Thực trạng quy trình kiểm toán khoản mục vốn bằng tiền do Công ty TNHH Kiểm toán - Thẩm định giá và Tư vấn ECOVIS AFA VIỆT NAM thực hiện

Khóa luận kiểm toán khoản mục vốn bằng tiền tại Ecovis AFA Việt Nam - Đại học Kinh tế Huế 2025

• Tác giả: Trần Diệu Hằng
• Người hướng dẫn: PGS.TS. Hồ Thị Thúy Nga
• Trường học: Trường Đại học Kinh tế, Đại học Huế
• Chuyên ngành: Kiểm toán
• Đề tài: Thực trạng quy trình kiểm toán khoản mục vốn bằng tiền do Công ty TNHH Kiểm toán - Thẩm định giá và Tư vấn ECOVIS AFA VIỆT NAM thực hiện
• Loại tài liệu: Khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2025
• Địa điểm: Huế

Tóm tắt

I. Tổng quan kiểm toán khoản mục vốn bằng tiền tại Ecovis AFA

Vốn bằng tiền là tài sản có tính thanh khoản cao nhất trong doanh nghiệp. Tài sản này bao gồm tiền mặt tại quỹ, tiền gửi ngân hàng và tiền đang chuyển. Do tính luân chuyển nhanh, khoản mục tiền tiềm ẩn rủi ro sai sót cùng nguy cơ gian lận lớn. Ecovis AFA Việt Nam luôn đặt trọng tâm kiểm toán vào việc đánh giá kiểm soát nội bộ của khách hàng đối với dòng tiền. Kiểm toán viên thu thập chứng từ ngân hàng, biên bản kiểm kê và các thư xác nhận độc lập. Công việc lập kế hoạch kiểm toán được thực hiện theo Chuẩn mực Kiểm toán Việt Nam VSA 300. Doanh nghiệp kiểm toán xác định mức trọng yếu tổng thể và thiết kế lịch trình thực địa chi tiết. Quá trình kiểm toán khoản mục vốn bằng tiền đòi hỏi sự thận trọng nghề nghiệp cao độ. Các thành viên đoàn kiểm toán đối chiếu số dư sổ cái với sổ phụ ngân hàng định kỳ. Mọi khoản mục tiền tệ có gốc ngoại tệ đều được đánh giá lại theo tỷ giá thị trường thực tế. Thủ tục này ngăn chặn sai lệch thông tin trọng yếu trên báo cáo tài chính.

1.1. Khái niệm và đặc điểm khoản mục vốn bằng tiền

Khoản mục vốn bằng tiền bao gồm tiền mặt tại quỹ, tiền gửi không kỳ hạn tại ngân hàng và tiền đang chuyển. Nhóm tài sản này sở hữu tính thanh khoản tuyệt đối. Doanh nghiệp sử dụng vốn bằng tiền để thực hiện các giao dịch thanh toán hàng ngày. Do tính chất lưu chuyển liên tục và khối lượng giao dịch lớn, rủi ro xảy ra biển thủ hoặc thất thoát luôn ở mức cao. Kiểm toán viên cần phân loại chính xác các thành phần tiền tệ theo quy định của hệ thống chuẩn mực kế toán hiện hành. Việc nhận diện đúng bản chất từng tài khoản giúp kiểm toán viên lựa chọn thủ tục kiểm tra phù hợp. Tính chính xác của số dư vốn bằng tiền quyết định trực tiếp đến độ tin cậy của chỉ tiêu khả năng thanh toán tức thời trên báo cáo tài chính.

1.2. Vai trò của Ecovis AFA Việt Nam trong kiểm toán tài chính

Ecovis AFA Việt Nam là đơn vị kiểm toán độc lập uy tín với đội ngũ chuyên gia giàu kinh nghiệm. Công ty cung cấp dịch vụ kiểm toán báo cáo tài chính tuân thủ chặt chẽ các chuẩn mực nghề nghiệp. Trong kiểm toán vốn bằng tiền, Ecovis AFA áp dụng phương pháp kiểm toán dựa trên đánh giá rủi ro. Phương pháp này giúp phát hiện sớm các sai lệch thông tin trọng yếu. Đơn vị luôn tuân thủ nguyên tắc độc lập, khách quan và bảo mật thông tin khách hàng. Kết quả kiểm toán cung cấp sự bảo đảm hợp lý cho các nhà đầu tư và cơ quan quản lý nhà nước. Ecovis AFA không ngừng cải tiến quy trình kỹ thuật để nâng cao độ tin cậy của các báo cáo tài chính đã kiểm toán.

II. Phân tích kiểm toán khoản mục vốn bằng tiền tại Ecovis AFA

Quá trình kiểm toán vốn bằng tiền tại đơn vị đối mặt với nhiều thách thức nghiệp vụ phức tạp. Thứ nhất, khối lượng giao dịch qua ngân hàng tăng vọt đòi hỏi thời gian đối soát lớn. Thứ hai, việc gửi thư xác nhận số dư tài khoản ngân hàng thường gặp độ trễ do phụ thuộc vào bên thứ ba. Một số ngân hàng phản hồi chậm hoặc cung cấp thông tin thiếu đầy đủ về tài khoản tiền gửi phong tỏa. Thứ ba, hoạt động kiểm kê quỹ tiền mặt thực tế tại nhiều chi nhánh phân tán gây tốn kém nhân lực. Các nghiệp vụ thu chi tiền mặt phát sinh gần ngày khóa sổ kế toán tiềm ẩn rủi ro ghi nhận sai niên độ. Kiểm toán viên tại Ecovis AFA phải áp dụng thủ tục cắt ngang niên độ nghiêm ngặt để phát hiện sai sót. Ngoài ra, việc xác định mức trọng yếu tổng thể và phân bổ sai sót có thể chấp nhận được đòi hỏi xét đoán chuyên môn cao. Công thức tính ngưỡng sai sót không đáng kể ở mức ba phần trăm mức trọng yếu tổng thể cần được kiểm soát chặt chẽ. Điều này giúp ngăn ngừa việc bỏ qua các sai phạm lũy kế nguy hiểm.

