Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Ngành du lịch – khách sạn – nhà hàng tại Việt Nam trong giai đoạn hội nhập toàn cầu đòi hỏi các cơ sở dịch vụ không ngừng nâng cao chất lượng phục vụ để cạnh tranh với các đối thủ trong và ngoài nước. Trong bối cảnh đó, tác giả Tưởng Ngọc Phương Thảo thực hiện khóa luận tốt nghiệp tại Trường Đại học Công Nghệ TP.HCM (năm 2014), chuyên ngành Quản trị Khách sạn – Nhà hàng, dựa trên thời gian thực tập từ ngày 25/01/2014 đến ngày 20/4/2014 tại bộ phận Ẩm thực (F&B) của khách sạn Rex Saigon với vị trí Lễ tân nhà hàng (Hostess).

Xuất phát điểm của đề tài là nhận thức rằng ấn tượng đầu tiên và cuối cùng của khách hàng — được tạo ra chủ yếu bởi nhân viên lễ tân nhà hàng — đóng vai trò quyết định đến sự trở lại của khách trong tương lai, từ đó ảnh hưởng trực tiếp đến doanh thu và thương hiệu của đơn vị.

Mục tiêu nghiên cứu gồm ba nhiệm vụ được tác giả xác định rõ:

  1. Đánh giá thực trạng công việc đón tiếp khách tại nhà hàng Hoa Mai và Rooftop Garden bar thuộc khách sạn Rex Saigon.
  2. Đo lường mức độ hài lòng của khách hàng.
  3. Đề xuất giải pháp nhằm hoàn thiện quy trình và nâng cao chất lượng dịch vụ dựa trên quy trình chuẩn của Tổng công ty Du lịch Sài Gòn (Saigontourist).

Đối tượng nghiên cứu là công việc đón tiếp khách (vai trò Hostess) tại nhà hàng Hoa Mai và Rooftop Garden bar. Phạm vi không gian giới hạn trong hai điểm kinh doanh F&B nêu trên thuộc khách sạn Rex Saigon (141 Nguyễn Huệ, Quận 1, TP.HCM). Phạm vi thời gian tập trung vào giai đoạn thực tập (tháng 1–4/2014), với số liệu kinh doanh mở rộng từ năm 2009 đến quý I/2014.


Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khung lý thuyết và tài liệu tham chiếu

Khóa luận xây dựng nền tảng lý luận từ hai nguồn chính:

  • Tài liệu nội bộ Quản lý Nhà hàng và Bar của Nguyễn Duy Anh Kiệt (lưu hành nội bộ, 2012) — cung cấp định nghĩa nhà hàng, sơ đồ tổ chức bộ phận F&B, quy trình đón tiếp khách chuẩn và yêu cầu đối với nhân viên Hostess.
  • Quy trình Quản lý khách sạn 5 sao theo tiêu chuẩn Saigontourist (lưu hành nội bộ) — là chuẩn mực tham chiếu để đối sánh thực trạng và đề xuất giải pháp, bao gồm nhiệm vụ Hostess, quy trình đón khách Buffet và quy trình đón khách À la carte.

Các khái niệm cốt lõi được làm rõ trong văn bản gồm: khái niệm nhà hàng, bộ phận Ẩm thực (F&B department), vai trò và nhiệm vụ của Hostess, khái niệm đón tiếp khách, tầm quan trọng của ấn tượng đầu tiên/cuối cùng trong chu trình phục vụ.

Phương pháp nghiên cứu

Tác giả sử dụng kết hợp các phương pháp sau:

  • Quan sát và khảo sát thực tế trực tiếp tại nhà hàng Hoa Mai và Rooftop Garden bar trong thời gian thực tập.
  • Phân tích – tổng hợp số liệu kinh doanh từ các báo cáo nội bộ.
  • Đối chiếu – so sánh giữa quy trình lý thuyết (theo Nguyễn Duy Anh Kiệt, 2012 và tiêu chuẩn Saigontourist) với thực tiễn vận hành tại nhà hàng.
  • Thu thập và xử lý số liệu từ báo cáo kết quả kinh doanh và kết quả khảo sát mức độ hài lòng của khách hàng.
  • Đo lường mức độ hài lòng thông qua phiếu khảo sát thực tế (Guest comment card) tại nhà hàng.

