Thực trạng lao động và việc làm tại nông thôn Việt Nam

Luận văn tốt nghiệp nghiên cứu Luận văn tốt nghiệp thực trạng lao động việc làm ở nông thôn và thực trạng giải quyết lao động việc, điều tra thực trạng, phân tích số liệu, đề xuất

• Trường học: Trường Đại Học Kinh Tế Quốc Dân
• Chuyên ngành: Kinh Tế
• Đề tài: Thực Trạng Lao Động Và Việc Làm Ở Nông Thôn Việt Nam
• Loại tài liệu: Luận Văn
• Năm xuất bản: 2023
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ LAO ĐỘNG VIỆC LÀM VÀ CHUYỂN DỊCH CƠ CẤU LAO ĐỘNG TRONG THỜI KỲ CÔNG NGHIỆP HÓA - HIỆN ĐẠI HÓA
• 1.1. Những vấn đề lý luận cơ bản về lao động, việc làm
• 1.1.1. Lao động và thị trường lao động
• 1.1.2. Nguồn lao động
• 1.1.3. Thị trường lao động
• 1.1.4. Việc làm
• 1.1.5. Thất nghiệp
• 1.2. Một số lý thuyết về chuyển dịch cơ cấu lao động
• 1.2.1. Mô hình Lewis - Fei - Ranis

Tóm tắt

I. Tổng quan về thực trạng lao động và việc làm ở nông thôn Việt Nam

Thực trạng lao động và việc làm ở nông thôn Việt Nam đang là một vấn đề cấp bách. Với hơn 60% dân số sống tại khu vực nông thôn, việc tạo ra việc làm và nâng cao chất lượng lao động là rất quan trọng. Nông thôn Việt Nam đang đối mặt với nhiều thách thức như thất nghiệp, thu nhập thấp và thiếu cơ hội việc làm. Chính sách lao động nông thôn cần được cải thiện để đáp ứng nhu cầu phát triển kinh tế.

1.1. Tình hình lao động nông thôn hiện nay

Tình hình lao động nông thôn hiện nay cho thấy sự chuyển dịch mạnh mẽ từ nông nghiệp sang các ngành nghề phi nông nghiệp. Tuy nhiên, chất lượng lao động vẫn còn thấp, dẫn đến tình trạng thất nghiệp gia tăng.

1.2. Đặc điểm của thị trường lao động nông thôn

Thị trường lao động nông thôn có những đặc điểm riêng biệt như sự phân bố không đồng đều về việc làm, tỷ lệ thất nghiệp cao và thu nhập thấp. Điều này ảnh hưởng đến chất lượng cuộc sống của người dân.

II. Vấn đề và thách thức trong việc làm ở nông thôn Việt Nam

Vấn đề thất nghiệp và thiếu việc làm ở nông thôn Việt Nam đang ngày càng trở nên nghiêm trọng. Nhiều người lao động không có kỹ năng phù hợp với nhu cầu của thị trường. Điều này dẫn đến tình trạng di cư lao động từ nông thôn ra thành phố, gây ra nhiều hệ lụy cho cả hai khu vực.

2.1. Tình trạng thất nghiệp ở nông thôn

Tình trạng thất nghiệp ở nông thôn đang gia tăng, đặc biệt là trong giới trẻ. Nhiều người không tìm được việc làm ổn định, dẫn đến tình trạng di cư ra thành phố để tìm kiếm cơ hội.

2.2. Thiếu kỹ năng lao động

Thiếu kỹ năng lao động là một trong những nguyên nhân chính dẫn đến tình trạng thất nghiệp. Nhiều lao động nông thôn không được đào tạo bài bản, không đáp ứng được yêu cầu của nhà tuyển dụng.

III. Giải pháp nâng cao chất lượng lao động nông thôn

Để nâng cao chất lượng lao động nông thôn, cần có những giải pháp đồng bộ như đào tạo nghề, phát triển các chương trình hỗ trợ việc làm và khuyến khích đầu tư vào nông thôn. Các chính sách cần được thiết kế để phù hợp với nhu cầu thực tế của người lao động.

3.1. Đào tạo nghề cho lao động nông thôn

Đào tạo nghề là một giải pháp quan trọng để nâng cao chất lượng lao động. Cần có các chương trình đào tạo phù hợp với nhu cầu của thị trường lao động.

3.2. Hỗ trợ việc làm cho lao động nông thôn

Các chương trình hỗ trợ việc làm cần được triển khai để giúp người lao động tìm kiếm việc làm phù hợp. Điều này bao gồm việc kết nối giữa người lao động và nhà tuyển dụng.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu về lao động nông thôn

Nhiều nghiên cứu đã chỉ ra rằng việc cải thiện chất lượng lao động nông thôn có thể giúp tăng trưởng kinh tế bền vững. Các mô hình phát triển kinh tế nông thôn cần được áp dụng để tạo ra việc làm và nâng cao thu nhập cho người dân.

