hiện tại lên trên 60% trong hoạt động du lịch, tạo sinh kế ổn định cho hơn 80% dân số là đồng bào dân tộc thiểu số toàn tỉnh.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng trên sự giao thoa giữa hai nền tảng lý luận chính. Thứ nhất là lý thuyết Du lịch dựa vào cộng đồng (Community-Based Tourism - CBT) theo quan điểm của Nicole Hausle và Wolfgang Strasdas (2009), kết hợp quy định pháp lý tại Khoản 15 Điều 3 Luật Du lịch số 09/2017/QH14, xác định cộng đồng bản địa vừa là chủ thể quản lý, bảo tồn văn hóa - tài nguyên, vừa là đối tượng thụ hưởng trực tiếp lợi ích kinh tế. Thứ hai là lý thuyết Tài chính toàn diện và khung phát triển Ngân hàng số (Digital Banking) theo tinh thần Quyết định số 986/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ phê duyệt Chiến lược phát triển ngành ngân hàng đến năm 2025, định hướng đến năm 2030.

Mô hình nghiên cứu chuẩn hóa bốn khái niệm nền tảng: Du lịch cộng đồng bền vững (phát triển hài hòa giữa kinh tế, bảo tồn văn hóa và môi trường sinh thái); Ngân hàng số (số hóa 100% quy trình giao dịch trên nền tảng kết nối mạng, xóa bỏ rào cản không gian và thời gian); Dịch vụ tài chính số vi mô (bao gồm chuyển khoản 24/7, quét mã QR, tiết kiệm online và tín dụng trực tuyến); Khả năng tiếp cận dịch vụ số (được đo lường qua quyền sở hữu tài khoản, tần suất thao tác và mức độ thành thạo công nghệ của chủ hộ).

Phương pháp nghiên cứu

Dữ liệu thứ cấp giai đoạn 2018 - 2020 được thu thập từ báo cáo thống kê của Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Lai Châu, Chi nhánh Ngân hàng Nhà nước và UBND các xã khảo sát. Về dữ liệu sơ cấp, tác giả tiến hành điều tra thực địa trong năm 2021 với cỡ mẫu nghiên cứu gồm 120 hộ gia đình dân tộc thiểu số đang trực tiếp kinh doanh dịch vụ homestay, ăn uống và trải nghiệm du lịch (trong đó gồm 65 hộ người Dao tại bản Sì Thâu Chải và 55 hộ người H'Mông tại bản Sin Suối Hồ).

Phương pháp chọn mẫu áp dụng là phương pháp chọn mẫu phân tầng có chủ đích (purposive stratified sampling) kết hợp phỏng vấn sâu đại diện ban quản lý bản, lãnh đạo ngân hàng thương mại và các doanh nghiệp lữ hành. Nghiên cứu sử dụng phương pháp thống kê mô tả (descriptive statistics) kết hợp phân tích so sánh tỷ lệ phần trăm (%). Việc lựa chọn các phương pháp này xuất phát từ lý do cần lượng hóa cụ thể mức độ phổ cập của từng ứng dụng tài chính số, đồng thời so sánh tường minh sự khác biệt về doanh thu, chi phí giao dịch giữa nhóm hộ ứng dụng công nghệ và nhóm thuần túy giao dịch truyền thống trong điều kiện văn hóa vùng cao đặc thù.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Phân tích số liệu khảo sát thực tế năm 2021 ghi nhận bốn phát hiện cốt lõi về thực trạng tài chính số của các hộ làm du lịch:

Thứ nhất, tồn tại sự chênh lệch lớn giữa tỷ lệ sở hữu phương tiện công nghệ và tỷ lệ kích hoạt dịch vụ ngân hàng số. Khoảng 76,7% số hộ khảo sát có sở hữu ít nhất một điện thoại thông minh kết nối mạng di động 3G/4G, tuy nhiên chỉ có 31,7% chủ hộ thực tế cài đặt và vận hành ứng dụng Mobile Banking.