Nguồn dữ liệu

Dữ liệu thứ cấp được lấy từ Báo cáo kết quả kinh doanh năm 2009–2012 của khách sạn Rex và Báo cáo kết quả kinh doanh tháng 1, 2, 3/2014 của nhà hàng Hoa Mai và Rooftop Garden bar (do Bộ phận thu ngân cung cấp). Dữ liệu sơ cấp đến từ quan sát thực tế và phiếu đánh giá của khách hàng (Guest comment card).


Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Cơ sở lý luận về công việc đón tiếp khách tại nhà hàng

Chương này hệ thống hóa toàn bộ khung lý luận cho đề tài. Tác giả trình bày tổng quan về bộ phận Ẩm thực (F&B department) với vai trò đóng góp doanh thu quan trọng trong khách sạn, bao gồm các outlet: nhà hàng, quầy bar, bếp, Banquet, Room service, Set menu và À la carte. Khái niệm nhà hàng được dẫn theo Nguyễn Duy Anh Kiệt (2012): nơi cung cấp dịch vụ ăn uống, đồng thời là không gian thư giãn, tổ chức sự kiện, tiệc, hội nghị, hội thảo.

Sơ đồ tổ chức nhà hàng trong khách sạn (Sơ đồ 1.1) thể hiện cấu trúc từ Restaurant Manager, Vice Manager, Supervisor, Captain xuống đến Waiter/Waitress, Hostess, Cashier, Bartender và Customer Care Staffs.

Phần trọng tâm là vai trò và nhiệm vụ của Hostess theo tiêu chuẩn Saigontourist: Hostess là bộ mặt của nhà hàng, điểm tiếp xúc chính của khách, nơi tạo ấn tượng đầu tiên và cuối cùng, nơi đo lường mức độ hài lòng trước khi khách rời đi. Các yêu cầu đối với Hostess được phân thành bốn nhóm: ngoại hình và thể chất, kiến thức (tâm lý khách, ngoại ngữ, kiến thức về khách sạn và khu vực xung quanh), nhân cách, và kỹ năng giao tiếp (ngôn ngữ và phi ngôn ngữ).

Quy trình đón tiếp khách tổng quát gồm các bước: đón khách tại cửa, hỏi số lượng khách và tình trạng đặt bàn, dẫn khách vào chỗ ngồi, kéo ghế mời khách (ưu tiên phụ nữ, người lớn tuổi, trẻ em), trao menu và chuyển giao cho nhân viên phục vụ.

Chương 2: Thực trạng công việc đón tiếp khách tại nhà hàng Hoa Mai và Rooftop Garden bar thuộc khách sạn Rex Saigon

Chương này là nội dung thực tiễn trung tâm của khóa luận. Tác giả giới thiệu lịch sử hình thành khách sạn Rex Saigon từ những năm 1900 (ga-ra do người Pháp quản lý), qua nhiều giai đoạn chuyển đổi, đến ngày 20/9/1976 Saigontourist tiếp nhận, năm 1995 đạt chuẩn 4 sao, năm 2005 khởi công nâng cấp 5 sao, tháng 7/2008 được Tổng cục Du lịch Việt Nam cấp chứng nhận 5 sao. Hiện khách sạn có 286 phòng ngủ, 7 loại phòng, 459 cán bộ công nhân viên, cơ cấu gồm 1 Giám đốc, 2 Phó Giám đốc, 1 Trợ lý Giám đốc và 12 phòng ban.

Rooftop Garden bar được tạp chí Newsweek (số 28/10/1996) vinh danh là bar Việt Nam duy nhất trong danh sách 23 bar xuất sắc nhất châu Á, và tháng 9/2010 được CNNgo.com xếp vào top 30 bar xuất sắc nhất thế giới.

