Khám Phá Tiềm Năng Tài Nguyên Dolomit Tỉnh Ninh Bình và Định Hướng Sử Dụng Hiệu Quả

Luận văn thạc sĩ phân tích tiềm năng tài nguyên dolomit tỉnh ninh bình và định hướng sử dụng hiệu quả, đánh giá thực trạng, chỉ ra hạn chế, đề xuất giải pháp khả thi cho thực tiễn.

Trường đại học

Đại học Quốc gia Hà Nội

Chuyên ngành

Địa chất học

Người đăng

Ẩn danh

Thể loại

luận văn thạc sĩ

2014

Phí lưu trữ

30 Point

Mục lục chi tiết

LỜI CẢM ƠN

DANH MỤC BẢNG BIỂU

DANH MỤC HÌNH

MỞ ĐẦU

1. CHƯƠNG 1: ĐẶC ĐIỂM ĐỊA LÝ TỰ NHIÊN, KINH TẾ, XÃ HỘI VÀ ĐỊA CHẤT TỈNH NINH BÌNH

1.1. Đặc điểm địa lý tự nhiên

1.1.1. Vị trí địa lý

1.1.2. Đặc điểm địa hình

1.1.3. Đặc điểm sông suối

1.1.4. Đặc điểm đường bờ biển

1.1.5. Đặc điểm khí hậu

1.2. Tài nguyên đất

1.3. Tài nguyên rừng

1.4. Đặc điểm kinh tế, xã hội

2. TỔNG QUAN VỀ DOLOMIT, CÁC ỨNG DỤNG VÀ CÁC PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

2.1. Tổng quan về dolomit

2.2. Ứng dụng của dolomit

2.2.1. Ứng dụng trong công nghiệp

2.2.2. Ứng dụng trong nông nghiệp

2.2.3. Ứng dụng trong lĩnh vực xây dựng

2.2.4. Ứng dụng trong xử lý môi trường

2.3. Các phương pháp nghiên cứu

2.3.1. Khảo sát thực địa

2.3.2. Phương pháp thạch học lát mỏng

2.3.3. Phương pháp XRF

2.3.4. Phương pháp AAS

2.3.5. Phương pháp XRD

2.3.6. Phương pháp toán địa chất

3. ĐẶC ĐIỂM PHÂN BỐ TÀI NGUYÊN DOLOMIT TỈNH NINH BÌNH

3.1. Tổng quan phân bố tài nguyên dolomit tỉnh Ninh Bình

3.2. Khu Đông Sơn, thị xã Tam Điệp

3.3. Khu Phú Long - Kỳ Phú, huyện Nho Quan

3.4. Khu Thạch Bình và khu Phú Sơn, huyện Nho Quan

4. ĐÁNH GIÁ CHẤT LƯỢNG TÀI NGUYÊN DOLOMIT TỈNH NINH BÌNH VÀ ĐỊNH HƯỚNG SỬ DỤNG HIỆU QUẢ

4.1. Khu Đông Sơn, thị xã Tam Điệp

4.1.1. Đặc điểm thạch học

4.1.2. Đặc điểm hóa học

4.1.3. Định hướng lĩnh vực sử dụng

4.2. Khu Phú Sơn, huyện Nho Quan

4.2.1. Đặc điểm thạch học, khoáng vật

4.2.2. Đặc điểm hóa học

4.2.3. Định hướng lĩnh vực sử dụng

4.3. Khu Thạch Bình, huyện Nho Quan

4.3.1. Đặc điểm thạch học, khoáng vật

4.3.2. Đặc điểm hóa học

4.3.3. Định hướng lĩnh vực sử dụng

4.4. Khu Phú Long - Kỳ Phú, huyện Nho Quan

4.4.1. Đặc điểm thạch học, khoáng vật

4.4.2. Đặc điểm hóa học

4.4.3. Định hướng lĩnh vực sử dụng

4.5. Sơ lược hiện trạng khai thác sử dụng và đặc điểm chất lượng dolomit tỉnh Ninh Bình

4.5.1. Hiện trạng khai thác sử dụng dolomit tỉnh Ninh Bình

4.5.2. Đặc điểm thạch học và khoáng vật

4.5.3. Đặc điểm hoá học

5. KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ

TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về tiềm năng dolomit Ninh Bình và ứng dụng

Ninh Bình, một tỉnh nằm ở phía nam đồng bằng Sông Hồng, nổi bật với tiềm năng khoáng sản phong phú, đặc biệt là dolomit Ninh Bình. Dolomit là một loại đá carbonat có giá trị cao trong nhiều lĩnh vực như công nghiệp, nông nghiệp và môi trường. Việc khai thác và ứng dụng hiệu quả dolomit không chỉ giúp phát triển kinh tế mà còn bảo vệ môi trường. Nghiên cứu này sẽ làm rõ các đặc điểm địa chất, phân bố và chất lượng của dolomit tại Ninh Bình.