4.1. Mô hình phát triển kinh tế nông thôn

Mô hình phát triển kinh tế nông thôn cần được thiết kế để phù hợp với điều kiện thực tế của từng địa phương. Điều này sẽ giúp tạo ra nhiều cơ hội việc làm hơn cho người dân.

4.2. Kết quả nghiên cứu về lao động nông thôn

Nghiên cứu cho thấy rằng việc đầu tư vào giáo dục và đào tạo nghề có thể làm giảm tỷ lệ thất nghiệp và nâng cao thu nhập cho lao động nông thôn.

V. Kết luận và tương lai của lao động nông thôn Việt Nam

Kết luận, thực trạng lao động và việc làm ở nông thôn Việt Nam đang đối mặt với nhiều thách thức. Tuy nhiên, với những giải pháp đúng đắn, có thể cải thiện tình hình lao động nông thôn trong tương lai. Cần có sự phối hợp giữa các cấp chính quyền, doanh nghiệp và người dân để đạt được mục tiêu này.

5.1. Tương lai của lao động nông thôn

Tương lai của lao động nông thôn phụ thuộc vào việc cải thiện chất lượng lao động và tạo ra nhiều cơ hội việc làm hơn. Cần có các chính sách hỗ trợ phù hợp.

5.2. Vai trò của chính sách lao động

Chính sách lao động cần được điều chỉnh để đáp ứng nhu cầu thực tế của thị trường. Điều này sẽ giúp nâng cao chất lượng lao động và giảm tỷ lệ thất nghiệp.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong tiến trình đổi mới kinh tế tại Việt Nam, bài toán giải quyết việc làm và chuyển dịch cơ cấu lao động nông thôn giữ vai trò then chốt đối với sự phát triển bền vững. Đến năm 1998, quy mô dân số cả nước đạt trên 78,05 triệu người với nguồn lao động xã hội vượt 43,11 triệu người, trong đó khu vực nông thôn chiếm tới 77,6% tương đương 33,45 triệu người. Áp lực gia tăng dân số với tốc độ bình quân khoảng 2% mỗi năm đã bổ sung hơn 1,3 triệu người bước vào độ tuổi lao động hằng năm, đặt ra thách thức nặng nề cho thị trường việc làm.

Nghiên cứu này tập trung giải quyết vấn đề cốt lõi: sự mất cân đối nghiêm trọng giữa nguồn cung lao động dồi dào và chất lượng thấp tại nông thôn với yêu cầu hiện đại hóa nền kinh tế. Mục tiêu nghiên cứu nhằm hệ thống hóa cơ sở lý luận, phân tích thực trạng sử dụng quỹ thời gian và chuyển dịch cơ cấu ngành nghề giai đoạn 1990–2000, từ đó đề xuất hệ thống giải pháp thúc đẩy giải quyết việc làm tại chỗ.

Ý nghĩa của công trình thể hiện rõ nét qua việc cung cấp luận cứ khoa học để kéo giảm tỷ lệ đói nghèo nông thôn từ mức 25% năm 1995, tận dụng 30% đến 40% quỹ thời gian lao động nhàn rỗi và gia tăng mức đóng góp của khu vực nông nghiệp nông thôn vốn chiếm hơn 40% tổng sức mua của toàn xã hội.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn vận dụng đồng bộ ba mô hình kinh tế kinh điển làm nền tảng phân tích:

• Mô hình hai khu vực của Arthur Lewis, John Fei và Gustav Ranis: Giải thích quá trình chuyển giao lao động dư thừa từ khu vực nông nghiệp truyền thống có năng suất cận biên tiệm cận 0 sang khu vực công nghiệp hiện đại có khả năng tích lũy tư bản.
• Mô hình di cư của Michael Todaro: Chỉ ra rằng quyết định dịch chuyển lao động nông thôn ra đô thị phụ thuộc vào mức chênh lệch thu nhập kỳ vọng thay vì chênh lệch tiền lương thực tế, cảnh báo nguy cơ bùng nổ thất nghiệp thành thị khi tạo thêm việc làm công nghiệp mà bỏ quên khu vực nông thôn.
• Mô hình chuyển dịch ba giai đoạn của Harry T. Oshima: Nhấn mạnh tính đặc thù của nông nghiệp lúa nước châu Á với tình trạng lao động vừa thừa vừa thiếu theo mùa vụ, đề xuất lộ trình ưu tiên hiện đại hóa nông nghiệp trước khi chuyển dịch ồ ạt sang công nghiệp và dịch vụ.

Các khái niệm chính được định hình chuẩn xác dựa trên Bộ luật Lao động năm 1994, quan điểm kinh tế học vĩ mô của Paul Samuelson và Adam Smith về cung cầu lao động, cùng Chỉ số Phát triển Con người (HDI) do UNDP công bố (năm 1998 Việt Nam đạt giá trị HDI là 0,664, xếp thứ 110 trên 174 quốc gia).

