phần Mở đầu, Kết luận và Danh mục tài liệu tham khảo. Luận văn này gồm ba chƣơng: Chƣơng 1: Lý luận cơ bản về thƣơng mại điện tử Chƣơng này giới thiệu khái niệm về thƣơng mại điện tử nhằm cung cấp cho ngƣời đọc những lý luận cơ bản về thƣơng mại điện tử để ngƣời đọc có thể nắm đƣợc sơ lƣợc thƣơng mại điện tử. Tác giả cũng đƣa ra bảng so sánh giữa thƣơng 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com mại truyền thống và thƣơng mại điện tử, qua đó ngƣời đọc có thể đánh giá tầm quan trọng của thƣơng mại điện tử trong quá trình hội nhập kinh tế quốc tế. Chƣơng 2: Thƣơng mại điện tử trong thực tiễn quan hệ quốc tế Giới thiệu tình hình phát triển thƣơng mại điện tử trên thế giới và các quy định pháp lý quốc tế về thƣơng mại điện tử.
Từ đó, tác giả muốn đề cập thực tiễn các quốc gia đang phát triển khi tham gia vào thƣơng mại điện tử sẽ gặp những khó khăn và thuận lợi nhƣ thế nào? Vị trí của các nƣớc lớn với vai trò là trung tâm của thƣơng mại điện tử thế giới sẽ có cách ứng xử với các quốc gia đang phát triển ra sao? Có hình thành một trật tự thế giới mới khi tất cả các quốc gia tham gia vào nền kinh tế toàn cầu hay không? Chƣơng 3: Việt Nam tham gia vào thƣơng mại điện tử Thực trạng thực thi Quyết định 222 của Thủ tƣớng Chính phủ về “Kế hoạch tổng thể phát triển thƣơng mại điện tử giai đoạn 2006 – 2010”. Đánh giá sơ lƣợc những thành tựu đã đạt đƣợc trong 5 năm triển khai thực hiện, từ đó rút ra những khó khăn và hạn chế của Việt Nam trong việc áp dụng thƣơng mại điện tử trong quá trình hội nhập kinh tế quốc tế. 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com CHƢƠNG 1 LÝ LUẬN CƠ BẢN VỀ THƢƠNG MẠI ĐIỆN TỬ 1. Khái niệm thƣơng mại điện tử 1.
Thương mại điện tử là gì? Khó có thể tìm một định nghĩa có ranh giới rõ rệt cho khái niệm này. Khái niệm thị trƣờng điện tử1 đƣợc biết đến lần đầu tiên qua các công trình của Malone, Yates và Benjamin nhƣng lại không đƣợc định nghĩa cụ thể. Các công trình này nhắc đến sự tồn tại của các thị trƣờng điện tử và các hệ thống điện tử thông qua sử dụng công nghệ thông tin và công nghệ truyền thông. Chiến dịch quảng cáo của IBM trong năm 1988 dựa trên khái niệm “e-commerce”2 đƣợc sử dụng từ khoảng năm 1995, khái niệm mà ngày nay đƣợc xem là một lãnh vực nằm trong kinh doanh điện tử (e-business).3 Các quy trình kinh doanh điện tử có thể đƣợc nhìn từ phƣơng diện trong nội bộ của một doanh nghiệp (quản lý dây chuyền cung ứng, thu mua điện tử) hay từ phƣơng diện ngoài doanh nghiệp (thị trƣờng điện tử, e-commerce…) Khái niệm cửa hàng trực tuyến4 (onlineshop) đƣợc dùng để diễn tả việc bán hàng thông qua trang web trong Internet của một thƣơng nhân.
Hiện nay định nghĩa thƣơng mại điện tử đƣợc rất nhiều tổ chức quốc tế đƣa ra song chƣa có một định nghĩa thống nhất về thƣơng mại điện tử. Nhìn một cách tổng quát, các định nghĩa thƣơng mại điện tử đƣợc chia thành hai nhóm tùy thuộc vào quan điểm: Hiểu theo nghĩa hẹp Theo nghĩa hẹp, thƣơng mại điện tử chỉ đơn thuần bó hẹp thƣơng mại điện tử trong việc mua bán hàng hóa và dịch vụ thông qua các phƣơng tiện điện tử, nhất là qua _____________________ 1.vn/kien-thuc-tmdt/tai-lieu/744-dinh-nghia-tmdt.vn/kien-thuc-tmdt/tai-lieu/744-dinh-nghia-tmdt.vn/kien-thuc-tmdt/tai-lieu/744-dinh-nghia-tmdt.vn/kien-thuc-tmdt/tai-lieu/744-dinh-nghia-tmdt.html 11 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Internet và các mạng liên thông khác. Theo Tổ chức Thƣơng mại thế giới,5 “Thương mại điện tử bao gồm việc sản xuất, quảng cáo, bán hàng và phân phối sản phẩm được mua bán và thanh toán trên mạng Internet, nhưng được giao nhận một cách hữu hình, cả các sản phẩm giao nhận cũng như những thông tin số hoá thông qua mạng Internet”. Theo Ủy ban Thƣơng mại điện tử của Tổ chức Hợp tác kinh tế châu Á - Thái Bình Dƣơng,6 “Thương mại điện tử là công việc kinh doanh được tiến hành thông qua truyền thông số liệu và công nghệ tin học kỹ thuật số”.