1.1. Đặc điểm địa chất và phân bố dolomit tại Ninh Bình

Dolomit tại Ninh Bình chủ yếu phân bố ở các khu vực như Đông Sơn, Phú Long và Thạch Bình. Đặc điểm địa chất của các khu vực này cho thấy sự hình thành của dolomit qua hàng triệu năm, với cấu trúc và thành phần khoáng vật đa dạng. Việc hiểu rõ về địa chất sẽ giúp tối ưu hóa quy trình khai thác và sử dụng dolomit.

1.2. Tính chất và ứng dụng của dolomit trong công nghiệp

Dolomit có nhiều tính chất vượt trội như độ bền cao, khả năng chịu nhiệt và tính chất hóa học ổn định. Những tính chất này làm cho dolomit trở thành nguyên liệu lý tưởng trong sản xuất vật liệu xây dựng, chế biến thực phẩm và xử lý môi trường. Việc ứng dụng dolomit trong công nghiệp không chỉ tăng giá trị kinh tế mà còn góp phần bảo vệ tài nguyên thiên nhiên.

II. Vấn đề và thách thức trong khai thác dolomit Ninh Bình

Mặc dù dolomit Ninh Bình có tiềm năng lớn, nhưng việc khai thác và sử dụng hiệu quả vẫn gặp nhiều thách thức. Các vấn đề như ô nhiễm môi trường, quản lý tài nguyên và sự cạnh tranh từ các loại khoáng sản khác cần được giải quyết. Để phát triển bền vững, cần có các giải pháp đồng bộ nhằm tối ưu hóa quy trình khai thác và sử dụng dolomit.

2.1. Ô nhiễm môi trường do khai thác dolomit

Khai thác dolomit không kiểm soát có thể dẫn đến ô nhiễm môi trường, ảnh hưởng đến hệ sinh thái và sức khỏe cộng đồng. Cần có các biện pháp bảo vệ môi trường trong quá trình khai thác để giảm thiểu tác động tiêu cực.

2.2. Quản lý tài nguyên dolomit hiệu quả

Quản lý tài nguyên dolomit cần được thực hiện một cách chặt chẽ để đảm bảo khai thác bền vững. Việc xây dựng các quy định và chính sách hợp lý sẽ giúp bảo vệ tài nguyên và phát triển kinh tế địa phương.

III. Phương pháp nghiên cứu và đánh giá tiềm năng dolomit

Để đánh giá tiềm năng của dolomit Ninh Bình, nghiên cứu đã áp dụng nhiều phương pháp khoa học như khảo sát thực địa, phân tích hóa học và thạch học. Những phương pháp này giúp xác định chính xác chất lượng và khả năng ứng dụng của dolomit trong các lĩnh vực khác nhau.

3.1. Khảo sát thực địa và thu thập mẫu

Khảo sát thực địa là bước đầu tiên trong việc đánh giá tiềm năng dolomit. Việc thu thập mẫu từ các khu vực khác nhau giúp phân tích và so sánh chất lượng dolomit, từ đó đưa ra các giải pháp sử dụng hiệu quả.

3.2. Phân tích hóa học và thạch học dolomit

Phân tích hóa học và thạch học giúp xác định thành phần khoáng vật và tính chất của dolomit. Những thông tin này rất quan trọng trong việc định hướng ứng dụng dolomit trong công nghiệp và nông nghiệp.

IV. Ứng dụng thực tiễn của dolomit Ninh Bình trong đời sống

Dolomit Ninh Bình đã được ứng dụng rộng rãi trong nhiều lĩnh vực như xây dựng, nông nghiệp và xử lý môi trường. Việc sử dụng dolomit không chỉ mang lại lợi ích kinh tế mà còn góp phần bảo vệ môi trường và phát triển bền vững.

4.1. Ứng dụng dolomit trong xây dựng

Dolomit được sử dụng làm nguyên liệu trong sản xuất xi măng, gạch và các vật liệu xây dựng khác. Việc sử dụng dolomit trong xây dựng giúp tăng cường độ bền và giảm chi phí sản xuất.

4.2. Ứng dụng dolomit trong nông nghiệp

Dolomit có thể được sử dụng để cải tạo đất, cung cấp canxi và magiê cho cây trồng. Việc sử dụng dolomit trong nông nghiệp giúp tăng năng suất và chất lượng sản phẩm nông nghiệp.

V. Kết luận và định hướng tương lai cho dolomit Ninh Bình

Tiềm năng của dolomit Ninh Bình là rất lớn, tuy nhiên cần có các giải pháp đồng bộ để khai thác và sử dụng hiệu quả. Định hướng tương lai cần tập trung vào việc phát triển bền vững, bảo vệ môi trường và tối ưu hóa quy trình khai thác.

