Khóa luận tốt nghiệp tiềm năng mở rộng và sự tham gia của khách hàng vào hoạt động cho vay ngang hàng tại việt nam

Luận văn tốt nghiệp nghiên cứu tốt nghiệp tiềm năng mở rộng và sự tham gia của khách hàng vào hoạt động cho vay ngang hàng tại, điều tra thực trạng, phân tích số liệu, đề xuất

• Tác giả: Trần Lâm Thảo My
• Người hướng dẫn: ThS. Nguyễn Trung Hiếu
• Trường học: Trường Đại Học Ngân Hàng TP. Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Tài Chính – Ngân Hàng
• Đề tài: Tiềm Năng Mở Rộng Và Sự Tham Gia Của Khách Hàng Vào Hoạt Động Cho Vay Ngang Hàng Tại Việt Nam
• Loại tài liệu: Khóa Luận Tốt Nghiệp
• Năm xuất bản: 2018
• Địa điểm: TP. Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• 1. CHƯƠNG 1: GIỚI THIỆU NGHIÊN CỨU
• 1.1. BỐI CẢNH NGHIÊN CỨU
• 1.2. SỰ CẤP THIẾT CỦA ĐỀ TÀI
• 1.3. CÂU HỎI NGHIÊN CỨU
• 1.4. MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU
• 1.5. ĐỐI TƯỢNG VÀ PHẠM VI NGHIÊN CỨU
• 1.6. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 1.7. Ý NGHĨA NGHIÊN CỨU
• 1.8. TÓM TẮT CHƯƠNG 1
• 1.9. CƠ SỞ LÝ THUYẾT VÀ NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN
• 1.9.1. CƠ SỞ LÝ THUYẾT VỀ CHO VAY NGANG HÀNG
• 1.9.2. Cơ sở lý thuyết về kinh tế chia sẻ (sharing economy)
• 1.9.3. Cơ sở lý thuyết về peer-to-peer lending trong tài chính
• 1.9.4. Lý thuyết hành vi dự định (Theory of Planned Behavior) và Mô hình chấp nhận công nghệ (Technology Acceptance Model)
• 1.9.5. NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN VỀ CHO VAY NGANG HÀNG VÀ SỰ THAM GIA CỦA KHÁCH HÀNG
• 1.9.5.1. Các nghiên cứu về cho vay ngang hàng peer-to-peer lending
• 1.9.5.2. Các nghiên cứu về sự tham gia của khách hàng
• 1.9.6. CÁC NHÂN TỐ TÁC ĐỘNG ĐẾN HOẠT ĐỘNG CHO VAY NGANG HÀNG VÀ SỰ THAM GIA CỦA KHÁCH HÀNG
• 1.9.6.1. Các yếu tố ảnh hưởng đến hoạt động cho vay ngang hàng trong nền kinh tế
• 1.9.6.2. Các nhân tố tác động đến sự tham gia của khách hàng vào hoạt động cho vay ngang hàng
• 1.9.7. TÓM TẮT CHƯƠNG 2
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG VÀ TIỀM NĂNG MỞ RỘNG HOẠT ĐỘNG CHO VAY NGANG HÀNG TẠI VIỆT NAM
• 2.1. THỰC TRẠNG HOẠT ĐỘNG CHO VAY NGANG HÀNG TẠI VIỆT NAM
• 2.2. PHÂN TÍCH SWOT ĐỐI VỚI HOẠT ĐỘNG CHO VAY NGANG HÀNG CỦA TIMA
• 2.2.1. Tổng quan về công ty cho vay ngang hàng Tima
• 2.2.2. Phân tích SWOT đối với hoạt động cho vay ngang hàng của công ty Tima
• 2.3. TÓM TẮT CHƯƠNG 3
• 3. CHƯƠNG 3: NHÂN TỐ TÁC ĐỘNG ĐẾN SỰ THAM GIA CỦA KHÁCH HÀNG VÀO HOẠT ĐỘNG CHO VAY NGANG HÀNG
• 3.1. THANG ĐO LÝ THUYẾT VỀ NHÂN TỐ TÁC ĐỘNG ĐẾN SỰ THAM GIA CỦA KHÁCH HÀNG VÀO HOẠT ĐỘNG CHO VAY NGANG HÀNG
• 3.2. Phương pháp phân tích
• 3.3. PHƯƠNG PHÁP CHỌN MẪU VÀ TIẾN TRÌNH PHÂN TÍCH
• 3.3.1. Phương pháp chọn mẫu
• 3.3.2. Tiến trình phân tích
• 3.4. THỐNG KÊ MÔ TẢ MẪU
• 3.5. KẾT QUẢ KIỂM ĐỊNH THANG ĐO CRONBACH’S ALPHA
• 3.6. PHÂN TÍCH NHÂN TỐ KHÁM PHÁ VÀ NHÂN TỐ KHẲNG ĐỊNH
• 3.7. PHÂN TÍCH CÁC NHÂN TỐ TÁC ĐỘNG ĐẾN SỰ THAM GIA CỦA KHÁCH HÀNG VÀO HOẠT ĐỘNG CHO VAY NGANG HÀNG BẰNG MÔ HÌNH PHƯƠNG TRÌNH CẤU TRÚC SEM
• 3.8. KIỂM ĐỊNH GIẢ THUYẾT NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN KẾT QUẢ
• 4. CHƯƠNG 4: KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• 4.1. MỘT SỐ KIẾN NGHỊ TỪ KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 4.1.1. Kiến nghị tác động đến chuẩn chủ quan của khách hàng tham gia
• 4.1.2. Kiến nghị tác động đến danh tiếng của nền tảng
• 4.1.3. Kiến nghị tác động đến nhận thức rủi ro của khách hàng tham gia
• 4.1.4. Kiến nghị tác động đến niềm tin của khách hàng tham gia
• 4.2. HẠN CHẾ VÀ HƯỚNG NGHIÊN CỨU TIẾP THEO
• 4.3. TÓM TẮT CHƯƠNG 5
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Tiềm Năng Cho Vay Ngang Hàng Tại Việt Nam

Trong bối cảnh phát triển mạnh mẽ của công nghệ tài chính, cho vay ngang hàng (P2P lending) đã trở thành một xu hướng nổi bật tại Việt Nam. Mô hình này không chỉ giúp người vay tiếp cận nguồn vốn dễ dàng hơn mà còn mang lại lợi ích cho người cho vay. Theo nghiên cứu của Ngân hàng Thế giới, khoảng 79% dân số Việt Nam không được tiếp cận dịch vụ tài chính chính thức, tạo ra một thị trường tiềm năng lớn cho cho vay ngang hàng. Sự phát triển của công nghệ tài chính đã mở ra cơ hội cho các nền tảng P2P lending, giúp kết nối người cho vay và người đi vay một cách hiệu quả.

