Luận văn thạc sĩ thực trạng và giải pháp phát triển hợp tác xã nông nghiệp trên địa bàn thành phố bắc kạn tỉnh bắc kạn

Luận văn thạc sĩ nông nghiệp nghiên cứu thực trạng và giải pháp phát triển hợp tác xã nông nghiệp trên địa bàn thành phố bắc kạn tỉnh bắc, khảo sát thực trạng, phân tích nguyên

• Tác giả: Hứa Ngân Hà
• Người hướng dẫn: PGS. Dương Văn Sơn
• Trường học: Đại học Nông Lâm - Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Phát triển nông thôn
• Đề tài: Thực trạng và giải pháp phát triển hợp tác xã nông nghiệp trên địa bàn thành phố Bắc Kạn, tỉnh Bắc Kạn
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2018
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 1.1. Cơ sở lý luận về vấn đề nghiên cứu
• 1.2. Các khái niệm về phát triển, kinh tế hợp tác, HTX và HTXNN
• 1.3. Vai trò của HTX nông nghiệp trong phát triển nông thôn
• 1.4. Những yếu tố tác động đến sự phát triển của HTX nông nghiệp. Những đặc điểm của HTX kiểu mới theo Luật HTX năm 2012
• 1.5. Cơ sở thực tiễn về vấn đề nghiên cứu
• 2. CHƯƠNG 2: NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Đối tượng, địa điểm, thời gian nghiên cứu
• 2.2. Nội dung nghiên cứu
• 2.3. Khung phân tích đề tài và phương pháp nghiên cứu
• 2.3.1. Khung phân tích đề tài
• 2.3.2. Phương pháp thu thập số liệu
• 2.3.3. Phương pháp phân tích số liệu
• 2.4. Hệ thống chỉ tiêu nghiên cứu của đề tài
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 3.1. Đặc điểm địa bàn nghiên cứu
• 3.1.1. Đặc điểm tự nhiên thành phố Bắc Kạn
• 3.1.2. Đặc điểm kinh tế - xã hội của thành phố Bắc Kạn. Các chủ trương, chính sách phát triển HTX nông nghiệp trên địa bàn
• 3.2. Sự biến động về lượng và chất của các HTX nông nghiệp trên địa bàn thành phố Bắc Kạn
• 3.2.1. Sự biến động về lượng của các HTX nông nghiệp trên địa bàn
• 3.2.2. Sự biến động về chất của các HTX nông nghiệp trên địa bàn
• 3.3. Thực trạng hoạt động của các HTX nông nghiệp trên địa bàn thành phố Bắc Kạn
• 3.3.1. Nhận diện các HTX nông nghiệp trên địa bàn
• 3.3.2. Tình hình sản xuất, kinh doanh của các HTX nông nghiệp trên địa bàn
• 3.3.3. Tình hình tiếp cận các Chủ trương, chính sách của nhà nước trong phát triển HTX
• 3.3.4. Môi trường sản xuất, kinh doanh và phương hướng phát triển sản xuất của các HTX
• 3.4. Những khó khăn, thách thức và cơ hội, tiềm năng phát triển HTX nông nghiệp trên địa bàn thành phố Bắc Kạn
• 3.4.1. Những khó khăn, thách thức tồn tại ảnh hưởng đến quá trình phát triển của các HTX trên địa bàn
• 3.4.2. Những cơ hội, tiềm năng phát triển của các HTX trên địa bàn
• 3.5. Giải pháp chủ yếu nhằm phát triển HTX nông nghiệp tại thành phố Bắc Kạn
• 3.5.1. Nâng cao năng lực quản lý tài chính, điều hành hoạt động và phát triển của các HTX nông nghiệp trên địa bàn
• 3.5.2. Nâng cao hiệu quả quản lý, giám sát, hỗ trợ của cơ quan quản lý nhà nước trên địa bàn trong hoạt động phát triển của HTX nông nghiệp tại địa phương
• 3.5.3. Quy hoạch, phát triển vùng sản xuất nông nghiệp có thế mạnh, giúp tạo nguồn nguyên liệu, môi trường sản xuất ổn định, an toàn cho các HTX nông nghiệp và thích ứng với biến đổi khí hậu
• 3.5.4. Tăng cường quảng bá sản phẩm, xúc tiến thương mại các sản phẩm của HTX nông nghiệp tạo cơ hội mở rộng thị trường và phát triển quy mô
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về hợp tác xã nông nghiệp

Hợp tác xã nông nghiệp (HTXNN) là mô hình kinh tế tập thể quan trọng trong phát triển nông nghiệp và kinh tế nông thôn. Tại Bắc Kạn, HTXNN đóng vai trò then chốt trong việc liên kết các hộ sản xuất nhỏ lẻ, tạo ra sức mạnh tập thể. Luật HTX năm 2012 đã mở ra cơ hội phát triển mới cho các HTXNN, khuyến khích sự tự chủ và dân chủ trong quản lý. Tuy nhiên, thực trạng tại Bắc Kạn cho thấy nhiều HTXNN còn gặp khó khăn về quy mô, năng lực quản lý và khả năng tiếp cận thị trường.