Hiểu theo nghĩa rộng Thƣơng mại điện tử hiểu theo nghĩa rộng là các giao dịch tài chính và thƣơng mại bằng phƣơng tiện điện tử nhƣ: trao đổi dữ liệu điện tử, chuyển tiền điện tử và các hoạt động nhƣ gửi/rút tiền bằng thẻ tín dụng. Theo quan điểm này, có hai định nghĩa khái quát đƣợc đầy đủ nhất phạm vi hoạt động của thƣơng mại điện tử: Luật mẫu về Thƣơng mại điện tử7 của Ủy ban Liên Hợp Quốc về Luật Thƣơng mại quốc tế (UNCITRAL) định nghĩa: “Thuật ngữ thương mại [commerce] cần được diễn giải theo nghĩa rộng để bao quát các vấn đề phát sinh từ mọi quan hệ mang tính chất thương mại dù có hay không có hợp đồng. Các quan hệ mang tính thương mại [commercial] bao gồm, nhưng không chỉ bao gồm, các giao dịch sau đây: bất cứ giao dịch nào về cung cấp hoặc trao đổi hàng hoá hoặc dịch vụ; thoả thuận phân phối; đại diện hoặc đại lý thương mại, uỷ thác hoa hồng (factoring), cho thuê dài hạn (leasing); xây dựng các công trình; tư vấn, kỹ thuật công trình (engineering); đầu tư; cấp vốn, ngân hàng; bảo hiểm; thỏa thuận khai thác hoặc tô nhượng, liên doanh và các hình thức về hợp tác công nghiệp hoặc kinh doanh; _____________________ 5.vn/kien-thuc-tmdt/tai-lieu/744-dinh-nghia-tmdt.vn/kien-thuc-tmdt/tai-lieu/744-dinh-nghia-tmdt. Khóa luận tốt nghiệp của Trần Thị Thu Hiền – Trƣờng Đại học Ngọai thƣơng – Ngƣời hƣớng dẫn: PGS Vũ Hữu Tửu.
12 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com chuyên chở hàng hoá hay hành khách bằng đường biển, đường không, đường sắt hoặc đường bộ”. Theo định nghĩa này, có thể thấy phạm vi hoạt động của thƣơng mại điện tử rất rộng, bao quát hầu hết các lĩnh vực hoạt động kinh tế, trong đó hoạt động mua bán hàng hóa và dịch vụ chỉ là một phạm vi rất nhỏ trong thƣơng mại điện tử. Theo Ủy ban châu Âu (EU)8: “Thương mại điện tử được hiểu là việc thực hiện hoạt động kinh doanh qua các phương tiện điện tử. Nó dựa trên việc xử lý và truyền dữ liệu điện tử dưới dạng text, âm thanh và hình ảnh”.
Thƣơng mại điện tử trong định nghĩa này gồm nhiều hành vi trong đó: hoạt động mua bán hàng hoá; dịch vụ; giao nhận các nội dung kỹ thuật số trên mạng; chuyển tiền điện tử; mua bán cổ phiếu điện tử, vận đơn điện tử; đấu giá thƣơng mại; hợp tác thiết kế; tài nguyên trên mạng; mua sắm công cộng; tiếp thị trực tiếp với ngƣời tiêu dùng và các dịch vụ sau bán hàng; đối với thƣơng mại hàng hoá (nhƣ hàng tiêu dùng, thiết bị y tế chuyên dụng) và thƣơng mại dịch vụ (nhƣ dịch vụ cung cấp thông tin, dịch vụ pháp lý, tài chính); các hoạt động truyền thống (nhƣ chăm sóc sức khoẻ, giáo dục) và các hoạt động mới (nhƣ siêu thị ảo). Theo quan điểm thứ hai nêu trên, "thƣơng mại" (commerce) trong "thƣơng mại điện tử" không chỉ là buôn bán hàng hoá và dịch vụ (trade) theo các hiểu thông thƣờng, mà bao quát một phạm vi rộng lớn hơn nhiều, do đó việc áp dụng thƣơng mại điện tử sẽ làm thay đổi hình thái hoạt động của hầu hết nền kinh tế. Nhƣ vậy, có nhiều khái niệm về thƣơng mại điện tử, nhƣng hiểu một cách tổng quát, thƣơng mại điện tử là việc tiến hành một phần hay toàn bộ hoạt động thƣơng mại bằng những phƣơng tiện điện tử. Thƣơng mại điện tử vẫn mang bản chất nhƣ các hoạt động thƣơng mại truyền thống.
