CHƯƠNG 1: C ơ SỎ LÝ LUẬN VÈ TỎ CHỨC CÔNG TÁC KÉ TOÁN TRONG DOANH NGHIỆP 1. TỎNG QUAN VÈ TỎ CHỨC CÔNG TÁC KÉ TOÁN TRONG DOANH NGHIỆP 1. Khái niệm, vai trò, nhiệm vụ của kế toán trong doanh nghiệp Luật sổ 88/2015/QH13 được Quốc hội nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam khóa XIII, kỳ họp thứ 10 thông qua ngày 20/11/2015 quy định: Kế toán là việc thu thập, xử lý, kiểm tra, phân tích và cung cấp thông tin kinh tế, tài chính dưới hình thức giá trị, hiện vật và thời gian lao động. Ke toán tài chính là việc thu thập, xử lý, kiểm tra, phân tích và cung cấp thông tin kinh tế, tài chính bằng báo cáo tài chính cho đổi tượng có nhu cầu sử dụng thông tin của đơn vị kể toán.
Ke toán quản trị là việc thu thập, xử lý, phân tích và cung cấp thông tin kinh tế, tài chính theo yêu cầu quản trị và quyết định kinh tể, tài chính trong nội bộ đơn vị kế toán. Ke toán là một môn khoa học, một nghề nghiệp và cũng là một trong các công cụ quản lý kinh tể quan trọng của doanh nghiệp. Kế toán thu nhận, xử lý và cung cấp toàn bộ thông tin về tài sản, sự vận động của tài sản, các hoạt động kinh tế, tài chính trong doanh nghiệp, nhằm kiểm tra, giám sát toàn bộ hoạt động kinh tế, tài chính của doanh nghiệp. Do vậy kế toán là công cụ không thể thiếu được trong hệ thống công cụ quản lý của doanh nghiệp.
Với vai trò như vậy, kế toán trong doanh nghiệp có một số nhiệm vụ như sau: - Thu thập, xử lý thông tin, số liệu kế toán theo đối tượng và nội dung công việc kế toán, theo chuẩn mực và chể độ kế toán. - Kiểm tra, giám sát việc quản lý, sử dụng tài sản và nguồn hình thành tài sản; phát hiện và ngăn ngừa các hành vi vi phạm pháp luật về tài chính, kế toán. 8 - Phân tích thông tin, số liệu kế toán; tham mưu, đề xuất các giải pháp phục vụ yêu cầu quản trị và quyết định kinh tế, tài chính của đon vị kế toán. - Cung cấp thông tin, số liệu kế toán theo quy định của pháp luật.
Khái niệm, nhiệm vụ, ý nghĩa to chức công tác kế toán trong doanh nghiệp Thực tiễn đã chứng minh, kế toán là nhu cầu tất yểu khách quan của mọi hình thái kinh tế xã hội có nền sản xuất hàng hóa, là một trong những công cụ quan trọng phục vụ quá trình quản lý kinh tế, gắn liền với mọi hoạt động quản lý. Để kế toán thực sự là một công cụ quản lý kinh tế thì vấn đề tổ chức công tác kế toán cần phải được đặc biệt quan tâm trong mồi đơn vị kế toán. Tổ chức công tác kế toán là một trong những nội dung quan trọng trong tổ chức quản lý trong doanh nghiệp. Tổ chức công tác kế toán một cách thích ứng với điều kiện về qui mô, về đặc điểm tổ chức sản xuất kinh doanh cũng như gắn với những yêu cầu quản lý cụ thể tại doanh nghiệp có ý nghĩa hết sức quan trọng và to lớn trong việc nâng cao hiệu quả quản lý tại doanh nghiệp.