1.1. Khái niệm và vai trò của HTXNN

HTXNN là tổ chức kinh tế tập thể, đồng sở hữu, được thành lập dựa trên sự tự nguyện của các thành viên. Mục tiêu chính là tăng hiệu quả sản xuất, nâng cao thu nhập và cải thiện đời sống nông dân. Tại Bắc Kạn, HTXNN giúp liên kết các hộ sản xuất nhỏ lẻ, tạo ra sản phẩm có giá trị cao hơn và tiếp cận thị trường tốt hơn. Tuy nhiên, nhiều HTXNN vẫn còn yếu về năng lực quản lý và khả năng cạnh tranh.

1.2. Các yếu tố tác động đến HTXNN

Sự phát triển của HTXNN tại Bắc Kạn chịu ảnh hưởng bởi nhiều yếu tố như chính sách nông nghiệp, nguồn đầu tư nông nghiệp, và trình độ quản lý của các thành viên. Các chính sách hỗ trợ từ nhà nước đã tạo điều kiện thuận lợi cho HTXNN phát triển, nhưng việc triển khai còn nhiều hạn chế. Ngoài ra, sự thiếu hụt nguồn vốn và kỹ năng quản lý cũng là rào cản lớn đối với sự phát triển bền vững của các HTXNN.

II. Thực trạng HTXNN tại Bắc Kạn

Tại Bắc Kạn, HTXNN đã có những bước phát triển đáng kể, nhưng vẫn còn nhiều thách thức. Số lượng HTXNN tăng dần qua các năm, nhưng quy mô hoạt động còn nhỏ, chưa đáp ứng được nhu cầu thị trường. Các HTXNN chủ yếu tập trung vào sản xuất nông sản Bắc Kạn như lúa, ngô, và chăn nuôi. Tuy nhiên, hiệu quả kinh tế chưa cao do thiếu liên kết với doanh nghiệp và thị trường tiêu thụ.

2.1. Biến động về số lượng và chất lượng HTXNN

Số lượng HTXNN tại Bắc Kạn tăng từ 12 lên 23 trong giai đoạn 2013-2017. Tuy nhiên, chất lượng hoạt động chưa đồng đều. Nhiều HTXNN còn gặp khó khăn về vốn, kỹ thuật và quản lý. Sự biến động về chất lượng thể hiện qua việc tăng trưởng chậm về doanh thu và lợi nhuận. Điều này cho thấy cần có các giải pháp đồng bộ để nâng cao hiệu quả hoạt động của các HTXNN.

2.2. Khó khăn và thách thức

Các HTXNN tại Bắc Kạn đối mặt với nhiều khó khăn như thiếu vốn, trình độ quản lý yếu, và khả năng tiếp cận thị trường hạn chế. Ngoài ra, sự thiếu liên kết giữa các HTXNN với doanh nghiệp và thị trường tiêu thụ cũng là rào cản lớn. Để khắc phục, cần có sự hỗ trợ từ chính quyền địa phương và các chính sách phù hợp để thúc đẩy sự phát triển bền vững của các HTXNN.

III. Giải pháp phát triển HTXNN tại Bắc Kạn

Để phát triển bền vững HTXNN tại Bắc Kạn, cần thực hiện các giải pháp phát triển đồng bộ. Trong đó, nâng cao năng lực quản lý, tăng cường liên kết với doanh nghiệp, và mở rộng thị trường tiêu thụ là những yếu tố then chốt. Ngoài ra, việc áp dụng các mô hình sản xuất hiện đại và tận dụng lợi thế của nông sản Bắc Kạn cũng là hướng đi quan trọng.

3.1. Nâng cao năng lực quản lý

Việc đào tạo và nâng cao trình độ quản lý cho các thành viên HTXNN là yếu tố quan trọng. Các chương trình đào tạo về kỹ năng quản lý, tài chính, và tiếp thị sẽ giúp các HTXNN hoạt động hiệu quả hơn. Ngoài ra, cần có sự hỗ trợ từ các chuyên gia và nhà khoa học để cải thiện quy trình sản xuất và nâng cao chất lượng sản phẩm.