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng nguồn dữ liệu thứ cấp quy mô lớn từ Niên giám Thống kê giai đoạn 1990–1999 và các cuộc Điều tra Lao động Việc làm toàn quốc năm 1996, 1997, 1999 của Tổng cục Thống kê phối hợp với Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội.

Cỡ mẫu nghiên cứu bao quát dữ liệu tổng hợp của 11,97 triệu hộ nông thôn và hơn 43 triệu lao động trên toàn bộ 7 vùng sinh thái kinh tế cả nước. Phương pháp chọn mẫu áp dụng kỹ thuật chọn mẫu ngẫu nhiên phân tầng nhiều giai đoạn theo đơn vị hành chính xã, huyện và vùng lãnh thổ nhằm bảo đảm tính đại diện tuyệt đối.

Luận văn kết hợp phương pháp thống kê mô tả, phân tích so sánh chuỗi thời gian 1990–2000 và phương pháp phân tích chuyển dịch cơ cấu ngành kinh tế (Shift-Share Analysis). Việc lựa chọn các phương pháp này cho phép đo lường chính xác các xung lực dịch chuyển lao động giữa các ngành nội bộ nông thôn và lượng hóa tác động của các chính sách kinh tế vĩ mô.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Quá trình phân tích thực chứng giai đoạn 1990–2000 đã làm rõ 4 phát hiện quan trọng:

• Quy mô lực lượng lao động nông thôn gia tăng nhanh: Lực lượng lao động nông thôn tăng từ 28,7 triệu người năm 1991 lên 33,45 triệu người năm 1998. Nhóm tuổi trẻ từ 15 đến 44 tuổi chiếm tới 85% tổng nguồn nhân lực nông thôn, tạo ra áp lực bổ sung từ 80 đến 90 vạn lao động mới mỗi năm.
• Phân bố lao động mất cân đối nghiêm trọng theo vùng và ngành: Mật độ dân số nông nghiệp tại Đồng bằng sông Hồng năm 1993 đạt 815,3 người/km², trong khi Tây Nguyên chỉ có 33 người/km². Đến năm 1996, có tới 79,58% hộ nông thôn là hộ thuần nông, tỷ trọng lao động nông - lâm - ngư nghiệp chiếm 81,06% và chỉ giảm nhẹ xuống 76% vào năm 1999.
• Chất lượng nguồn nhân lực và thể lực còn nhiều hạn chế: Năm 1997, tỷ lệ lao động nông thôn không có chuyên môn kỹ thuật lên tới 92,7%, cao hơn mức bình quân cả nước là 87,71%. Tỷ lệ lao động tốt nghiệp phổ thông trung học ở nông thôn chỉ đạt 11,26% (so với 37,42% tại thành thị). Chiều cao trung bình của lao động nông thôn chỉ đạt 156 cm, thấp hơn khu vực đô thị 6 cm.
• Lãng phí quỹ thời gian lao động và thu nhập bấp bênh: Thất nghiệp trá hình phổ biến rộng rãi khi người lao động nông thôn chỉ sử dụng từ 60% đến 70% quỹ thời gian làm việc trong năm, để lãng phí từ 30% đến 40% thời gian nông nhàn. Thu nhập bình quân năm 1998 chỉ đạt 297.373 đồng/tháng/lao động, dẫn đến khoảng cách chênh lệch giàu nghèo nông thôn lên tới 5,62 lần.

Thảo luận kết quả

Thực trạng chuyển dịch cơ cấu lao động diễn biến chậm do tốc độ công nghiệp hóa và dịch vụ chưa đủ năng lực tiếp nhận lao động dôi dư. Trong giai đoạn 1996–1999, khu vực công nghiệp và xây dựng nông thôn chỉ thu hút thêm hơn 750 nghìn lao động, trong khi ngành nông nghiệp vẫn phải gánh thêm 1,69 triệu người.

Khi đối chiếu với mô hình Todaro, chênh lệch thu nhập kỳ vọng đã kích thích luồng di cư tự do ra thành phố, tạo áp lực quá tải hạ tầng đô thị trong khi năng suất lao động nông nghiệp trong nước vẫn thấp hơn Thái Lan 4 lần và thấp hơn Hàn Quốc 12 lần.

Dữ liệu nghiên cứu cho thấy sự cần thiết phải biểu diễn các mối quan hệ này thông qua hệ thống biểu đồ cột chồng về biến động cơ cấu ngành và bảng ma trận tương quan giữa trình độ chuyên môn với năng suất lao động theo 7 vùng kinh tế.

