CHƯƠNG 1: TÔNG QUAN TÀI LIỆU 1.1 Một số khái niệm 1.1 Khái niệm về bạo lire Bạo lực Theo WHO (1999): “Bạo lực là hành động cố ỷ sử dụng hoặc de dọa sứ dụng vù lực hoặc quyền lực doi với bàn thân, người khác hoặc một nhóm người, cộng đồng, dẫn đển hoặc nguy cơ dẫn đến hậu quả chẩn thương, tử vong, tản hại về tâm lý, ảnh hường đển sự phát triển hoặc gây ra cảc tồn hại khác”[39]. Bạo lực chống lại phụ nữ Theo tuyên bố của Hên hiệp quốc (2002), bạo lực chống lại PN lã “bẩt kỳ hành động nảo gây ra hoặc có the gây ra hậu quả làm tổn hại hoặc gây đau khổ cho PN về thân thề, tình dục hay tâm lý, kể cả những lời đc dọa hay độc đoán tước quyền tự do dù xảy ra ờ nơi công cộng cũng như trong cuộc sống riêng tư”[6].2 Phân loại bạo lực Theo WHO (2005) bạo lực được phân chia theo loại hành dộng bạo lực hoặc phân chia theo mối quan hệ giữa ngtrừi gây bạo lực vả nạn nhân hay theo phạm vi cùa bạo lực. Theo phạm vi cùa bạo lực gom có • Bạo lực tự thân (self-directed violence). • Bạo lực giữa các cả nhân (interpersonal violence).
• Bạo lực giữa các nhóm, tập the (collective violence). Trong bạo lực giữa các cá nhàn với nhau gồm có bạo lực trong gia đình vả bạo lực ngoài cộng đồng. BLGĐ bao gồm bạo lực đổi vởi trẻ em, bạo lực dối với người già và bạo lực vợ chồng (partner). 2005) [33 j Theo loợi hành động bạo lực có • Bạo lực về the chat (physical violence) ví dụ như tát, dấm dá, đánh.
• Bạo lực về tinh than (emotional or psychological violence) đó là những hành động như de dọa. làm nhục, làm bẽ mặt. • Bạo lực tình dục (sexual violence) là nhửng hành động ép buộc QHTD băng những hình thức sử dụng vũ lực hay lời nóỉ. Cũng theo WHO khi nghiên cứu I3LGĐ trên nhiềụ qụổc gia khác nhau Lhi việc xác dinh những hành động não lả bạo lực thể chất [à tương dối thống nhất trong khá nhiều nghiên cứu và các tiêu chuẩn xác định.
Đối vói bạo lục vè tình dục việc quy dịnh hành vi nào là bạo lực còn có sự khác nhau giữa các nghiên cứu. Nhưng việc quy định cũng như đo lường hành vi bạo lực về tinh thần là tương đổi khô khăn do việc chấp nhận hành vi nào là bạo lực cô sự khác biệt giữa các quóc gìa, các nền kinh te, xã hội khác nhau, gíừa nhũng chuẩn mục đạo dức cùa các nhóm và theo mửc độ bạo lực nói chung trong nhóm [33]. 7 Trong nghiên cứu trên 10 quốc gia đang phát triển vê bạo lực vợ chồng thi WHO dã đưa ra những hưởng dẫn sau: Bạo lực về the chất bao gồm các hành động: -Tát hoặc ném vật gì dó cỏ thể gãy đau, - Đánh bàng tay hoặc bất kỳ vật gì khác có the gây đau - Đá, kéo, hoặc đây ngã - Bóp cổ, gây bỏng một cách cố ý - Đe dọa sử dụng hoặc sử dụng sủng, dao hay vù khí khác chống lại PN Bạo lực vẻ tinh dục bao gồm: - Dùng vũ lực ép quan hệ tình dục (QHTD) khi người vợ không muốn - Quan hệ tình dục khi người vợ không muốn vi họ sợ Iihừng điều mà người chồng cỏ thê làm - Ép người vợ vời những hành vi QHTD không bình thường, Bạo lực về tinh thần bao gồm: - Lăng mạ, sỉ nhục - Làm bè mặt trước người khác - Đe dọa, làm sợ hãi có chủ ý - Đe dọa đánh người mà PN chain sóc, nuôi dưỡng. Trong dự thảo luật phòng chổng BLGĐ của Việt Nam khái niệm về BLGĐ cũng như các hành vi BLGĐ đã được quy định như sau: “BLGĐ là các hành vi của thành viên gia đình được thực hiện một cách co_v gày tổn hại hoặc có khả năng gây tồn hại về thề chẩt, tinh thẩn, kinh tế đối với thành viên khác trong gia đinh” (điều 3).
Các hành vi BLGĐ bao gồm: 1. Đánh dập, hành hạ 2. Xúc phạm danh dự, nhân phẩm, uy tín. Cưồng ép quan hệ tình dục 4.