5.1. Định hướng phát triển bền vững

Cần xây dựng các chính sách và quy định nhằm đảm bảo khai thác dolomit một cách bền vững, bảo vệ tài nguyên và môi trường. Việc phát triển bền vững sẽ giúp nâng cao giá trị kinh tế và bảo vệ môi trường.

5.2. Tăng cường nghiên cứu và ứng dụng công nghệ mới

Nghiên cứu và ứng dụng công nghệ mới trong khai thác và chế biến dolomit sẽ giúp nâng cao hiệu quả sử dụng và giảm thiểu tác động đến môi trường. Cần khuyến khích các nghiên cứu khoa học và hợp tác quốc tế trong lĩnh vực này.

16/08/2025

Bạn đang xem trước tài liệu:

Luận văn thạc sĩ tiềm năng tài nguyên dolomit tỉnh ninh bình và định hướng sử dụng hiệu quả

Tải đầy đủ

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Tỉnh Ninh Bình, nằm ở cực nam đồng bằng sông Hồng, có vị trí địa lý đặc biệt quan trọng với diện tích tự nhiên khoảng 140.000 ha, trong đó vùng đồi núi chiếm khoảng 24% diện tích. Đây là khu vực có nguồn tài nguyên khoáng sản đa dạng, đặc biệt là đá dolomit – một loại đá carbonat có tiềm năng lớn phục vụ nhiều ngành công nghiệp và nông nghiệp. Theo ước tính, tổng trữ lượng dolomit tại các khu vực trọng điểm như Đông Sơn, Phú Long - Kỳ Phú, Thạch Bình và Phú Sơn lên đến hàng trăm triệu tấn, với chất lượng đồng đều và phù hợp cho nhiều ứng dụng khác nhau.

Vấn đề nghiên cứu tập trung vào việc làm rõ đặc điểm địa chất, phân bố, chất lượng và tiềm năng tài nguyên dolomit tỉnh Ninh Bình, từ đó đề xuất định hướng sử dụng hiệu quả nhằm tránh lãng phí tài nguyên và bảo vệ môi trường. Mục tiêu cụ thể là đánh giá trữ lượng, phân tích thành phần hóa học, cơ lý và xác định các lĩnh vực ứng dụng phù hợp cho từng khu vực. Nghiên cứu được thực hiện dựa trên dữ liệu thu thập từ năm 2003 đến 2014, bao gồm khảo sát thực địa, phân tích mẫu và tổng hợp các báo cáo địa chất, nhằm cung cấp cơ sở khoa học cho việc lập dự án khai thác và sử dụng dolomit tại Ninh Bình.

Ý nghĩa nghiên cứu thể hiện qua việc hoàn thiện phương pháp đánh giá tiềm năng dolomit không chỉ cho tỉnh Ninh Bình mà còn có thể áp dụng cho các vùng có đặc điểm địa chất tương tự, đồng thời hỗ trợ các nhà quản lý trong việc quy hoạch và phát triển bền vững nguồn tài nguyên khoáng sản.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên các lý thuyết và mô hình địa chất trầm tích, đặc biệt là hệ tầng Đồng Giao và Tân Lạc thuộc kỷ Trias, làm cơ sở phân tích cấu trúc địa chất và thành phần khoáng vật dolomit. Các khái niệm chính bao gồm:

Đá dolomit: đá trầm tích carbonat chứa trên 50% khoáng vật dolomit, có thành phần CaO và MgO đặc trưng, với các dạng biến thể như dolomit vôi, dolomit marbl, dolomit nhiễm silic, sắt, thạch cao.
Hệ tầng địa chất: phân chia các lớp trầm tích theo tuổi địa chất và đặc điểm thạch học, trong đó hệ tầng Đồng Giao là nguồn chính của dolomit tại Ninh Bình.
Phân tích hóa học và cơ lý: đánh giá hàm lượng các oxit chính (MgO, CaO, SiO2, Fe2O3, Al2O3) và các chỉ tiêu cơ lý như cường độ nén, tỷ trọng, góc ma sát để xác định chất lượng dolomit.
Ứng dụng dolomit: trong luyện kim, sản xuất kính, vật liệu xây dựng, nông nghiệp và xử lý môi trường, dựa trên các tiêu chuẩn kỹ thuật về thành phần hóa học và tính chất vật lý.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu được thu thập từ các bản đồ địa chất tỷ lệ 1:200.000, báo cáo dự án và đề tài nghiên cứu từ năm 2003 đến 2014, kết hợp khảo sát thực địa tại các khu vực dolomit trọng điểm. Cỡ mẫu phân tích gồm 168 mẫu tại Đông Sơn, 35 mẫu tại Thạch Bình và nhiều mẫu khác tại Phú Sơn và Phú Long - Kỳ Phú, được chọn theo phương pháp lấy mẫu đại diện nhằm đảm bảo tính khách quan và độ tin cậy.