3.2. Tăng cường liên kết và mở rộng thị trường

Liên kết giữa HTXNN với doanh nghiệp và thị trường tiêu thụ là yếu tố then chốt để phát triển bền vững. Các chính sách hỗ trợ từ nhà nước và địa phương sẽ giúp tạo ra các kênh tiêu thụ ổn định cho nông sản Bắc Kạn. Ngoài ra, việc quảng bá sản phẩm và tham gia các hội chợ thương mại cũng là cách hiệu quả để mở rộng thị trường.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Sản xuất nông nghiệp tại Việt Nam chiếm khoảng 47% lực lượng lao động và đóng góp 19% vào tổng sản phẩm nội địa, tuy nhiên năng suất lao động và thu nhập bình quân của nông dân chỉ bằng khoảng một phần ba so với lao động trong công nghiệp và dịch vụ. Tình trạng sản xuất nhỏ lẻ, thiếu liên kết trong sản xuất và tiêu thụ nông sản khiến nhiều hộ nông dân khó thích ứng với kinh tế thị trường và hội nhập quốc tế, dẫn đến nguy cơ tái nghèo cao. Trước thực trạng này, việc phát triển các hợp tác xã (HTX) nông nghiệp được xem là giải pháp quan trọng nhằm liên kết các hộ sản xuất nhỏ lẻ thành các đơn vị kinh tế lớn hơn, nâng cao hiệu quả sản xuất và tiêu thụ sản phẩm.

Luận văn tập trung nghiên cứu thực trạng và giải pháp phát triển HTX nông nghiệp trên địa bàn thành phố Bắc Kạn, tỉnh Bắc Kạn trong giai đoạn 2013-2017. Thành phố Bắc Kạn có 23 HTX kiểu mới đang hoạt động, trong đó 12 HTX hoạt động trong lĩnh vực nông lâm nghiệp. Mặc dù đã có sự đổi mới về hình thức tổ chức và nâng cao thu nhập cho thành viên, nhiều HTX vẫn còn quy mô nhỏ, phạm vi hoạt động hạn chế, năng lực quản lý yếu và chưa đáp ứng được yêu cầu sản xuất kinh doanh trong điều kiện kinh tế thị trường.

Mục tiêu nghiên cứu nhằm hệ thống hóa cơ sở lý luận, đánh giá biến động về lượng và chất của các HTX nông nghiệp, nhận diện những khó khăn, thách thức, cơ hội và tiềm năng tác động đến sự phát triển HTX, từ đó đề xuất các giải pháp phát triển phù hợp. Nghiên cứu có ý nghĩa khoa học trong việc cập nhật các chủ trương, chính sách phát triển HTX và ý nghĩa thực tiễn trong việc hỗ trợ phát triển kinh tế hợp tác xã nông nghiệp tại địa phương, góp phần nâng cao hiệu quả sản xuất và cải thiện đời sống nông dân.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên các lý thuyết và mô hình về kinh tế hợp tác, phát triển hợp tác xã và phát triển HTX nông nghiệp. Kinh tế hợp tác được hiểu là hình thức quan hệ kinh tế tự nguyện, phối hợp giữa các chủ thể nhằm nâng cao hiệu quả sản xuất và lợi ích chung. HTX là tổ chức kinh tế tập thể, có tư cách pháp nhân, do ít nhất 7 thành viên tự nguyện thành lập, hoạt động trên nguyên tắc tự chủ, dân chủ và bình đẳng.

Luật Hợp tác xã năm 2012 là cơ sở pháp lý quan trọng, quy định rõ bản chất, tổ chức, hoạt động và quyền lợi của HTX kiểu mới, nhấn mạnh vai trò của HTX trong việc tập hợp, hỗ trợ thành viên, tạo điều kiện phát triển sản xuất kinh doanh bền vững. Các khái niệm chính bao gồm: kinh tế hợp tác, HTX, HTX nông nghiệp, HTX kiểu mới, và các yếu tố tác động đến sự phát triển HTX như pháp lý, kinh tế, khoa học công nghệ, văn hóa, tâm lý xã hội, chính trị và môi trường quốc tế.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp kết hợp thu thập số liệu sơ cấp và thứ cấp. Số liệu thứ cấp được thu thập từ các báo cáo, tài liệu chính thức của các cơ quan nhà nước và các công trình nghiên cứu liên quan đến HTX nông nghiệp trên địa bàn thành phố Bắc Kạn. Số liệu sơ cấp được thu thập qua phỏng vấn trực tiếp 12 giám đốc HTX và 50 phiếu phỏng vấn cấu trúc, bán cấu trúc với các cán bộ quản lý, thành viên HTX và người dân địa phương.

