Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu
Trong hệ thống kinh tế thị trường, các ngân hàng thương mại giữ vai trò trung gian tài chính quan trọng trong việc luân chuyển các nguồn vốn từ nơi tạm thời nhàn rỗi đến nơi có nhu cầu nhằm thúc đẩy hoạt động sản xuất kinh doanh và tiêu dùng. Tại Việt Nam, nhu cầu vốn phục vụ sản xuất kinh doanh, đầu tư, xây dựng nhà ở và mua sắm tài sản của cá nhân, hộ gia đình ngày càng tăng, tạo động lực thúc đẩy các ngân hàng thương mại chuyển dịch mạnh mẽ sang phân khúc dịch vụ ngân hàng bán lẻ. Hoạt động bán lẻ hướng tới các khoản vay có quy mô nhỏ, giúp phân tán rủi ro tốt hơn so với các khoản tín dụng quy mô lớn dành cho doanh nghiệp. Tuy nhiên, song hành cùng mục tiêu tăng trưởng quy mô tín dụng là yêu cầu cấp thiết về quản trị an toàn vốn và bảo toàn nguồn vốn vay. Hoạt động cấp tín dụng luôn tiềm ẩn nguy cơ rủi ro không hoàn trả nợ đúng hạn; do đó, các biện pháp bảo đảm tín dụng được thiết lập như một điều kiện bổ sung quan trọng nhằm tạo nguồn thu nợ thứ hai cho ngân hàng khi nguồn thu nhập thứ nhất của khách hàng gặp biến cố.
Nhận thức rõ tầm quan trọng của công tác bảo đảm tín dụng đối với sự phát triển an toàn và bền vững, tác giả Bùi Thị Thu Hà đã thực hiện khóa luận tốt nghiệp với đề tài "Thực trạng đảm bảo tín dụng tại ngân hàng TMCP Quân đội – Chi nhánh Đông Sài Gòn", dưới sự hướng dẫn của PGS.TS Phan Đình Nguyên tại trường Đại học Công nghệ TP Hồ Chí Minh vào năm 2015.
Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu của đề tài được xác định theo 3 nhiệm vụ cụ thể:
- Hệ thống hóa cơ sở lý luận chung về bảo đảm tín dụng, các hình thức bảo đảm tín dụng, quy trình nghiệp vụ và các chỉ tiêu phản ánh chất lượng bảo đảm tín dụng trong hoạt động của ngân hàng thương mại.
- Khảo sát, phân tích và đánh giá thực trạng công tác bảo đảm tín dụng tại Ngân hàng TMCP Quân Đội – Chi nhánh Đông Sài Gòn thông qua các số liệu kinh doanh và cơ cấu dư nợ thực tế trong giai đoạn 2012 – 2014, từ đó chỉ ra những mặt đạt được, các hạn chế còn tồn tại và nguyên nhân.
- Đề xuất hệ thống các giải pháp nghiệp vụ và nhóm kiến nghị đối với Chi nhánh Đông Sài Gòn, Chính phủ, các bộ ngành liên quan và Ngân hàng Nhà nước Việt Nam nhằm nâng cao chất lượng công tác bảo đảm tín dụng.
Đối tượng nghiên cứu của khóa luận là hoạt động bảo đảm tín dụng và thực trạng quản lý tài sản bảo đảm trong quá trình cấp tín dụng. Phạm vi nghiên cứu về mặt không gian tập trung tại Ngân hàng TMCP Quân Đội – Chi nhánh Đông Sài Gòn (bao gồm hội sở chi nhánh và 3 phòng giao dịch trực thuộc: Phòng giao dịch Tân Thuận, Phòng giao dịch Nguyễn Đình Chiểu và Phòng giao dịch Võ Văn Tần). Phạm vi nghiên cứu về mặt thời gian là số liệu hoạt động kinh doanh và dư nợ tín dụng trong giai đoạn từ năm 2012 đến năm 2014.