Kết quả kinh doanh của khách sạn Rex được tổng hợp như sau:

Năm Tổng doanh thu Doanh thu Phòng Doanh thu F&B Lãi gộp
2009 258,1 tỷ đồng 90,9 tỷ 110,3 tỷ 97,7 tỷ
2010 298,5 tỷ đồng 113,7 tỷ 125,2 tỷ 122 tỷ
2011 410 tỷ đồng 164,65 tỷ 144,6 tỷ 196,5 tỷ
2012 370 tỷ đồng 130,11 tỷ 135,23 tỷ 194 tỷ
Kế hoạch 2013 365 tỷ đồng 123 tỷ 145 tỷ 195 tỷ

(Theo Mr. Hiệp – Assistant Restaurant Manager, 2013)

Doanh thu nhà hàng Hoa Mai và Rooftop Garden bar trong quý I/2014 có xu hướng tăng dần: tháng 2 tăng khoảng 600 triệu so với tháng 1, tháng 3 tăng gần 1 tỷ đồng so với tháng 2; tổng doanh thu 3 tháng đạt 23.000.000 nghìn đồng (23 tỷ đồng).

Phân công nhân sự theo số lượng khách Buffet sáng được quy định theo bảng sau:

Vị trí Hoa Mai (100–300 pax) Rooftop (100–300 pax) Hoa Mai (300–500 pax) Rooftop (300–500 pax)
Supervisor 1 1 1 1
Waiter/Waitress 4 2 6 4
Bartender 1 1 1 1
Steward 2 1 2 2

(Theo Ms. Tuyết Mai – Restaurant Manager)

Tác giả mô tả chi tiết quy trình thực tế của Hostess qua hai ca: ca sáng (Buffet breakfast từ 5h45 a.m. đến 10h a.m.) và ca chiều (À la carte & Set menu từ 17h45 p.m.). Phần các tình huống thường gặp ghi lại cách xử lý cụ thể: khách để quên đồ, khách ngoài khách sạn đến dùng bữa sáng, khách phòng dẫn thêm người ngoài, khách yêu cầu món không có trong buffet.

Phần so sánh lý thuyết và thực tiễn chỉ ra rằng vào mùa cao điểm khi chỉ có một Hostess/ca, quy trình được giản lược: việc trao Menu, Drink list và giới thiệu chương trình khuyến mãi được chuyển giao cho nhân viên phục vụ. Ngoài ra, Hostess trong thực tế còn đảm nhận thêm việc lau kính cửa, thanh toán hóa đơn khách ngoài và sắp xếp gia vị tại quầy buffet.

Ưu điểm được ghi nhận: quy trình chặt chẽ, đúng tiêu chuẩn quốc tế, nhân viên linh hoạt, tinh thần teamwork tốt. Nhược điểm: thiếu nhân viên Hostess, Rooftop Garden bar không phân chia khu vực hút thuốc rõ ràng, tiếng ồn từ khu vực đang sửa chữa ảnh hưởng đến trải nghiệm khách.

Chương 3: Giải pháp – Kiến nghị nhằm hoàn thiện quy trình và nâng cao chất lượng dịch vụ

Chương này trình bày quy trình chuẩn 5 sao theo tiêu chuẩn Saigontourist cho hai loại hình phục vụ: khách Buffet và khách À la carte (gồm quy trình chuẩn và thuyết minh quy trình). Tác giả thực hiện khảo sát mức độ hài lòng của khách hàng thông qua Guest comment card, trình bày kết quả tại Biểu đồ 3.1 về tỷ lệ khách sẽ trở lại nhà hàng Hoa Mai và Rooftop Garden bar trong tương lai. Trên cơ sở đó, tác giả đưa ra nhóm giải pháp hoàn thiện quy trình phục vụ theo chuẩn Saigontourist và nhóm kiến nghị về khắc phục nhược điểm, nâng cao chất lượng dịch vụ, và quan tâm đến lợi ích của nhân viên.