1.1. Đặc Điểm Nổi Bật Của Thị Trường Cho Vay Ngang Hàng

Thị trường cho vay ngang hàng tại Việt Nam đang phát triển với nhiều đặc điểm nổi bật. Đầu tiên, mô hình này cho phép người vay không cần tài sản thế chấp, điều này giúp mở rộng khả năng tiếp cận vốn cho nhiều đối tượng. Thứ hai, lãi suất cho vay thường thấp hơn so với ngân hàng truyền thống, tạo điều kiện thuận lợi cho người vay. Cuối cùng, quy trình xét duyệt nhanh chóng và đơn giản hơn, giúp người vay có thể nhận được vốn kịp thời cho nhu cầu của mình.

1.2. Lợi Ích Của Cho Vay Ngang Hàng Đối Với Khách Hàng

Khách hàng tham gia vào cho vay ngang hàng có thể hưởng nhiều lợi ích. Đầu tiên, họ có thể nhận được lãi suất hấp dẫn hơn so với gửi tiết kiệm tại ngân hàng. Thứ hai, mô hình này giúp khách hàng dễ dàng tiếp cận nguồn vốn mà không cần phải trải qua quy trình phức tạp của ngân hàng. Cuối cùng, sự tham gia của khách hàng vào cho vay ngang hàng cũng giúp họ có cơ hội đầu tư và gia tăng thu nhập từ lãi suất.

II. Thách Thức Đối Với Hoạt Động Cho Vay Ngang Hàng Tại Việt Nam

Mặc dù cho vay ngang hàng có nhiều tiềm năng, nhưng vẫn tồn tại nhiều thách thức cần phải vượt qua. Một trong những thách thức lớn nhất là vấn đề pháp lý. Hiện tại, khung pháp lý cho hoạt động này vẫn chưa hoàn thiện, dẫn đến nhiều rủi ro cho cả người cho vay và người đi vay. Thêm vào đó, tâm lý tiêu cực của khách hàng đối với các hình thức cho vay không chính thức cũng là một rào cản lớn. Nhiều người vẫn e ngại khi tham gia vào cho vay ngang hàng do lo ngại về tính minh bạch và an toàn của các nền tảng.

2.1. Vấn Đề Pháp Lý Trong Hoạt Động Cho Vay Ngang Hàng

Khung pháp lý cho cho vay ngang hàng tại Việt Nam vẫn còn nhiều bất cập. Các công ty hoạt động trong lĩnh vực này thường phải đăng ký là công ty tư vấn đầu tư, điều này gây khó khăn cho việc quản lý và giám sát. Việc thiếu quy định rõ ràng cũng tạo điều kiện cho các hoạt động tín dụng đen và lừa đảo phát triển, làm giảm lòng tin của khách hàng vào mô hình này.

2.2. Tâm Lý Khách Hàng Đối Với Cho Vay Ngang Hàng

Tâm lý tiêu cực của khách hàng là một trong những thách thức lớn đối với cho vay ngang hàng. Nhiều người vẫn còn e ngại khi tham gia vào các nền tảng P2P lending do lo ngại về rủi ro và tính minh bạch. Họ thường có xu hướng chọn các hình thức vay truyền thống hơn, mặc dù quy trình có thể phức tạp hơn. Để khắc phục điều này, các công ty cần xây dựng lòng tin và cung cấp thông tin rõ ràng về quy trình và rủi ro liên quan.

III. Phương Pháp Tăng Cường Sự Tham Gia Của Khách Hàng Vào Cho Vay Ngang Hàng

Để tăng cường sự tham gia của khách hàng vào cho vay ngang hàng, các công ty cần áp dụng nhiều phương pháp khác nhau. Đầu tiên, việc cải thiện trải nghiệm người dùng trên các nền tảng P2P lending là rất quan trọng. Thứ hai, các công ty cần cung cấp thông tin rõ ràng và minh bạch về quy trình cho vay và rủi ro liên quan. Cuối cùng, việc xây dựng các chương trình khuyến mãi và ưu đãi hấp dẫn cũng có thể thu hút thêm khách hàng tham gia.

3.1. Cải Thiện Trải Nghiệm Người Dùng Trên Nền Tảng

Cải thiện trải nghiệm người dùng là một yếu tố quan trọng trong việc thu hút khách hàng tham gia vào cho vay ngang hàng. Các nền tảng cần đảm bảo giao diện thân thiện, dễ sử dụng và cung cấp đầy đủ thông tin cần thiết cho người dùng. Việc tối ưu hóa quy trình đăng ký và xét duyệt cũng sẽ giúp khách hàng cảm thấy thoải mái hơn khi tham gia.

3.2. Cung Cấp Thông Tin Minh Bạch Về Quy Trình Cho Vay

Cung cấp thông tin minh bạch về quy trình cho vay và các rủi ro liên quan là rất cần thiết. Các công ty cần giải thích rõ ràng về cách thức hoạt động của nền tảng, các bước cần thực hiện và các yếu tố ảnh hưởng đến quyết định cho vay. Điều này sẽ giúp khách hàng cảm thấy an tâm hơn khi tham gia vào cho vay ngang hàng.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Của Cho Vay Ngang Hàng Tại Việt Nam

Nhiều công ty cho vay ngang hàng tại Việt Nam đã áp dụng thành công mô hình này và đạt được những kết quả tích cực. Các nền tảng như Tima, Finsom đã thu hút được nhiều khách hàng và tạo ra hàng triệu khoản vay. Sự phát triển của công nghệ tài chính đã giúp các công ty này tối ưu hóa quy trình cho vay, giảm thiểu rủi ro và nâng cao hiệu quả hoạt động. Các nghiên cứu cho thấy rằng, sự tham gia của khách hàng vào cho vay ngang hàng không chỉ mang lại lợi ích cho cá nhân mà còn góp phần thúc đẩy sự phát triển của nền kinh tế.

4.1. Các Nền Tảng Cho Vay Ngang Hàng Thành Công Tại Việt Nam

Một số nền tảng cho vay ngang hàng nổi bật tại Việt Nam như Tima và Finsom đã chứng minh được tính khả thi của mô hình này. Tima, với hàng triệu khoản vay được thực hiện, đã trở thành một trong những công ty hàng đầu trong lĩnh vực này. Finsom cũng đã thu hút được sự quan tâm của nhiều nhà đầu tư và khách hàng nhờ vào những tiện ích mà nó mang lại.

4.2. Tác Động Của Cho Vay Ngang Hàng Đến Nền Kinh Tế

Sự phát triển của cho vay ngang hàng không chỉ mang lại lợi ích cho cá nhân mà còn có tác động tích cực đến nền kinh tế. Mô hình này giúp tăng cường khả năng tiếp cận vốn cho các doanh nghiệp nhỏ và cá nhân, từ đó thúc đẩy sự phát triển kinh tế. Nhiều nghiên cứu đã chỉ ra rằng, cho vay ngang hàng có thể góp phần giảm thiểu tình trạng thiếu vốn trong nền kinh tế.

