BỌ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO - Bộ Y TẾ TRƯỜNG ĐẠI HỌC Y TÊ CÔNG CỘNG LÊ THỊ DUNG TÔNG QUAN TÀI LIỆU VỀ THựC TRẠNG TAI NẠN THƯƠNG TÍCH NGHÈ NGHIỆP DO VẬT SẮC NHỌN VÀ NGUY Cơ LÂY TRUYỀN CÁC BỆNH LÂY TRUYỀN QUA ĐƯỜNG MÁU TRONG NHÂN VIÊN Y TẾ KHÓA LUẬN TÓT NGHIỆP củ NHÂN Y TÉ CÔNG CỘNG Huóỉig dẫn khoa học: TS. Nguyễn Thúy Quỳnh Chữ ký HÀNỘL2015 i LỜI CẢM ƠN Đe hoàn thành bài khóa luận này, ngoài sự nỗ lực, cố gắng của bản thân cùng với sự giúp đỡ cũng như sự động viên của thầy cô và bạn bè. Trước tiên, tôi xin được gửi lời cảm ơn tới Ban Giám Hiệu nhà trường, cùng toàn thể các giảng viên nói chung và các giảng viên trong định hướng Sức khỏe Môi trường - Nghề nghiệp nói riêng, đã tạo điều kiện để tôi có thể tiếp thu những kiển thức chuyên môn về lĩnh vực y tế công cộng và lĩnh vực sức khỏe môi trường nghề nghiệp ừong suốt 4 năm ngồi trên ghế nhà ửường. Đây là những nền tảng cơ bản cho định hướng nghề nghiệp trong tương lai.
Tiêp theo, tôi xin gửi lời cảm ơn sâu sắc tới giáo viên hướng dẫn TS. Nguyễn Thúy Quỳnh đã tận tình hướng dẫn, giúp đỡ tôi trong suốt quá trình viết tổng quan để tôi hoàn thành tốt bài khóa luận này. Đồng thời, tôi cũng xin gửi lời cảm ơn sâu sắc tới bộ môn Sức khỏe Môi trường - Nghề nghiệp, đã tạo cho chúng tôi một môi trường học tập bổ ích. Trang bị cho chúng tôi những kỹ năng mềm như: kỹ năng giao tiếp, kỹ năng làm việc nhóm.
đó là những hành trang để chúng tôi bước vào cuộc sống. Cuối cùng, là lời cảm ơn đến gia đình, bạn bè những người luôn bên cạnh, ủng hộ, động viên tôi để tôi có thể hoàn thành bài khóa luận này một cách tốt nhất. Hà Nội, ngày 12/05/2015 Sinhỏviên Lê Thị Dung 11 MỤC LỤC DANH MỤC CÁC TỪ VIÉT TẤT.iii DANH MỤC CÁC BẢNG. iv DANH MỤC BIỂU ĐÔ.iv ĐẶT VẤN ĐÈ.
3 PHƯƠNG PHÁP THU THẬP THÔNG TIN. Phạm vi của tài liệu tham khảo. Tiêu chuẩn chọn tài liệu tham khảo. Tiêu chuẩn loại trừ tài liệu tham khảo.
Nguồn thu thập thông tin. Phương pháp thu thập số liệu. Phương pháp tổng hợp thông tin và quản lý thông tin. Một số khái niệm.
Thực trạng tai nạn thương tích nghề nghiệp do vật sắc nhọn trong nhân viên y tế. Thực trạng tai nạn thương tích nghề nghiệp do vật sắc nhọn trên thế giới10 2. Thực trạng tai nạn thương tú Ỉ! nghề nghiệp do vật sắc nhọn tại Việt Nam. Thực trạng lây truyền các bệnh qua đường máu liên quan đến tai nạn thương tích do vật sắc nhọn trong nhân viên y tể.
