MỞ ĐẦU 1.Tính cấp thiết của đề tài Ở nước ta, chè là một cây công nghiệp lâu năm, cho sản phẩm trên một năm từ 8 - 9 lứa, có tính ổn định, mang lại thu nhập khá ổn định cho người trồng chè, nó thích ứng với các vùng miền núi và trung du phía Bắc, cây chè giúp chống xói mòn, phủ xanh đất trống đồi trọc, thu hút lao động nhàn rỗi. Vì vậy, việc phát triển cây chè ở nhiều vùng sẽ góp phần tạo ra của cải vật chất, tạo ra vùng chuyên sản xuất hàng hoá xuất khẩu. Nhận thấy được tầm quan trọng của cây chè nên Đảng và Nhà nước ta đã có những chủ trương, chính sách xác định vị trí vững chắc của cây chè trong nền nông nghiệp nước ta, bao gồm cả nhu cầu dự trữ và xuất khẩu. Do vậy, cây chè được coi là một sản phẩm có giá trị cao, góp phần không nhỏ vào công cuộc công nghiệp hoá - hiện đại hoá đất nước.
Hiện nay nhiều nước trên thế giới, chè được coi là thức uống rất cần thiết, được nhân dân các nước trên thế giới ưa chuộng, thị trường chè ngày càng được mở rộng và ổn định, cho đến nay trên thế giới có 58 nước nhập giống chè và phát triển sản xuất chè ở các quy mô khác nhau như: Trung Quốc, Việt Nam, Ấn Độ… Đặc biệt là chè xanh còn có giá trị về dược liệu, chất Tanin trong chè còn có khả năng chữa trị nhiều bệnh như: Tả, lị, thương hàn, sỏi thận, sỏi bàng quang, chảy máu dạ dày, có tác dụng lợi tiểu…, Trong chè có chất Catechin có tác dụng làm vững chắc mao mạch trong cơ thể, có hiệu quả cao trong việc điều trị bệnh cao huyết áp, bệnh tim mạch, chất Tanin trong chè còn có tác dụng chống chất phóng xạ. Chính bởi những lý do trên mà ngày nay chè là một loại nước uống rất được ưa chuộng cả ở trong nước và trên thế giới làm cho cây chè trở thành một cây công nghiệp có giá trị kinh tế cao. Theo các chuyên gia về chè thì Việt Nam là một trong những nước có điều kiện tự nhiên thích hợp cho cây chè phát triển, đặc biệt là các tỉnh trung du, miền núi như Phú Thọ, Hà Giang, Thái Nguyên, Yên Bái, Tuyên Quang.… n 2 Phục Linh là một xã thuộc huyện miền núi khó khăn, người dân sống chủ yếu dựa vào nông nghiệp và cây công nghiệp, trong đó cây chè giữ vai trò chủ đạo trong đời sống kinh tế của người dân. Tuy vậy, do nhiều nguyên nhân cả về sản xuất, chế biến, tiêu thụ, cả về chính sách đầu tư, khuyến khích phát triển, cây chè vẫn chưa thực sự trở thành một cây công nghiệp mũi nhọn của xã Phục Linh nhưng chưa đúng với tiềm năng sẵn có của nó.