2.1. Rủi ro trọng yếu đối với tiền mặt và tiền gửi ngân hàng

Rủi ro tiềm tàng của tiền mặt xuất phát từ việc dễ bị chiếm dụng và khó truy nguyên nguồn gốc nếu thiếu chứng từ kiểm soát. Gian lận phổ biến bao gồm việc ghi nhận trễ các khoản thu tiền hoặc tạo dựng chứng từ chi khống. Đối với tiền gửi ngân hàng, rủi ro phát sinh từ các khoản tiền gửi có kỳ hạn chưa được phân loại đúng hoặc bị cầm cố thế chấp nhưng không thuyết minh đầy đủ. Kiểm toán viên cần phân tích đối chiếu sao kê độc lập với sổ phụ nhằm phát hiện các giao dịch bất thường. Thủ tục phân tích số dư giúp khoanh vùng tài khoản có biến động lớn bất thường trong kỳ kế toán.

2.2. Hạn chế trong thủ tục thu thập bằng chứng xác nhận ngân hàng

Thủ tục gửi thư xác nhận số dư tiền gửi ngân hàng là bằng chứng kiểm toán độc lập có độ tin cậy cao nhất. Tuy nhiên, tỷ lệ thư hồi đáp từ các chi nhánh ngân hàng đôi khi chưa đạt yêu cầu về mặt thời gian. Việc thất lạc thư xác nhận qua đường bưu điện gây đình trệ tiến độ lập báo cáo tài chính kiểm toán. Ngoài ra, việc xác nhận các cam kết ngoại bảng, hạn mức thấu chi và chứng chỉ tiền gửi đòi hỏi sự phối hợp đồng bộ giữa kiểm toán viên và cán bộ ngân hàng. Thiếu sót thông tin từ phía ngân hàng làm tăng nguy cơ bỏ sót các khoản nợ tiềm tàng liên quan đến số dư tiền gửi bị phong tỏa bảo lãnh.

III. Giải pháp kiểm toán khoản mục vốn bằng tiền tại Ecovis AFA

Để hoàn thiện quy trình kiểm toán vốn bằng tiền, Ecovis AFA Việt Nam triển khai đồng bộ các giải pháp kỹ thuật hiện đại. Trước hết, doanh nghiệp tăng cường áp dụng phần mềm kiểm toán chuyên dụng nhằm tự động hóa việc đối chiếu sổ phụ ngân hàng với sổ cái. Việc sử dụng công nghệ giúp kiểm toán viên phát hiện nhanh các chênh lệch số liệu. Thứ hai, đoàn kiểm toán thiết lập quy trình gửi thư xác nhận điện tử thông qua nền tảng liên kết ngân hàng bảo mật. Giải pháp này rút ngắn thời gian phản hồi và loại trừ nguy cơ can thiệp chứng từ. Thứ ba, công ty chuẩn hóa thủ tục chứng kiến kiểm kê quỹ tiền mặt đột xuất tại các thời điểm nhạy cảm. Kiểm toán viên kiểm tra biên bản kiểm kê và niêm phong quỹ cẩn thận. Thứ tư, việc xác định mức trọng yếu thực hiện được căn cứ trên đánh giá rủi ro kiểm soát chi tiết của từng khách hàng. Trưởng đoàn kiểm toán tiến hành họp nội bộ định kỳ để phổ biến chiến lược kiểm toán và phân công nhiệm vụ cụ thể cho từng thành viên.

3.1. Ứng dụng công nghệ đối chiếu và xác nhận ngân hàng số

Chuyển đổi số trong quy trình kiểm toán vốn bằng tiền mang lại bước đột phá lớn. Ecovis AFA ứng dụng các phần mềm đối chiếu tự động giúp xử lý hàng nghìn dòng giao dịch trong thời gian ngắn. Kiểm toán viên sử dụng nền tảng thư xác nhận số có chữ ký điện tử hợp pháp để liên hệ trực tiếp với các tổ chức tín dụng. Phương thức này loại bỏ hoàn toàn nguy cơ làm giả hoặc can thiệp chứng từ trên đường vận chuyển. Việc trích xuất dữ liệu tự động còn giúp phát hiện các giao dịch phân tán nhằm né tránh hạn mức phê duyệt nội bộ. Quy trình hiện đại hóa giúp kiểm toán viên tối ưu hóa thời gian phân tích chuyên sâu.

3.2. Hoàn thiện thủ tục kiểm tra chi tiết và cắt ngang niên độ

Thủ tục kiểm tra chi tiết cần tập trung vào các nghiệp vụ phát sinh xung quanh ngày kết thúc kỳ kế toán. Kiểm toán viên thu thập chứng từ thu chi trước và sau ngày khóa sổ ít nhất năm ngày làm việc. Mục tiêu là đảm bảo các nghiệp vụ phát sinh trong năm nào phải được hạch toán đầy đủ vào năm đó. Đối với các khoản tiền đang chuyển, kiểm toán viên kiểm tra giấy báo Có và chứng từ ngân hàng vào đầu năm tài chính tiếp theo. Việc kết hợp kiểm kê tiền mặt thực tế với đối chiếu sổ sách giúp phát hiện kịp thời các chênh lệch quỹ chưa xử lý. Đoàn kiểm toán luôn lưu giữ đầy đủ hồ sơ kiểm toán theo chuẩn mực VSA 230.