Thực trạng lây nhiễm HIVnghề nghiệp liên quan tới vật sắc nhọn. Thực trạng ỉây nhiễm các bệnh viêm gan vi rút liên quan đến vật sắc nhọn '. Các biện pháp dự phòng lây nhiễm nghề nghiệp liên quan đến vật sắc nhọn.32 TÀI LIỆU THAM KHẢO. 33 iii DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẤT AIDS Hội chứng suy giảm miễn dịch mắc phải (Acquired Immuno Deficiency Syndrome) CDC Trung tâm kiểm soát và phòng ngừa dịch bệnh Hoa Kỳ (Centers for Disease Control and Prevention) HBV Viêm gan vi rút B {Hepatitis B virus) HCV Viêm gan vi rút c {Hepatitis c virus) HIV Vi rút gây suy giảm miễn dịch mắc phải ở người (Human Immunodeficiency Virus) NVYT Nhân viên Y tế TNTTNN Tai nạn thương tích nghề nghiệp Viêm gan B Viêm gan c Vật sắc nhọi VGB Tổ chức Y tế thế giới (World Health Oganization) VGC VSN WHO IV DANH MỤC CÁC BẢNG Tên bảng Trang Bảng 1: Bảng các bước thu thập và tống hợp thông tin 6 Bảng 2: Tỷ lệ TNTTNN do VSN trong NVYT theo kết quà các nghiên cứu lại 12 Việt Nam từ 2010 đến 2012 Bảng 3: Tỷ lệ NVYT bị tồn thương do VSN theo khoa (%) 14 Bảng 4: Mổi liên quan giữa tinh trạng đã từng tổn thương do VSN và lây 16 nhiễm bệnh ở NVYT Bảng 5: Điều trị dự phòng sau phơi nhiễm cho người nhiễm HIV, VGB, 27 VGC Bảng 6: Các bước theo dõi người bị phơi nhiễm HIV, VGB, VGC 29 DANH MỤC BIÊU ĐÔ Tên biểu đồ Trang Biểu đồ 1 : Số lượng nhân viên y tế tiếp xúc với bệnh nhân nhiễm HỈV/AIDS 19 từ năm 2000 2002 1 ĐẶT VẤN ĐÈ Nhân viên y tế (NVYT) là nhân tố vô cùng quan trọng trong hệ thống chăm sóc sức khỏe.
NVYT luôn phải đối mặt với các nguy cơ nhiễm khuẩn đặc biệt là nguy cơ phơi nhiễm với các tác nhân gây bệnh truyền qua đường máu thông qua các tổn thương nghề nghiệp do vật sắc nhọn (VSN) [38], Tai nạn thương tích nghề nghiệp (TNTTNN) do VSN là một trong những vấn đề lớn đang được quan tâm trong công tác bảo vệ sức khỏe cho NVYT trong thập kỷ qua. Tỷ lệ TNTTNN do VSN trong NVYT đang chiếm tỷ lệ khá cao. Theo ước tính của To chức Y tế Thế giới (WHO) năm 2002 số tổn thương do VSN trung bình ở NVYT là 0,2 - 4,7 Q lần/năm [63]. Cũng theo ước tính của Trung tâm Kiểm soát dịch bệnh Hoa Kỳ (CDC), có đến 384.325 NVYT tiếp xúc với máu và dịch cơ thể qua vết thương do VSN và niêm mạc tại Hoa Kỳ [51], Ở Việt Nam, TNTTNN do VSN trong NVYT cũng khá phổ biến.
Theo nghiên cứu của Dương Khánh Vân năm 2012 về tổn thương do VSN trong NVYT tại một số bệnh viện khu vực Hà Nội đã chỉ ra tỷ lệ NVYT bị TNTTNN do VSN trong 12 tháng khá cao cụ thể: bệnh viện Việt Đức (77,0%); bệnh viện Bạch Mai là 68,0%; bệnh viện Xanh Pôn (58,1%); bệnh viện Phụ sản Trung ương (54,0%) [31], Đồng thời, tổn thương do VSN ở NVYT tại bệnh viện Thanh Nhàn: 68,7%, Trung tâm y tế Đông Anh: 85,2% và bệnh viện Tràng An: 50% theo kết quả điều Ưa của Viện Y học lao động và Vệ sinh Môi h ường [21], TNTTNN do VSN làm tăng nguy cơ bị nhiễm các tác nhân lây bệnh lây truyền qua đường máu như viêm gan vi rút B (HBV), viêm gan vi rút c (HCV) và vi rút gây suy giảm miễn dịch ở người (HIV) hong NVYT [31], [49], [19], Theo ước tính của CDC (2001), trong số 35 triệu NVYT trên thế giới thì hàng năm có 3 triệu người phải tiếp xúc với tác nhân gây bệnh qua đường máu, 2 friệu trong số này tiếp xúc với HBV, 0,9 triệu tiếp xúc với HCV và 17.000 tiếp xúc với HIV [40]. Cũng theo một nghiên cứu về tầm nhìn gánh nặng chấn thương do VSN trong NVYT tại các nước đang phát triển cho thấy nguy cơ lây nhiễm các bệnh qua đường máu cùa NVYT đối với HBV là 40%, 3 - 10% đối với HCV và 0,2 - 0,5% đối với H1V [57]. Tại Việt Nam, theo kết quả nghiên cứu của Dương Khánh Vân (2012) ước tính tỷ lệ 2 mới mắc nhiễm khuẩn ưong một năm do tổn thương là 55,8 ca HBV và 0,22 ca H1V [31]. Tốn thương do VSN ở NVYT dẫn đến những hậu quả sức khỏe nghiêm trọng cho NVYT như làm gia tăng số ngày nghỉ ốm, gây cảm giác mệt mỏi về tinh thần, thể trạng, và đặc biệt là nguy cơ lây nhiễm các bệnh lây truyền qua đường máu [54].