Thứ hai, phương thức thanh toán tiền mặt vẫn chi phối tuyệt đối chuỗi cung ứng dịch vụ bản địa. Trong cơ cấu chi trả của du khách tại hai bản, tiền mặt chiếm tỷ trọng áp đảo lên tới 72,5%, giao dịch chuyển khoản qua tài khoản ngân hàng chiếm 19,2%, trong khi hình thức quét mã QR Code chỉ chiếm vỏn vẹn 8,3% tổng số lượt thanh toán.

Thứ ba, khoảng trống rất lớn trong cung ứng vốn tín dụng trực tuyến. Có tới 68,3% số hộ có nhu cầu vay vốn để nâng cấp công trình homestay và mua sắm tiện nghi với mức vốn cần thiết từ 80 đến 150 triệu đồng/hộ. Dù vậy, chỉ 34,2% số hộ tiếp cận được nguồn vốn truyền thống thông qua Ngân hàng Chính sách xã hội hoặc Agribank chi nhánh huyện, trong khi tỷ lệ tiếp cận các gói tín dụng trực tuyến qua ứng dụng ngân hàng số ghi nhận ở mức 0%.

Thứ tư, hiệu quả kinh tế rõ rệt của việc số hóa dòng tiền. Những hộ gia đình chủ động sử dụng tài khoản ngân hàng để nhận tiền cọc giữ phòng và thanh toán từ xa đạt mức doanh thu bình quân khoảng 18,5 triệu đồng/tháng, cao hơn 26,7% so với nhóm hộ hoàn toàn phụ thuộc vào việc thu tiền mặt trực tiếp tại bản (đạt mức bình quân 14,6 triệu đồng/tháng).

Thảo luận kết quả

Thực tế nghiên cứu cho thấy sự đứt gãy trong tiếp cận ngân hàng số bắt nguồn từ ba rào cản chính. Về phía hộ kinh doanh, rào cản ngôn ngữ và trình độ công nghệ hạn chế tạo tâm lý lo sợ mất tiền khi thực hiện giao dịch online. Về phía ngân hàng, các quy trình mở gói tín dụng vẫn nặng về xác minh tài sản bảo đảm truyền thống, chưa tích hợp chấm điểm tín dụng dựa trên dòng tiền số. Về phía địa phương, hạ tầng viễn thông tại các sườn núi cao đôi lúc thiếu ổn định trong mùa mưa lũ.

Khi so sánh với kinh nghiệm quốc tế, bài học từ mô hình Vườn quốc gia Gunung Halimun (Indonesia) cho thấy việc các tổ chức hỗ trợ cộng đồng mở tài khoản ngân hàng dùng chung đã giúp quản lý minh bạch 88,8% doanh thu từ du khách, đồng thời phân bổ trực tiếp 30% quỹ lương cho đồng bào bản địa. Tương tự, tại làng Ghandruk (Nepal), việc đào tạo kỹ năng quản lý dịch vụ lưu trú đã giúp 95% hộ nhà nghỉ duy trì hoạt động kinh doanh bền vững. Dữ liệu thực chứng của luận văn có thể được trình bày hiệu quả qua biểu đồ hình tròn phản ánh tỷ trọng tiền mặt (72,5%) đối lập với thanh toán số (27,5%), kết hợp bảng ma trận đối sánh chéo giữa trình độ học vấn chủ hộ và tần suất sử dụng Mobile Banking, làm sáng tỏ mối liên hệ tỷ lệ thuận giữa năng lực số và doanh thu du lịch.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm tháo gỡ điểm nghẽn và phát huy vai trò đòn bẩy của ngân hàng số trong phát triển du lịch cộng đồng bền vững tại Lai Châu, bốn nhóm giải pháp hành động được đề xuất:

Một là, phổ cập hạ tầng thanh toán số và cấp mã VietQR đồng bộ. Cơ quan viễn thông phối hợp cùng các ngân hàng thương mại triển khai lắp đặt trạm phát sóng bổ sung và cấp phát bảng mã QR Code gắn kèm tài khoản thanh toán cho 100% cơ sở homestay, nhà hàng và quầy lưu niệm bản địa. Mục tiêu nâng tỷ trọng giao dịch không tiền mặt đạt mốc 50% trong toàn bộ các giao dịch du lịch. Thời gian thực hiện từ quý I/2024 đến hết quý IV/2025 do UBND các huyện Tam Đường, Phong Thổ phối hợp Chi nhánh Ngân hàng Nhà nước tỉnh Lai Châu chỉ đạo.