Phương pháp phân tích bao gồm:

Khảo sát thực địa: thu thập mẫu đá dolomit, quan sát cấu trúc, kiến trúc và phân bố địa chất.
Phân tích thạch học lát mỏng: xác định thành phần khoáng vật và cấu trúc đá dưới kính hiển vi phân cực.
Phân tích hóa học: sử dụng phổ huỳnh quang tia X (XRF), quang phổ hấp thụ nguyên tử (AAS) và phân tích quang phổ ICP để xác định hàm lượng các oxit chính và nguyên tố vết.
Phân tích nhiễu xạ tia X (XRD): xác định khoáng vật chính trong mẫu đá.
Phân tích cơ lý: đo cường độ kháng nén, kháng kéo, tỷ trọng và các chỉ tiêu cơ học khác.
Phương pháp toán địa chất: xử lý số liệu thống kê, xác định giá trị trung bình, phương sai, hệ số biến thiên để đánh giá sự đồng đều và chất lượng dolomit.

Timeline nghiên cứu kéo dài từ năm 2003 đến 2014, với các giai đoạn khảo sát, thu thập mẫu, phân tích phòng thí nghiệm và tổng hợp kết quả.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Phân bố dolomit: Tỉnh Ninh Bình có 4 khu vực dolomit trọng điểm gồm Đông Sơn (diện tích 2,5 km², trữ lượng 404 triệu tấn), Phú Long - Kỳ Phú (15 km²), Thạch Bình và Phú Sơn (mỗi khu khoảng 1,5 km²). Dolomit chủ yếu phân bố trong tập dưới hệ tầng Đồng Giao với chiều dày từ 300 đến 900 m.
Chất lượng hóa học: Hàm lượng MgO dao động từ 16,26% đến 21,61% (trung bình 20,19% tại Đông Sơn), CaO từ 28,7% đến 34,85% (trung bình 30,89%), MKN (MgO + CaO) đạt khoảng 46,57%. Các chỉ tiêu tạp chất như SiO2, Fe2O3, Al2O3 đều ở mức thấp, phù hợp tiêu chuẩn sản xuất gang thép, kính và vật liệu chịu lửa.
Tính chất cơ lý: Dung trọng tự nhiên dolomit từ 2,65 đến 2,78 g/cm³, cường độ kháng nén khô dao động 504 - 1213 kG/cm², lực dính kết và góc ma sát đảm bảo độ bền và ổn định cho các ứng dụng công nghiệp.
Ứng dụng tiềm năng: Dolomit tại Đông Sơn và Phú Sơn có thể sử dụng làm chất trợ dung luyện gang, sản xuất dolomit thiêu kết loại I, nguyên liệu sản xuất magie kim loại, vật liệu xây dựng, sản xuất kính nổi và xử lý môi trường nước nuôi trồng thủy sản.

Thảo luận kết quả

Kết quả phân tích cho thấy dolomit tỉnh Ninh Bình có chất lượng đồng đều và phù hợp với nhiều tiêu chuẩn kỹ thuật quốc tế, đặc biệt là hàm lượng MgO và CaO cao, tạp chất thấp. So sánh với các nghiên cứu trong nước và quốc tế, dolomit Ninh Bình có tiềm năng lớn trong ngành luyện kim và vật liệu xây dựng, đồng thời có thể mở rộng ứng dụng trong nông nghiệp và xử lý môi trường.

Biểu đồ phân bố hàm lượng MgO và CaO theo khu vực nghiên cứu minh họa sự đồng đều và chất lượng cao của dolomit. Bảng so sánh các chỉ tiêu hóa học với tiêu chuẩn sản xuất gang thép và kính cho thấy dolomit Đông Sơn và Phú Sơn đều đáp ứng hoặc vượt yêu cầu.

Nguyên nhân chất lượng dolomit tốt là do nguồn gốc trầm tích carbonat và quá trình biến đổi địa chất ổn định, ít bị nhiễm tạp chất. Việc phân bố dolomit tập trung tại các khu vực có điều kiện địa lý thuận lợi cũng tạo điều kiện cho khai thác và sử dụng hiệu quả.