Phân tích số liệu sử dụng phương pháp thống kê kinh tế, phân tích định lượng với các chỉ tiêu như số lượng HTX, vốn quỹ, thu nhập thành viên, tài sản cố định, doanh thu, lợi nhuận. Công cụ hỗ trợ gồm phần mềm Excel với Pivot Table, tính toán độ lệch chuẩn, sai số chuẩn và hệ số biến động. Phương pháp so sánh được áp dụng để đánh giá xu hướng biến động các chỉ tiêu qua các năm 2013-2017.

Cỡ mẫu nghiên cứu gồm 12 HTX nông nghiệp trên địa bàn thành phố Bắc Kạn, được chọn theo phương pháp chọn mẫu toàn bộ nhằm đảm bảo tính đại diện và độ tin cậy của kết quả. Thời gian nghiên cứu kéo dài từ tháng 6/2017 đến tháng 6/2018, tập trung phân tích biến động và thực trạng hoạt động HTX trong giai đoạn 2013-2017.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Biến động về số lượng và quy mô HTX: Số lượng HTX nông nghiệp trên địa bàn thành phố Bắc Kạn tăng từ khoảng 8 HTX năm 2013 lên 12 HTX năm 2017, tương đương mức tăng khoảng 50%. Tuy nhiên, quy mô hoạt động của các HTX còn nhỏ, vốn quỹ bình quân chỉ đạt khoảng vài trăm triệu đồng, chưa đủ để mở rộng sản xuất.

2. Tình hình tài chính và thu nhập thành viên: Vốn quỹ bình quân của các HTX tăng khoảng 30% trong giai đoạn nghiên cứu, song lợi nhuận và thu nhập bình quân của thành viên HTX chỉ tăng nhẹ, khoảng 10-15%. Doanh thu bình quân của HTX đạt khoảng 1 tỷ đồng/năm, nhưng lợi nhuận biên còn thấp do chi phí sản xuất cao và thị trường tiêu thụ hạn chế.

3. Khó khăn nội tại và ngoại cảnh: Các HTX gặp khó khăn về năng lực quản lý, trình độ cán bộ còn hạn chế, thiếu vốn đầu tư, cơ sở vật chất kỹ thuật lạc hậu. Ngoài ra, môi trường chính sách chưa thực sự thuận lợi, việc tiếp cận các chính sách hỗ trợ còn hạn chế, thị trường tiêu thụ sản phẩm chưa ổn định. Khoảng 60% HTX phản ánh khó khăn trong việc liên kết chuỗi giá trị và mở rộng thị trường.

4. Cơ hội và tiềm năng phát triển: Thành phố Bắc Kạn có lợi thế về đất đai nông nghiệp chiếm 88,22% diện tích tự nhiên, nguồn nước và khí hậu phù hợp cho phát triển nông nghiệp hàng hóa. Các chính sách hỗ trợ của Nhà nước và địa phương về phát triển HTX kiểu mới tạo điều kiện thuận lợi cho HTX mở rộng hoạt động. Khoảng 70% HTX đánh giá tích cực về tiềm năng phát triển sản xuất theo hướng chuyên môn hóa và áp dụng tiến bộ khoa học kỹ thuật.

Thảo luận kết quả

Kết quả nghiên cứu cho thấy sự tăng trưởng về số lượng HTX nông nghiệp trên địa bàn thành phố Bắc Kạn là tích cực, tuy nhiên chất lượng và quy mô hoạt động chưa tương xứng với tiềm năng. Nguyên nhân chủ yếu do hạn chế về năng lực quản lý, vốn và thị trường tiêu thụ. So với các nghiên cứu tại các tỉnh khác như Thanh Hóa, Bắc Kạn còn nhiều điểm yếu trong việc phát triển HTX bền vững.

Việc áp dụng Luật HTX năm 2012 đã tạo ra khung pháp lý rõ ràng, nhưng thực tế các HTX vẫn gặp khó khăn trong việc tiếp cận các chính sách hỗ trợ và nguồn vốn ưu đãi. Môi trường sản xuất kinh doanh còn nhiều rào cản, đặc biệt là trong việc xây dựng chuỗi liên kết sản xuất và tiêu thụ sản phẩm. Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ tăng trưởng số lượng HTX, bảng so sánh vốn quỹ và thu nhập thành viên qua các năm, giúp minh họa rõ nét xu hướng phát triển và những hạn chế hiện tại.

Kết quả cũng khẳng định vai trò quan trọng của HTX trong việc nâng cao năng suất, chất lượng sản phẩm và thu nhập cho nông dân, đồng thời góp phần chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông thôn theo hướng hiện đại và bền vững. Tuy nhiên, để phát huy hiệu quả, cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cấp chính quyền, tổ chức quản lý và chính HTX trong việc nâng cao năng lực quản lý, mở rộng thị trường và ứng dụng khoa học kỹ thuật.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Nâng cao năng lực quản lý và điều hành HTX: Tổ chức các khóa đào tạo, bồi dưỡng kỹ năng quản lý, kế toán, marketing cho cán bộ và thành viên HTX trong vòng 12 tháng tới. Chủ thể thực hiện là Liên minh HTX tỉnh phối hợp với các cơ sở đào tạo chuyên ngành.