Với chức năng thông tin và kiểm tra tình hình kết quả hoạt động của doanh nghiệp một cách thường xuyên, nhanh nhạy và có hệ thống nên tổ chức công tác kế toán là một trong những vấn đề quan trọng được các doanh nghiệp quan tâm. Tổ chức công tác kế toán không đơn thuần là tổ chức một bộ phận quản lý trong doanh nghiệp , mà nó còn bao hàm cả tính nghệ thuật trong việc xác lập các yếu tố, điều kiện cũng như các mối liên hệ qua lại, các tác động trực tiếp hoặc gián tiếp đến hoạt động kế toán, bảo đảm cho kế toán phát huy tối đa các chức năng vốn có của mình. Tổ chức công tác kế toán doanh nghiệp trong điều kiện thực hiện cơ chế thị trường, ngoài việc tuân thủ các nguyên tắc chung của khoa học tổ chức, còn phải gắn với đặc thù của hạch toán kể toán vừa là môn khoa học, vừa là môn nghệ thuật ứng dụng để việc tổ chức đảm bảo được tính linh hoạt, hiệu quả và đồng bộ nhắm đạt tới mục tiêu chung là tăng cường được hiệu quả sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp. 9 Nhưng bản chất của kế toán là một khoa học vì vậy khái niệm tổ chức công tác kê toán cũng được tiếp cận từ nhiều góc độ khác nhau.
Do đó, có rất nhiều quan điểm khác nhau khi đưa ra khái niệm về tổ chức công tác kế toán. Theo các nhà khoa học Học viện Tài chính: “Tổ chức công tác kế toán trong các doanh nghiệp là việc tố chức thực hiện ghi chép, phân loại, tổng hợp các nghiệp vụ kinh tế - tài chính phát sinh theo những nội dung công tác kế toán bằng phương pháp khoa học của kế toán, phù hợp với chính sách chế độ quản lý kinh tế quy định, phù hợp với đặc điểm tình hình cụ thể của doanh nghiệp để phát huy chức năng, vai trò của kế toán trong quản lý vĩ mô và vi mô nền kinh tế”. Theo các nhà khoa học của trường Đại học kinh tế Thành phố Hồ Chí Minh lại cho rằng: “Tổ chức công tác kế toán không đơn thuần là tổ chức một bộ phận quản lý trong doanh nghiệp , mà nó còn bao hàm cả tính nghệ thuật trong việc xác lập các yếu tố, điều kiện cũng như các mối quan hệ qua lại có tác động trực tiếp hoặc gián tiếp hoạt động kế toán, đảm bảo cho kế toán phát huy tối đa các chức năng vốn có của mình.” Trên giác độ chung nhất, có thể đưa ra khái niệm về tổ chức công tác kể toán như sau: Tổ chức công tác kế toán trong các doanh nghiệp là họat động chủ quan của doanh nghiệp trong việc tổ chức vận dụng các phương pháp, nguyên tắc, chuẩn mực và chế độ kế toán đe thu nhận, xử lý và cung cấp toàn bộ thông tin về tài sản, các hoạt động kinh tế trong doanh nghiệp , nhằm kiểm tra, giám sát toàn bộ hoạt động kinh tể tài chính của doanh nghiệp. Do vậy, tổ chức công tác kế toán có thể được được hiểu là việc xây dựng một hệ thống các phương pháp, cách thức phối họp, sử dụng phương tiện kỹ thuật cũng như nguồn lực của bộ máy kế toán thực hiện các chức năng và nhiệm vụ của kế toán một cách trung thực, chính xác, kịp thời trong mối liên hệ mật thiết với các lĩnh vực quản lý khác.