Đề xuất và khuyến nghị

Tăng cường thăm dò và khai thác tại các khu vực trọng điểm: Ưu tiên khai thác dolomit tại Đông Sơn và Phú Sơn trong vòng 5 năm tới nhằm đáp ứng nhu cầu nguyên liệu cho ngành luyện kim và vật liệu xây dựng.
Phát triển công nghệ chế biến dolomit: Áp dụng công nghệ thiêu kết và nghiền hiện đại để nâng cao chất lượng sản phẩm dolomit, phục vụ sản xuất gang thép, kính và vật liệu chịu lửa.
Định hướng sử dụng dolomit trong xử lý môi trường: Khuyến khích nghiên cứu và ứng dụng dolomit trong cải tạo môi trường nước nuôi trồng thủy sản, xử lý nước thải công nghiệp, góp phần bảo vệ môi trường bền vững.
Bảo vệ cảnh quan và phát triển du lịch: Hạn chế khai thác dolomit tại các khu vực có giá trị du lịch và di tích lịch sử như Tràng An, chùa Bái Đính để bảo vệ môi trường và phát triển kinh tế du lịch địa phương.
Tăng cường hợp tác nghiên cứu và đào tạo: Khuyến khích các trường đại học, viện nghiên cứu phối hợp với doanh nghiệp để nâng cao năng lực nghiên cứu, phát triển nguồn nhân lực chuyên môn về địa chất và khai thác khoáng sản.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Các nhà quản lý tài nguyên khoáng sản: Sử dụng kết quả nghiên cứu để lập quy hoạch khai thác dolomit, đảm bảo hiệu quả kinh tế và bảo vệ môi trường.
Doanh nghiệp khai thác và chế biến khoáng sản: Áp dụng các tiêu chuẩn chất lượng và định hướng sử dụng dolomit phù hợp với từng lĩnh vực sản xuất.
Các nhà nghiên cứu và học viên ngành địa chất, khoáng sản: Tham khảo phương pháp nghiên cứu, phân tích dữ liệu và đánh giá tiềm năng tài nguyên dolomit.
Ngành công nghiệp luyện kim, vật liệu xây dựng và xử lý môi trường: Tìm hiểu đặc tính vật liệu dolomit để phát triển sản phẩm và công nghệ mới.

Câu hỏi thường gặp

Dolomit có đặc điểm gì nổi bật so với đá vôi?
Dolomit chứa hàm lượng magnesi cao (MgO khoảng 20%), có độ cứng và độ bền cao hơn đá vôi, ít sủi bọt trong acid HCl lạnh, phù hợp cho nhiều ứng dụng công nghiệp như luyện kim và vật liệu xây dựng.
Tiềm năng dolomit tỉnh Ninh Bình lớn đến mức nào?
Tổng trữ lượng dolomit tại các khu vực trọng điểm như Đông Sơn và Phú Sơn ước tính lên đến hàng trăm triệu tấn, với chất lượng đồng đều, đáp ứng nhu cầu sản xuất gang thép, kính và vật liệu chịu lửa.
Dolomit được sử dụng trong những ngành công nghiệp nào?
Dolomit được dùng trong luyện kim (chất trợ dung, thiêu kết magie), sản xuất kính, vật liệu xây dựng, nông nghiệp (bùn vôi, phân bón), và xử lý môi trường (cải tạo pH nước nuôi trồng thủy sản).
Phương pháp nghiên cứu nào được áp dụng để đánh giá dolomit?
Nghiên cứu sử dụng khảo sát thực địa, phân tích thạch học lát mỏng, phổ huỳnh quang tia X (XRF), quang phổ hấp thụ nguyên tử (AAS), nhiễu xạ tia X (XRD), phân tích cơ lý và thống kê địa chất.
Làm thế nào để sử dụng dolomit hiệu quả và bền vững?
Cần quy hoạch khai thác hợp lý, áp dụng công nghệ chế biến hiện đại, bảo vệ các khu vực cảnh quan và di tích, đồng thời phát triển các ứng dụng thân thiện môi trường như xử lý nước và nông nghiệp.

Kết luận

Đặc điểm địa chất và phân bố dolomit tỉnh Ninh Bình tập trung chủ yếu trong hệ tầng Đồng Giao với trữ lượng lớn và chất lượng đồng đều.
Hàm lượng MgO và CaO cao, tạp chất thấp, phù hợp cho các ngành luyện kim, sản xuất kính và vật liệu xây dựng.
Dolomit có tính chất cơ lý tốt, đáp ứng yêu cầu kỹ thuật trong nhiều lĩnh vực công nghiệp và xử lý môi trường.
Đề xuất khai thác ưu tiên tại Đông Sơn và Phú Sơn, đồng thời phát triển công nghệ chế biến và ứng dụng dolomit trong xử lý môi trường.
Khuyến khích hợp tác nghiên cứu, đào tạo và bảo vệ môi trường trong quá trình khai thác để phát triển bền vững nguồn tài nguyên dolomit.