Hai là, thiết kế sản phẩm tín dụng số vi mô không cần tài sản thế chấp. Các ngân hàng thương mại chủ lực, đặc biệt là Agribank và Ngân hàng Chính sách xã hội, cần xây dựng gói vay phục vụ du lịch sinh thái hạn mức từ 30 đến 100 triệu đồng với quy trình xét duyệt online dựa trên dòng tiền giao dịch mã QR của homestay, giải ngân trong vòng 24 giờ. Mục tiêu cung ứng vốn cho ít nhất 70 hộ kinh doanh du lịch. Thời gian triển khai từ quý III/2024 đến năm 2026.

Ba là, tổ chức chiến dịch tập huấn kỹ năng số "cầm tay chỉ việc" đa ngôn ngữ. Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Lai Châu chủ trì phối hợp với Đoàn Thanh niên tổ chức các lớp tập huấn kỹ năng mở ví điện tử, quản trị mật khẩu và phòng chống lừa đảo trực tuyến bằng tiếng H'Mông và tiếng Dao. Mục tiêu 100% chủ hộ kinh doanh hoàn thành khóa đào tạo thực hành. Thời gian thực hiện định kỳ 2 đợt mỗi năm trong giai đoạn 2024 - 2025.

Bốn là, thành lập quỹ phát triển du lịch cộng đồng số hóa. Ban Quản lý bản Sì Thâu Chải và Sin Suối Hồ đứng tên mở tài khoản ngân hàng số công khai, tự động trích lập từ 5% đến 10% doanh thu lưu trú hàng tháng để tài trợ tái thiết hạ tầng giao thông, vệ sinh môi trường và tổ chức lễ hội truyền thống. Mục tiêu số hóa 100% nguồn thu đóng góp cộng đồng từ quý II/2025.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nội dung và kết quả nghiên cứu của luận văn mang giá trị ứng dụng thiết thực cho bốn nhóm đối tượng:

Thứ nhất, cơ quan hoạch định chính sách và quản lý nhà nước: Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch, Sở Thông tin và Truyền thông cùng UBND các huyện vùng cao có căn cứ thực nghiệm để xây dựng đề án chuyển đổi số du lịch nông thôn, xây dựng tiêu chí "bản du lịch thông minh" giai đoạn 2025 - 2030.

Thứ hai, các ngân hàng thương mại và công ty công nghệ tài chính (Fintech): Cung cấp số liệu khảo sát chân thực về thói quen tài chính của đồng bào dân tộc thiểu số, làm tiền đề nghiên cứu giao diện người dùng đơn giản hóa, tích hợp giọng nói bản địa cho hơn 14 triệu người dân tộc thiểu số trên toàn quốc.

Thứ ba, các hợp tác xã và hộ kinh doanh du lịch cộng đồng: Nắm bắt phương pháp quản trị dòng tiền online, tận dụng lịch sử thanh toán không dùng tiền mặt để nâng cao uy tín tín dụng cá nhân, từ đó tiếp cận nguồn vốn ưu đãi mở rộng kinh doanh và tăng trưởng doanh thu tối thiểu 25%.

Thứ tư, giảng viên, học viên cao học và sinh viên ngành Quản lý kinh tế, Du lịch học: Đóng vai trò như một case study điển hình, liên ngành giữa số hóa dịch vụ ngân hàng và phát triển du lịch sinh thái bền vững tại khu vực miền núi phía Bắc với chuỗi dữ liệu khảo sát 120 hộ thực nghiệm độc đáo.

Câu hỏi thường gặp

Du lịch cộng đồng bền vững tại Lai Châu có đặc thù nào nổi bật? Du lịch Lai Châu dựa trên không gian sinh thái vùng cao biên giới và nền văn hóa nguyên bản của 20 dân tộc, tiêu biểu là người Dao tại Sì Thâu Chải và người H'Mông tại Sin Suối Hồ. Phát triển bền vững tại đây đòi hỏi giữ gìn kiến trúc nhà trình tường, trang phục thổ cẩm và bảo vệ rừng đầu nguồn, bảo đảm lợi ích kinh tế chia sẻ trực tiếp cho hơn 80% cư dân bản địa.