Kinh nghiệm quốc tế cung cấp bài học đắt giá: Đài Loan đã thành công khi giảm tỷ trọng lao động nông nghiệp từ 56% năm 1952 xuống 12,8% năm 1992 nhờ phát triển 40.000 xí nghiệp vừa và nhỏ ở làng xã. Tương tự, phong trào mỗi thôn làng một sản phẩm tại tỉnh Oita của Nhật Bản đã tạo ra 143 sản phẩm độc đáo, nâng doanh thu từ 250 triệu USD năm 1970 lên 1,2 tỷ USD năm 1992, giải quyết việc làm cho hàng triệu lao động tại chỗ.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên kết quả nghiên cứu, luận văn kiến nghị 4 nhóm giải pháp chiến lược:

• Đẩy mạnh cơ giới hóa nông nghiệp và thâm canh tăng vụ: Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn cùng các địa phương cần triển khai gói chính sách tín dụng ưu đãi nhằm nâng tỷ lệ cơ giới hóa khâu làm đất lên trên 90% và khâu thu hoạch lên trên 70% vào năm 2005, rút giảm thời gian lao động trên 1 ha canh tác xuống dưới 500 giờ công như mô hình Thái Lan đã thực hiện thành công.
• Mở rộng các cụm công nghiệp chế biến và làng nghề tiểu thủ công nghiệp: Ủy ban nhân dân cấp tỉnh và Sở Công Thương cần quy hoạch phát triển các doanh nghiệp quy mô vừa và nhỏ tại địa bàn huyện lỵ, phấn đấu nâng tỷ lệ hộ phi nông nghiệp lên trên 30% và thu hút 1,2 đến 1,5 triệu lao động nông thôn mỗi năm theo hướng ly nông bất ly hương.
• Đột phá trong đào tạo nghề và nâng cao chất lượng nguồn nhân lực: Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội phối hợp với Bộ Giáo dục và Đào tạo xây dựng các chương trình đào tạo ngắn hạn gắn liền với thực hành, đặt mục tiêu nâng tỷ lệ lao động nông thôn có chuyên môn kỹ thuật từ mức 12,29% năm 1998 lên mức 25% trong giai đoạn 2000–2005.
• Hoàn thiện thể chế thị trường lao động và chính sách tiền lương: Chính phủ cần tiếp tục cụ thể hóa các điều khoản trong Bộ luật Lao động năm 1994, thiết lập các trung tâm giới thiệu việc làm công lập tại các vùng kinh tế trọng điểm nhằm kết nối cung cầu và kiểm soát dòng di cư nông thôn - thành thị.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nội dung và hệ thống dữ liệu của luận văn mang lại giá trị thiết thực cho 4 nhóm đối tượng:

• Các nhà hoạch định chính sách kinh tế - xã hội: Cán bộ tại Bộ Kế hoạch và Đầu tư, Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội, cùng các cơ quan ban ngành địa phương cần tài liệu căn cứ để xây dựng quy hoạch lao động và kế hoạch phát triển kinh tế nông thôn.
• Giảng viên, nghiên cứu viên và học viên cao học: Giới học thuật thuộc các chuyên ngành Kinh tế phát triển, Quản lý kinh tế và Kinh tế nông nghiệp sử dụng khung lý thuyết và chuỗi số liệu thực chứng 1990–2000 cho các công trình nghiên cứu mở rộng.
• Lãnh đạo doanh nghiệp và ban quản lý hợp tác xã: Doanh nghiệp đầu tư vào lĩnh vực chế biến nông lâm thủy sản và tiểu thủ công nghiệp tại nông thôn nắm bắt được đặc điểm cung ứng lao động để xây dựng phương án tuyển dụng tối ưu.
• Các tổ chức quốc tế và phát triển xã hội: Chuyên gia thuộc các chương trình phát triển của UNDP, WB hay ILO tìm kiếm giải pháp can thiệp nhằm xóa đói giảm nghèo và nâng cao chất lượng nguồn nhân lực tại các nước đang phát triển.

Câu hỏi thường gặp

• Tại sao giải quyết việc làm nông thôn lại là cốt lõi của quá trình công nghiệp hóa tại Việt Nam? Vì dân số nông thôn chiếm 77,6% tổng lao động cả nước và đóng góp hơn 40% tổng sức mua xã hội. Việc chuyển dịch thành công lực lượng này sang công nghiệp và dịch vụ là điều kiện tiên quyết để tăng năng suất và mở rộng thị trường nội địa.

• Mô hình Todaro giải thích hiện tượng di cư nông thôn - đô thị ở Việt Nam ra sao? Mô hình chứng minh rằng dòng người di cư tự do xuất phát từ chênh lệch thu nhập kỳ vọng giữa hai khu vực. Việc tiền lương thành thị tăng cao kết hợp với việc làm thiếu hụt tại nông thôn kích thích di cư, làm gia tăng tỷ lệ thất nghiệp chính thức tại các thành phố lớn.

• Thất nghiệp trá hình tại khu vực nông thôn Việt Nam biểu hiện như thế nào? Biểu hiện rõ nhất là người lao động chỉ sử dụng 60% đến 70% tổng quỹ thời gian làm việc trong năm, để lãng phí 30% đến 40% thời gian nhàn rỗi. Tình trạng thừa lao động trong nông nghiệp dẫn đến năng suất lao động và thu nhập bình quân rất thấp.