Các nhà quản lý và doanh nghiệp nên phối hợp triển khai các dự án khai thác và chế biến dolomit theo định hướng nghiên cứu, đồng thời thúc đẩy nghiên cứu ứng dụng dolomit trong các lĩnh vực mới nhằm nâng cao giá trị kinh tế và bảo vệ môi trường.

Trích đoạn nội dung tài liệu

MỞ ĐẦU Ninh Bình là một tỉnh cực nam của đồng bằng Sông Hồng, là một trong các cửa ngõ trọng yếu nối liền các tỉnh đồng bằng Bắc Bộ với miền Trung. Ninh Bình có vị thế đặc biệt quan trọng trong sự phát triển kinh tế - xã hội, quốc phòng của khu vực và cả nƣớc. Ninh Bình có nguồn tài nguyên khoáng sản rất đa dạng và phong phú, có tiềm năng to lớn về tài nguyên đá carbonat, đặc biệt là đá dolomit. Hiện nay nhu cầu sử dụng nguyên liệu dolomit trong các ngành công nghiệp, nông nghiệp, hóa dƣợc và xử lý môi trƣờng ngày càng gia tăng.

Vì vậy, việc nghiên cứu làm sáng tỏ đặc điểm địa chất, đặc điểm phân bố, chất lƣợng và tiềm năng tài nguyên dolomit làm cơ sở để định hƣớng các lĩnh vực sử dụng dolomit trên địa bàn tỉnh Ninh Bình là một nhiệm vụ hết sức cần thiết. Đề tài: “Tiềm năng tài nguyên dolomit tỉnh Ninh Bình và định hướng sử dụng hiệu quả” đƣợc chọn làm luận văn thạc sĩ nhằm đáp ứng yêu cầu đó. Với nội dung đó, luận văn góp phần làm sáng tỏ đặc điểm địa chất, đặc điểm phân bố và chất lƣợng đá dolomit tỉnh Ninh Bình. Từ đó góp phần hoàn thiện phƣơng pháp đánh giá tiềm năng đá dolomit không chỉ ở tỉnh Ninh Bình mà còn có thể áp dụng cho các vùng khác có đặc điểm địa chất tƣơng tự.

Ngoài ra, đề tài có giá trị thực tiễn cung cấp cho các nhà quản lý ở trong nƣớc và địa phƣơng về tiềm năng, chất lƣợng đá dolomit phân bố trên địa bàn tỉnh Ninh Bình làm cơ sở cho việc lập dự án đầu tƣ thăm dò, khai thác, chế biến và sử dụng dolomit. Để có thể đạt đƣợc những nội dung trên, nghiên cứu đã tổng hợp, phân tích và khái quát hóa các kết quả đo vẽ bản đồ địa chất khu vực, bản đồ phân bố khoáng sản dolomit toàn tỉnh Ninh Bình và các công trình nghiên cứu địa chất nhằm làm sáng tỏ đặc điểm địa chất và phân bố dolomit vùng nghiên cứu. Các phƣơng pháp đƣợc sử dụng trong nghiên cứu bao gồm khảo sát, thu thập dữ liệu tại thực địa, thu thập các loại mẫu; phân tích lát mỏng thạch học, nhiễu xạ tia Roentgen, huỳnh quang tia X, quang phổ hấp phụ nguyên tử, và các phƣơng pháp tính toán địa chất. Nghiên cứu đã xác định thành phần khoáng vật tạo đá, kiến trúc và cấu tạo của đá cũng nhƣ thành phần hóa học của chúng để phân tích, tổng hợp và định hƣớng sử dụng dolomit theo từng vùng, từng khu vực lãnh thổ nhằm tránh làm tổn thất tài nguyên thiên nhiên và bảo vệ môi trƣờng.

Luận văn đã đƣợc hoàn thành trên những cơ sở tài liệu nhƣ bản đồ địa chất khoáng sản tỷ lệ 1: 200.000 tỉnh Ninh Bình; các báo cáo kết quả thực hiện dự án “Đánh giá tiềm năng nguyên liệu dolomit vùng núi đá Ninh Bình, điều tra chi tiết hóa một số vùng trọng điểm” của Sở Khoa học và Công nghệ tỉnh Ninh 1 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com Bình năm 2003, báo cáo đề tài cấp Bộ “Tiềm năng đá dolomit tỉnh Ninh Bình” của Trƣờng Đại học Mỏ - Địa chất năm 2006, đề tài cấp Bộ "Nghiên cứu, xác lập cơ sở khoa học, đề xuất định hƣớng sử dụng các khoáng chất công nghiệp apatit, dolomit, felspat, caolin, sericit của Việt Nam" do Tạp chí Địa chất thực hiện năm 2013-2014. Ngoài ra, các tài liệu liên quan đến công tác tìm kiếm, thăm dò, khai thác và sử dụng dolomit cũng đƣợc thu thập để thực hiện luận văn này. Mặc dù, việc nghiên cứu về đặc điểm địa chất, cấu trúc kiến tạo, định hƣớng thăm dò khai thác dolomit ở khu vực Ninh Bình đã có nhiều nghiên cứu. Tuy nhiên, nghiên cứu luận văn này sẽ phân tích tiềm năng dolomit trên toàn tỉnh Ninh Bình để đánh giá khả năng sử dụng trong nhiều lĩnh vực khác nhau, nhƣ ứng dụng trong các ngành công nghiệp, nông nghiệp, hóa dƣợc, mỹ phẩm và nhiều ngành nghề khác trong đời sống sản xuất của con ngƣời.