Dịch vụ ngân hàng số mang lại lợi thế cạnh tranh gì cho hộ làm du lịch? Ngân hàng số xóa nhòa khoảng cách di chuyển từ 30 đến 50 km đèo dốc từ bản ra trung tâm huyện. Dịch vụ cho phép nhận tiền đặt cọc phòng tức thì từ du khách thập phương, loại bỏ hoàn toàn nguy cơ tiền giả, rủi ro cất trữ tiền mặt và giúp doanh thu trung bình của hộ kinh doanh tăng thêm 26,7% so với chỉ dùng tiền mặt.

Rào cản lớn nhất khi đưa ngân hàng số đến bản vùng cao là gì? Rào cản lớn nhất nằm ở kỹ năng thao tác công nghệ số và tâm lý lo ngại mất an toàn thông tin. Dù 76,7% hộ sở hữu điện thoại thông minh, nhưng tỷ lệ sử dụng app ngân hàng chỉ đạt 31,7% do giao diện ứng dụng hoàn toàn bằng tiếng phổ thông với nhiều thuật ngữ kỹ thuật phức tạp, thiếu tính năng hỗ trợ song ngữ bản địa cho đồng bào.

Hộ kinh doanh không có tài sản bảo đảm thế chấp có thể vay vốn tín dụng số bằng cách nào? Các tổ chức tài chính có thể triển khai giải pháp chấm điểm tín dụng dựa trên dòng tiền điện tử phát sinh qua mã VietQR của hộ homestay. Khi hộ duy trì doanh thu trực tuyến ổn định từ 15 đến 20 triệu đồng mỗi tháng, hệ thống tự động xét duyệt hạn mức thấu chi tín chấp từ 30 đến 50 triệu đồng trực tiếp trên app di động mà không cần thế chấp sổ đỏ.

Kinh nghiệm quốc tế nào từ Indonesia và Nepal có thể ứng dụng ngay tại Lai Châu? Bài học cốt lõi từ Vườn quốc gia Gunung Halimun (Indonesia) và Annapurna (Nepal) là thành lập tài khoản ngân hàng số tập thể cho ban quản lý du lịch bản. Nguồn thu từ dịch vụ được tự động trích từ 5% đến 15% vào tài khoản quỹ chung nhằm chi trả công bằng cho đội vệ sinh, đội văn nghệ dân gian và tu bổ đường sá một cách công khai, minh bạch.

Kết luận

• Luận văn hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận về mối quan hệ cộng hưởng giữa ngân hàng số và du lịch cộng đồng bền vững tại vùng đồng bào thiểu số.
• Công trình cung cấp bức tranh thực chứng sâu sắc thông qua điều tra 120 hộ dân tộc Dao và H'Mông tại hai huyện Tam Đường và Phong Thổ của tỉnh Lai Châu.
• Nghiên cứu chỉ rõ khoảng cách số khi tỷ lệ dùng app ngân hàng mới dừng lại ở 31,7% dù tỷ lệ sở hữu điện thoại thông minh đạt tới 76,7%.
• Đóng góp hệ thống 4 nhóm giải pháp đột phá gắn chặt hạ tầng viễn thông, tín dụng số vi mô, đào tạo kỹ năng thực hành và số hóa quỹ bản làng.
• Khẳng định mô hình chuyển đổi số tài chính là chìa khóa gia tăng hơn 26% doanh thu dịch vụ cho các hộ kinh doanh du lịch cộng đồng.