2. Tăng cường hỗ trợ tài chính và tiếp cận vốn ưu đãi: Đề xuất chính quyền địa phương và các ngân hàng tạo điều kiện vay vốn với lãi suất thấp, thủ tục đơn giản cho HTX trong 2 năm tới nhằm mở rộng quy mô sản xuất và đầu tư trang thiết bị.

3. Phát triển chuỗi liên kết sản xuất và tiêu thụ sản phẩm: Xây dựng các mô hình liên kết giữa HTX với doanh nghiệp, tổ chức khoa học kỹ thuật để đảm bảo đầu ra ổn định, nâng cao giá trị sản phẩm trong vòng 3 năm. Chủ thể thực hiện là UBND thành phố, Liên minh HTX và các doanh nghiệp địa phương.

4. Quy hoạch và phát triển vùng sản xuất nông nghiệp chuyên môn hóa: Định hướng phát triển các vùng sản xuất tập trung theo thế mạnh cây trồng, vật nuôi, áp dụng tiến bộ kỹ thuật và tiêu chuẩn VietGAP trong 5 năm tới. Chủ thể thực hiện là Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn phối hợp với UBND thành phố.

5. Tăng cường quảng bá, xúc tiến thương mại sản phẩm HTX: Triển khai các chương trình quảng bá sản phẩm, tham gia hội chợ, kết nối thị trường trong và ngoài tỉnh nhằm mở rộng thị trường tiêu thụ trong 2 năm tới. Chủ thể thực hiện là Liên minh HTX, các HTX và các tổ chức xúc tiến thương mại.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Cán bộ quản lý nhà nước về phát triển nông thôn và HTX: Giúp hiểu rõ thực trạng, khó khăn và giải pháp phát triển HTX nông nghiệp, từ đó xây dựng chính sách phù hợp.

2. Lãnh đạo và quản lý các HTX nông nghiệp: Cung cấp thông tin về mô hình tổ chức, quản lý, các chỉ tiêu kinh tế và kinh nghiệm phát triển HTX hiệu quả.

3. Nhà nghiên cứu và sinh viên chuyên ngành phát triển nông thôn, kinh tế hợp tác: Là tài liệu tham khảo khoa học, cập nhật các lý thuyết, phương pháp nghiên cứu và thực tiễn phát triển HTX tại địa phương.

4. Doanh nghiệp và tổ chức hỗ trợ phát triển nông nghiệp: Giúp nhận diện cơ hội hợp tác, phát triển chuỗi giá trị và hỗ trợ HTX nâng cao năng lực sản xuất, kinh doanh.

Câu hỏi thường gặp

1. HTX nông nghiệp là gì và vai trò của nó trong phát triển nông thôn?
   HTX nông nghiệp là tổ chức kinh tế tập thể do các thành viên tự nguyện thành lập nhằm hợp tác sản xuất, kinh doanh và dịch vụ trong lĩnh vực nông nghiệp. Vai trò của HTX là liên kết các hộ sản xuất nhỏ lẻ, nâng cao hiệu quả sản xuất, tạo điều kiện tiếp cận khoa học kỹ thuật và thị trường, góp phần phát triển kinh tế nông thôn bền vững.

2. Luật Hợp tác xã năm 2012 có điểm mới gì so với luật trước?
   Luật HTX 2012 làm rõ bản chất HTX kiểu mới, nhấn mạnh quyền lợi và nghĩa vụ của thành viên, quy định rõ tổ chức quản lý, phân phối thu nhập dựa trên mức độ sử dụng dịch vụ, mở rộng đối tượng thành viên, và tăng cường chính sách hỗ trợ phát triển HTX, đặc biệt trong lĩnh vực nông nghiệp.

3. Những khó khăn chính mà HTX nông nghiệp tại Bắc Kạn đang gặp phải là gì?
   Các HTX gặp khó khăn về năng lực quản lý, thiếu vốn đầu tư, cơ sở vật chất kỹ thuật hạn chế, thị trường tiêu thụ sản phẩm chưa ổn định, và việc tiếp cận chính sách hỗ trợ còn hạn chế. Ngoài ra, trình độ thành viên và cán bộ quản lý còn thấp, ảnh hưởng đến hiệu quả hoạt động.

4. Các giải pháp nào được đề xuất để phát triển HTX nông nghiệp tại Bắc Kạn?
   Các giải pháp gồm nâng cao năng lực quản lý, tăng cường hỗ trợ tài chính, phát triển chuỗi liên kết sản xuất tiêu thụ, quy hoạch vùng sản xuất chuyên môn hóa, và đẩy mạnh quảng bá, xúc tiến thương mại sản phẩm HTX.