Ngoài ra do người sản xuất còn bị ảnh hưởng bởi tư tưởng tập quán sản xuất truyền thống, manh mún chưa tập chung, chậm thích ứng với xu thế kinh tế thị trường, chưa có sự đầu tư thoả đáng cho cây chè, đến nay hầu hết các diện tích chè của xã được trồng bằng giống từ nhiều chục năm trước đây nên chất lượng, sản lượng thấp, một số nơi chưa được quan tâm chăm sóc đúng kỹ thuật vì thế nên giá trị kinh tế còn thấp, khả năng cạnh tranh trên thị trường kém nhất là thị trường nước ngoài. Mặt khác cho thấy cùng giống nhau về điều kiện tự nhiên mà xã Tân Linh có sự phát triển chè vượt bậc so với xã Phục Linh, ở đó chè đã mang lại hiệu quả kinh tế rất cao cho người dân giúp đời sống của họ được nâng lên, trong khi đó đối với xã Phục Linh thì chè vẫn chưa mang lại hiệu quả kinh tế cao cho người dân. Xuất phát từ yêu cầu thực tiễn ở xã Phục Linh - huyện Đại Từ - tỉnh Thái Nguyên, để có những cơ sở đánh giá đúng thực trạng và thấy rõ được tồn tại trong việc phát triển cây chè từ đó đưa ra các giải pháp phát triển sản xuất, chế biến, tiêu thụ chè ở xã Phục Linh nhằm tạo ra bước phát triển nhanh vững chắc cho cây chè trong thời kỳ tới là nhiệm vụ rất quan trọng và cấp thiết. Vì vậy tôi chọn đề tài: "Thực trạng và giải pháp phát triển chè tại xã Phục Linh- huyện Đại Từ - tỉnh Thái Nguyên".
Mục đích nghiên cứu của đề tài 1. Mục đích nghiên cứu Đánh giá thực trạng sản xuất chè ở xã Phục Linh qua các năm, từ đó đề xuất một số giải pháp chủ yếu cho sự phát triển chè trong những năm tới đưa chè thực sự trở thành cây trồng có thế mạnh, tạo việc làm và nâng cao đời sống cho người dân địa phương trong quá trình phát triển kinh tế - xã hội của xã Phục Linh. Mục tiêu cụ thể - Nghiên cứu về điều kiện tự nhiên – kinh tế, xã hội của xã Phục Linh - Nghiên cứu thực trạng trồng, chế biến và tiêu thụ chè tại xã Phuc Linh. - Đánh giá hiệu quả kinh tế và tác động của việc phát triển chè đến các vấn đề xã hội.
- Tìm hiểu những thuận lợi khó khăn ảnh hưởng đến sự phát triển cây chè tại địa phương. - Đề ra những giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả sản xuất và phát triển diện tích cây chè trong những năm tiếp theo. Ý nghĩa của đề tài 1. Ý nghĩa trong học tập và nghiên cứu - Nghiên cứu đề tài giúp sinh viên củng cố lại những kiến thức cơ bản và những kiến thức đào tạo chuyên môn trong quá trình học tập trong nhà trường, đồng thời tạo điều kiện cho sinh viên có cơ hội tiếp cận với những kiến thức ngoài thực tế.
- Nghiên cứu đề tài nhằm nâng cao tinh thần tìm tòi, học hỏi, sáng tạo và khả năng vận dụng kiến thức vào tổng hợp, phân tích, đánh giá tình hình và định hướng những ý tưởng trong điều kiện thực tế. - Đây là khoảng thời gian để mỗi sinh viên có cơ hội được thực tế vận dụng kiến thức đã học vào lĩnh vực nghiên cứu khoa học và là bàn đạp cho việc xuất phát những ý tưởng nghiên cứu khoa học sau này. Ý nghĩa thực tế - Từ kết quả nghiên cứu đề tài sẽ góp một phần vào bản báo cáo đánh giá thực trạng sản xuất và tiêu thụ sản phẩm chè trên địa bàn xã - Xác định được các yếu tố gây ảnh hưởng (thuận lợi và khó khăn) chủ yếu trong quá trình sản xuất, tiêu thụ chè của người dân. Từ đó nắm bắt được nhu cầu, mong muốn của người sản xuất, người tiêu dùng và đề ra các giải pháp giải quyết các nhu cầu của họ.
Góp phần thúc đẩy mở rộng, phát triển diện tích trồng chè trên địa bàn xã - Đưa ra được thông tin để phát triển chè trong những năm tiếp theo của xã nói riêng và trên địa bàn huyện nói chung n 4 PHẦN 2 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 2. Cơ sở khoa học 2. Ý nghĩa của việc phát triển sản xuất chè Cây chè là cây công nghiệp dài ngày có giá trị kinh tế cao. Nó là một loại cây trồng có vị trí quan trọng trong đời sống sinh hoạt cũng như phát triển kinh tế và văn hoá con người, sản xuất chè tạo ra những sản phẩm đáp ứng nhu cầu giải khát của đông đảo nhân dân ở nhiều quốc gia.