V. Kết Luận Về Tiềm Năng Cho Vay Ngang Hàng Tại Việt Nam

Tiềm năng của cho vay ngang hàng tại Việt Nam là rất lớn. Mặc dù còn nhiều thách thức, nhưng với sự phát triển của công nghệ tài chính và nhu cầu vay vốn ngày càng tăng, mô hình này có khả năng trở thành một phần quan trọng trong hệ thống tài chính. Các công ty cần nỗ lực cải thiện quy trình và xây dựng lòng tin với khách hàng để khai thác tối đa tiềm năng này. Tương lai của cho vay ngang hàng tại Việt Nam hứa hẹn sẽ rất tươi sáng nếu các vấn đề hiện tại được giải quyết.

5.1. Triển Vọng Tương Lai Của Cho Vay Ngang Hàng

Triển vọng tương lai của cho vay ngang hàng tại Việt Nam rất khả quan. Với sự phát triển của công nghệ và nhu cầu vay vốn ngày càng tăng, mô hình này có thể trở thành một phần không thể thiếu trong hệ thống tài chính. Các công ty cần tiếp tục đổi mới và cải thiện dịch vụ để thu hút thêm khách hàng.

5.2. Những Khuyến Nghị Để Phát Triển Cho Vay Ngang Hàng

Để phát triển cho vay ngang hàng, các công ty cần chú trọng đến việc xây dựng khung pháp lý rõ ràng, cải thiện trải nghiệm người dùng và cung cấp thông tin minh bạch. Ngoài ra, việc tăng cường giáo dục tài chính cho khách hàng cũng là một yếu tố quan trọng giúp họ hiểu rõ hơn về mô hình này và tham gia một cách tự tin.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Trong làn sóng của cuộc Cách mạng Công nghiệp 4.0, công nghệ tài chính (Fintech) đã tạo nên những bước chuyển biến sâu sắc trong lĩnh vực tài chính - ngân hàng toàn cầu. Hoạt động cho vay ngang hàng (Peer-to-Peer Lending - P2PL) nổi lên như một phương thức kết nối vốn trực tuyến giữa người đi vay và nhà đầu tư mà không cần thông qua các định chế tài chính trung gian truyền thống. Trên thế giới, thị trường P2PL đã phát triển từ rất sớm tại Vương quốc Anh (Zopa ra đời năm 2005, Funding Circle), lan rộng mạnh mẽ tại Hoa Kỳ (Lending Club niêm yết năm 2014, Prosper, SoFi, OnDeck, Avant) và đạt quy mô lớn tại Trung Quốc (Lufax, JimuBox, Dianrong, PPdai, Renrendai).

Tại Việt Nam, theo số liệu của Ngân hàng Thế giới (World Bank) được tác giả trích dẫn, có khoảng 79% người dân chưa được tiếp cận với các dịch vụ tài chính chính thức. Khách hàng cá nhân và các doanh nghiệp nhỏ thường gặp nhiều rào cản khi tiếp cận nguồn vốn ngân hàng thương mại do các điều kiện khắt khe về tài sản thế chấp, chứng minh thu nhập và quy trình xét duyệt phức tạp. Dù nhu cầu vay vốn nhỏ lẻ là rất lớn, thị trường phi chính thức trước đây chủ yếu tồn tại dưới dạng tín dụng đen, hiệu cầm đồ hoặc tạm ứng nội bộ doanh nghiệp. Từ năm 2014 - 2015, các nền tảng P2PL đầu tiên tại Việt Nam bắt đầu xuất hiện, điển hình như Finsom (thành lập năm 2014, nhận vốn từ SparkLabs Accelerator Hàn Quốc, Startup Chile, sau đó phát triển sản phẩm kết nối trực tiếp) và sau đó là sự gia nhập của gần mười doanh nghiệp khác như sàn giao dịch Tima.

Tuy nhiên, thị trường P2PL Việt Nam thời điểm năm 2018 vẫn ở trạng thái sơ khai, hành lang pháp lý chưa hoàn thiện (các công ty chủ yếu đăng ký dưới danh nghĩa công ty tư vấn đầu tư), tiềm ẩn nguy cơ biến tướng sang tín dụng đen hoặc lừa đảo đa cấp tương tự các sự cố đổ vỡ quốc tế (như vụ việc công ty Ezubao tại Trung Quốc lừa đảo theo mô hình Ponzi). Do đó, việc nghiên cứu thái độ, niềm tin và các yếu tố thúc đẩy khách hàng chấp nhận dịch vụ này là một đòi hỏi cấp thiết từ thực tiễn.

Khóa luận xác định các câu hỏi nghiên cứu cụ thể gồm:

1. Tiềm năng và thực trạng hoạt động P2PL tại Việt Nam có những ưu và nhược điểm nào?
2. Những khách hàng cá nhân thông thường có sẵn sàng tham gia chấp nhận vay hoặc cho vay dưới hình thức P2PL hay không?
3. Các nhân tố nào tác động đến sự tham gia của khách hàng vào hoạt động cho vay ngang hàng?

Mục tiêu nghiên cứu tổng quát là kiểm định các nhân tố tác động đến sự tham gia của khách hàng vào hoạt động cho vay ngang hàng, từ đó đề xuất các kiến nghị phù hợp nhằm thúc đẩy tiềm năng mở rộng mô hình P2PL tại Việt Nam. Ba nhiệm vụ nghiên cứu cụ thể được đặt ra:

• (i) Hệ thống hóa cơ sở lý luận về kinh tế chia sẻ và mô hình cho vay ngang hàng.
• (ii) Đánh giá thực trạng và tiềm năng mở rộng hoạt động P2PL tại Việt Nam thông qua phân tích mô tả và ma trận SWOT.
• (iii) Kiểm định mô hình các nhân tố tác động đến sự tham gia của khách hàng vào hoạt động P2PL và đề xuất hàm ý quản trị, chính sách.

Đối tượng nghiên cứu là hoạt động cho vay ngang hàng tại Việt Nam, tập trung vào hai khía cạnh: tiềm năng mở rộng thị trường và các nhân tố ảnh hưởng đến quyết định tham gia của khách hàng cá nhân. Phạm vi không gian của nghiên cứu định lượng được giới hạn tại địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh. Phạm vi thời gian thu thập dữ liệu thứ cấp phân tích thực trạng giai đoạn 2015 – 2017, dữ liệu khảo sát sơ cấp được thực hiện trong khoảng thời gian từ tháng 03/2018 đến tháng 05/2018.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khóa luận xây dựng nền tảng lý luận dựa trên sự kết hợp giữa các học thuyết kinh tế và hành vi:

• Lý thuyết kinh tế chia sẻ (Sharing Economy): Dựa trên quan điểm của Albinsson và Perera (2012), Belk (2010), Botsman và Rogers (2010), Kaplan và Haenlein (2010), cùng các báo cáo của PwC và McKinsey. Tác giả phân tích P2PL như một biểu hiện của kinh tế mắt lưới, nơi công nghệ Internet và mạng xã hội kết nối trực tiếp các nguồn lực dư thừa với nhu cầu vốn cá nhân nhằm cắt giảm chi phí trung gian.
• Lý thuyết hành vi dự định (Theory of Planned Behavior - TPB) của Ajzen (1991), phát triển từ Thuyết hành động hợp lý (TRA; Ajzen & Fishbein, 1975): Giải thích ý định hành vi chịu tác động bởi ba thành phần cốt lõi: Thái độ (Attitude), Chuẩn chủ quan (Subjective Norm) và Kiểm soát hành vi cảm nhận (Behavioral Control).
• Mô hình chấp nhận công nghệ (Technology Acceptance Model - TAM) của Davis (1985, 1989): Giải thích xu hướng người dùng tiếp nhận một dịch vụ công nghệ mới thông qua Nhận thức (Awareness) và sự hữu ích cảm nhận.
• Các nghiên cứu mở rộng về niềm tin và rủi ro trực tuyến: Kế thừa khung nghiên cứu của McKnight và cộng sự (2002), Qin Yang và Young-Chan Lee (2016), cùng các nghiên cứu thực nghiệm của Berger và cộng sự (2009), Freedman và Jin (2008, 2017), Klafft (2008), Lin và cộng sự (2009, 2012). Tác giả thiết lập mô hình tích hợp gồm 9 nhóm khái niệm: Nhận thức (Awareness), Uy tín/Danh tiếng (Reputation), Niềm tin (Trust), Nhận thức rủi ro (Perceived Risks), Thái độ (Attitude), Chuẩn chủ quan (Subjective Norm), Tự hiệu quả (Self-efficacy), Kiểm soát hành vi (Behavioral Control) và Ý định hành vi tham gia (Behavioral Intention).

Phương pháp nghiên cứu kết hợp giữa phân tích định tính và nghiên cứu định lượng:

• Phân tích định tính: Sử dụng phương pháp thống kê mô tả số liệu ngành, đối chiếu các mô hình cho vay và phân tích SWOT (Strengths - Điểm mạnh, Weaknesses - Điểm yếu, Opportunities - Cơ hội, Threats - Thách thức) đối với trường hợp cụ thể của Công ty Cổ phần Tập đoàn Tima.
• Phương pháp nghiên cứu định lượng: Thực hiện qua tiến trình khảo sát bằng bảng câu hỏi chi tiết. Dữ liệu được xử lý bằng phần mềm SPSS 16.0 và AMOS 20.0 theo các bước kỹ thuật:
  • Kiểm định độ tin cậy thang đo bằng hệ số Cronbach's Alpha (loại biến có hệ số tương quan biến - tổng nhỏ hơn 0.3, thang đo đạt yêu cầu khi Alpha từ 0.6 trở lên).
  • Phân tích nhân tố khám phá (EFA): Dùng phương pháp trích Principal Axis Factoring kết hợp phép xoay Promax; tiêu chuẩn hệ số tải nhân tố (|Factor Loading|) lớn nhất của mỗi quan sát phải $\ge 0.5$, chênh lệch tải nhân tố tại các biến $\ge 0.5$, kiểm định Bartlett có ý nghĩa thống kê ($Sig < 0.05$).
  • Phân tích nhân tố khẳng định (CFA): Đánh giá tính đơn hướng, độ tin cậy tổng hợp, phương sai trích, giá trị hội tụ và giá trị phân biệt. Mô hình được xem là phù hợp với dữ liệu thị trường khi $P\text{-value} < 0.05$, chỉ số CMIN/df $< 2$ hoặc $< 3$, các chỉ số CFI và TLI $> 0.9$, chỉ số RMSEA $< 0.08$.
  • Phân tích mô hình phương trình cấu trúc (Structural Equation Modeling - SEM): Xác định mối quan hệ nhân quả và mức độ tác động giữa các biến độc lập và biến phụ thuộc.
  • Kỹ thuật tái lấy mẫu Bootstrap: Đánh giá độ tin cậy và sự ổn định của các ước lượng tham số mô hình trong điều kiện cỡ mẫu hữu hạn.

Nguồn dữ liệu của đề tài bao gồm:

• Dữ liệu sơ cấp: Thu thập qua phương pháp chọn mẫu thuận tiện/ngẫu nhiên với 300 bảng câu hỏi hợp lệ từ các khách hàng cá nhân tại khu vực Thành phố Hồ Chí Minh trong tháng 03 – 04/2018.
• Dữ liệu thứ cấp: Trích xuất từ các ấn phẩm của World Bank, báo cáo nghiên cứu của PwC, McKinsey, BI Intelligence, cổng thông tin Izilending (2018), các quy định pháp luật của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam và thông tin hoạt động thực tế từ các công ty P2PL (Tima, Finsom/loan.vn).

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Giới thiệu nghiên cứu

Chương mở đầu tập trung xác lập tính cấp thiết của đề tài trong bối cảnh cuộc Cách mạng Công nghiệp 4.0 và sự trỗi dậy của làn sóng Fintech. Tác giả phân tích tình trạng thiếu hụt dịch vụ tài chính chính thức tại các thị trường đang phát triển như Việt Nam, nơi 79% dân số không tiếp cận được tín dụng ngân hàng truyền thống do thiếu tài sản thế chấp và hồ sơ tín dụng phức tạp. Chương này làm rõ 3 câu hỏi nghiên cứu, 3 mục tiêu cụ thể, xác định rõ đối tượng khảo sát là khách hàng cá nhân tại TP. Hồ Chí Minh với quy mô mẫu 300, đồng thời phác thảo tiến trình nghiên cứu kết hợp giữa phân tích SWOT và mô hình cấu trúc SEM.

Chương 2: Cơ sở lý thuyết và nghiên cứu liên quan

Nội dung chương 2 dành dung lượng lớn để hệ thống hóa cơ sở lý luận về kinh tế chia sẻ (Sharing Economy), lịch sử hình thành P2PL từ năm 2005 (khởi đầu từ Zopa tại Anh, phát triển sang Lending Club và Prosper tại Mỹ). Tác giả so sánh chi tiết cơ chế hoạt động của mô hình ngân hàng truyền thống với sàn P2PL:

Tiêu chí so sánh	Mô hình ngân hàng truyền thống	Mô hình cho vay ngang hàng (P2PL)
Vai trò trung gian	Huy động tiền gửi và cho vay chịu rủi ro trên bảng cân đối kế toán	Nền tảng trực tuyến kết nối trực tiếp bên vay và bên cho vay
Chi phí hoạt động	Cao (mạng lưới chi nhánh, nhân sự, chi phí quản lý vận hành)	Thấp (hoạt động hoàn toàn qua thuật toán và nền tảng web/app)
Lợi suất người gửi/cho vay	Cố định theo lãi suất tiền gửi, ở mức tương đối thấp	Linh hoạt, thường cao hơn đáng kể so với tiền gửi ngân hàng
Chi phí vốn bên vay	Lãi suất kèm yêu cầu khắt khe về thế chấp và chứng minh thu nhập	Lãi suất định giá theo điểm tín dụng, thủ tục vay tín chấp nhanh gọn
Rủi ro tín dụng	Ngân hàng chịu toàn bộ rủi ro vỡ nợ của người vay	Nhà đầu tư trực tiếp chịu rủi ro (hoặc chia sẻ qua quỹ bảo vệ vốn)

Tác giả phân tích sâu các rủi ro cốt lõi của P2PL theo nghiên cứu quốc tế: sự thiếu vắng bảo hiểm tiền gửi (như bảo hiểm FSCS tại Anh không áp dụng cho sản phẩm P2PL), rủi ro thông tin bất cân xứng dẫn đến lựa chọn bất lợi và rủi ro đạo đức (Gustav & Marcus, 2015; Freedman & Jin, 2011), rủi ro đóng cửa nền tảng, rủi ro phân biệt đối xử cảm tính dựa trên hình ảnh/tuổi tác/giới tính của người đi vay (Komarova Loureiro & Gonzalez, 2014, 2015). Trên cơ sở lý thuyết TPB và TAM, tác giả thiết lập các giả thuyết nghiên cứu (H1: Nhận thức tác động đến thái độ; H2: Uy tín/danh tiếng tác động đến thái độ; cùng các mối quan hệ về niềm tin, rủi ro, chuẩn chủ quan tác động đến ý định tham gia).