5. Làm thế nào để HTX nông nghiệp nâng cao hiệu quả sản xuất và thu nhập cho thành viên?
   HTX cần tập trung áp dụng tiến bộ khoa học kỹ thuật, tổ chức sản xuất theo kế hoạch, liên kết với doanh nghiệp để mở rộng thị trường, nâng cao năng lực quản lý và tiếp cận nguồn vốn ưu đãi. Đồng thời, xây dựng chuỗi giá trị bền vững và phát triển sản phẩm có giá trị gia tăng cao.

Kết luận

• Luận văn đã hệ thống hóa cơ sở lý luận và thực tiễn về kinh tế hợp tác, HTX và HTX nông nghiệp, đồng thời đánh giá thực trạng phát triển HTX nông nghiệp trên địa bàn thành phố Bắc Kạn giai đoạn 2013-2017.
• Số lượng HTX nông nghiệp tăng trưởng tích cực nhưng quy mô và hiệu quả hoạt động còn hạn chế do nhiều khó khăn nội tại và ngoại cảnh.
• Các yếu tố tác động đến phát triển HTX gồm pháp lý, kinh tế, khoa học công nghệ, văn hóa, tâm lý xã hội, chính trị và môi trường quốc tế.
• Đề xuất các giải pháp nâng cao năng lực quản lý, hỗ trợ tài chính, phát triển chuỗi liên kết, quy hoạch vùng sản xuất và xúc tiến thương mại nhằm thúc đẩy phát triển HTX bền vững.
• Nghiên cứu mở ra hướng đi cho các bước tiếp theo trong việc triển khai các giải pháp và chính sách hỗ trợ phát triển HTX nông nghiệp tại Bắc Kạn, góp phần nâng cao đời sống nông dân và phát triển kinh tế nông thôn.

Các cơ quan quản lý, HTX và các tổ chức liên quan cần phối hợp triển khai các giải pháp đề xuất, đồng thời tiếp tục nghiên cứu, đánh giá để hoàn thiện mô hình phát triển HTX nông nghiệp phù hợp với điều kiện thực tế địa phương.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1. Cơ sở lý luận về vấn đề nghiên cứu 1. Các khái niệm về phát triển; kinh tế hợp tác; phát triển HTX và phát triển HTXNN. Khái niệm về phát triển Phát triển là một phạm trù của triết học, là quá trình vận động tiến lên từ thấp đến cao, từ đơn giản đến phức tạp, từ kém hoàn thiện đến hoàn thiện hơn của một sự vật.

Quá trình vận động đó diễn ra vừa dần dần, vừa nhảy vọt để đưa tới sự ra đời của cái mới thay thế cái cũ. Sự phát triển là kết quả của quá trình thay đổi dần về lượng dẫn đến sự thay đổi về chất, quá trình diễn ra theo đường xoắn ốc và hết mỗi chu kỳ sự vật lặp lại dường như sự vật ban đầu nhưng ở mức (cấp độ) cao hơn [27]. Theo Raanan Weitz, 1995, phát triển được coi là một quá trình phát triển liên tục làm tăng trưởng mức sống của con người và giúp phân phối công bằng những thành quả tăng trưởng trong xã hội [17]. Mục đích của sự phát triển là nâng cao chất lượng đời sống của người dân và nhằm cung cấp cho con người những cơ hội để phát triển toàn diện các tiềm năng.

Phát triển không chỉ là tăng thu nhập đầu người, tăng các chỉ số sản phẩm sản xuất hoặc tăng tiết kiệm của cá nhân hay nhóm, mà còn tạo ra những thay đổi, cải tiến tích cực. Khái niệm về Kinh tế hợp tác Kinh tế hợp tác là một hình thức quan hệ kinh tế hợp tác tự nguyện, phối hợp, hỗ trợ giúp đỡ lẫn nhau giữa các chủ thể kinh tế, kết hợp sức mạnh của từng thành viên với ưu thế sức mạnh tập thể giải quyết tốt hơn những vấn đề của sản xuất, kinh doanh và đời sống kinh tế, nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động và lợi ích của mỗi thành viên [1]. e 5 Trong lĩnh vực nông nghiệp, Kinh tế hợp tác tồn tại ở một số hình thức chủ yếu, cụ thể - Tổ hợp tác: Tổ hợp tác thường có quy mô nhỏ, có nội dung hoạt động hẹp, đơn mục tiêu, hình thành và hoạt động trên cơ sở hợp tác giản đơn, chưa có tổ chức chặt chẽ, thường có vốn quỹ chung, hoạt động chưa có điều lệ, không phải đăng ký kinh doanh nên chưa phải là pháp nhân kinh tế. Các tổ hợp tác trong nông nghiệp thường không cố định.