Là một trong những công cụ quản lý quan trọng của doanh nghiệp, do vậy việc tổ chức công tác kế toán trong doanh nghiệp phải thực hiện tốt các nhiệm vụ sau: 10 - Tố chức hợp lý bộ máy kế toán ở tổ chức để thực hiện được toàn bộ công việc kế toán ở tổ chức với sự phân công, phân nhiệm rõ ràng công cụ kế toán cho từng bộ phận, từng người trong bộ máy kế toán. - Tổ chức thực hiện các phương pháp kế toán, các nguyên tắc kế toán và chế độ kế toán hiện hành, tổ chức vận dụng hình thức kế toán hợp lý, các phương tiện ký thuật tính toán hiện có nhằm đảm bảo chất lượng của thông tin kế toán. - Xác định rõ mối quan hệ giữa các bộ phận trong bộ máy kế toán với các bộ phận quản lý khác trong tổ chức về công việc có liên quan đến công tác kể toán ở tổ chức. - Tổ chức hướng dẫn mọi người trong tổ chức chấp hành chế độ quản lý kinh tế, tài chính nói chung và chế độ kế toán nói riêng và tổ chức kiểm tra kế toán nội bộ tổ chức.
Việc tổ chức tốt công tác kế toán trong doanh nghiệp sẽ mang lại các ý nghĩa cụ thể sau: - Đảm bảo cung cấp chính xác, kịp thời và đầy đủ các thông tin kinh tế, tài chính của đơn vị cho các đối tượng quan tâm. - Đảm bảo ghi chép, theo dõi, phản ánh và giám sát chặt chẽ các loại tài sản, nguồn vốn kinh doanh của doanh nghiệp, giúp nâng cao hiệu quả sử dụng vốn, nguồn vốn trong doanh nghiệp. - Giúp cho kế toán thực hiện tốt yêu cầu, chức năng của mình trong hệ thống công cụ quản lý. - Giúp cho doanh nghiệp có được bộ máy kế toán gọn nhẹ, hoạt động hiệu quả, nâng cao hiệu suất và hiệu quả hoạt động của bộ máy kế toán.
Yêu cầu và nguyên tắc tổ chức công tác kế toán trong doanh nghiệp Đe thực hiện tốt các nhiệm vụ kế toán thì tổ chức công tác kế toán trong doanh nghiệp phải đáp ứng được các yêu cầu cơ bản sau: 11 - Tố chức công tác kế toán phải đáp ứng yêu cầu thông tin có ích, tin cậy cho việc quản lý và đưa ra các quyết định kinh doanh. - To chức công tác kế toán phải đơn giản, dễ làm, dễ hiểu, phù hợp với đặc điểm tổ chức sản xuất, tổ chức quản lý và đặc điểm hoạt động của doanh nghiệp. - Tổ chức công tác kể toán phải đáp ứng được các yêu cầu công nghệ thông tin. - Tố chức công tác kể toán phải đáp ứng được yêu cầu hội nhập kinh tế quốc tế - Phải đảm bảo thực hiện được đầy đủ chức năng nhiệm vụ của kế toán.
Xuất phát từ các yêu cầu trên, tổ chức công tác kế toán trong doanh nghiệp phải tuân thủ tốt các nguyên tắc cơ bản sau: - Tổ chức công tác kế toán trong doanh nghiệp phải đảm bảo tuân thủ các quy định của pháp luật về kế toán và các quy định của Hiệp hội nghề nghiệp về kế toán. - Tố chức công tác kế toán phải đảm bảo nguyên tắc thống nhất. - Tố chức công tác kế toán phải đảm bảo nguyên tắc phù hợp với đặc thù của doanh nghiệp. - Tố chức công tác kế toán phải đảm bảo nguyên tắc tiết kiệm và hiệu quả.
Những nguyên tắc này phải được thực hiện một cách đồng bộ trong tổ chức công tác kế toán tại các doanh nghiệp. Nội dung của to chức công tác kế toán trong doanh nghiệp Các nội dung chủ yếu của tổ chức công tác kế toán trong doanh nghiệp bao gồm: - Tổ chức thu nhận thông tin kế toán về nội dung các nghiệp vụ kinh tế, tài chính phát sinh ở doanh nghiệp và kiểm tra tính hợp pháp, hợp lý của các nghiệp vụ đó. Muốn thực hiện điều đó phải tổ chức hạch toán ban đầu để ghi nhận thông tin vào chứng từ kế toán và tổ chức luân chuyển chứng từ kế toán để kiểm tra và ghi sổ kế toán kịp thời.