Đóng góp lớn nhất của luận văn là tạo dựng cầu nối thực tiễn giữa chính sách tài chính toàn diện quốc gia với chiến lược phát triển kinh tế du lịch bản địa tại địa bàn biên giới Tây Bắc. Về định hướng tiếp theo, nghiên cứu cần được nhân rộng khảo sát liên tỉnh tại Lào Cai, Hà Giang và Sơn La trong giai đoạn 2025 - 2027 để chuẩn hóa khung chỉ số tài chính số du lịch cộng đồng cấp vùng. Các cơ quan quản lý, tổ chức tín dụng và cộng đồng người dân cần nhanh chóng liên kết hành động, biến công nghệ số thành trợ lực vững chắc giúp nâng cao đời sống đồng bào vùng cao.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ TIẾP CẬN DỊCH VỤ NGÂN HÀNG SỐ TRONG PHÁT TRIỂN DU LỊCH CỘNG ĐỒNG BỀN VỮNG CỦA CÁC HỘ DÂN TỘC THIỂU SỐ 1. Khái quát về du lịch cộng đồng 1. Khái niệm du lịch cộng đồng Thuật ngữ “Du lịch cộng đồng” (Community-based tourism) bắt nguồn từ loại hình du lịch làng bản, xuất hiện vào những năm 1970, khi một số khách du lịch muốn tham quan các làng bản và tìm hiểu văn hóa kết hợp với khám phá tự nhiên. Thông thường các hoạt động du lịch này thường được tổ chức ở những khu vực rừng núi còn mang tính tự nhiên hoang dã, có hệ sinh thái đa dạng.v… nhưng còn hẻo lánh, thưa thớt dân cư.

Điều này dẫn đến việc khách du lịch gặp khó khăn rất nhiều về vấn đề giao thông, điều kiện sinh hoạt, thông tin hay các điều kiện hỗ trợ cho hoạt động du lịch khác. Khi đó, khách du lịch cần sự hỗ trợ của người dân bản xứ: dẫn đường, cung cấp đồ ăn, chỗ ngủ… Khách du lịch đã đưa ra cách gọi đầu tiên đó là “những chuyến du lịch có sự hỗ trợ của người dân bản xứ”. Đó chính là tiền đề cho khái niệm du lịch cộng đồng sau này. Khi nghiên cứu về DLCĐ, do vị trí của du lịch dựa vào cộng đồng tùy theo góc nhìn, quan điểm nghiên cứu nên cho đến nay còn tồn tại khá nhiều ý kiến, khái niệm về hoạt động du lịch này.

Hai nhà nghiên cứu Nicole Hausle và Wolfgang Strasdas (2009) cho rằng: “Du lịch cộng đồng là một loại hình du lịch trong đó chủ yếu người dân địa phương đứng ra phát triển và quản lý. Lợi ích kinh tế có được từ du lịch sẽ đọng lại nền kinh tế địa phương”. Quan điểm này, Nicole và Wolfgang nhấn mạnh đến vai trò chính của người dân địa phương trong vấn đề phát triển du lịch ngay trên địa bàn quản lý. 6 Theo Viện Miền núi: “Du lịch cộng đồng là nhằm bảo tồn tài nguyên du lịch tại điểm du lịch đón khách vì sự phát triển du lịch bền vững dài hạn.

Du lịch cộng đồng khuyến khích sự tham gia của người dân địa phương trong du lịch và có cơ chế tạo các cơ hội cho cộng đồng. Du lịch cộng đồng là một quá trình tương tác giữa cộng đồng và khách du lịch mà sự tham gia có ý nghĩa của cả hai phía mang lại các lợi ích kinh tế, bảo tồn cho cộng đồng và môi trường địa phư- ơng”. Quan niệm này thiên về khía cạnh xã hội học, nhìn hoạt động du lịch như một môi trường nảy sinh và phát triển các quan hệ xã hội. Tại Hội thảo “Chia sẻ Bài học Kinh nghiệm Phát triển du lịch cộng đồng” được Tổng cục Du lịch tổ chức tại Hà Nội năm 2003 đã xác định: “Phát triển du lịch có sự tham gia của cộng đồng nhằm đảm bảo văn hóa, thiên nhiên bền vững, nâng cao nhận thức và tăng quyền lực cho cộng đồng.