• Kinh nghiệm công nghiệp hóa nông thôn của Đài Loan và Nhật Bản mang lại gợi ý gì? Cả hai nền kinh tế đều chú trọng phát triển công nghiệp quy mô vừa và nhỏ ngay tại địa bàn làng xã, kết hợp cơ giới hóa nông nghiệp trên 95% diện tích canh tác và phát triển phong trào mỗi làng một sản phẩm để tạo việc làm tại chỗ cho hàng triệu lao động.

• Rào cản lớn nhất của chất lượng lao động nông thôn Việt Nam giai đoạn 1990–2000 là gì? Rào cản lớn nhất là trình độ chuyên môn kỹ thuật khi có tới 92,7% lao động năm 1997 chưa qua đào tạo nghề, kèm theo thể lực hạn chế với chiều cao bình quân chỉ đạt 156 cm và tỷ lệ trẻ em nông thôn suy dinh dưỡng khoảng 50%.

Kết luận

• Đánh giá toàn diện thực trạng lao động nông thôn Việt Nam giai đoạn 1990–2000 với quy mô hơn 33 triệu người và làm rõ sự cấp thiết của chuyển dịch cơ cấu việc làm.
• Hệ thống hóa và kiểm chứng thành công các mô hình phát triển kinh tế của Lewis, Todaro và Oshima trong bối cảnh thực tiễn của một nền kinh tế chuyển đổi.
• Phân tích sâu sắc bài học kinh nghiệm công nghiệp hóa nông thôn từ Đài Loan, Nhật Bản và Thái Lan để áp dụng linh hoạt vào Việt Nam.
• Đề xuất 4 nhóm giải pháp mang tính hành động cao về cơ giới hóa, tiểu thủ công nghiệp làng nghề, đào tạo nghề và hoàn thiện thể chế thị trường lao động.
• Đóng góp cơ sở dữ liệu định lượng giá trị giúp các nhà quản lý hoạch định chiến lược phát triển nguồn nhân lực cho giai đoạn công nghiệp hóa tiếp theo.

Các nhà quản lý, nhà nghiên cứu và doanh nghiệp hãy khai thác sâu các luận cứ từ luận văn để xây dựng những chương trình hành động thực tiễn, thúc đẩy quá trình chuyển dịch cơ cấu lao động nông thôn phát triển nhanh và bền vững.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Ch¬ng i c¬ së lý luËn vÒ lao ®éng viÖc lµm vµ chuyÓn dÞch c¬ cÊu lao ®éng trong thêi kú c«ng nghiÖp ho¸ - hiÖn ®¹i ho¸ I/ nh÷ng vÊn ®Ò lý luËn c¬ b¶n vÒ lao ®éng, viÖc lµm 1. Lao ®éng vµ thÞ trêng lao ®éng 1. Lao ®éng Lao ®éng lµ hµnh ®éng cña con ngêi diÔn ra gi÷a ngêi víi tù nhiªn. Trong qu¸ tr×nh lao ®éng, con ngêi vËn dông søc lùc tiÒm tµng trong th©n thÓ t¸c ®éng vµo giíi tù nhiªn chiÕm gi÷ nh÷ng vËt chÊt trong giíi tù nhiªn, biÕn ®æi nh÷ng vËt chÊt ®ã lµm cho chóng trë nªn cã Ých cho ®êi sèng cña m×nh.

Ngµy nay, kh¸i niÖm lao ®éng ®· ®îc më réng. Lao ®éng lµ ho¹t ®éng cã môc ®Ých, cã Ých cho con ngêi t¸c ®éng lªn giíi tù nhiªn, x· héi nh»m mang l¹i cña c¶i vËt chÊt cho b¶n th©n vµ cho x· héi. Lao ®éng lµ ®iÒu kiÖn kh«ng thÓ thiÕu ®îc cña ®êi s«ng con ngêi, lµm cho con ngêi ngµy cµng ph¸t triÓn vµ hoµn thiÖn h¬n. Lao ®éng lµm cho con ngêi mang tÝnh s¸ng t¹o ngµy cµng cao.

BÊt kú mét x· héi nµo muèn tån t¹i vµ ph¸t triÓn ®Òu ph¶i kh«ng ngõng ph¸t triÓn s¶n xuÊt. §iÒu ®ã cã nghÜa lµ lao ®éng m·i m·i lµ nguån gèc vµ ®éng lùc ph¸t triÓn x· héi. Kh«ng cã lao ®éng th× kh«ng thÓ cã sù tån t¹i cña ®êi sèng c¸ nh©n còng nh x· héi loµi ngêi nãi chung. 1 Bëi vËy x· héi cµng v¨n minh th× tÝnh chÊt, h×nh thøc vµ ph¬ng ph¸p tæ chøc lao ®éng cµng tiÕn bé.