Các bệnh này thường là những bệnh diễn ra trong thời gian dài, làm mất dần khả năng lao động và thậm chí có thề dẫn đến tử vong. Bên cạnh những hậu quả đối với sức khỏe của NVYT, việc lây nhiễm các mầm bệnh qua đường máu còn ảnh hưởng rất lớn đến sự lây nhiễm bệnh tật cho đồng nghiệp, bệnh nhân, những người thân trong gia đình [55]. Hiện nay chưa có nghiên cứu tổng thể về vấn đề TNTTNN do VSN và nguy cơ lây truyền các bệnh lây truyền qua đường máu. Chính vì vậy, bài tổng quan này sẽ tập trung trình bày thông tin tồng quan về thực ứạng tai nạn thương tích nghề nghiệp do VSN trong NVYT và thực trạng lây truyền các bệnh lây truyền qua đường máu liên quan đến tổn thương do VSN để từ đó đề xuất những giải pháp làm giảm tỷ lệ TNTTNN do VSN cũng như giảm thiểu nguy cơ mắc các bệnh lây truyền qua đường máu trong NVYT.
Mô tả thực trạng tai nạn thương tích nghề nghiệp do vật sắc nhọn trong nhân viên y tế trên thế giới và tại Việt Nam. Mô tả thực hạng lây nhiễm các bệnh lây truyền qua đường máu liên quan đến tổn thương do vật sắc nhọn trong nhân viên y tế. Đề xuất một số biện pháp phù hợp nhằm làm giảm nguy cơ tai nạn thương tích do vật sắc nhọn và những biện pháp làm giảm nguy cơ lây nhiễm các bệnh lây truyền qua đường máu trong nhân 4 PHƯƠNG PHÁP THU THẬP THÔNG TIN I. Phạm vi của tài liệu tham khảo 1.
Tiêu chuẩn chọn tài liệu tham khảo Tài liệu được viết bàng tiếng Việt hoặc tiếng Anh Tài liệu tham khảo là những tài liệu được đăng trên các tạp chí khoa học, sách, công trình nghiên cứu khoa học, trang web của các tổ chức uy tín trên thể giới và tại Việt Nam. Tài liệu đề cập đến nội dung: Tai nạn thương tích nghề nghiệp do vật sắc nhọn, tiêm an toàn, H1V nghề nghiệp, viêm gan B nghề nghiệp, bệnh viêm gan c liên quan đen vật sắc nhọn. Các tài liệu tham khảo được sử dụng trong bài luận này là những nghiên cứu, sách, báo, tạp chí. được công bố dưới dạng toàn văn ưu tiên sử dụng là những tài liệu được cập nhật từ năm 2005 trở lại đây (50% trong tổng số tài liệu tham khảo được sử dụng).
Tiêu chuẩn loại trừ tài liệu tham khảo Các tài liệu không được viết bằng tiếng Việt và tiếng Anh Nguồn thông tin không tin cậy hoặc không có thông tin về tác giả 3. Nguồn thu thập thông tin Cơ sở dừ liệu trực tuyển: Pubmed: http://www.gov/pubmed, Sciencedirect: http ://www.com/ Các trang thông tin điện tử của các tổ chức uy tín trên thế giới và Việt Nam như: WHO: http://www.int/en/ CDC: http://www.gov/ Bộ Y tế: hĩtp ://www.vn/Pages/Index. aspx Trung tâm thư viện trường Đại học Y tế công cộng, Trung tâm thư viện của Viện Y học lao động và Vệ sinh môi trường, viện Vệ sinh dịch tễ trung ưcmg, tạp chí chuyên ngành : Tạp chí y học thực hành, tạp chí y tế công cộng. 5 Sách, báo, tạp chí chuyên ngành, các nghiên cứu trong và ngoài nước đã được công bố liên quan đến vấn đề thực trạng TNTTNN do VSN trong NVYT và nguy cơ lây truyền các bệnh lây truyền qua đường máu.
Phương pháp thu thập so liệu Sử dụng hệ thống internet truy cập vào các website Pubmed, Sciendirect, WHO, CDC. Truy cập vảo các website sau đó gõ từ khóa vào tìm kiếm, đọc sơ lược nội dung tóm tắt sau đó download bản hoàn chỉnh.