Chè có nhiều Vitamin giúp thanh lọc cơ thể, giải khát, có tác dụng giảm thiểu một số bệnh thường gặp về máu, do đó chè đã trở thành đồ uống phổ thông trên thế giới [1]. Tại một số nước thói quen uống nước chè đã tạo thành một nền văn hóa truyền thống, một tập quán. Hiện nay khoa học tiến bộ đã đi sâu vào nghiên cứu tìm ra được một số hoạt chất quý có trong cây chè như: Cafein, Vitamin A, B1. Đặc biệt trong cây chè còn chứa Vitamin C là loại Vitamin dùng để điều chế thuốc tân dược vì thế chè không những là loại cây giải khát mà chè còn có tên trong danh sách cây y dược [9].
Đối với các hộ sản xuất kinh doanh sản phẩm chè thì cây chè mang lại thu nhập ổn định, cao hơn nhiều so với nhiều loại cây trồng khác, bởi cây chè có tuổi thọ cao có thể sinh trưởng, phát triển và cho sản phẩm có giá trị cao và đều đặn trong khoảng 50 - 60 năm, do vậy nó sẽ tạo ra một nguồn thu đều đặn lâu dài và có giá trị kinh tế cao, giúp các hộ cải thiện đời sống, nâng cao mức sống của người dân. Mặt khác, cây chè là loại cây trồng thích hợp với các vùng đất miền núi và trung du, những vùng đất cao, khô thoáng Chính vì vậy trồng chè không chỉ mang lại giá trị kinh tế cao, mà nó còn góp phần bảo vệ môi trường, phủ xanh đất trống đồi trọc, tạo ra cảnh quan đẹp. Kết hợp trồng chè với trồng rừng sẽ tạo nên những vành đai chống xói mòn, rửa trôi, giữ lại lớp màu mỡ cho đất, cải tạo đất tăng độ phì cho đất bạc màu, góp phần bảo vệ môi trường phát triển một nền nông nghiệp bền vững. Các đặc điểm của quá trình phát triển cây chè Đặc điểm nổi bật nhất của cây chè là cây công nghiệp dài ngày, có chu kỳ kinh tế tương đối dài khoảng 50 - 60 năm.
Sản phẩm chính của cây chè là búp non làm nguyên liệu chế biến chè thành phẩm, ngoài yếu tố giống và địa n 5 hình thì mọi biện pháp kỹ thuật trồng trọt được áp dụng trong quá trình sản xuất chè đều tác động lớn đến khả năng cho sản xuất búp cao, với chất lượng tốt ở mỗi vụ có ảnh hưởng lớn đến chu kỳ kinh doanh của cây chè ngắn hay dài hơn. Trong sản xuất ta cũng cần đặc biệt chú ý một vấn đề nữa là nếu đã coi chè là đối tượng kinh doanh thì cần phải tôn trọng các đặc điểm sinh vật học cây chè, qua đó có các biện pháp kỹ thuật tác động phù hợp nhằm giúp cho cây chè đạt được năng suất cao nhất. Các yếu tố ảnh hưởng, tác động đến việc phát triển chè * Điều kiện tự nhiên + Đất đai Đất đai quyết định đến sản lượng và chất lượng của sản phẩm chè. Chè là một cây không yêu cầu khắt khe và đất so với một số cây công nghiệp dài ngày khác.
Tuy nhiên để cây chè sinh trưởng, phát triển tốt, nương chè có nhiệm kỳ kinh tế dài, khả năng cho năng suất cao, ổn định, chất lượng chè ngon thì cây chè cũng phải được trồng ở nơi có đất tốt, phù hợp với đặc điểm sinh vật học của nó.