Cộng đồng được chia sẻ lợi ích từ hoạt động du lịch, nhận được sự hợp tác, hỗ trợ của chính phủ và các tổ chức quốc tế”. Ngày 19 tháng 6 năm 2017 Bộ Luật Du lịch số 09/2017/QH14 ban hành thì du lịch cộng đồng được định nghĩa tại Khoản 15 Điều 3 của Luật như sau: “Du lịch cộng đồng là loại hình du lịch được phát triển trên cơ sở các giá trị văn hóa của cộng đồng, do cộng đồng dân cư quản lý, tổ chức khai thác và hưởng lợi.” Tổng hợp từ những ý kiến, khái niệm của các tổ chức, nhà nghiên cứu nêu trên, có thể hiểu DLCĐ là một loại hình du lịch do chính cộng đồng người dân phối hợp tổ chức, quản lý và làm chủ để đem lại lợi ích kinh tế và bảo vệ được môi trường chung, thông qua việc giới thiệu với du khách các nét đặc trưng của địa phương (văn hoá, phong cảnh…), tạo điều kiện cho du khách trải nghiệm cuộc sống của người dân bản địa với những sinh hoạt rất đời thường và những món ăn dân dã đậm chất địa phương. Đặc điểm của du lịch cộng đồng a. Đặc điểm chung: 7 Du lịch cộng đồng đảm bảo văn hóa, thiên nhiên bền vững, cân bằng với các chỉ tiêu kinh tế, văn hóa xã hội và môi trường, trên cơ sở các nguồn tài nguyên thiên nhiên và văn hóa được khai thác hợp lý.

Du lịch cộng đồng chính là cách tốt nhất vừa làm du lịch vừa giữ gìn bản sắc văn hóa, sử dụng dịch vụ tại chỗ, phát triển giá trị văn hóa bản địa. Du lịch cộng đồng thúc đẩy nghề nghiệp truyền thống phát triển, bảo vệ tài nguyên môi trường. Thu nhập từ du lịch cộng đồng được giữ lại cho cộng đồng để bảo vệ môi trường và tái đầu tư cho du lịch của địa phương. Du lịch cộng đồng là loại hình du lịch mà cộng đồng dân cư làm chủ thể trực tiếp tham gia vào các hoạt động từ bảo tồn, quản lý đến khai thác giá trị du lịch từ các nguồn tài nguyên du lịch và môi trường du lịch, giữ vai trò chính trong các hoạt động kinh doanh du lịch như kinh doanh lưu trú, ăn uống, vận chuyển khách du lịch và kinh doanh các dịch vụ, hàng hóa, vui chơi, giải trí, hướng dẫn, tư vấn các hoạt động kinh tế và xã hội liên quan đến du lịch của địa phương.

Cộng đồng dân cư phải là người dân làm ăn, sinh sống trong hoặc liền kề với các điểm tài nguyên du lịch, đồng thời cộng đồng dân cư phải có quyền lợi và trách nhiệm khi tham gia khai thác và bảo vệ tài nguyên du lịch, ngăn ngừa các tác động xấu từ các hoạt động kinh doanh du lịch và từ các hoạt động của du khách. Du lịch cộng đồng còn bao gồm các yếu tố trợ giúp của cơ chế chính sách, của các cơ quan quản lý nhà nước về du lịch, các tổ chức, các cá nhân, các công ty lữ hành… nhằm phát huy lợi thế nguồn lực phát triển du lịch tại nơi có dân cư sinh sống gắn với nguồn tài nguyên du lịch. Du lịch cộng đồng giúp nhiều thành phần trong xã hội có thể đi du lịch và hưởng thụ các sản phẩm du lịch, đồng thời là công cụ tham gia trong việc giảm nghèo của cộng đồng, tạo việc làm cho cộng đồng địa phương, đóng góp vào sự phát triển kinh tế của địa phương thông qua bán các sản phẩm du lịch, tạo ra thị trường hàng hóa và dịch vụ, góp phần phát triển du lịch, nâng cao hình ảnh của điểm đến du lịch. Các bên tham gia du lịch cộng đồng: - Cộng đồng địa phương: Hoạt động DLCĐ hướng tới mục tiêu phát triển cộng đồng và bảo tồn tài nguyên du lịch, do vậy cộng đồng địa phương là yếu tố quan trọng hàng đầu.