2 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com Chƣơng 1. ĐẶC ĐIỂM ĐỊA LÝ TỰ NHIÊN, KINH TẾ, XÃ HỘI VÀ ĐỊA CHẤT TỈNH NINH BÌNH 1. Đặc điểm địa lý tự nhiên 1. Vị trí địa lý Ninh Bình là một tỉnh cực nam của đồng bằng Sông Hồng, có tọa độ địa lý: 19 50’ - 20o27’ vĩ độ Bắc, 105o32’ - 106o33’ kinh độ Đông.

o Phía bắc và đông bắc, Ninh Bình giáp tỉnh Nam Định và Hà Nam với phần ranh giới tự nhiên là sông Đáy (hình 1). Phía nam, Ninh Bình giáp tỉnh Thanh Hoá, phía tây giáp tỉnh Hoà Bình, phía đông giáp Biển Đông. Ninh Bình nằm cách Thủ đô Hà Nội hơn 90 km, có trục đƣờng giao thông chính Bắc-Nam (Quốc lộ 1A và đƣờng sắt) và đƣờng Quốc lộ 10, 12A đi qua. Các đơn vị hành chính trong tỉnh gồm thành phố Ninh Bình, Thị xã Tam Điệp và 6 huyện: Nho Quan, Gia Viễn, Hoa Lƣ, Kim Sơn, Yên Mô, Yên Khánh.

Thành phố Ninh Bình là trung tâm chính trị, kinh tế - văn hoá xã hội của tỉnh, cách Hà Nội 90 km về phía nam. Sơ đồ vị trí khu vực nghiên cứu 3 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail. Đặc điểm địa hình Địa hình Ninh Bình chia làm ba phần tƣơng phản rõ rệt, bao gồm vùng đồng bằng, vùng đồi núi và bán sơn địa. * Vùng đồng bằng: bao gồm thành phố Ninh Bình, huyện Yên Khánh, huyện Kim Sơn và diện tích còn lại của các huyện khác trong tỉnh, diện tính khoảng 101 nghìn ha, chiếm 71,1 % diện tích tự nhiên toàn tỉnh, là nơi tập trung dân cƣ đông đúc nhất tỉnh, chiếm khoảng 90 % dân số toàn tỉnh.

Vùng này độ cao trung bình từ 0,9÷1,2 m, đất đai chủ yếu là đất phù sa đƣợc bồi và không đƣợc bồi. Tiềm năng phát triển của vùng là nông nghiệp: trồng lúa, rau màu, cây công nghiệp ngắn ngày. Về công nghiệp có cơ khí sửa chữa tàu, thuyền, chế biến lƣơng thực, thực phẩm, công nghiệp dệt, may, thƣơng nghiệp dịch vụ, phát triển cảng sông. Ninh Bình có trên 15 km bờ biển.

Vùng này thuộc diện tích của 4 xã ven biển huyện Kim Sơn là: Kim Trung, Kim Hải, Kim Đông, Kim Tân, diện tích khoảng 6.000 ha, chiếm 4,2 % diện tích tự nhiên toàn tỉnh. Đất đai ở đây còn nhiễm mặn nhiều do mới bồi tụ nên đang trong thời kỳ cải tạo, vì vậy chủ yếu phù hợp với việc trồng rừng phòng hộ (sú, vẹt), trồng cói, trồng một vụ lúa và nuôi trồng thuỷ hải sản. * Vùng đồi núi và bán sơn địa: Vùng này nằm ở phía tây và tây nam của tỉnh, bao gồm các khu vực phía tây nam huyện Nho Quan và thị xã Tam Điệp, phía tây huyện Gia Viễn, phía tây nam huyện Hoa Lƣ và tây nam huyện Yên Mô. Diện tích toàn vùng này khoảng 35.000 ha, chiếm 24 % diện tích tự nhiên toàn tỉnh.