IV. Kết luận về kiểm toán khoản mục vốn bằng tiền tại Ecovis AFA

Kiểm toán khoản mục vốn bằng tiền giữ vai trò cốt lõi trong toàn bộ cuộc kiểm toán báo cáo tài chính năm 2025. Ecovis AFA Việt Nam đã chứng minh tính chuyên nghiệp qua việc tuân thủ nghiêm ngặt chuẩn mực nghề nghiệp và quy chuẩn kiểm soát chất lượng. Các thủ tục kiểm toán được thiết kế bài bản từ giai đoạn lập kế hoạch, đánh giá rủi ro đến thực hiện kiểm tra chi tiết. Việc xác định mức trọng yếu phù hợp và áp dụng công nghệ mới giúp nâng cao hiệu quả làm việc của kiểm toán viên. Khách hàng nhận được những kiến nghị giá trị nhằm hoàn thiện hệ thống kiểm soát nội bộ đối với tiền tệ. Quy trình kiểm toán chuẩn xác không chỉ bảo vệ tài sản doanh nghiệp mà còn minh bạch hóa thị trường tài chính. Trong bối cảnh kinh tế số, việc liên tục cập nhật phương pháp kiểm toán hiện đại là yêu cầu tất yếu. Ecovis AFA khẳng định vị thế vững chắc nhờ chất lượng dịch vụ và tính chính trực nghề nghiệp.

4.1. Giá trị thực tiễn đối với hệ thống quản trị doanh nghiệp

Kết quả kiểm toán vốn bằng tiền cung cấp góc nhìn khách quan về hiệu quả quản trị dòng tiền của doanh nghiệp. Thông qua thư quản lý, kiểm toán viên chỉ ra các điểm yếu trong quy trình kiểm soát chi tiêu, bảo quản tiền mặt và phân quyền tài chính. Doanh nghiệp có thể kịp thời bịt các lỗ hổng quản lý nhằm ngăn ngừa thất thoát tài chính. Đồng thời, tính minh bạch của số dư tiền tệ giúp củng cố niềm tin với ngân hàng cấp tín dụng và các cổ đông. Sự tư vấn từ đơn vị kiểm toán uy tín giúp doanh nghiệp tối ưu hóa vòng quay tiền mặt và gia tăng hiệu quả sử dụng vốn lưu động.

4.2. Định hướng nâng cao chất lượng kiểm toán trong tương lai

Trong giai đoạn tiếp theo, việc nâng cao chất lượng kiểm toán vốn bằng tiền đòi hỏi sự kết hợp giữa đào tạo nhân lực và chuyển đổi số. Ecovis AFA tiếp tục chú trọng bồi dưỡng năng lực đánh giá rủi ro công nghệ thông tin cho kiểm toán viên. Các công cụ kiểm toán dựa trên trí tuệ nhân tạo và phân tích dữ liệu lớn sẽ được đưa vào ứng dụng thực tế. Việc kết nối trực tiếp với hệ sinh thái ngân hàng số giúp kiểm toán viên giám sát dòng tiền liên tục thay vì chỉ kiểm tra tại thời điểm khóa sổ. Định hướng này giúp công ty nâng cao chất lượng kiểm toán, giảm thiểu rủi ro nghề nghiệp và gia tăng sự hài lòng của khách hàng.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Khóa luận tốt nghiệp được thực hiện trong bối cảnh kinh tế toàn cầu giai đoạn 2023–2024 đối mặt với nhiều biến động phức tạp: áp lực lạm phát kéo dài, chính sách thắt chặt tiền tệ của các ngân hàng trung ương, xung đột địa - chính trị tại Ukraine và khu vực châu Á – Thái Bình Dương, cùng sự biến động mạnh của đồng USD. Tại Việt Nam, mặc dù tăng trưởng GDP năm 2024 ước tính đạt 7,09% với đà phục hồi xuất khẩu và thu hút vốn đầu tư nước ngoài, thị trường tài chính vẫn chịu sức ép lớn khi tỷ giá USD/VND lập đỉnh 25.551 VND/USD vào cuối năm 2024, tương ứng mức mất giá 4,6% của đồng Việt Nam so với đầu năm. Sự gia tăng rủi ro tỷ giá và chi phí tài chính đòi hỏi tính minh bạch, trung thực ở mức độ cao của các báo cáo tài chính (BCTC).

Trong cơ cấu tài sản của doanh nghiệp, vốn bằng tiền là khoản mục có tính thanh khoản cao nhất, luân chuyển liên tục qua hầu hết các chu trình vận hành như mua hàng – thanh toán, bán hàng – thu tiền, huy động vốn và đầu tư. Do tính chất nhạy cảm, vốn bằng tiền luôn tiềm ẩn rủi ro sai sót và hành vi gian lận, biển thủ nếu hệ thống kiểm soát nội bộ (KSNB) lỏng lẻo. Nhận thức được tầm quan trọng này trong quá trình thực tập tại phòng Kiểm toán Báo cáo tài chính 1 của Công ty TNHH Kiểm toán - Thẩm định giá và Tư vấn ECOVIS AFA VIỆT NAM, tác giả đã chọn đề tài nghiên cứu về thực trạng quy trình kiểm toán khoản mục này.

Mục tiêu nghiên cứu của khóa luận được phân định thành:

• Mục tiêu tổng quát: Nghiên cứu thực trạng quy trình kiểm toán khoản mục vốn bằng tiền trong kiểm toán BCTC tại Công ty TNHH ABC do Công ty TNHH Kiểm toán - Thẩm định giá và Tư vấn ECOVIS AFA VIỆT NAM thực hiện; từ đó đánh giá ưu điểm, hạn chế và đề xuất giải pháp hoàn thiện quy trình.
• Mục tiêu cụ thể:
  1. Tổng quan cơ sở lý luận về kiểm toán khoản mục vốn bằng tiền trong kiểm toán BCTC.
  2. Đánh giá thực trạng quy trình kiểm toán khoản mục vốn bằng tiền tại khách hàng Công ty TNHH ABC do đơn vị thực hiện.
  3. Đề xuất các giải pháp góp phần hoàn thiện quy trình kiểm toán khoản mục vốn bằng tiền tại Công ty TNHH Kiểm toán - Thẩm định giá và Tư vấn ECOVIS AFA VIỆT NAM.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