Cơ sở lý thuyết và phương pháp
Khóa luận thiết lập nền tảng lý thuyết chuyên ngành ngân hàng dựa trên định nghĩa: "Bảo đảm tín dụng là việc thiết lập một cơ sở pháp lý và kinh tế, tạo điều kiện để Ngân hàng có khả năng thu hồi đầy đủ khoản tín dụng đã cấp trong trường hợp người vay không thực hiện được nghĩa vụ trả nợ theo quy định." Tài sản bảo đảm (TSĐB) đóng vai trò là nguồn thu nợ thứ hai và bắt buộc phải thỏa mãn 3 đặc trưng cốt lõi:
- Thứ nhất, giá trị của TSĐB phải lớn hơn nghĩa vụ được bảo đảm (bao gồm nợ gốc, lãi trong hạn, lãi quá hạn và các chi phí xử lý phát sinh).
- Thứ hai, TSĐB phải có tính thanh khoản cao, sẵn có thị trường tiêu thụ để ngân hàng có thể chuyển đổi thành tiền mặt khi cần thiết.
- Thứ ba, tài sản phải có đầy đủ cơ sở pháp lý hợp pháp để tổ chức tín dụng xác lập quyền ưu tiên xử lý khi khách hàng vi phạm nghĩa vụ trả nợ.
Khung pháp lý áp dụng trong nghiên cứu bao gồm hệ thống các văn bản quy phạm pháp luật hiện hành tại thời điểm nghiên cứu:
- Nghị định số 163/2006/NĐ-CP ngày 29/12/2006 của Chính phủ về giao dịch bảo đảm;
- Nghị định số 83/2010/NĐ-CP ngày 23/07/2010 của Chính phủ về đăng ký giao dịch bảo đảm (thay thế Nghị định số 08/2000/NĐ-CP);
- Thông tư số 06/2006/TT-BTP và Thông tư số 03/2007/TT-BTP của Bộ Tư pháp hướng dẫn về thẩm quyền, trình tự, thủ tục đăng ký và cung cấp thông tin về giao dịch bảo đảm;
- Quyết định số 2366/QĐ-BTP năm 2010 và Quyết định số 25/QĐ-CĐKGDBĐ năm 2010 của Bộ Tư pháp và Cục Đăng ký quốc gia giao dịch bảo đảm;
- Thông tư số 22/2010/TT-BTP và Thông tư số 05/2011/TT-BTP của Bộ Tư pháp hướng dẫn về đăng ký giao dịch bảo đảm trực tuyến và trực tiếp.
Về mặt nghiệp vụ, văn bản hệ thống hóa quy trình thực hiện bảo đảm tín dụng gồm 5 bước tiêu chuẩn:
- Bước 1: Tiếp nhận và kiểm tra hồ sơ bảo đảm tín dụng;
- Bước 2: Thẩm định tính pháp lý và định giá tài sản bảo đảm;
- Bước 3: Xác định mức cho vay trên cơ sở giá trị tài sản bảo đảm (thông thường dao động ở mức 50% – 70% giá trị tài sản định giá, đối với giấy tờ có giá rủi ro thấp có thể lên tới 100%);
- Bước 4: Ký kết hợp đồng bảo đảm, công chứng, đăng ký giao dịch bảo đảm và quản lý, giám sát tài sản bảo đảm;
- Bước 5: Giải chấp tài sản khi khách hàng hoàn tất nghĩa vụ trả nợ hoặc xử lý tài sản bảo đảm để thu hồi nợ nếu phát sinh nợ quá hạn, mất khả năng thanh toán.
Phương pháp nghiên cứu được tác giả áp dụng là phương pháp nghiên cứu thực chứng và thống kê mô tả. Tác giả sử dụng các phương pháp phân tích, tổng hợp, so sánh số liệu tuyệt đối và số liệu tương đối theo chuỗi thời gian 3 năm (2012 – 2014) để đánh giá sự biến động về quy mô doanh thu, lợi nhuận, cơ cấu dư nợ theo hình thức bảo đảm và theo loại hình tài sản. Nguồn dữ liệu phục vụ nghiên cứu là các tài liệu thứ cấp chính thức trích xuất từ Báo cáo kết quả hoạt động kinh doanh và Báo cáo dư nợ tín dụng giai đoạn 2012 – 2014 của Ngân hàng TMCP Quân Đội – Chi nhánh Đông Sài Gòn.