Chương 3: Thực trạng và tiềm năng mở rộng hoạt động cho vay ngang hàng tại Việt Nam

Chương 3 đi sâu vào phân tích thị trường thực tế tại Việt Nam giai đoạn 2015 - 2017. Bối cảnh pháp lý bộc lộ khoảng trống lớn: P2PL chưa có khung khổ điều chỉnh chuyên biệt, Ngân hàng Nhà nước chưa cấp phép kinh doanh dịch vụ P2PL, do đó các đơn vị buộc phải đăng ký doanh nghiệp dưới dạng công ty dịch vụ công nghệ, tư vấn đầu tư hoặc dịch vụ thông tin. Tác giả lập bảng so sánh các nền tảng hoạt động lúc bấy giờ (như Finsom, Tima, Huydong, Loanvi...) và tiến hành phân tích ma trận SWOT đối với Công ty Cổ phần Tập đoàn Tima – sàn giao dịch P2PL có quy mô lớn nhất Việt Nam tại thời điểm nghiên cứu:

• Điểm mạnh (S): Nền tảng công nghệ kết nối tự động, quy trình đơn giản, thời gian thẩm định và giải ngân nhanh chóng, gói sản phẩm vay tín chấp đa dạng phục vụ nhu cầu đời sống cấp bách.
• Điểm yếu (W): Dữ liệu lịch sử tín dụng chưa đầy đủ, phụ thuộc vào dữ liệu tự khai của khách hàng; tỷ lệ nợ xấu tiềm ẩn cao do thiếu tài sản thế chấp; chi phí vận hành thu hồi nợ lớn.
• Cơ hội (O): Thị trường tài chính tiêu dùng chưa khai thác còn rất lớn (79% dân số chưa tiếp cận ngân hàng); tỷ lệ người dùng Internet và điện thoại thông minh tại Việt Nam tăng trưởng nhanh.
• Thách thức (T): Khung pháp lý chưa rõ ràng khiến doanh nghiệp hoạt động trong vùng xám rủi ro; định kiến tiêu cực của xã hội xem P2PL như tín dụng đen trá hình; nguy cơ tấn công mạng và rò rỉ dữ liệu cá nhân.

Chương 4: Nhân tố tác động đến sự tham gia của khách hàng vào hoạt động cho vay ngang hàng

Chương này công bố toàn bộ dữ liệu và quy trình xử lý định lượng với 300 mẫu khảo sát tại TP. Hồ Chí Minh. Các kiểm định kỹ thuật được trình bày tuần tự:

• Kiểm định Cronbach's Alpha: Đánh giá độ tin cậy của các thang đo Nhận thức, Uy tín/Danh tiếng, Niềm tin, Nhận thức rủi ro, Thái độ, Chuẩn chủ quan, Kiểm soát hành vi, Tự hiệu quả và Ý định tham gia. Toàn bộ thang đo đạt độ tin cậy với hệ số Cronbach's Alpha lớn hơn 0.6 và các tương quan biến - tổng đều thỏa mãn điều kiện loại biến rác.
• Phân tích nhân tố khám phá (EFA): Sử dụng phép trích Principal Axis Factoring và phép xoay Promax cho cả nhóm biến độc lập và thang đo biến ý định tham gia, các hệ số tải Factor Loading đều đạt giá trị trên 0.5, kiểm định Bartlett có ý nghĩa thống kê ($Sig < 0.05$).
• Phân tích nhân tố khẳng định (CFA): Kết quả kiểm tra mức độ phù hợp của mô hình đo lường đáp ứng đầy đủ các tiêu chuẩn kiểm định học thuật, bảo đảm tính đơn hướng, giá trị hội tụ và giá trị phân biệt.
• Phân tích mô hình phương trình cấu trúc (SEM): Ước lượng các trọng số hồi quy cho thấy các giả thuyết về mối quan hệ nhân quả được chấp nhận. Mô hình cấu trúc xác định được mức độ tác động cụ thể của từng biến số đến quyết định tham gia P2PL của khách hàng.

Chương 5: Kết luận và kiến nghị

Chương kết luận tổng hợp lại toàn bộ kết quả phân tích định lượng và thực trạng thị trường. Dựa trên kết quả thực nghiệm về mức độ tác động của các biến số, tác giả đề xuất 4 nhóm giải pháp quản trị và hoàn thiện thị trường: (1) Kiến nghị tác động đến chuẩn chủ quan của khách hàng thông qua giáo dục tài chính và dư luận xã hội tích cực; (2) Kiến nghị củng cố uy tín và danh tiếng của các nền tảng P2PL; (3) Kiến nghị kiểm soát và giảm thiểu nhận thức rủi ro cho khách hàng; (4) Kiến nghị xây dựng cơ chế niềm tin và minh bạch thông tin giao dịch trực tuyến.

Kết quả và đóng góp

Nghiên cứu sử dụng phân tích hồi quy đa biến và mô hình phương trình cấu trúc SEM trên phần mềm AMOS 20.0 để lượng hóa tác động của các nhân tố đến sự tham gia của khách hàng vào hoạt động P2PL. Kết quả kiểm định giả thuyết nghiên cứu xác định được thứ tự mức độ tác động của các nhân tố chính:

Thứ tự tác động	Nhân tố tác động	Chiều hướng ảnh hưởng	Ý nghĩa thực nghiệm
1	Chuẩn chủ quan (Subjective norm)	Dương (+)	Ý kiến từ gia đình, bạn bè, đồng nghiệp và áp lực xã hội có ảnh hưởng mạnh nhất đến quyết định tham gia.
2	Thái độ (Attitude)	Dương (+)	Cảm nhận tích cực về sự tiện lợi, tính hiện đại của dịch vụ thúc đẩy xu hướng tham gia của khách hàng.
3	Danh tiếng (Reputation)	Dương (+)	Thương hiệu nền tảng được công nhận, đánh giá tốt trên thị trường tạo tiền đề quan trọng giúp khách hàng tin tưởng.
4	Nhận thức rủi ro (Perceived risks)	Âm (-)	Lo ngại về việc mất vốn, lộ lọt thông tin cá nhân và tranh chấp pháp lý là rào cản làm giảm ý định tham gia.
5	Niềm tin (Trust)	Dương (+)	Sự tin cậy vào tính minh bạch, năng lực sàng lọc và quản lý nợ của nền tảng thúc đẩy trực tiếp hành vi tham gia.