Kết quả và đóng góp

Kết quả chính:

  • Mô tả và phân tích đầy đủ quy trình Hostess thực tế tại hai điểm F&B, bao gồm ca sáng (Buffet breakfast) và ca chiều (À la carte), cùng cách xử lý các tình huống phát sinh.
  • Xác định khoảng cách giữa quy trình lý thuyết (theo Nguyễn Duy Anh Kiệt, 2012) và thực tiễn vận hành, đặc biệt trong điều kiện thiếu nhân lực vào mùa cao điểm.
  • Ghi nhận xu hướng tăng doanh thu liên tục của nhà hàng Hoa Mai và Rooftop Garden bar trong quý I/2014 (tăng gần 1 tỷ đồng từ tháng 2 sang tháng 3), bất chấp khó khăn từ việc sửa chữa Rooftop Garden bar.
  • Tổng hợp tỷ lệ khách sẽ trở lại nhà hàng dựa trên kết quả khảo sát thực tế.

Giải pháp và kiến nghị tác giả đề xuất:

  • Áp dụng đầy đủ quy trình chuẩn 5 sao của Saigontourist cho cả hai loại hình Buffet và À la carte.
  • Tăng số lượng nhân viên Hostess trong ca, đặc biệt vào mùa cao điểm.
  • Phân chia rõ khu vực hút thuốc/không hút thuốc tại Rooftop Garden bar.
  • Hoàn thiện khu vực sửa chữa để giảm thiểu tiếng ồn ảnh hưởng đến trải nghiệm khách.
  • Quan tâm đến quyền lợi và điều kiện làm việc của nhân viên nhằm duy trì chất lượng phục vụ bền vững.

Đóng góp: Khóa luận tổng hợp và chuẩn hóa quy trình đón tiếp khách thực tế tại một khách sạn 5 sao có bề dày lịch sử, đối sánh với tiêu chuẩn Saigontourist — một cơ sở tham chiếu mà các nghiên cứu sinh viên trước đó tại ngành này chưa có điều kiện tiếp cận trực tiếp.


Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Văn bản đề cập trực tiếp một số hạn chế:

  • Thời gian nghiên cứu còn hạn chế (thực tập từ 25/1 đến 20/4/2014, khoảng 3 tháng), chưa bao quát được biến động theo mùa cao điểm du lịch trong năm.
  • Phạm vi chỉ giới hạn tại hai điểm F&B của khách sạn Rex Saigon, không đại diện cho toàn bộ chuỗi khách sạn thuộc Saigontourist hay các khách sạn 5 sao khác trên địa bàn TP.HCM.
  • Số lượng nhân viên Hostess thực tế trong một ca làm việc còn hạn chế, ảnh hưởng đến độ toàn vẹn của quy trình quan sát.

Hướng mở tiếp theo có thể mở rộng nghiên cứu so sánh quy trình đón tiếp khách giữa các khách sạn 5 sao nội địa và khách sạn liên doanh quốc tế tại TP.HCM, hoặc đánh giá tác động của công việc Hostess đến chỉ số hài lòng khách hàng theo thang đo định lượng có kiểm định.


Giá trị tham khảo

Khóa luận có giá trị tham khảo trực tiếp cho:

  • Sinh viên ngành Quản trị Khách sạn – Nhà hàng đang chuẩn bị thực tập hoặc làm khóa luận về bộ phận F&B, đặc biệt là vị trí Hostess/lễ tân nhà hàng.
  • Sinh viên ngành Du lịch muốn tìm hiểu về tiêu chuẩn vận hành khách sạn 5 sao theo chuẩn Saigontourist trong môi trường thực tế.
  • Người thực hiện đề tài tương tự tại các khách sạn lớn ở TP.HCM có thể tham khảo Chương 2 (quy trình thực tế, tình huống xử lý, bảng phân công nhân sự) và Chương 3 (quy trình chuẩn Saigontourist, phương pháp đo lường hài lòng bằng Guest comment card).
  • Phần Bảng 2.1 phân công nhân sự theo số lượng khách Buffet và Bảng kết quả kinh doanh 2009–2012 là nguồn tư liệu thực tế hiếm được công bố trong các nghiên cứu sinh viên, có thể phục vụ cho phân tích so sánh ngành.