Nội dung chính theo từng chương
Chương 1: Lý luận chung về bảo đảm tín dụng
Chương 1 tập trung xây dựng cơ sở lý luận toàn diện về hoạt động bảo đảm tín dụng của ngân hàng thương mại. Tác giả phân tích vai trò của bảo đảm tín dụng trên ba phương diện: đối với nền kinh tế (thúc đẩy chu chuyển vốn, bảo toàn nguồn lực xã hội), đối với ngân hàng thương mại (tạo cơ sở pháp lý thu nợ thứ hai, hạn chế rủi ro đạo đức, hỗ trợ mở rộng tín dụng), và đối với khách hàng (tạo cơ hội tiếp cận vốn vay khi uy tín chưa đủ cao, nâng cao trách nhiệm quản trị dòng tiền).
Chương này phân loại chi tiết các hình thức bảo đảm tín dụng:
- Phân loại theo phương thức bảo đảm: Thế chấp tài sản (pháp lý và công bằng, thế chấp thứ nhất và thứ hai, trực tiếp và gián tiếp, thế chấp một phần và toàn bộ); Cầm cố tài sản (động sản có đăng ký và không đăng ký quyền sở hữu); Bảo lãnh bằng tài sản của bên thứ ba; Các hình thức khác (ký cược, ký quỹ, đặt cọc).
- Phân loại theo hình thức sở hữu: Bảo đảm bằng tài sản của chính người đi vay; Bảo đảm bằng tài sản của bên thứ ba; Bảo đảm bằng tài sản hình thành từ vốn vay.
- Bảo đảm không bằng tài sản: Cho vay không có bảo đảm (cho vay tín chấp dựa trên uy tín và dòng tiền của khách hàng).
Chương 1 cũng xác lập hệ thống các chỉ tiêu đo lường chất lượng bảo đảm tín dụng, chia thành:
- Chỉ tiêu định tính: Cơ cấu danh mục tài sản bảo đảm; Chất lượng công tác thẩm định pháp lý và định giá tài sản; Công tác đăng ký giao dịch bảo đảm; Quản lý, giám sát và kiểm tra hiện trạng tài sản; Khả năng xử lý tài sản khi phát sinh nợ xấu.
- Chỉ tiêu định lượng: Tỷ lệ dư nợ cho vay có tài sản bảo đảm trên tổng dư nợ; Tỷ lệ bảo đảm của tài sản bảo đảm trên giá trị khoản vay; Tỷ lệ dư nợ phải xử lý tài sản bảo đảm; Tỷ lệ giá trị tài sản thanh lý thu hồi so với tổng dư nợ mất vốn khó đòi.
Đồng thời, tác giả phân tích các nhóm nhân tố tác động đến chất lượng bảo đảm tín dụng gồm nhân tố khách quan (hệ thống pháp luật, biến động kinh tế vĩ mô, lãi suất, lạm phát, thị trường bất động sản) và nhân tố chủ quan (năng lực thẩm định, đạo đức nghề nghiệp của cán bộ ngân hàng, năng lực tài chính và tính trung thực của khách hàng vay vốn).
Chương 2: Thực trạng bảo đảm tín dụng tại Ngân hàng TMCP Quân Đội – Chi nhánh Đông Sài Gòn
Chương 2 trình bày tổng quan về Ngân hàng TMCP Quân Đội (MB) thành lập ngày 30/09/1994 theo Giấy chứng nhận ĐKKD số 0100283873 do Sở Kế hoạch và Đầu tư Hà Nội cấp, vốn điều lệ đạt 16.000 tỷ VND, trụ sở chính tại số 21 Cát Linh, Đống Đa, Hà Nội. Chi nhánh Đông Sài Gòn có cơ cấu tổ chức gồm Ban Giám đốc, các phòng ban nghiệp vụ (Phòng Kế toán và Dịch vụ khách hàng, Phòng Hành chính, Phòng Khách hàng doanh nghiệp, Phòng Khách hàng cá nhân, Bộ phận hỗ trợ) và 3 phòng giao dịch trực thuộc (Tân Thuận, Võ Văn Tần, Nguyễn Đình Chiểu), với tổng số trên 60 cán bộ nhân viên, trong đó trên 95% có trình độ đại học trở lên.