Hoạt động du lịch cộng đồng hướng tới và nhấn mạnh yếu tố cộng đồng. Cộng đồng là tài nguyên, là mục đích, vừa là yếu tố đầu ra và đầu vào cho hoạt động du lịch. Cộng đồng địa phương là nhân tố hình thành, nuôi dưỡng, bảo tồn, phát huy các giá trị văn hóa bản địa: nghệ thuật kiến trúc trang trí nhà, nghệ thuật sản xuất hàng thủ công mỹ nghệ truyền thống, nghệ thuật ẩm thực, văn hóa ứng xử, lễ hội, văn hóa dân gian, văn hóa nghệ thuật truyền thống, tôn giáo, tín ngưỡng… Đây là nguồn tài nguyên có sức hấp dẫn đặc biệt đối với khách du lịch. Bên cạnh đó cộng đồng còn là người tham gia phục vụ du khách trong quá trình tham quan du lịch tại điểm đến, tham gia vào mọi hoạt động để làm chủ và thu lợi từ du lịch tại địa phương.

- Chính quyền địa phương: Là đại diện cho cộng đồng. Họ là những người lãnh đạo, có vai trò tổ chức và quản lý, tăng cường sức mạnh đoàn kết tập thể của cộng đồng, đặc biệt phát huy tiềm năng, thế mạnh của cộng đồng trong mọi hoạt động kinh tế, văn hóa, xã hội theo các chủ trương, đường lối của nhà nước, là cầu nối giữa cộng đồng với thế giới bên ngoài. - Các tổ chức, nhà tài trợ, tổ chức thuộc Chính phủ và phi Chính phủ, nhà khoa học: Là nhân tố hỗ trợ cộng đồng về việc lập dự án quy hoạch, phát triển du lịch, tài chính, vốn, kỹ thuật, kinh nghiệm và cơ chế chính sách để phát triển du lịch cộng đồng. Các tổ chức này có vai trò là những người hướng dẫn, giúp cộng đồng thực hiện các mục tiêu phát triển du lịch trong giai đoạn đầu, đưa ra các phương pháp làm du lịch.

Sau một thời gian hoạt động, họ sẽ trao quyền quản lý cho cộng đồng và chính quyền địa phương. 9 - Các doanh nghiệp kinh doanh lữ hành và dịch vụ du lịch: Chính là cầu nối giữa khách du lịch với cộng đồng, giữ vai trò môi giới trung gian để bán sản phẩm du lịch cho cộng đồng và cung cấp một phần sản phẩm du lịch mà cộng đồng chưa cung ứng đủ, đảm bảo cho sự đa dạng và chất lượng cho sản phẩm du lịch. Họ có thể sử dụng lao động là người địa phương, góp phần tạo việc làm và thu nhập cho dân cư bản địa. Ngoài ra, họ còn góp phần vào việc chia sẻ lợi ích cho cộng đồng bằng việc đóng thuế hoặc các loại phí (phí môi trường, vé tham quan…).

- Khách du lịch: Đóng vai trò là yếu tố của cầu du lịch. Thực tế tại nhiều mô hình phát triển du lịch cộng đồng, phần lớn khách du lịch đến từ các nước phát triển. Do vậy, họ có thói quen ăn ở vệ sinh và sống tiện nghi. Đây chính là những yêu cầu trong việc đảm bảo sự hài lòng của khách du lịch đối với sản phẩm du lịch cộng đồng.

Sự kết hợp của các nhân tố này sẽ tạo ra một sự đồng bộ và hiệu quả cao cho hoạt động du lịch. Các loại hình du lịch cộng đồng - Chuyên đề đặc biệt: Tìm hiểu, nghiên cứu về các loài động, thực vật quý hiếm; Tìm hiểu, nghiên cứu các loại thuốc bản địa; Tìm hiểu, học nghề thủ công, mỹ nghệ; Tìm hiểu, nghiên cứu văn hóa dân gian bản địa. - Du lịch làng, bản: Cùng ăn, ở, sinh hoạt cuộc sống thường ngày với cư dân địa phương; Tham quan bản, làng bằng phương tiện thô sơ hoặc đi bộ. - Du lịch sinh thái nông nghiệp: Tham quan đồn điền, trang trại, khu nuôi trồng; Trải nghiệm canh tác cùng người dân như: trồng trọt, chăn nuôi, đánh bắt thủy, hải sản; Tham gia các hoạt động ngoài trời tại vùng nông thôn.

- Du lịch trên sông, kênh, rạch: Du thuyền tham quan trên sông, ven biển; Tham gia các hoạt động trên tàu, thuyền.