• Đối tượng nghiên cứu: Quy trình kiểm toán khoản mục vốn bằng tiền trong kiểm toán BCTC tại Công ty TNHH ABC do Công ty TNHH Kiểm toán - Thẩm định giá và Tư vấn ECOVIS AFA VIỆT NAM thực hiện.
• Không gian nghiên cứu: Công ty TNHH Kiểm toán - Thẩm định giá và Tư vấn ECOVIS AFA VIỆT NAM (trụ sở tại số 142 đường Xô Viết Nghệ Tĩnh, phường Hòa Cường Nam, quận Hải Châu, thành phố Đà Nẵng).
• Thời gian nghiên cứu: Từ ngày 06/01/2025 đến ngày 31/03/2025.
• Dữ liệu nghiên cứu: Báo cáo tài chính niên độ 2023 của Công ty TNHH ABC và hồ sơ kiểm toán năm 2023 do ECOVIS AFA VIETNAM lập đối với khách hàng này.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khóa luận xây dựng hệ thống nền tảng lý luận dựa trên các quy định pháp lý và chuẩn mực nghề nghiệp hiện hành:

• Cơ sở pháp lý và chuẩn mực: Luật Kiểm toán độc lập số 67/2011/QH12 (Khoản 1 Điều 3 về định nghĩa kiểm toán BCTC; Khoản 1 Điều 4 về nguyên tắc tuân thủ pháp luật); Chuẩn mực Kiểm toán Việt Nam VSA 200 và Chuẩn mực Kiểm toán Quốc tế ISA 200 (mục tiêu tổng thể, yêu cầu về tính độc lập, chính trực, khách quan, năng lực chuyên môn, bảo mật, tư cách nghề nghiệp, tính hoài nghi nghề nghiệp); VSA 300 (lập kế hoạch kiểm toán); VSA 315 (xác định và đánh giá rủi ro có sai sót trọng yếu thông qua hiểu biết về đơn vị và môi trường); Chuẩn mực Kế toán Việt Nam VAS 24 (quy định phân loại vốn bằng tiền gồm tiền mặt tại quỹ, tiền gửi ngân hàng và tiền đang chuyển); cùng tài liệu lý thuyết kiểm soát nội bộ theo tác giả Trần Phước (2017).
• Mô hình đánh giá rủi ro kiểm toán:

$$AR = IR \times CR \times DR$$

Trong đó rủi ro kiểm toán ($AR$) là tích số của rủi ro tiềm tàng ($IR$), rủi ro kiểm soát ($CR$) và rủi ro phát hiện ($DR$).

• Định hướng tiếp cận: ECOVIS AFA VIETNAM áp dụng phương pháp kiểm toán dựa trên rủi ro (Risk-based audit approach), phân loại quy mô thời lượng kiểm toán theo mức độ rủi ro hợp đồng: Standard (trên 250 giờ), Small (100–250 giờ), và Very small (dưới 100 giờ).

Phương pháp nghiên cứu thực tế bao gồm:

• Phương pháp thu thập dữ liệu: Nghiên cứu tài liệu (hệ thống chuẩn mực VSA, ISA, luật định, tài liệu nội bộ và hồ sơ kiểm toán khách hàng các năm); Quan sát trực tiếp (thao tác kiểm toán viên thực hiện thử nghiệm kiểm soát, trao đổi với khách hàng, thu thập bằng chứng); Phỏng vấn (trao đổi trực tiếp với kiểm toán viên và cán bộ phòng Kiểm toán BCTC 1); Phương pháp mô tả quy trình; Phương pháp thu thập số liệu sơ cấp và thứ cấp từ hồ sơ thực tế thông qua vai trò Trợ lý kiểm toán viên.
• Phương pháp xử lý dữ liệu: Phương pháp so sánh (phân tích biến động tuyệt đối và tương đối theo thời gian); Phương pháp phân tích, đánh giá kết hợp giữa đối chiếu lý thuyết và thực tiễn kiểm toán; Công cụ Microsoft Excel được sử dụng để tổng hợp và xử lý dữ liệu số liệu.

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Cơ sở lý luận về kiểm toán khoản mục vốn bằng tiền trong kiểm toán Báo cáo tài chính

Chương này tổng quan về bản chất, nguyên tắc kiểm toán BCTC và chi tiết hóa các khía cạnh lý luận liên quan đến vốn bằng tiền:

• Định nghĩa và nguyên tắc hạch toán: Theo VAS 24, vốn bằng tiền biểu hiện dưới hình thái giá trị (tiền mặt, tiền gửi ngân hàng, tiền đang chuyển bằng đồng Việt Nam, ngoại tệ, vàng bạc, kim khí quý, đá quý). Doanh nghiệp phải tuân thủ nguyên tắc tiền tệ thống nhất (hạch toán bằng VND, quy đổi ngoại tệ theo tỷ giá thực tế bình quân liên ngân hàng do Ngân hàng Nhà nước công bố hoặc gián tiếp qua USD), cập nhật kịp thời, chính xác và xuất vàng bạc đá quý theo các phương pháp quy định (bình quân gia quyền, FIFO, đích danh, bình quân sau mỗi lần nhập).
• Mục tiêu kiểm toán vốn bằng tiền: Xác minh tính hiệu lực của KSNB; tính hiện hữu; tính đầy đủ; tính chính xác cơ học; quyền sở hữu; đánh giá đúng giá trị (tỷ giá ngoại tệ); và tính trình bày, công bố trên BCTC.
• Sai phạm tiềm ẩn: Tiền mặt dễ bị ghi khống, mất mát, lập chứng từ chi khống, sửa chữa chứng từ để biển thủ hoặc áp dụng sai tỷ giá; tiền gửi ngân hàng có thể gặp sai sót thanh toán trùng lặp, lệch số dư sổ phụ ngân hàng với sổ sách kế toán, thông đồng chiếm dụng; tiền đang chuyển có rủi ro ghi sai số tiền, chuyển sai địa chỉ hoặc chậm nộp tiền vào tài khoản.
• Kiểm soát nội bộ: Vận hành theo nguyên tắc phân công phân nhiệm, bất kiêm nhiệm (thủ quỹ không kiêm kế toán, người phê duyệt không giữ quỹ) và nguyên tắc ủy quyền, phê chuẩn. Các thủ tục KSNB gồm đánh số trước chứng từ thu tiền, nộp tiền tập trung, thanh toán qua ngân hàng, đối chiếu thường xuyên với sao kê độc lập.
• Tiến trình kiểm toán chuẩn 3 giai đoạn:
  1. Lập kế hoạch kiểm toán: Thu thập thông tin khách hàng, thực hiện thủ tục phân tích sơ bộ (ngang, dọc), tìm hiểu KSNB, thiết kế chương trình kiểm toán, và xác định mức trọng yếu.
  2. Thực hiện kiểm toán: Tiến hành thử nghiệm kiểm soát (walk-through test, kiểm tra phân công nhiệm vụ, đối chiếu sổ quỹ) và thử nghiệm cơ bản (thủ tục phân tích biến động theo tháng; thủ tục kiểm tra chi tiết: kiểm kê quỹ tiền mặt, gửi thư xác nhận ngân hàng, kiểm tra chứng từ ủy nhiệm chi và giấy báo có của tiền đang chuyển).
  3. Kết thúc kiểm toán: Soát xét các sự kiện phát sinh sau ngày lập BCTC, tổng hợp đánh giá bằng chứng, phát hành Báo cáo kiểm toán (với 1 trong 4 dạng ý kiến: chấp nhận toàn phần, chấp nhận từng phần, trái ngược, từ chối) và gửi Thư quản lý.