§èi víi ViÖt Nam, khi ®Êt níc ®ang ë trong thêi kú c«ng nghiÖp ho¸- hiÖn ®¹i ho¸ vµ nÒn kinh tÕ vËn hµnh theo c¬ chÕ thÞ trêng cã sù qu¶n lý cña Nhµ níc th× lý luËn lao ®éng ®îc ®¸nh gi¸ ë nhiÒu khÝa c¹nh, cô thÓ lµ: Tríc hÕt, lao ®éng vÉn ®îc coi lµ ph¬ng thøc tån t¹i cña con ngêi, nh- ng vÊn ®Ò ®Æt ra lµ lîi Ých con ngêi ph¶i ®îc coi träng. Lîi Ých ®ã kh«ng chØ bao hµm lîi Ých vËt chÊt mµ cßn c¶ lîi Ých tinh thÇn. Bëi v× lao ®éng lµ biÓu hiÖn b¶n chÊt cña con ngêi, cßn lîi Ých lao ®éng lµ vÊn ®Ò nh¹y c¶m nhÊt nhÊt cña con ngêi, lµ nh©n tè thÊm s©u, phøc t¹p trong quan hÖ gi÷a con ngêi víi con ngêi, gi÷a c¸ nh©n víi x· héi. Thø hai, trong nÒn kinh tÕ hµng ho¸ nhiÒu thµnh phÇn vËn ®éng theo c¬ chÕ thÞ trêng theo ®Þnh híng XHCN th× lao ®éng ®îc xem xÐt d- íi d¹ng n¨ng suÊt, chÊt lîng vµ hiÖu qu¶, ®ã lµ thíc ®o lao ®éng kh«ng chØ vÒ sè lîng, chÊt lîng mµ c¶ tÝnh tÝch cùc, tr¸ch nhiÖm lao ®éng.

Thø ba lµ bÊt kú mét h×nh thøc lao ®éng nµo cña c¸ nh©n, kh«ng ph©n biÖt thuéc thµnh phÇn kinh tÕ nµo, nÕu ®¸p øng ®îc nhu cÇu x· héi, t¹o ra s¶n phÈm hoÆc c«ng dông nµo ®ã, thùc hiÖn ®îc lîi Ých ®¶m b¶o nu«i sèng m×nh, l¹i cã thÓ ®ãng gãp cho x· héi mét phÇn lîi Ých th× lao ®éng ®ã ®îc chÊp nhËn lµ lao ®éng cã Ých. V× vËy ®èi víi ngêi lao ®éng, lý tëng chÝnh trÞ cña hä ph¶i ®îc thÓ hiÖn th«ng qua lý tëng 2 nghÒ nghiÖp, lao ®éng ph¶i ®em l¹i lîi Ých cho b¶n th©n ngêi lao ®éng vµ cho x· héi. Nguån lao ®éng Theo Samuelson: “Nguån lao ®éng bao gåm nh÷ng ngêi cã viÖc lµm hoÆc kh«ng cã viÖc lµm nhng ®ang tÝch cùc t×m kiÕm viÖc lµm”. Theo c¸c níc thµnh viªn khèi SEV th×: “Nguån lao ®éng lµ bé phËn d©n sè cã kh¶ n¨ng, kiÕn thøc vµ cã kü x¶o lao ®éng nghÜa lµ cã søc lao ®éng”.

Nguån lao ®éng bao gåm sè ngêi trong ®é tuæi lao ®éng (nm tõ 15-60 tuæi, n÷ tõ 16-55 tuæi) cã kh¶ n¨ng lao ®éng vµ nh÷ng ngêi ngoµi ®é tuæi lao ®éng nhng thùc sù cã viÖc lµm. §èi víi ViÖt Nam th× “Nguån lao ®éng lµ bé phËn d©n sè trong ®é tuæi quy ®Þnh, ®ang tham gia lao ®éng vµ nh÷ng ngêi kh«ng cã viÖc lµm nhng ®ang tÝch cùc t×m viÖc lµm”. Theo quy ®Þnh cña Bé luËt Lao ®éng ViÖt Nam, ®é tuæi lao ®éng quy ®Þnh lµ tõ 15-60 tuæi ®èi víi nam vµ tõ 15-55 tuæi ®èi víi n÷. Theo kh¸i niÖm nµy th× mét sè ngêi kh«ng ®îc tÝnh vµo nguån lao ®éng lµ nh÷ng ngêi trong ®é tuæi lao ®éng kh«ng cã viÖc lµm nhng kh«ng tÝch cùc t×m kiÕm viÖc lµm, nh÷ng ngêi ®ang ®i häc, nh÷ng ngêi néi trî trong gia ®×nh vµ nh÷ng ngêi thuéc t×nh tr¹ng kh¸c nh nghØ hu tríc tuæi theo quy ®Þnh.