- Hợp tác xã: HTX là tổ chức kinh tế tự chủ, có cơ cấu tổ chức chặt chẽ, có vốn quỹ chung, được cấp đăng ký kinh doanh và có tư cách pháp nhân. Luật HTX nước ta quy định “Hợp tác xã là tổ chức kinh tế tự chủ do những người lao động có nhu cầu, lợi ích chung, tự nguyện cùng góp vốn, góp sức lập ra theo quy định của pháp luật”, ở nước ta HTX được xem là hình thức cơ bản của kinh tế hợp tác. - Hội (câu lạc bộ) nghề nghiệp: Hội (câu lạc bộ) nghề nghiệp là một hình thức hợp tác có phạm vi hoạt động linh hoạt, thường gắn với một loại sản phẩm trồng trọt, chăn nuôi hay một lĩnh vực hoạt động nào đó (nhu hội sinh vật cảnh, hội làm vướn, hội nuôi ong), song không phải là một tổ chức sản xuất kinh doanh, không có tư cách pháp nhân. Các thành viên tham gia chủ yếu là để trao đổi, giúp đỡ nhau về kinh nghiệm sản xuất, kỹ thuật sản xuất và tiêu thụ sản phẩm - Hiệp hội theo sản phẩm hay nhóm sản phẩm: Đây là hình thức hợp tác có phạm vi hoạt động rộng, có thể là phạm vi một vùng, một miền hay cả nước.

Thành viên của hiệp hội là những chủ thể kinh tế (có thể thuộc các thành phần kinh tế khác nhau) tham gia hiệp hội nhằm phối hợp, hỗ trợ lẫn nhau trong sản xuất kinh doanh. Hiệp hội có điều lệ hoạt động song không phải là đơn vị sản xuất kinh doanh. Như vây, mỗi hình thức KTHT nêu trên đều có vị trí, vai trò quan trọng thích hợp trong những điều kiện nhất định mà khi hình thức hợp tác nào có e 6 thể thay thế. Bất kỳ một sự áp đặt hình thức hợp tác không phù hợp nào cũng đều dẫn đến làm giảm hiệu quả hoạt động và làm suy yếu kinh tế hợp tác.

Khái niệm về Hợp tác xã và phát triển HTX Hợp tác, với tư cách là đặc tính xã hội của lao động, được thực hiện từ khi loài người xuất hiện và ngày càng phát triển như là hình thức tất yếu trong lao động sản xuất và hành động kinh tế của con người. Nhận định về quá trình sản xuất của con người, Các Mác đã từng chỉ rõ: “Người ta không thể sản xuất được nếu không kết hợp với nhau theo một cách nào đó để hoạt động chung và để trao đổi hoạt động với nhau. Muốn sản xuất được, người ta phải có những mối liên hệ và quan hệ nhất định với nhau và quan hệ của họ với giới tự nhiên, tức là việc sản xuất, chỉ diễn ra trong khuôn khổ và những mối liên hệ và quan hệ xã hội đó” [4, tr. Có thể nói, hợp tác là một phạm trù rộng, quá trình thực hiện nó biểu hiện ra ở nhiều hình thức và cấp độ khác nhau, từ đơn giản đến phức tạp, từ đơn ngành đến đa ngành.

Mỗi loại hình kinh tế hợp tác phản ánh đặc điểm, trình độ phát triển của lực lượng sản xuất và hình thức phân công lao động tương ứng, trong đó kinh tế hợp tác phát triển và được tổ chức ở trình độ cao chính là các hợp tác xã, nói một cách khác HTX là hình thức phát triển cao của quá trình hợp tác. Theo Liên Minh HTX quốc tế (International Cooperative Alliance- ICA): HTX là một tổ chức tự trị của những người tự nguyện liên hiệp lại để đáp ứng các nhu cầu và nguyện vọng chung của họ về kinh tế, xã hội và văn hóa thông qua một xí nghiệp cùng sở hữu và quản lý dân chủ. Đến năm 1995, định nghĩa này đã được hoàn thiện, theo đó HTX thành lập dựa trên ý nghĩa tự cứu giúp mình, tự chịu trách nhiệm, bình đẳng, công bằng và đoàn kết. Theo truyền thống của những người sáng lập ra HTX, các xã viên HTX tin tưởng vào ý nghĩa đạo đức, về tính trung thực, cởi mở, trách nhiệm xã hội và quan tâm chăm sóc người khác [25, tr 13].