Tuy nhiên, thông qua các phƣơng tiện điện tử, các hoạt động thƣơng mại đƣợc thực hiện nhanh hơn, hiệu quả hơn, giúp tiết kiệm chi phí và mở rộng không gian kinh doanh. Sàn giao dịch điện tử VNemart cập nhật 17/6/2008. 13 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Thƣơng mại điện tử đƣợc hình thành và phát triển cùng với sự phát triển mạnh mẽ của các thành tựu khoa học, kỹ thuật, công nghệ thông tin và đƣợc biết tới nhƣ một phƣơng thức thanh toán hiệu quả từ Internet. Chính vì vậy, nhiều ngƣời hiểu thƣơng mại điện tử theo nghĩa cụ thể hơn là giao dịch thƣơng mại, mua sắm qua Internet và mạng.
Thƣơng mại điện tử là một khái niệm tƣơng đối mới tại Việt Nam và pháp luật Việt Nam cũng chƣa định nghĩa trực tiếp về thƣơng mại điện tử. Tuy nhiên, có thể vận dụng các quy định pháp luật hiện hành để giải thích nội hàm khái niệm này, cụ thể nhƣ sau: - Điều 1 Luật Giao dịch điện tử năm 2005 quy định phạm vi điều chỉnh “về giao dịch điện tử trong hoạt động của các cơ quan nhà nước; trong lĩnh vực dân sự; kinh doanh, thương mại và các lĩnh vực khác do pháp luật quy định”. Nói cách khác, giao dịch điện tử trong lĩnh vực thƣơng mại là một nhóm thuộc giao dịch điện tử nói chung và có đầy đủ đặc điểm của giao dịch điện tử; - Theo khoản 6 Điều 4 Luật Giao dịch điện tử thì “Giao dịch điện tử là giao dịch được thực hiện bằng phương tiện điện tử”. Vì thế, dƣới góc độ khoa học pháp lý, xét mối quan hệ giữa giao dịch điện tử và giao dịch thƣơng mại điện tử có thể định nghĩa một cách tổng quát “Thương mại điện tử là việc tiến hành giao dịch thương mại bằng phương tiện điện tử” và phƣơng tiện điện tử đƣợc hiểu là “phương tiện hoạt động dựa trên công nghệ điện, điện tử, kỹ thuật số, từ tính, truyền dẫn không dây, quang học, điện từ hoặc công nghệ tương tự” (khoản 10 Điều 4 Luật Giao dịch điện tử).
Đồng thời, theo quy định tại khoản 1 Điều 3 Luật Thƣơng mại 2005 “Hoạt động thương mại là hoạt động nhằm mục đích sinh lợi, bao gồm mua bán hàng hóa, cung ứng dịch vụ, đầu tư, xúc tiến thương mại và các hoạt động nhằm mục đích sinh lợi khác”. Khái niệm về hoạt động thƣơng mại theo quy định của pháp luật Việt Nam nhƣ đề cập ở trên phù hợp với cách hiểu về khái niệm thƣơng mại đƣợc quy định tại Luật mẫu về Trọng tài thƣơng mại quốc tế của UNCITRAL và quy định của Luật Giao dịch điện tử hoàn toàn phù hợp với định nghĩa của các tổ chức quốc tế trên thế 14 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com giới cũng nhƣ tinh thần của Luật mẫu của UNCITRAL về thƣơng mại điện tử. Do đó, “Thương mại điện tử là việc tiến hành mua bán hàng hóa, cung ứng dịch vụ, đầu tư, xúc tiến thương mại và những hoạt động khác nhằm mục đích sinh lợi bằng các phương tiện hoạt động dựa trên công nghệ điện, điện tử, kỹ thuật số, từ tính, truyền dẫn không dây, quang học, điện từ hoặc công nghệ tương tự”.