§Æc trng cña nguån lao ®éng lµ nh÷ng chØ tiªu vÒ sè lîng vµ chÊt l- îng. Nh÷ng chØ tiªu nµy cã thÓ thay ®æi, trong ®ã chØ tiªu quan träng nhÊt lµ chØ tiªu vÒ sè lîng, ®é tuæi, giíi tÝnh, tr×nh ®é häc vÊn vµ sù ph©n bè theo lÜnh vùc, theo ngµnh,. Nh÷ng nh©n tè kinh tÕ, x· héi cã 3 ¶nh hëng rÊt lín ®Õn sù vËn ®éng cña nguån lao ®éng. Cô thÓ ë c¸c níc ph¸t triÓn, lùc lîng lao ®éng thêng cã chÊt lîng tèt thÓ hiÖn ë søc khoÎ vµ tr×nh ®é chuyªn m«n nghiÖp vô rÊt cao, cßn ë c¸c níc cã nÒn kinh tÕ yÕu h¬n th× lùc lîng lao ®éng rÊt dåi dµo nhng chÊt lîng lao ®éng cßn thÊp.

ThÞ trêng lao ®éng Theo Adam Smith: thÞ trêng lao ®éng lµ biÓu hiÖn quan hÖ trao ®æi diÔn ra gi÷a mét bªn lµ ngêi lao ®éng víi mét bªn lµ ng¬× muèn sö dông lao ®éng dùa trªn nguyªn t¾c tho¶ thuËn mua vµ b¸n søc lao ®éng th«ng qua hîp ®ång lao ®éng. Nh vËy, cã thÓ coi lao ®éng nh hµng ho¸ vµ dÞch vô kh¸c ®îc mua b¸n trªn thÞ trêng. C¸c nhµ kinh tÕ cho r»ng thÞ trêng hoµn h¶o lµ thÞ trêng mµ ë ®ã c¸c hµng ho¸ ®îc ph©n phèi mét c¸ch cã hiÖu qu¶ th«ng qua gi¸ c¶. Nhng ë mäi n¬i, nhÊt lµ ë nh÷ng níc ®ang ph¸t triÓn, thÞ trêng lao ®éng ®Òu cha hoµn h¶o.

Nãi ®Õn thÞ trêng lao ®éng tøc lµ ®Ò cËp ®Õn toµn bé c¸c quan hÖ vÒ lao ®éng diÔn ra trong nÒn kinh tÕ, bao gåm trao ®æi (hay mua b¸n, thuª mín) gi÷a ngêi lao ®éng tù do vµ ngêi sö dông lao ®éng dùa trªn c¬ së c¸c quy ®Þnh rµng buéc nh tiÒn c«ng, tiÒn l¬ng, thêi gian lao ®éng, ®iÒu kiÖn lao ®éng, tho¶ thuËn vÒ quyÒn lîi cña hai bªn. VÒ c¬ b¶n thÞ trêng lao ®éng ®îc t¹o thµnh tõ ba bé phËn chÝnh ®ã lµ cung , cÇu cña thÞ trêng lao ®éng vµ gi¸ c¶ søc lao ®éng hay møc tiÒn c«ng, tiÒn l¬ng mµ t¹i ®ã ngêi së h÷u søc lao ®éng ®ång ý lµm viÖc. Trªn thùc tÕ, sù vËn ®éng cña thÞ trêng lao ®éng diÓn ra rÊt phøc t¹p vµ viÖc ph©n tÝch ba 4 bé phËn trªn ®©y ®Æc biÖt cÇn thiÕt cho viÖc x©y dùng chÝnh s¸ch thÞ trêng lao ®éng. ë níc ta thÞ trêng lao ®éng ®ang trong qu¸ tr×nh h×nh thµnh vµ mang nh÷ng ®Æc ®iÓm vÒ thÞ trêng lao ®éng cña mét nÒn kinh tÕ chuyÓn ®æi tõ kÕ ho¹ch tËp trung sang kinh tÕ thÞ trêng.

LuËt lao ®éng ban hµnh n¨m 1994 lµ mét bíc tiÕn lín trong viÖc x©y dùng thÞ trêng lao ®éng trong qu¸ tr×nh chuyÓn ®æi kinh tÕ. Bé luËt nµy ®· ®Ò cËp ®Õn c¸c vÊn ®Ò c¬ b¶n cña thÞ trêng lao ®éng nh tiÒn c«ng, tiÒn l¬ng tèi thiÓu, c¸c quan hÖ lao ®éng, tù do lùa chän nghÒ nghiÖp vµ n¬i lµm viÖc, xo¸ bá dÇn t tëng cñ chØ lµm viÖc trong khu vùc nhµ níc. Ngoµi ra rÊt nhiÒu v¨n b¶n liªn quan ®Õn quan hÖ lao ®éng còng ®· ®îc ban hµnh nh»m b¶o vÖ ngêi lao ®éng. Tríc yªu cÇu cña viÖc ho¹t ®éng c«ng nghiÖp ho¸, hiÖn ®¹i ho¸ ®Êt níc, viÖc ph¸t triÓn thÞ trêng lao ®éng lµ mét nhiÖm vô quan träng.