Khung xác định mức trọng yếu theo thông lệ được tác giả tổng hợp như sau:

Chỉ tiêu cơ sở xác định mức trọng yếu	Tỷ lệ áp dụng thông thường (%)
Tổng tài sản	1% – 2%
Tổng doanh thu	0,5% – 3%
Vốn chủ sở hữu	1% – 5%
Lợi nhuận trước thuế	5% – 10% (phổ biến nhất là 10%)

Chương 2: Thực trạng quy trình kiểm toán khoản mục vốn bằng tiền trong kiểm toán BCTC do Công ty TNHH Kiểm toán - Thẩm định giá và Tư vấn ECOVIS AFA VIỆT NAM thực hiện

Chương 2 mô tả tổ chức của ECOVIS AFA VIETNAM và phản ánh quy trình kiểm toán thực tế tại khách hàng Công ty TNHH ABC:

• Tổng quan đơn vị thực tập: ECOVIS AFA VIETNAM thành lập ngày 12/11/2014, gia nhập mạng lưới kiểm toán quốc tế ECOVIS (Top 20 toàn cầu) từ ngày 02/12/2020; vốn điều lệ 9 tỷ đồng; nhân sự gồm 170 người với 30 kiểm toán viên có chứng chỉ hành nghề (tính đến 31/12/2024); quản lý trên 1000 khách hàng. Năm 2022 đơn vị ghi nhận doanh thu 68 tỷ đồng, lợi nhuận sau thuế 4 tỷ đồng, xếp thứ 18 toàn quốc (hạng 47 về kiểm toán BCTC, hạng 7 về kiểm toán XDCB, hạng 3 về thẩm định giá). Năm 2024 công ty thuộc danh sách 28 doanh nghiệp kiểm toán được chấp thuận kiểm toán cho đơn vị niêm yết.
• Quy trình kiểm toán BCTC chuẩn của công ty: Gồm 5 giai đoạn: (1) Đánh giá và chấp nhận khách hàng; (2) Tiền kế hoạch; (3) Lập kế hoạch; (4) Thực hiện kiểm toán; (5) Hoàn thành và kết thúc kiểm toán.
• Kiểm toán vốn bằng tiền tại Công ty TNHH ABC (niên độ 2023):
  • Giai đoạn chấp nhận khách hàng: Thực hiện đánh giá tính chính trực ban giám đốc và rủi ro hợp đồng trên Giấy làm việc (GLV) mẫu 212 (Mục C - Đánh giá lại khách hàng, Mục D - Rủi ro hợp đồng, Mục E - Tính độc lập); rà soát tính độc lập của kiểm toán viên trên GLV mẫu 225.
  • Giai đoạn tiền kế hoạch: Tìm hiểu môi trường kinh doanh và đánh giá rủi ro trên GLV mẫu 302 (Mục A, B - Rủi ro kinh doanh; Mục C - Thủ tục phân tích sơ bộ; Mục D - Hoạt động liên tục; Mục F - Rủi ro kế toán; Mục I, J - Báo cáo kiểm toán).
  • Giai đoạn lập kế hoạch: Xác định mức trọng yếu tổng thể trên GLV mẫu 420:

$$\text{OM} = \text{Chỉ tiêu cơ sở} \times \text{Tỷ lệ}$$

Mức trọng yếu thực hiện (PM) được thiết lập ở mức 75% OM (nếu rủi ro thấp) hoặc 50% OM (nếu rủi ro cao). Ngưỡng sai sót không đáng kể xác lập bằng 3% OM. Đoàn kiểm toán lập GLV mẫu 415 (thảo luận rủi ro và cách tiếp cận), GLV mẫu 415.1 (bảng phân công kiểm toán), GLV mẫu 416 (thời gian thực và chi phí dự toán), và xây dựng chương trình kiểm toán cụ thể trên GLV mẫu 5130 (Pro).

• Giai đoạn thực hiện kiểm toán:
  • Lập bảng chỉ đạo kiểm toán Lead Schedule trên GLV mẫu 5110 để tổng hợp số dư.
  • Thực hiện thủ tục phân tích trên GLV mẫu 5140 (Analys) nhằm so sánh số dư tiền cuối năm 2023 so với đầu năm.
  • Tiến hành thử nghiệm chi tiết trên GLV mẫu 5160 (Verification works): đối chiếu biên bản kiểm kê quỹ tiền mặt với sổ sách kế toán; lập bảng tổng hợp số dư tiền gửi ngân hàng và đối chiếu sổ cái với sổ phụ ngân hàng; kiểm tra chi tiết các khoản tương đương tiền (tiền gửi kỳ hạn dưới 3 tháng).
  • Thực hiện thủ tục gửi thư xác nhận số dư tài khoản ngân hàng và theo dõi trên GLV mẫu 5171 (Circularisation).
  • Kiểm tra hạch toán chênh lệch tỷ giá hối đoái và đánh giá lại số dư ngoại tệ cuối kỳ trên GLV mẫu 5180 (Forex).
  • Hồ sơ sử dụng hệ thống ký hiệu chuẩn: TB (khớp Bảng cân đối kế toán), LY (khớp Báo cáo kiểm toán năm trước), GL (khớp Sổ cái).
• Giai đoạn hoàn thành: Phân tích lại khoản mục tiền trên BCTC cuối cùng, tổng hợp các phát hiện kiểm toán, phát hành Báo cáo kiểm toán và Thư quản lý cho khách hàng ABC.