Kết quả hoạt động kinh doanh của Chi nhánh Đông Sài Gòn giai đoạn 2012 – 2014 được tổng hợp qua Bảng 2.1 trong văn bản:
| Chỉ tiêu |
Năm 2012 |
Năm 2013 |
Năm 2014 |
So sánh 2013/2012 |
So sánh 2014/2013 |
| Doanh thu (tỷ đồng) |
34.844 |
39.780 |
52.716 |
+5.189 (+14,89%) |
+12.936 (+32,52%) |
| Chi phí (tỷ đồng) |
21.048 |
23.153 |
26.245 |
+2.105 (+10,00%) |
+3.092 (+13,35%) |
| Lợi nhuận ròng (tỷ đồng) |
9.751 |
11.971 |
19.853 |
+2.220 (+22,77%) |
+7.882 (+65,84%) |
Nguồn: Trích xuất từ Báo cáo kết quả kinh doanh Chi nhánh Đông Sài Gòn 2012 – 2014
Phân tích thực trạng công tác bảo đảm tín dụng tại chi nhánh cho thấy sự chuyển biến rõ rệt về cơ cấu dư nợ và phương thức cấp tín dụng:
- Cơ cấu theo hình thức bảo đảm: Tỷ lệ cho vay có tài sản bảo đảm chiếm vị thế tuyệt đối và tiếp tục được đẩy mạnh, trong khi cho vay không có bảo đảm giảm từ 10,8% (năm 2013) xuống còn khoảng 6% – 7% (năm 2014) nhằm hạn chế rủi ro trong bối cảnh thị trường biến động.
- Hình thức thế chấp: Chiếm tỷ trọng cao nhất, luôn ổn định quanh mức 60% tổng dư nợ cho vay của chi nhánh. Trong danh mục thế chấp (Bảng 2.3), tài sản là bất động sản chiếm áp đảo với tỷ lệ 81,2% (năm 2012), tăng lên 85,6% (năm 2013) và đạt 86,0% (năm 2014). Ngược lại, động sản thế chấp giảm dần từ 18,8% (năm 2012) xuống còn 14,0% (năm 2014). Thế chấp bằng tài sản của chính người đi vay chiếm tỷ trọng cao nhất và có xu hướng tăng nhanh (từ 36% trở lên), thế chấp bằng tài sản bên thứ ba chiếm 10% – 12%, và thế chấp bằng tài sản hình thành từ vốn vay chiếm 7% – 8%.
- Hình thức cầm cố: Dư nợ cầm cố tăng trưởng mạnh từ mức trên 5,347 tỷ đồng (năm 2012) lên gần 20 tỷ đồng (năm 2013, tăng 241%) và đạt gần 70 tỷ đồng (năm 2014, tăng 287% so với năm 2013), chiếm khoảng 14% tổng dư nợ có TSĐB. Trong cơ cấu cầm cố (Bảng 2.4), sổ tiết kiệm giữ vị trí chi phối hoàn toàn: năm 2012 đạt 3,2 tỷ đồng (61,2%), năm 2013 đạt 8,7 tỷ đồng (68,6%) và năm 2014 đạt 50 tỷ đồng (71,2%, tăng gấp hơn 4 lần so với năm 2013). Giấy tờ có giá (cổ phiếu, trái phiếu) giảm từ 34,2% (2012) xuống còn 25,25% (2014) do thị trường chứng khoán suy giảm tính thanh khoản. Động sản khác chỉ chiếm từ 3% – 5% (năm 2012 là 241 triệu đồng, tương đương 4,60%).
- Hình thức bảo lãnh: Tỷ trọng bảo lãnh trên tổng dư nợ biến động ở mức 12,8% (2012), 16,8% (2013) và 14,1% (2014, đạt 64 tỷ đồng). Bảo lãnh bằng tín chấp giảm mạnh từ 43,7% năm 2012 (tương đương 1,749 tỷ đồng) nhường chỗ cho bảo lãnh bằng tài sản (trên 65%), trong đó tài sản bảo lãnh chủ yếu là bất động sản (68% – 75%).