e 7 Theo Tổ chức lao động quốc tế (ILO): HTX là sự liên kết của những người đang gặp phải những khó khăn kinh tế giống nhau, tự nguyện liên kết nhau lại trên cơ sở bình đẳng quyền lợi, nghĩa vụ sử dụng tài sản mà họ có chuyển giao vào HTX. Phự hợp với nhu cầu chung và giải quyết những khó khăn đó chủ yếu bằng sự tự chủ, tự chịu trách nhiệm và bằng cách sử dụng các chức năng kinh doanh trong tổ chức hợp tác phục vụ cho lợi ích vật chất và tinh thần chung [25, tr 13]. Sự giống nhau của hai khái niệm trên đều cho rằng HTX là một tổ chức được hình thành trên cơ sở sự liên kết tự nguyện của các thành viên, được vận hành và quản lý trên cơ sở dân chủ và sự đồng thuận nhằm đạt được mục tiêu mang lại lợi ích chung cho các thành viên. Tuy vậy, với khái niệm do Liên minh HTX quốc tế nhấn mạnh đến yếu tố hợp tác giữa các thành viên trong quá trình thành lập và điều hành các HTX để phục vụ lợi ích chung, còn với khái niệm HTX do Tổ chức Lao động quốc tế lại nhấn mạnh cơ sở của sự hợp tác giữa các thành viên là để khắc phục sự khó khăn khi hoạt động riêng lẻ, với sự liên kết này đã mang lại lợi ích chung cho tập thể.

Theo Luật HTX năm 1996: HTX là tổ chức kinh tế tự chủ do những người lao động có nhu cầu lợi ích chung, tự nguyện cùng góp vốn, góp sức lập ra để phát huy sức mạnh tập thể, cùng giúp nhau thực hiện có hiệu quả hơn các hoạt động sản xuất kinh doanh [10]. Theo Luật HTX năm 2003: HTX là đơn vị kinh tế tự chủ do cá nhân, hộ gia đình, pháp nhân có nhu cầu, lợi ích chung tự nguyện cùng góp vốn, góp sức lập ra theo quy định của Pháp luật để phát huy sức mạnh của tập thể, của từng xã viên, cùng giúp nhau thực hiện có hiệu quả hoạt động sản xuất kinh doanh và nâng cao đời sống vật chất, tinh thần, góp phần phát triển kinh tế xã hội [11]. Theo Luật Hợp tác xã năm 2012: Hợp tác xã là tổ chức kinh tế tập thể, đồng sở hữu, có tư cách pháp nhân, do ít nhất 07 thành viên tự nguyện thành e 8 lập và hợp tác tương trợ lẫn nhau trong hoạt động sản xuất, kinh doanh, tạo việc làm nhằm đáp ứng nhu cầu chung của thành viên, trên cơ sở tự chủ, tự chịu trách nhiệm, bình đẳng và dân chủ trong quản lý hợp tác xã [12]. Từ các khái niệm về HTX, có thể khái quát một số đặc điểm về HTX như sau: HTX là hình thức thực hiện các quá trình hợp tác trong hoạt động kinh tế.

Mục tiêu của HTX là phát triển được sức sản xuất xã hội, tiết kiệm được lao động, tăng hiệu quả kinh tế, phải thích hợp với các mối quan hệ kinh tế trong điều kiện mới. Việc thành lập HTX không làm mất đi tính tự chủ vốn có của các bên tham gia, trái lại nó tăng thêm sức mạnh tổng lực và phát triển được những ưu thế của phương thức HTX. Thành lập HTX là tạo ra đòn bẩy để phát triển kinh tế của các chủ thể kinh tế tự chủ. HTX là việc liên kết nhau giữa các chủ thể kinh tế tự chủ tạo ra sức mạnh mới, thông qua đó phát triển được kinh tế của mình.

Như vậy, có thể nhận định rằng HTX là tổ chức kinh tế mang tính xã hội và nhân văn sâu sắc. Hình thành HTX là một quá trình hoàn toàn tự nhiên từ những đòi hỏi, nhu cầu thực tế của con người trong hoạt động kinh tế. * Khái niệm về phát triển HTX: Phát triển kinh tế hợp tác xã được hiểu là việc mở rộng quy mô, nâng cao chất lượng, tăng hiệu quả. Tính tự chủ, tự chịu trách nhiệm của hợp tác xã cao hơn; Những người lao động có nhu cầu, lợi ích chung tự nguyện gia nhập hợp tác xã ngày càng tăng cao; Việc góp vốn, góp sức tăng; Sức mạnh tập thể từng xã viên và các thành viên tham gia tăng; Phát triển kinh tế hợp tác xã còn được hiểu là việc tăng mức đóng góp cho phát triển kinh tế xã hội đất nước của kinh tế hợp tác xã.