Bên cạnh 5 nhân tố cốt lõi trên, mô hình phân tích còn ghi nhận vai trò của các biến Kiểm soát hành vi và Hiệu quả cảm nhận trong việc hình thành ý định chấp nhận sử dụng nền tảng P2PL.

Về mặt giải pháp, tác giả đưa ra hệ thống kiến nghị bám sát các biến số hồi quy:

• Tác động đến chuẩn chủ quan: Tăng cường các chiến dịch truyền thông cộng đồng, chia sẻ các trường hợp khách hàng tiếp cận vốn thành công để tạo dư luận xã hội lành mạnh, xóa bỏ định kiến đánh đồng P2PL với tín dụng đen.
• Nâng cao danh tiếng nền tảng: Doanh nghiệp cần công khai báo cáo hoạt động, hợp tác với các định chế tài chính, quỹ đầu tư có tên tuổi (tương tự việc Finsom gọi vốn từ các đối tác ngoại), minh bạch các mức phí và tỷ lệ kết nối thành công.
• Giảm thiểu nhận thức rủi ro: Xây dựng quỹ dự phòng rủi ro tín dụng (bảo vệ vốn vay), ban hành quy trình thu hồi nợ chuyên nghiệp tuân thủ pháp luật, áp dụng các chuẩn mực bảo mật thông tin và giải pháp định danh khách hàng (KYC), kiểm soát rửa tiền (AML).
• Củng cố niềm tin khách hàng: Thiết lập hệ thống xếp hạng tín dụng minh bạch, chia sẻ rủi ro rõ ràng giữa nền tảng và nhà đầu tư, cung cấp hợp đồng điện tử có tính pháp lý chặt chẽ.

Về mặt đóng góp khoa học, công trình là một trong những nghiên cứu học thuật đầu tiên tại Việt Nam tiếp cận mô hình P2PL dưới góc độ phân tích hành vi khách hàng bằng mô hình cấu trúc SEM. Nghiên cứu đã tích hợp thành công hai lý thuyết nền tảng TPB và TAM vào một dịch vụ Fintech mới nổi, đồng thời cung cấp bức tranh dữ liệu thực nghiệm cụ thể tại thị trường TP. Hồ Chí Minh trong giai đoạn P2PL bắt đầu hình thành tại Việt Nam.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Khóa luận tự xác định một số hạn chế gắn liền với điều kiện thực hiện nghiên cứu:

• Quy mô và phương pháp chọn mẫu: Cỡ mẫu dừng lại ở mức 300 quan sát và được thu thập theo phương pháp thuận tiện tại địa bàn TP. Hồ Chí Minh. Do đó, tính đại diện cho toàn bộ khách hàng trên phạm vi cả nước hoặc ở các khu vực nông thôn, ngoại thành còn hạn chế.
• Đối tượng nghiên cứu: Nghiên cứu mới chỉ tập trung phân tích khách hàng cá nhân tham gia thị trường, chưa tiến hành khảo sát và phân tích chuyên sâu nhóm đối tượng doanh nghiệp nhỏ và vừa (SME) – vốn là một bộ phận có nhu cầu vay vốn rất lớn qua kênh P2PL.
• Thời gian và tính biến động: Thời gian khảo sát tương đối ngắn (tháng 03 đến tháng 05/2018), dữ liệu phản ánh tâm lý thị trường tại thời điểm sơ khai.
• Hướng nghiên cứu tiếp theo: Mở rộng quy mô mẫu trên nhiều tỉnh thành; bổ sung phân tích sự khác biệt hành vi giữa người đi vay (Borrower) và nhà đầu tư cho vay (Lender); đánh giá tác động kinh tế vĩ mô của P2PL đối với hệ thống ngân hàng thương mại khi khung pháp lý thử nghiệm (Regulatory Sandbox) được ban hành.

Giá trị tham khảo

Khóa luận có giá trị tham khảo thiết thực cho nhiều nhóm đối tượng:

• Sinh viên và học viên cao học ngành Tài chính – Ngân hàng, Fintech, Quản trị Kinh doanh: Là tài liệu tham khảo cụ thể về cách ứng dụng kết hợp giữa lý thuyết TPB, mô hình TAM và mô hình phương trình cấu trúc SEM; quy trình phân tích định lượng đầy đủ từ Cronbach's Alpha, EFA (phương pháp trích Principal Axis Factoring, xoay Promax), CFA đến kiểm định Bootstrap trên phần mềm AMOS.
• Các nhà sáng lập và quản trị nền tảng P2PL: Cung cấp cơ sở dữ liệu về tâm lý khách hàng Việt Nam, giúp các doanh nghiệp Fintech nhận diện được Chuẩn chủ quan và Danh tiếng là các yếu tố chi phối mạnh mẽ nhất, từ đó hoạch định chiến lược tiếp thị, định vị thương hiệu và xây dựng cơ chế quản trị rủi ro phù hợp.
• Cơ quan quản lý nhà nước: Cung cấp góc nhìn thực tiễn về khoảng trống pháp lý của thị trường cho vay trực tuyến giai đoạn 2015 – 2018, hỗ trợ luận cứ để xây dựng các chính sách quản lý, cơ chế thử nghiệm và bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng tài chính.

Câu hỏi thường gặp

Khóa luận sử dụng cỡ mẫu khảo sát là bao nhiêu và được thực hiện tại địa bàn nào?
Nghiên cứu sử dụng mẫu khảo sát gồm 300 khách hàng cá nhân, được chọn theo phương pháp ngẫu nhiên/thuận tiện thông qua bảng câu hỏi trực tiếp tại khu vực Thành phố Hồ Chí Minh, diễn ra trong khoảng thời gian từ tháng 03/2018 đến tháng 05/2018.

Hai mô hình lý thuyết nền tảng nào được tác giả kết hợp để xây dựng mô hình nghiên cứu?
Tác giả đã kết hợp Lý thuyết hành vi dự định (Theory of Planned Behavior - TPB của Ajzen, 1991) và Mô hình chấp nhận công nghệ (Technology Acceptance Model - TAM của Davis, 1985), kết hợp tham khảo các biến mở rộng về niềm tin và rủi ro từ các nghiên cứu của McKnight và cộng sự (2002) cùng Qin Yang và Young-Chan Lee (2016).

Thứ tự mức độ ảnh hưởng của các nhân tố tác động đến quyết định tham gia P2PL của khách hàng là gì?
Kết quả phân tích mô hình phương trình cấu trúc SEM xác định thứ tự ảnh hưởng từ cao đến thấp gồm: Chuẩn chủ quan, Thái độ, Danh tiếng nền tảng, Nhận thức rủi ro và Niềm tin; cùng với sự hiện diện của các yếu tố Kiểm soát hành vi và Tính hiệu quả.