- Cơ cấu theo loại tài sản bảo đảm (Bảng 2.6): Bất động sản chiếm tỷ lệ lớn nhất, duy trì ở mức khoảng 66% tổng dư nợ có bảo đảm; sổ tiết kiệm chiếm 7% – 8%; giấy tờ có giá chiếm 2,9% (năm 2014); động sản khác chiếm tỷ lệ nhỏ (năm 2012 ghi nhận 172 triệu đồng, chiếm 0,90%).
Về quy trình tác nghiệp, chi nhánh thực hiện công tác thẩm định tính pháp lý và định giá tài sản thông qua sự phối hợp giữa cán bộ tín dụng và công ty thẩm định tài sản chuyên trách của MB (nằm tại tòa nhà 538 Cách Mạng Tháng 8). Hồ sơ pháp lý bất động sản yêu cầu nghiêm ngặt các giấy tờ chứng minh quyền sở hữu hợp pháp (Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, quyết định giao đất của cấp có thẩm quyền).
Các hạn chế được chỉ ra gồm có: vướng mắc pháp lý trong khâu công chứng và thủ tục bán đấu giá đối với tài sản hình thành trong tương lai; chi phí giao dịch phát sinh cao do phải công chứng và đăng ký giao dịch bảo đảm 2 lần; công tác quản lý, thanh lý tài sản là máy móc thiết bị cũ gặp nhiều trở ngại do hao mòn vô hình và mất giá thị trường; tâm lý khách hàng thiếu hợp tác khi ngân hàng tiến hành thu hồi và phát mại tài sản.
Chương 3: Giải pháp nâng cao chất lượng bảo đảm tín dụng tại Ngân hàng TMCP Quân Đội – Chi nhánh Đông Sài Gòn
Dựa trên các hạn chế thực tế, chương 3 đề ra phương hướng hoạt động và hệ thống 6 nhóm giải pháp nghiệp vụ cho Chi nhánh Đông Sài Gòn:
- Khai thác triệt để các nguồn thông tin: Đa dạng hóa các kênh thu thập dữ liệu pháp lý và tình hình tài chính của khách hàng từ Trung tâm Thông tin Tín dụng (CIC), cơ quan quản lý và các đối tác thương mại nhằm đánh giá chính xác độ tín nhiệm trước khi cấp tín dụng.
- Nâng cao hiệu quả công tác thẩm định tài sản bảo đảm: Kết hợp chặt chẽ giữa cán bộ tín dụng chi nhánh và bộ phận thẩm định chuyên môn; khảo sát thực địa kỹ lưỡng, đối chiếu hiện trạng tài sản với hồ sơ địa chính để tránh sai sót pháp lý và định giá quá cao so với giá thị trường thực tế.
- Áp dụng linh hoạt hình thức tài sản bảo đảm: Tùy biến phương thức bảo đảm phù hợp với tính chất của từng gói tín dụng; ưu tiên các tài sản có tính thanh khoản cao (sổ tiết kiệm, chứng chỉ tiền gửi, bất động sản trung tâm) và kiểm soát chặt các tài sản có độ rủi ro cao như cổ phiếu hoặc máy móc chuyên dụng.
- Hoàn thiện công tác quản lý và giám sát tài sản bảo đảm: Định kỳ kiểm tra hiện trạng tài sản thế chấp là máy móc, hàng tồn kho; đánh giá lại giá trị tài sản bảo đảm định kỳ để kịp thời yêu cầu bổ sung tài sản khi giá trị thị trường suy giảm dưới ngưỡng an toàn.
- Nâng cao hiệu quả công tác xử lý tài sản bảo đảm: Thiết lập quy trình phát mại minh bạch, chủ động phối hợp với các cơ quan thi hành án và công ty xử lý nợ chuyên trách để rút ngắn thời gian thu hồi nợ xấu.