VÒ cung cña thÞ trêng lao ®éng: trong nÒn kinh tÕ thÞ trêng, cung vÒ lao ®éng vµ kh¶ n¨ng ®¸p øng nhu cÇu mµ thÞ trêng lao ®éng ®Æt ra vÒ sè lîng vµ chÊt lîng trong ®iÒu kiÖn mét møc tiÒn c«ng, tiÒn l¬ng nhÊt ®Þnh. Theo kinh tÕ häc vÜ m«, cung vÒ lao ®éng chÝnh lµ lùc lîng lao ®éng, bao gåm ngêi lao ®éng trong ®é tuæi lao ®éng cã viÖc lµm vµ ngêi ®ang t×m viÖc lµm nhng kh«ng cã viÖc lµm, cßn gäi lµ thÊt nghiÖp. Cung vÒ lao ®éng phô thuéc vµo quy m«, c¬ cÊu d©n sè cña mét níc, chÊt lîng nguån lao ®éng (tr×nh ®é v¨n ho¸, c¬ cÊu ngµnh nghÒ ®îc ®µo t¹o, søc khoÎ.), phong tôc tËp qu¸n x· héi cña mét níc vµ chÝnh s¸ch ph¸t 5 triÓn nguån nh©n lùc cña níc ®ã. Nh vËy cung vÒ lao ®éng cã ph¹m vi hÑp h¬n so víi nguån lao ®éng vµ d©n sè trong ®é tuæi lao ®éng.

Chóng ta biÕt r»ng trong nÒn kinh tÕ lu«n tån t¹i mét nhãm ngêi trong ®é tuæi lao ®éng nhng kh«ng cã kh¶ n¨ng lao ®éng vµ v× vËy kh«ng ®îc tÝnh vµo lùc lîng lao ®éng khi ph©n tÝch thÞ trêng lao ®éng. Nguån lao ®éng bao gåm lùc lîng lao ®éng (cung vÒ lao ®éng) vµ nh÷ng ngêi ®ang ®i häc, tèt nghiÖp ®ang chê viÖc, ngêi kh«ng cã nhu cÇu lµm viÖc. V× vËy mét sè chuyªn gia cßn gäi lµ cung lao ®éng tiÒm n¨ng. ViÖt Nam lµ níc cã nguån lao ®éng dåi dµo, tøc ®«ng vÒ sè lîng.

N¨m 1988, c¶ níc íc tÝnh cã kho¶ng 45,2 triÖu ngêi trong tuæi lao ®éng so víi n¨m 1995 t¨ng 3,91 triÖu ngêi, trung b×nh t¨ng 1,3 triÖu ngêi h»ng n¨m, lµ kÕt qu¶ cña viÖc tèc ®é t¨ng d©n sè t¬ng ®èi cao vµ æn ®Þnh trong nh÷ng n¨m tríc ®ã. Trong ®ã sè lao ®éng cã kh¶ n¨ng lao ®éng còng t¨ng tõ 83,7% n¨m 1995 lªn 84,4% n¨m 1998. Tuy nhiªn, yÕu tè quan träng ®Ó ®¸nh gi¸ møc ®é ®¸p øng lao ®éng lµ chÊt lîng lao ®éng. Nh vËy sù dåi dµo vÒ lao ®éng kh«ng ®ång nhÊt víi kh¶ n¨ng ®¸p øng nhu cÇu lao ®éng trªn thÞ trêng.

Thø nhÊt, vÒ søc khoÎ mÆc dï ®· cã nh÷ng tiÕn bé trong c«ng t¸c ch¨m sãc søc khoÎ cho ngêi d©n nhng xuÊt ph¸t ®iÓm lµ mét níc nghÌo, ®«ng d©n nªn phÇn lín d©n sè níc ta cha ®¶m b¶o vÒ søc khoÎ, ®Æc biÖt lµ trÎ em vµ bé phËn d©n sè t¹i khu vùc n«ng th«n, vïng s©u, vïng xa. Thø hai, ¶nh hëng cña c¬ chÕ kÕ ho¹ch ho¸ tËp trung lµm cho lÒ lèi, t¸c phong lµm viÖc cña ngêi lao ®éng cßn chËm ch¹p, thiÕu ®éng lùc, s¸ng t¹o trong lao ®éng. Thø 6 ba, chÊt lîng cña lao ®éng níc ta cßn thÊp thÓ hiÖn râ qua tr×nh ®é v¨n ho¸ vµ c¬ cÊu tr×nh ®é ®µo t¹o cña lao ®éng tham gia ho¹t ®éng kinh tÕ. C¬ cÊu ngµnh nghÒ ®µo t¹o cña lùc lîng lao ®éng còng lµ mét yÕu tè x¸c ®Þnh kh¶ n¨ng vÒ cung lao ®éng.