Doanh nghiệp P2PL nào tại Việt Nam được tác giả lựa chọn để phân tích ma trận SWOT chuyên sâu?
Công ty Cổ phần Tập đoàn Tima được tác giả lựa chọn làm điển hình nghiên cứu thực tế tại Chương 3 để phân tích mô hình hoạt động, sản phẩm cho vay tín chấp và lập ma trận SWOT đánh giá điểm mạnh, điểm yếu, cơ hội cũng như thách thức.

Khoảng trống pháp lý lớn nhất của hoạt động P2PL tại Việt Nam được tác giả chỉ ra trong khóa luận là gì?
Tại thời điểm nghiên cứu (năm 2018), Việt Nam chưa có khung pháp lý riêng biệt điều chỉnh hoạt động P2PL; Ngân hàng Nhà nước chưa cấp phép dịch vụ này, khiến các nền tảng P2PL buộc phải đăng ký hoạt động dưới hình thức doanh nghiệp tư vấn đầu tư hoặc dịch vụ công nghệ thông tin, làm gia tăng nguy cơ biến tướng và khó khăn trong việc bảo vệ quyền lợi nhà đầu tư.

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của tác giả Trần Lâm Thảo My đã hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận về kinh tế chia sẻ và mô hình cho vay ngang hàng P2PL, đồng thời phản ánh khách quan thực trạng phát triển sơ khai của thị trường Fintech này tại Việt Nam giai đoạn 2015 – 2018. Thông qua phương pháp nghiên cứu hỗn hợp kết hợp giữa phân tích SWOT nền tảng Tima và phân tích mô hình cấu trúc SEM trên tập dữ liệu 300 khách hàng tại TP. Hồ Chí Minh, công trình đã lượng hóa thành công các nhân tố quyết định đến ý định tham gia của người dùng, nổi bật là chuẩn chủ quan, thái độ, danh tiếng và nhận thức rủi ro. Các phát hiện và hệ thống giải pháp được đề xuất trong khóa luận cung cấp nguồn tư liệu học thuật và thực tiễn hữu ích cho công tác nghiên cứu hành vi khách hàng tài chính cũng như định hình chính sách quản lý P2PL tại Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 Trong chương này, tác giả đã nêu bối cảnh nghiên cứu, sự cấp thiết của đề tài, đồng thời xác định các câu hỏi, mục tiêu nghiên cứu. Đồng thời nhận diện các đối tượng, phạm vi và phương pháp nghiên cứu. Với quá trình nghiên cứu nghiêm túc, nghiên cứu sẽ góp phần tăng thêm các kiến thực về hoạt động cho vay ngang hàng ở một số nước trên thế giới và các nghiên cứu, cơ sử ý thuyết liên quan. Khóa luận có thể trở thành tài liệu tham khảo cho các nghiên cứu trong tương lai về cho vay ngang hàng ở Việt Nam và các nghiên cứu về hành vi của khách hàng trên thị trường.

CƠ SỞ LÝ THUYẾT VÀ NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN 2. CƠ SỞ LÝ THUYẾT VỀ CHO VAY NGANG HÀNG 2. Cơ sở lý thuyết về kinh tế chia sẻ (sharing economy) Thái độ đối với tiêu dùng đã thay đổi trong những năm gần đây và làm gia tăng mối quan tâm về tác động sinh thái, xã hội và phát triển. Mối quan tâm này ngày càng tăng và khao khát sự gắn kết xã hội của địa phương và tiêu dùng xã hội (Albinsson và Perera, 2012; Belk, 2010; Bostman và Rogers, 2010) đã tạo ra “Hợp tác tiêu dùng” / “Kinh tế chia sẻ” (ngang hàng dựa trên hoạt động thu nhập, thông tin hoặc chia sẻ tiếp cận với hàng hóa và dịch vụ, phối hợp thông qua các dịch vụ trực tuyến dựa vào cộng đồng) là một sự lựa chọn hấp dẫn cho người tiêu dùng.

Sự phát triển của công nghệ thông tin cho phép phát triển các nền tảng trực tuyến nhằm thúc đẩy nội dung, chia sẻ và cộng tác do người dùng tạo ra (Kaplan và Haenlein, 2010). Ví dụ điển hình trong số này bao gồm các kho phần mềm mở (SourcForge, Github), các bộ bách khoa toàn thư trực tuyến hợp tác (Wikipedia) và các trang chia sẻ thông tin khác (Youtube, Instagram) hoặc thậm chí là chia sẻ tập tin ngang hàng (The Priate Bay). Các ví dụ gần đây là ngang hàng tài chính như tín dụng nhỏ (Kiva) hay các dịch vụ crowdfunding (Kickstarter). Những ví dụ trên là những điển hình của nền kinh tế chia sẻ.

Kinh tế chia sẻ (còn được gọi là sharing economy hoặc tiêu dùng cộng tác) là một hệ sinh thái kinh tế xã hội trong đó đề cập đến mạng ngang hàng dựa trên chia sẻ các nguồn lực con người và vật chất (phối hợp thông qua các dịch vụ trực tuyến dựa vào cộng đồng). Nó bao gồm việc chia sẻ sáng tạo, sản xuất, phân phối, thương mại và tiêu thụ hàng hóa và dịch vụ của những người và tổ chức khác nhau. Khái niệm này không phải là mới. Việc chia sẻ các nguồn tài nguyên là ví dụ nổi tiếng trong doanh nghiệp với doanh nghiệp (B2B) như máy móc thiết bị trong ngành nông nghiệp và lâm nghiệp cũng như trong kinh doanh với người tiêu dùng (B2C) như giặt là tự phục vụ.

Nhưng có ba 12 yếu tố chính cho phép chia sẻ các nguồn lực cho một loạt rộng rãi các hàng hóa và dịch vụ mới cũng như các ngành mới. Thứ nhất, hành vi của khách hàng đối với nhiều hàng hóa và dịch vụ thay đổi từ sở hữu đến chia sẻ. Thứ hai, các mạng xã hội trực tuyến và thị trường điện tử dễ dàng hơn liên kết người tiêu dùng. Và thứ ba, các thiết bị di động và các dịch vụ điện tử làm cho việc sử dụng hàng hóa được chia sẻ và các dịch vụ thuận tiện hơn.

Trong vài năm trở lại đây, hình thức chia sẻ nguồn lực tương tự như Uber và Grab đã trở nên phổ biến, nhưng rõ ràng, con người luôn khao khát tận dụng tốt nhất nguồn lực cộng đồng để tiết kiệm chi phí. Niềm khao khát đó đã là động lực thúc đẩy sự phát triển của nền kinh tế chia sẻ, dự kiến sẽ tạo ra doanh thu lên đến 335 tỉ USD vào năm 2015. Và tác động của nó được dự đoán sẽ ảnh hưởng đến gần như tất cả các ngành công nghiệp (theo ước tính của PwC). Việc chia sẻ có thể liên quan đến hầu hết các loại tài sản, bao gồm ô tô, nhà ở, năng lượng,.Ngày nay, theo McKinsey, 80% tương tác của khách hàng đối với ngân hàng của họ là thông qua việc chi trả cho hàng hóa và dịch vụ.