- Nâng cao trình độ và đạo đức nghề nghiệp của nhân viên: Bồi dưỡng kiến thức pháp luật kinh tế, kỹ năng thẩm định giá tài sản cho đội ngũ cán bộ tín dụng; tăng cường kiểm tra giám sát nội bộ để ngăn chặn tiêu cực trong khâu định giá.
Ngoài các giải pháp nội bộ, tác giả đề xuất các nhóm kiến nghị:
- Kiến nghị Chính phủ: Hoàn thiện hệ thống văn bản pháp luật về bảo đảm tiền vay, đặc biệt là quy định rõ ràng về cơ chế chuyển nhượng, phát mại tài sản hình thành trong tương lai; tạo hành lang thông thoáng để việc xử lý tài sản qua trung tâm bán đấu giá diễn ra thuận tiện, giảm thiểu thời gian tố tụng.
- Kiến nghị các bộ ngành có liên quan: Bộ Tư pháp và các cơ quan công chứng cần tháo gỡ vướng mắc trong việc công chứng hợp đồng thế chấp tài sản hình thành trong tương lai và giảm bớt thủ tục hành chính trùng lặp.
- Kiến nghị Ngân hàng Nhà nước: Ban hành hướng dẫn chi tiết về khung tỷ lệ cho vay an toàn đối với từng loại tài sản bảo đảm đặc thù và hỗ trợ các cơ chế tái cơ cấu nợ, xử lý nợ quá hạn đồng bộ trong hệ thống ngân hàng.
Kết quả và đóng góp
Khóa luận đã tổng hợp và lượng hóa được bức tranh toàn diện về hoạt động bảo đảm tín dụng tại Ngân hàng TMCP Quân Đội – Chi nhánh Đông Sài Gòn giai đoạn 2012 – 2014 qua các số liệu trích xuất chính thức:
| Tiêu chí |
Năm 2012 |
Năm 2013 |
Năm 2014 |
| Lợi nhuận ròng chi nhánh |
9.751 tỷ đồng |
11.971 tỷ đồng |
19.853 tỷ đồng |
| Tỷ trọng cho vay thế chấp / Tổng dư nợ |
~60% |
~60% |
~60% |
| Tỷ lệ bất động sản trong dư nợ thế chấp |
81,20% |
85,60% |
86,00% |
| Dư nợ cầm cố |
>5,347 tỷ đồng |
~20 tỷ đồng |
~70 tỷ đồng |
| Dư nợ cầm cố sổ tiết kiệm |
3,2 tỷ đồng (61,2%) |
8,7 tỷ đồng (68,6%) |
50 tỷ đồng (71,2%) |
| Dư nợ bảo lãnh |
12,8% tổng dư nợ |
16,8% tổng dư nợ |
14,1% (64 tỷ đồng) |
| Tỷ lệ cho vay không có bảo đảm |
- |
10,80% |
6,00% – 7,00% |
Nguồn: Tổng hợp từ các bảng số liệu Chương 2 của khóa luận
Về mặt giải pháp, tác giả đã đưa ra 6 nhóm kiến nghị nghiệp vụ gắn liền với điều kiện thực tế tại chi nhánh, tập trung giải quyết các nút thắt trong khâu thẩm định giá, quản lý động sản và nâng cao chất lượng nguồn nhân lực.
Về mặt đóng góp học thuật và thực tiễn do tác giả tự nêu, đề tài là công trình nghiên cứu hệ thống hóa các quy định pháp luật và quy trình nghiệp vụ bảo đảm tín dụng áp dụng tại một chi nhánh ngân hàng thương mại cụ thể; phản ánh chân thực xu hướng tái cơ cấu danh mục tài sản bảo đảm (chuyển dịch mạnh sang thế chấp bất động sản và cầm cố sổ tiết kiệm nhằm thu hẹp tỷ lệ rủi ro tín chấp) trong giai đoạn thị trường tài chính Việt Nam bước vào giai đoạn tái cơ cấu 2012 – 2014.
Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp
Khóa luận thể hiện một số hạn chế gắn liền với phạm vi nghiên cứu được tác giả trình bày trong văn bản:
- Dữ liệu nghiên cứu thực chứng chỉ giới hạn trong phạm vi 3 năm (2012 – 2014) tại một chi nhánh đơn lẻ (Chi nhánh Đông Sài Gòn), chưa thực hiện đối chiếu, so sánh chéo với các chi nhánh khác trong cùng hệ thống MB hoặc với các tổ chức tín dụng khác trên địa bàn TP Hồ Chí Minh.
- Do các rào cản về bảo mật thông tin nội bộ của ngân hàng, một số chỉ tiêu định lượng sâu về kết quả xử lý tài sản đảm bảo cụ thể (như tỷ lệ thu hồi thực tế từng vụ việc phát mại tài sản, số liệu nợ xấu chi tiết của từng phòng giao dịch) chưa được thể hiện đầy đủ thành chuỗi dữ liệu hoàn chỉnh qua các năm.
Về hướng nghiên cứu mở rộng, đề tài gợi mở việc theo dõi tác động của các văn bản pháp luật mới đối với các hợp đồng thế chấp tài sản hình thành trong tương lai, cũng như đánh giá mô hình tập trung hóa công tác định giá tài sản trong toàn hệ thống ngân hàng khi quy mô tín dụng bán lẻ mở rộng.
Giá trị tham khảo
Báo cáo khóa luận có giá trị tham khảo hữu ích cho các nhóm đối tượng sau:
- Sinh viên và học viên chuyên ngành Tài chính - Ngân hàng, Quản trị Kinh doanh: Tài liệu cung cấp góc nhìn thực tế về quy trình cấp tín dụng có bảo đảm, quy trình lập hồ sơ, thẩm định và quản lý tài sản bảo đảm trong môi trường ngân hàng thương mại.
- Người làm đề tài nghiên cứu về rủi ro tín dụng và bảo đảm tiền vay: Khóa luận là tài liệu tham khảo tốt về phương pháp xây dựng hệ thống chỉ tiêu phân tích dư nợ (phân loại theo hình thức thế chấp, cầm cố, bảo lãnh và phân loại theo loại hình tài sản như bất động sản, giấy tờ có giá, động sản).
- Cán bộ tín dụng và nhân viên thẩm định tài sản: Các phân tích về thủ tục pháp lý đối với bất động sản, các vướng mắc trong công chứng tài sản hình thành trong tương lai và kinh nghiệm quản lý rủi ro khi cầm cố sổ tiết kiệm, giấy tờ có giá tại Chương 2 là những nội dung có giá trị áp dụng thực tiễn cao.
Câu hỏi thường gặp
1. Kết quả hoạt động kinh doanh của MB – Chi nhánh Đông Sài Gòn trong giai đoạn 2012 – 2014 có biến động như thế nào?
Theo Báo cáo kết quả kinh doanh được trình bày tại Bảng 2.1 của khóa luận, lợi nhuận ròng của Chi nhánh Đông Sài Gòn tăng trưởng liên tục: năm 2012 đạt 9.751 tỷ đồng; năm 2013 đạt 11.971 tỷ đồng (tăng 22,77% so với năm 2012); năm 2014 đạt 19.853 tỷ đồng (tăng 65,84% so với năm 2013). Cùng với đó, doanh thu năm 2014 đạt 52.716 tỷ đồng (tăng 32,52% so với 2013), trong khi tốc độ tăng chi phí được kiểm soát ở mức 13,35% (đạt 26.245 tỷ đồng). Lợi nhuận tăng mạnh trong năm 2014 ngoài nguồn thu kinh doanh còn nhờ vào nguồn thu từ công tác xử lý nợ xấu, nợ quá hạn của chi nhánh.
2. Tỷ trọng giữa cho vay có bảo đảm và cho vay không có bảo đảm tại Chi nhánh Đông Sài Gòn thay đổi ra sao trong giai đoạn nghiên cứu?
Chi nhánh định hướng gia tăng tỷ trọng cho vay có bảo đảm để kiểm soát an toàn nguồn vốn. Tỷ lệ cho vay không có bảo đảm (cho vay tín chấp) giảm mạnh từ 10,8% tổng dư nợ năm 2013 xuống còn khoảng 6% – 7% năm 2014. Ngược lại, các khoản cho vay có tài sản bảo đảm chiếm vị thế chủ đạo, trong đó hình thức thế chấp luôn ổn định quanh mức 60% tổng dư nợ cho vay của chi nhánh.