Chương 3: Nhận xét và một số giải pháp góp phần hoàn thiện quy trình kiểm toán khoản mục vốn bằng tiền trong kiểm toán BCTC tại Công ty TNHH Kiểm toán – Thẩm định giá và Tư vấn ECOVIS AFA VIỆT NAM

Tác giả đưa ra các đánh giá đa chiều về thực trạng quy trình kiểm toán vốn bằng tiền tại đơn vị:

• Ưu điểm: Đơn vị tuân thủ nghiêm túc các chuẩn mực VSA và chế độ kế toán; quy trình lập kế hoạch và phân công nhiệm vụ khoa học; hệ thống hồ sơ giấy làm việc được chuẩn hóa theo hệ thống mẫu biểu chuyên nghiệp của mạng lưới ECOVIS; công tác kiểm tra, lưu trữ hồ sơ và soát xét chất lượng qua nhiều cấp diễn ra chặt chẽ; việc lập thư trao đổi giúp khách hàng cải thiện KSNB.
• Hạn chế:
  1. Khâu khảo sát và đánh giá hệ thống KSNB đối với vốn bằng tiền tại một số thời điểm còn mang tính hình thức, chưa đi sâu vào từng quy trình luân chuyển chứng từ thu - chi.
  2. Việc ghi chép, hoàn thiện và cập nhật giấy làm việc (GLV) có thời điểm chưa kịp thời theo tiến độ kiểm toán thực tế tại hiện trường.
  3. Hiệu quả áp dụng thủ tục phân tích còn hạn chế, chủ yếu dừng ở việc so sánh số học tăng/giảm đơn thuần mà chưa phân tích sâu các tỷ số tài chính gắn với chu trình bán hàng và thanh toán.
  4. Thủ tục kiểm toán nhằm phát hiện các thủ thuật gian lận tinh vi trong giao dịch tiền mặt và ngân hàng chưa được thiết kế chuyên biệt và sâu sắc.
• Giải pháp đề xuất:
  1. Nâng cao chất lượng đánh giá hệ thống KSNB: xây dựng lại bảng câu hỏi KSNB chi tiết hơn và tăng cường thực hiện thử nghiệm bước đi (walk-through test) đối với từng loại giao dịch tiền.
  2. Rà soát, chuẩn hóa và giám sát tiến độ cập nhật hệ thống giấy tờ làm việc kiểm toán, đảm bảo tính kịp thời và nhất quán của hồ sơ.
  3. Tăng cường chiều sâu của thủ tục phân tích: kết hợp phân tích số dư theo tháng với phân tích dòng tiền và đối chiếu tương quan với biến động doanh thu, công nợ.
  4. Nâng cao năng lực chuyên môn và duy trì thái độ hoài nghi nghề nghiệp của kiểm toán viên để nhận diện dấu hiệu gian lận vốn bằng tiền.

Kết quả và đóng góp

Về kết quả nghiên cứu:

• Khóa luận đã hệ thống hóa và phân tích cụ thể quy trình 5 bước kiểm toán BCTC tại ECOVIS AFA VIETNAM, minh họa sinh động qua cuộc kiểm toán báo cáo tài chính năm 2023 của Công ty TNHH ABC.
• Làm rõ phương pháp xác định mức trọng yếu tổng thể (OM), mức trọng yếu thực hiện (PM từ 50% đến 75% OM) và ngưỡng sai sót không đáng kể (3% OM) theo tiêu chuẩn của hãng.
• Khai thác chi tiết hệ thống hồ sơ giấy làm việc chuyên biệt cho phần hành tiền:

Mã giấy làm việc (GLV)	Tên biểu mẫu / Mục đích sử dụng
GLV mẫu 212	Đánh giá lại khách hàng, rủi ro hợp đồng và tính độc lập
GLV mẫu 225	Xác nhận tính độc lập của kiểm toán viên
GLV mẫu 302	Phân tích sơ bộ BCTC và đánh giá các rủi ro kinh doanh, kế toán
GLV mẫu 420	Xác định mức trọng yếu kiểm toán
GLV mẫu 415 & 415.1	Thảo luận kế hoạch, rủi ro và bảng phân công đoàn kiểm toán
GLV mẫu 416	Thời gian thực hiện và chi phí dự toán
GLV mẫu 5130	Chương trình kiểm toán chi tiết (Pro) cho khoản mục tiền
GLV mẫu 5110	Bảng tổng hợp số dư khoản mục tiền (Lead Schedule)
GLV mẫu 5140	Thủ tục phân tích số dư tiền (Analys)
GLV mẫu 5160	Kiểm tra chi tiết và đối chiếu kiểm kê quỹ (Verification works)
GLV mẫu 5171	Thủ tục gửi thư xác nhận ngân hàng (Circularisation)
GLV mẫu 5180	Kiểm tra tỷ giá hối đoái và đánh giá ngoại tệ (Forex)

Về đóng góp của đề tài:

• Khóa luận gắn kết giữa khung lý thuyết chuẩn mực kiểm toán (VSA, ISA, VAS) với quy trình làm việc thực tế tại một công ty kiểm toán độc lập thuộc mạng lưới kiểm toán quốc tế tại khu vực miền Trung.
• Tác giả tự đánh giá và chỉ rõ 4 hạn chế thực tế trong việc áp dụng KSNB, thủ tục phân tích, cập nhật GLV và phát hiện gian lận, từ đó đề xuất 4 nhóm giải pháp cụ thể giúp nâng cao chất lượng dịch vụ kiểm toán BCTC tại ECOVIS AFA VIETNAM.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Khóa luận tồn tại một số hạn chế gắn liền với phạm vi nghiên cứu:

• Nghiên cứu được thực hiện trong khoảng thời gian thực tập 3 tháng (từ ngày 06/01/2025 đến ngày 31/03/2025), kinh nghiệm thực tiễn của tác giả còn ở mức trợ lý kiểm toán viên.
• Dữ liệu nghiên cứu thực tế tập trung vào hồ sơ kiểm toán của một khách hàng duy nhất là Công ty TNHH ABC trong niên độ năm 2023, do đó chưa phản ánh toàn diện các đặc thù của khoản mục vốn bằng tiền tại các loại hình doanh nghiệp khác (như công ty đại chúng, doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài hoặc đơn vị tài chính).

Hướng nghiên cứu tiếp theo:

• Mở rộng phạm vi khảo sát quy trình kiểm toán vốn bằng tiền sang nhiều khách hàng với quy mô và ngành nghề kinh doanh đa dạng.
• Nghiên cứu sâu hơn về kiểm toán các giao dịch vốn bằng tiền phi truyền thống như thanh toán điện tử, các giao dịch liên kết và công cụ phái sinh tiền tệ.
• Đánh giá quy trình kiểm toán vốn bằng tiền trong sự kết nối liên hoàn với các chu trình chuỗi cung ứng và quản trị dòng tiền doanh nghiệp.

Giá trị tham khảo

Nội dung khóa luận mang lại giá trị tham khảo thiết thực cho nhiều nhóm đối tượng:

• Đối với sinh viên chuyên ngành Kiểm toán, Kế toán và Tài chính: Tài liệu cung cấp góc nhìn thực tiễn về cấu trúc hồ sơ kiểm toán, hệ thống mã hóa giấy làm việc (từ 212 đến 5180), kỹ thuật đánh dấu tham chiếu kiểm toán (TB, LY, GL) và cách thức vận hành cuộc kiểm toán BCTC tại một hãng kiểm toán thành viên quốc tế.
• Đối với người thực hiện đề tài tốt nghiệp cùng hướng nghiên cứu: Là tài liệu tham khảo chuẩn mực về kết cấu khóa luận chuyên ngành kiểm toán, phương pháp kết hợp số liệu thực chứng tại khách hàng cụ thể và cách tiếp cận kiểm toán dựa trên rủi ro.
• Đối với trợ lý kiểm toán viên và người mới hành nghề: Cung cấp hướng dẫn chi tiết về các bước kiểm tra thực tế đối với tiền mặt tại quỹ, quy trình lập và theo dõi thư xác nhận số dư tiền gửi ngân hàng, đối chiếu tiền gửi có kỳ hạn dưới 3 tháng và phương pháp kiểm tra tỷ giá hối đoái.

Phần có giá trị tham khảo cao nhất là Chương 2, nơi trình bày chi tiết việc tổ chức hồ sơ làm việc thực tế và quy trình tính toán mức trọng yếu, lập Lead Schedule và thực hiện kiểm tra chi tiết.

Câu hỏi thường gặp

Mức trọng yếu tổng thể (OM) và mức trọng yếu thực hiện (PM) được xác định như thế nào tại ECOVIS AFA VIETNAM?

Tại ECOVIS AFA VIETNAM, mức trọng yếu tổng thể được xác định theo công thức $\text{OM} = \text{Chỉ tiêu cơ sở} \times \text{Tỷ lệ}$ (với các chỉ tiêu cơ sở như doanh thu thuần, tổng tài sản, lợi nhuận trước thuế). Mức trọng yếu thực hiện (PM) được thiết lập bằng 75% OM nếu rủi ro tổng thể được đánh giá là thấp, hoặc bằng 50% OM (có thể nhỏ hơn 50%) nếu rủi ro tổng thể ở mức cao. Ngưỡng sai sót không đáng kể được tính bằng 3% nhân với OM.

ECOVIS AFA VIETNAM phân loại quy mô thời lượng kiểm toán theo mức độ rủi ro như thế nào?

Công ty phân loại thời lượng kiểm toán thành ba mức:

• Standard (rủi ro cao): Thời gian thực hiện thường trên 250 giờ.
• Small (rủi ro thấp trong phạm vi chuẩn): Thời gian thực hiện dao động từ 100 đến 250 giờ.
• Very small (phạm vi rất nhỏ và rủi ro thấp): Thời gian thực hiện thường dưới 100 giờ.

Các ký hiệu kiểm toán chính được sử dụng trên Giấy làm việc khoản mục tiền tại Công ty TNHH ABC mang ý nghĩa gì?

Đoàn kiểm toán sử dụng 3 ký hiệu chuẩn để đối chiếu số liệu:

• TB: Số liệu khớp đúng với Bảng cân đối kế toán (Trial Balance / Balance Sheet).
• LY: Số liệu khớp đúng với Báo cáo kiểm toán năm trước (Last Year).
• GL: Số liệu khớp đúng với Sổ cái kế toán (General Ledger).

Hệ thống Giấy làm việc (GLV) cho phần hành vốn bằng tiền tại khách hàng ABC gồm những biểu mẫu cơ bản nào?

Hệ thống GLV phần hành tiền gồm: GLV mẫu 5110 (Lead Schedule - bảng tổng hợp), GLV mẫu 5130 (Pro - chương trình kiểm toán), GLV mẫu 5140 (Analys - thủ tục phân tích), GLV mẫu 5160 (Verification works - kiểm tra chi tiết và đối chiếu kiểm kê), GLV mẫu 5171 (Circularisation - thư xác nhận ngân hàng) và GLV mẫu 5180 (Forex - kiểm tra hạch toán tỷ giá ngoại tệ).