Câu hỏi thường gặp

1. Khách sạn Rex Saigon đạt chuẩn 5 sao vào thời điểm nào và do cơ quan nào cấp? Tháng 7/2008, khách sạn Rex Saigon được Tổng cục Du lịch Việt Nam cấp chứng nhận khách sạn tiêu chuẩn 5 sao. Trước đó, năm 1995, khách sạn đã đạt chuẩn 4 sao. Đây là khách sạn 5 sao đầu tiên do nhà nước quản lý.

2. Trong thực tế, quy trình đón tiếp khách Buffet sáng tại nhà hàng Hoa Mai khác với quy trình lý thuyết như thế nào? Vào mùa cao điểm khi chỉ có một nhân viên Hostess trong ca, một số bước được giản lược: việc trao Menu, Drink list cho khách và giới thiệu chương trình khuyến mãi được chuyển giao cho nhân viên phục vụ (waiter/waitress). Ngoài ra, Hostess thực tế còn đảm nhiệm thêm các nhiệm vụ như lau kính cửa, thanh toán hóa đơn cho khách ngoài và sắp xếp gia vị tại quầy buffet.

3. Rooftop Garden bar được quốc tế ghi nhận qua những nguồn nào? Tạp chí Newsweek (số 28/10/1996) xếp Rooftop Garden là bar Việt Nam duy nhất trong danh sách 23 bar xuất sắc nhất châu Á. Tháng 9/2010, nhà báo/blogger Michelle Woo xếp Rooftop Garden vào top 30 bar xuất sắc nhất thế giới trên trang CNNgo.com. Ngoài ra, nhà văn du lịch Patricia Schultz đưa Rooftop Garden vào danh sách 1.000 điểm cần tham quan trước khi qua đời.

4. Doanh thu F&B của khách sạn Rex biến động như thế nào trong giai đoạn 2009–2012, và yếu tố nào tác động chính? Doanh thu F&B tăng từ 110,3 tỷ đồng (2009) lên 144,6 tỷ đồng (2011), sau đó giảm nhẹ xuống 135,23 tỷ đồng (2012). Yếu tố tác động chính bao gồm: suy thoái kinh tế toàn cầu cuối 2008 (khiến lượng khách quốc tế năm 2009 giảm hơn 50%, công suất phòng giảm 50% vào tháng 6–7/2009), các đợt sửa chữa mở rộng cơ sở vật chất, và việc hai phòng Hội nghị lớn của khu mới đưa vào khai thác góp phần tăng doanh thu F&B từ năm 2012.

5. Nhà hàng Hoa Mai áp dụng tiêu chuẩn nào để quy định về trang phục của khách, và nội dung cụ thể là gì? Nhà hàng áp dụng quy định Dress code theo tiêu chuẩn Saigontourist. Nội dung được thông báo cho khách khi đặt bàn như sau: "Guests are strongly requested to wear appropriate clothing while in the restaurants (Singlet/undershirt & slippers are not permitted)" — khách được yêu cầu mặc trang phục phù hợp; áo ba lỗ, áo lót và dép lê không được chấp nhận.


Kết luận

Khóa luận của Tưởng Ngọc Phương Thảo cung cấp một mô tả có hệ thống về quy trình đón tiếp khách tại bộ phận F&B của khách sạn Rex Saigon, đối chiếu với tiêu chuẩn vận hành 5 sao của Saigontourist và nhận diện khoảng cách giữa lý thuyết và thực tiễn. Trên cơ sở số liệu kinh doanh thực tế giai đoạn 2009–2014 và kết quả khảo sát hài lòng khách hàng, đề tài chỉ ra các nhược điểm còn tồn tại và đề xuất nhóm giải pháp cụ thể nhằm nâng cao tính chuyên nghiệp của quy trình phục vụ. Đây là tài liệu thực hành có giá trị tham chiếu cho sinh viên ngành Quản trị Khách sạn – Nhà hàng muốn tìm hiểu về nghiệp vụ Hostess trong môi trường khách sạn 5 sao tại Việt Nam.