3. Trong danh mục tài sản bảo đảm thế chấp và cầm cố tại chi nhánh, loại tài sản nào chiếm ưu thế lớn nhất?
- Đối với hình thức thế chấp: Bất động sản (quyền sử dụng đất, nhà ở và công trình gắn liền với đất) chiếm tỷ lệ vượt trội với 81,2% (2012), 85,6% (2013) và 86,0% (2014), trong khi động sản chỉ chiếm từ 14% đến 18,8%.
- Đối với hình thức cầm cố: Sổ tiết kiệm là tài sản chiếm tỷ trọng lớn nhất và tăng trưởng nhanh nhất, chiếm 61,2% (3,2 tỷ đồng) năm 2012; 68,6% (8,7 tỷ đồng) năm 2013; và đạt 71,2% (50 tỷ đồng, tăng gấp hơn 4 lần) vào năm 2014. Chi nhánh cho phép cho vay lên tới 100% giá trị sổ tiết kiệm nếu được mở tại chính MB.
4. Chi nhánh Đông Sài Gòn yêu cầu những hồ sơ pháp lý bắt buộc nào đối với tài sản thế chấp là quyền sử dụng đất?
Theo quy định tại mục 2.5.1 của khóa luận, hồ sơ pháp lý đối với bất động sản gồm: Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất (sổ đỏ); Quyết định giao đất của các cơ quan nhà nước có thẩm quyền; Các giấy tờ giao đất được cơ quan có thẩm quyền thời Việt Nam Dân chủ Cộng hòa, Chính phủ Cách mạng Lâm thời Cộng hòa Miền Nam Việt Nam hoặc Cộng hòa Xã hội Chủ nghĩa Việt Nam cấp; Các giấy tờ do cơ quan có thẩm quyền của chế độ cũ cấp mà người sử dụng đất vẫn sử dụng liên tục đến nay và không có tranh chấp.
5. Văn bản chỉ ra những rủi ro và vướng mắc nào đối với hình thức nhận bảo đảm bằng tài sản hình thành từ vốn vay?
Tác giả nêu rõ 4 vướng mắc lớn tại mục 1.1.6.3:
- Khó khăn trong công chứng hợp đồng bảo đảm do công chứng viên quan niệm tài sản và nghĩa vụ được bảo đảm phải "có thật" tại thời điểm ký kết;
- Luật pháp có quy định về thế chấp tài sản hình thành trong tương lai nhưng chưa có quy định cụ thể, đồng bộ về thủ tục bán phát mại loại tài sản này;
- Phát sinh nhiều chi phí hành chính do bên vay phải thực hiện thủ tục công chứng và đăng ký giao dịch bảo đảm 2 lần;
- Ngân hàng phải đối mặt với nguy cơ rủi ro pháp lý cao do chưa xác lập được quyền sở hữu đầy đủ của khách hàng tại thời điểm cấp tín dụng.
Kết luận
Khóa luận tốt nghiệp của tác giả Bùi Thị Thu Hà đã hệ thống hóa lý luận cơ bản về nghiệp vụ bảo đảm tín dụng và phản ánh chi tiết thực trạng quản lý tài sản bảo đảm tại Ngân hàng TMCP Quân Đội – Chi nhánh Đông Sài Gòn giai đoạn 2012 – 2014. Qua hệ thống số liệu thực tế, nghiên cứu làm nổi bật chiến lược ưu tiên kiểm soát rủi ro của chi nhánh thông qua việc mở rộng dư nợ thế chấp bất động sản, tăng mạnh tỷ trọng cầm cố sổ tiết kiệm và cắt giảm tín dụng không có bảo đảm. Các giải pháp và kiến nghị được tác giả đề xuất phản ánh sát các yêu cầu thực tiễn nhằm hoàn thiện quy trình thẩm định, quản lý và xử lý tài sản bảo đảm, bảo đảm an toàn hoạt động tín dụng cho ngân hàng.