Những hạn chế chủ yếu trong quy trình kiểm toán vốn bằng tiền được tác giả chỉ ra là gì?

Tác giả đã chỉ ra 4 hạn chế chính tại đơn vị: việc đánh giá hệ thống KSNB còn hình thức; giấy làm việc cập nhật chưa kịp thời theo tiến độ; thủ tục phân tích chủ yếu dừng ở so sánh biến động số học tăng giảm mà chưa phân tích tỷ số chuyên sâu; và các thủ tục nhận diện rủi ro gian lận tiền tệ còn hạn chế.

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của tác giả Trần Diệu Hằng đã hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận và chuẩn mực pháp lý về kiểm toán khoản mục vốn bằng tiền trong kiểm toán Báo cáo tài chính. Thông qua việc phân tích thực tế hồ sơ kiểm toán tại Công ty TNHH Kiểm toán - Thẩm định giá và Tư vấn ECOVIS AFA VIỆT NAM đối với khách hàng Công ty TNHH ABC năm 2023, nghiên cứu đã làm sáng tỏ quy trình áp dụng phương pháp kiểm toán dựa trên rủi ro và các kỹ thuật thu thập bằng chứng kiểm toán đặc thù. Đề tài cũng chỉ ra những hạn chế trong đánh giá kiểm soát nội bộ và thủ tục phân tích, đồng thời đề xuất 4 nhóm giải pháp thiết thực nhằm hoàn thiện quy trình kiểm toán vốn bằng tiền tại doanh nghiệp kiểm toán.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ KIỂM TOÁN KHOẢN MỤC VỐN BẰNG TIỀN TRONG KIỂM TOÁN BÁO CÁO TÀI CHÍNH 1. Tổng quan về kiểm toán báo cáo tài chính 1. Khái niệm kiểm toán báo cáo tài chính Theo Khoản 1, Điều 3, Luật Kiểm toán độc lập số 67/2011/QH12 do Quốc hội nước CHXHCN Việt Nam ban hành, kiểm toán báo cáo tài chính được hiểu là quá trình kiểm tra, xác nhận tính trung thực và hợp lý của báo cáo tài chính bởi kiểm toán viên và doanh nghiệp kiểm toán, dựa trên các chuẩn mực kiểm toán và quy định pháp luật hiện hành. Mục tiêu kiểm toán Báo cáo tài chính Theo chuẩn mực Kiểm toán (VSA) 200, mục đích của kiểm toán Báo cáo tài chính là làm tăng độ tin cậy của người sử dụng đối với Báo cáo tài chính, thông qua việc kiểm toán viên đưa ra ý kiến về việc liệu Báo cáo tài chính có được lập trên các khía cạnh trọng yếu, phù hợp với khuôn khổ về lập và trình bày Báo cáo tài chính được áp dụng hay không.

Mục tiêu tổng thể của kiểm toán viên và doanh nghiệp kiểm toán khi thực hiện một cuộc kiểm toán báo cáo tài chính là: - Đạt được sự đảm bảo hợp lý rằng liệu Báo cáo tài chính, xét trên phương diện tổng thể, có còn sai sót trọng yếu do gian lận hoặc nhầm lẫn hay không, từ đó giúp kiểm toán viên đưa ra ý kiến về việc liệu Báo cáo tài chính có được lập phù hợp với khuôn khổ về lập và trình bày Báo cáo tài chính được áp dụng, trên các khía cạnh trọng yếu hay không. - Lập báo cáo kiểm toán về Báo cáo tài chính và trao đổi thông tin theo quy định của chuẩn mực kiểm toán Việt Nam, phù hợp với các phát hiện của các kiểm toán viên. Nguyên tắc cơ bản của kiểm toán Báo cáo tài chính Các nguyên tắc cơ bản của kiểm toán Báo cáo tài chính được thiết lập nhằm đảm bảo rằng quá trình kiểm toán diễn ra một cách độc lập, khách quan, chính xác và đáng tin cậy. Theo Luật Kiểm toán độc lập số 67/2011/QH12, Chuẩn mực Kiểm toán Việt Nam (VSA) 200 và Chuẩn mực Kiểm toán Quốc tế (ISA) 200, kiểm toán viên và doanh nghiệp kiểm toán phải tuân thủ các nguyên tắc sau: 5 1.

Nguyên tắc tuân thủ pháp luật Theo Khoản 1, Điều 4, Luật Kiểm toán độc lập số 67/2011/QH12: “Kiểm toán viên và doanh nghiệp kiểm toán cần tuân thủ đầy đủ các quy định pháp luật hiện hành liên quan đến hoạt động kiểm toán, bao gồm Luật Kiểm toán độc lập, các nghị định, thông tư hướng dẫn và hệ thống chuẩn mực kiểm toán Việt Nam. Việc tuân thủ pháp luật là cơ sở đảm bảo cho tính hợp pháp, hợp lệ và minh bạch của hoạt động kiểm toán”. Nguyên tắc đạo đức nghề nghiệp Theo Chuẩn mực Kiểm toán Việt Nam (VSA) 200 và Chuẩn mực Kiểm toán Quốc tế (ISA) 200, kiểm toán viên và doanh nghiệp kiểm toán cần tuân thủ các nguyên tắc đạo đức nghề nghiệp như sau: a. Tính độc lập Kiểm toán viên hành nghề và doanh nghiệp kiểm toán phải duy trì tính độc lập trong hành nghề, tránh mọi xung đột lợi ích.

Tính độc lập được thể hiện ở các khía cạnh sau: - Độc lập về mặt tình cảm: Kiểm toán viên không có quan hệ thân thuộc với ban lãnh đạo đơn vị được kiểm toán, chẳng hạn như bố, mẹ, anh, chị, em ruột, vợ, chồng, con giữ vị trí quản lý quan trọng tại doanh nghiệp. - Độc lập về mặt kinh tế: Kiểm toán viên không có vay nợ, đầu tư tài chính, quan hệ kinh doanh hoặc nhận quà tặng từ đơn vị kiểm toán.