Độ cao trung bình từ 90-120 m. Đặc biệt khu vực núi đá có độ cao trên 200 m. Các dải núi này phát triển theo phƣơng tây bắc - đông nam và thể hiện tính tƣơng phản phụ thuộc vào thành phần thạch học. Các dải núi thoải phân cắt có nhiều yên ngựa tạo nên bởi các đá cát kết bột kết phân lớp.

Các dải núi đá phân cắt mạnh và sƣờn dốc tạo nên bởi các loại đá vôi và vôi dolomit. Vùng này tập trung tới 90 % diện tích đồi núi và diện tích rừng của tỉnh, do đó rất thuận lợi để phát triển các ngành công nghiệp nhƣ: Sản xuất vật liệu xây dựng, sản xuất mía đƣờng, chế biến gỗ, chế biến hoa quả, du lịch, chăn nuôi đại gia súc (trâu, bò, dê), trồng cây ăn quả (dứa, vải, na), trồng cây công nghiệp dài ngày nhƣ chè, cà phê và trồng rừng. Đặc điểm sông suối Ninh Bình có mạng lƣới sông ngòi khá dày đặc. Đó là nguồn cung cấp nƣớc chủ yếu cho dân sinh và phát triển kinh tế của vùng.

Các con sông đáng chú ý của tỉnh bao gồm: 4 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com - Sông Đáy: Sông Đáy là một phân lƣu nhận nƣớc của sông Hồng ở cửa Hát Môn, nhƣng đồng thời sông Đáy cũng là sông nội địa nhận nƣớc của các sông tiêu ở tả ngạn nhƣ sông Nhuệ, sông Sắt. và nhận nƣớc của các sông bắt nguồn từ dải núi phía tây nhƣ sông Tích, sông Thanh Hà, sông Hoàng Long. Chiều dài sông Đáy khoảng 240 km, diện tích tập trung nƣớc của sông Đáy là 5.800 km2, trong đó diện tích vùng núi là 2.500 km2, chiếm 45 % tổng diện tích lƣu vực, diện tích vùng đồng bằng chiếm 55 % diện tích lƣu vực và phần còn lại 680 km2 là diện tích núi đá vôi. Trƣớc khi có đập Đáy (năm 1937), về mùa lũ, khi mực nƣớc ở cầu Phùng khoảng 6 m thì nƣớc lũ sông Hồng đƣợc phân sang sông Đáy ở cửa Hát Môn, nhƣng sau khi có đập Đáy, sông Đáy chỉ nhận nƣớc sông Hồng qua cửa Hát Môn trong những ngày phân lũ.

Vì vậy nguồn nƣớc cung cấp chủ yếu cho sông Đáy là các con sông nhỏ nhƣ sông Tích, sông Thanh Hà, sông Hoàng Long và sông Nam Định. - Sông Tích: Sông Tích là một trong những con sông cung cấp nƣớc quan trọng cho sông Đáy. Sông bắt nguồn từ Ba Vì, chảy theo hƣớng tây bắc - đông nam. Tả ngạn sông Tích là đồng bằng rộng gần 500 km2, hữu ngạn là dãy núi Ba Vì, có độ cao 500-1200 m, là nơi xuất phát của hơn 16 con suối cung cấp nƣớc cho sông Tích.

Quan trọng nhất là các suối Đầm Long, Giám, Hang, Vai Ca, Bùi. Dòng chính của sông Tích không dốc nhƣng các nhánh suối chảy từ Ba Vì xuống khá dốc, độ dốc trung bình khoảng 10-20 m/km. Sông Tích có diện tích lƣu vực khoảng 1.330 km2 và chiều dài sông là 91 km. - Sông Hoàng Long: Sông Hoàng Long có diện tích lƣu vực là 1.550 km 2, bắt nguồn từ độ cao trên 1.000 m gần Thị xã Hòa Bình, chảy theo phƣơng tây bắc - đông nam trên chiều dài 125 km và gặp sông Đáy ở gần Gián Khẩu.

- Sông Nam Định: Sông Nam Định là một phân lƣu của sông Hồng, lấy nƣớc của sông Hồng ở Phù Long và đổ vào sông Đáy ở Độc Bộ. Sông tuy chỉ rộng khoảng 200-300 m nhƣng lòng rất dốc và sâu nên hàng năm sông chuyển tải một lƣợng nƣớc khá lớn từ sông Hồng sang sông Đáy. Theo số liệu đo năm 1971, lƣu lƣợng lớn nhất đo đƣợc là 6. - Các sông khác: Ngoài các sông nói trên, tỉnh Ninh Bình còn có một hệ thống sông ngòi vừa và nhỏ, đóng vai trò hết sức quan trọng trong việc cấp nƣớc và tiêu thoát nƣớc cho tỉnh.

Nội dung được bảo vệ bản quyền — Tải xuống đầy đủ