Những ông lớn trong dịch vụ tài chính đang đối mặt với những đối thủ mới nổi được gọi chung là Fintech, vốn nhận được dòng tiền khủng lồ từ các công ty mạo hiểm để thúc đẩy các giao dịch ngang hàng với nhau. Ngày nay, chúng ta có thể chứng kiến nhiều mô hình giao dịch như thế. Một ví dụ điển hình như một lựa chọn khả dĩ hơn, tiện ích hơn và chi phí thấp hơn chính là việc sử dụng các đồng tiền mã hóa (crytocurrency) để chi trả tiền xuyên biên giới, dựa trên nền tảng là công nghệ Blockchain đang gây nhiều tranh cãi cũng như sự thích thú. Mạng lưới giao dịch tiền mã hóa lúc này đóng vai trò như hệ thống thanh toán bù trừ trong ngân hàng, mà “sổ cái” ghi lại mọi giao dịch đều nằm ở trong tay mọi thành viên.

Nền kinh tế mắt lưới là một mô hình kinh tế dựa trên việc chia sẻ các mắt lưới nhân lực, hàng hóa, dịch vụ. Mô hình này được hỗ trợ bởi công nghệ cho phép kết nối giữa con người, hàng hóa và dịch vụ hiệu quả hơn, tạo ra các cộng đồng, tổ chức, hoặc mô hình 13 kinh doanh mới ở các khu vực kinh tế công và kinh tế tư nhân. Công nghệ được đề cập ở đây như các thiết bị di động, mạng xã hội, Internet, các cộng đồng kết nối, máy in 3D, cảm biến cho phép các cá nhân và tổ chức chia sẻ trực tiếp các nguồn lực sẵn có, hơn là chờ các trung gian thứ 3, hoặc chính phủ cung cấp hàng hóa, dịch vụ mà mình mong muốn. Mô hình cho vay ngang hàng hay còn gọi là mô hình giữa người với người tạo ra cơ hội mới cho mỗi cá nhân, cộng đồng, chính phủ và các công ty giao dịch và hợp tác.

Không chỉ hoạt động chuyển tiền, một dịch vụ đáng kể khác là cho vay ngang hàng cũng giúp khách hàng tối thiểu hóa chi phí. Đây được xem như là mô hình rất thành công của nền kinh tế chia sẻ nói chung, và Fintech – xu hướng mới ứng dụng công nghệ vào lĩnh vực tài chính nói riêng. Cơ sở lý thuyết về peer-to-peer lending trong tài chính 2. Lịch sử hình thành và phát triển của peer-to-peer lending Trong khi cuộc khủng hoảng tài chính xảy ra, các ngân hàng đã độc quyền cho vay các doanh nghiệp và cá nhân.

Điều này tạo ra khoảng trống về tài chính cho các doanh nghiệp mới và đang phát triển. Và kết quả là, điều này đã cản trở sự phát triển của các hệ sinh thái khởi nghiệp, cùng với đó là sự khó khăn của các doanh nghiệp mới được thành lập với các doanh nghiệp đã được thành lập mà có được sự hỗ trợ tài chính tương đối dễ dàng. Khoảng trống tài chính ấy cũng làm cho các cá nhân rất khó vay tiền từ ngân hàng của họ ngay cả khi khoản vay có bảo đảm tài sản cố định. Những tiến bộ về công nghệ vào đầu những năm 2000 đã mở ra cơ hội trong nhiều ngành công nghiệp.

Nền kinh tế chia sẻ bắt đầu hình thành, truyền thông xã hội ra đời và khái niệm Fintech bùng nổ như một hiện tượng của một thiên niên kỷ mới. Năm 2005, Zopa được thành lập ở Anh như là một phản ứng đối với sự thất bại của các ngân hàng trong việc cho vay các cá nhân. Công nghệ mà doanh nghiệp này đã xây dựng là ví dụ đầu tiên của hình thức cho vay ngang hàng. 14 Đến giai đoạn 2007 – 2008, cuộc khủng hoảng tài chính nổ ra và cho vay của ngân hàng đối với các doanh nghiệp và cá nhân cũng nhanh chóng cạn kiệt khi các ngân hàng bắt đầu củng cố vị thế của mình và thắt chặt cho vay những hạn chế về quỹ dự trữ.

Điều này tạo ra khoảng cách về khoản nợ và nhiều doanh nghiệp theo sau Zopa và đưa ra nền tảng cho vay ngang hàng. Từ đó, cuộc cách mạng Peer-to-peer lending bắt đầu có động lực. Các nền tảng P2PL phổ biến trên thế giới Nguồn: izilending (2018) 2. Định nghĩa cho vay ngang hàng Theo nghiên cứu của Gustav & ctg (2015), khái quát về khái niệm cho vay ngang hàng như sau: Cho vay ngang hàng (P2PL) là một khoản cho vay kinh doanh mới nổi, trong đó các nền tảng trực tuyến kết nối các nhà đầu tư với người vay mà không qua các trung gian tài chính truyền thống.

Lợi nhuận cao của các nhà đầu tư, cùng với các điều khoản có lợi cho người đi vay góp phần vào sự tăng trưởng nhanh chóng của việc cho vay xã hội. Vì có rất ít chi phí đầu tư liên quan đến các khoản vay ban đầu, các nền tảng có thể cung cấp lãi suất tương đối thấp cho người vay đối với xếp hạng tín dụng của họ. Với ít trung 15 gian trên thị trường, số tiền lớn hơn của lợi nhuận từ các khoản vay cho các cá nhân thay vì được hấp thụ bởi các trung gian lớn về thể chế. Cho vay ngang hàng được sử dụng để mô tả thị trường trực tuyến, nơi các nhà cho vay có thể cho mọi cá nhân hoặc doanh nghiệp nhỏ cho vay.

Năm 2005, nền tảng cho vay ngang hàng đầu tiên, Zopa, được thành lập tại Anh, ngay sau đó ở Hoa Kỳ bởi Lending Club, Prosper, và các trang khác. Ngày nay, có hơn một chục công ty cho vay ngang hàng ở Mỹ mặc dù Lending Club và Prosper chiếm 98% thị trường vào năm 2014. Lending Club đã giải ngân hơn 4 tỷ USD cho vay, trong khi đối thủ cạnh tranh gần nhất là Prosper đã giải ngân 1,6 tỷ USD. (tham khảo phụ lục 1) Thị trường cho vay ngang hàng hoặc thị trường cho vay P2P còn được gọi là cho vay xã hội, cho vay cá nhân, tài chính vi mô hoặc các khoản cho vay nhỏ.

Đây là hình thức cho vay không theo truyền thống. Chi phí hoạt động thấp cùng với rủi ro thị trường giảm làm cho thị trường cho vay ngang hàng có sức ảnh hưởng toàn cầu. Thị trường cung cấp thêm tính minh bạch so với các hệ thống ngân hàng truyền thống do những tiến bộ công nghệ nhanh chóng trong ngành. Lợi nhuận cao hơn cho các nhà đầu tư cùng với lãi suất thấp hơn cho khách hàng vay.