Cưỡng ép kết hôn, ly hòn, sinh con, nạo phá thaỉ, cưỡng ép thực hiện hành ví trái pháp luật, cưỡng ép thực hiện hành vi không phù hợp với khả nâng và trái mong muốn 8 5. Cô lập xua đuôi, qưấy rổi hoặc thực hiện các hành ví dê hèn khác gây áp lục về lâm lý 6. Kiểm soát hành vi cá nhàn hoặc ghen tuông quá múc làm ành hưởng dến lự do cá nhản và sự riêng hr gây nên những hậu quả nghiêm trọng. Chia rẽ tình câm giữa các thành viên gia đình, ngcin càn việc thực hiện quyền của ỏng bà, cha.
mẹ trái pháp luật. Chiếm đoạt nguồn tải chính, tải sản mả khóng có lý do chính đảng 9. Hùy hoại, làm hư hông tải sân mà không có lý do chính đáng 10. Chiếm, đuổi ra khỏi nơi ờ hoặc không cho vào nơi ờ trải pháp luật.
Phàn biệt dối xừ nam, nữ 12. Không thực hiện nghĩa vụ nuôi dường. Các hành vi bạo lực khác trong gia đình theo quy định của pháp luật. (diều 4) [18], Như vậy bạo lực nói chung và B1 GĐ nói riêng được WHO cũng như văn bản pháp luật cùa Việt Nam xác định, lả những hành động có chủ dí ch gây tồn hại về thể chất, Lính thần, tình dục cùa người khác.
Ảnh hường về sức khỏe tình dục không được nêu trong khái niệm về BLGĐ cùa dự thào luật. Điều nãy cùng dược thầy trong dách phân loại BLGĐ theo một số tác gíá Việt Nam mà theo những Lác già này thì bạo lưc tinh dục hầm trong bạo lực về thể chất [13],[ 15'|. Nhưng quy định cụ thể về hành vi bạo lực thì có thể tạm phân ra 3 loại hành dộng bạo lực về thể chắt, tính thẩn và tình dục như saut Bạo lực về thể chẩt: mục 1 Bạo lực về tinh thẩn: mục 2, 5, 6. Bạo lực tình dục: mục 3, 4 Như vậy việc quy định những hành vi bạo lực đang được xem xét trong luật phòng chống BLGĐ về cơ bàn cũng bao gồm những hành vi dược WHO hướng dẫn.2 hững yếu tổ liên quan tỏi bạo lực gia đình chống lại phụ nũ' Theo WHO những yếu tố ngụy cư, bào vệ <Jối với BLGĐ chống lại PN bao gồm những yểu tổ nẳm ữ bốn cẩp độ: cá nhân, gỉa đỉnhị cộng đông và xã hội.
(WHO, 2003) [35] Ở mũi cấp độ cỏ những yếu tố sau: Cá nhân: • Quyền và nghĩa vụ cùa PN trong việc sử đụng cảc nguồn lực, • Chứng kiến bạo lực trong gia đinh khi cỏn nhô. • Bị bạo lực khi còn nhỏ. Gì a đình: • Sự đồng tinh cùa các thành viên gia đinh với những hành động can thiệp. • Bạn dời phạm pháp.
• Rạn dời sử dụng rượu. Cộng đồng: • Mức độ tội phạm. • Bạo lực giữa nam giới vớí nhau. • Khả năng cùa những tổ chức, dịch vụ.
Xã hội • Quan niệm xã hội về dị a vj của người dàn ông. • Sự chap nhận việc trừng phạt bang hình thức vũ lực. • Quyền lực cùa đàn ông dổi với PN. 10 13 Bạo lực gia đình đối vói phụ nũ' trên thể giới 13.1 Thực trạng bao lục gia đình Mức độ phổ biển của bạo lực gia đỉnh ở các cộng dồng Tỷ lệ bạo lực cùa chồng đổì với vợ ở đối tượng PN đèn khám/chừâ tại cơ sở y tế ờ hầu hết các nghiên cứu tại châu Ảu lù 20 %~35 % [34].
Theo A Boyle và c Todd (2002) tỷ lệ ở Anh là 22.1% [24] và ờ Tây Bail Nha theo Isabel Ruiz.-pe’rez (2006) lả 32% [37], Nghiên cứu của WHO trên cộng dồng PN 15-49 tuổi của 15 vũng thuộc 10 quốc gia châu Á. châu Mỳ và châu úc cho kết quà có 13%-6Ỉ% PN đã tửng bị bạo lực về thể chat vã 6%-59% PN đâ tímg bị bạo lực về tình dục cùa chồng/bạn tình trong cuộc đời. Tính chung cho cả hai loạt bạo lục về the chat và tình dục thi có từ 15%-7I% PN dã từng bị bạo lực vè thể chất và/hoặc íình dục trong cuộc đời, Ở hầu hết các quốc gia cỏ 30%-60% PN từng bị bạo lực vè linh dục và/hoặc thề chẩt trong cuộc dời vã trong 12 tháng qua là 20%-33%. Tỳ lệ bạo lực VC tinh thần trong cuộc đời của PN lả 20%- 75% và trong 12 thảng qua là 12%“58% [33], Nhìn chung bạo lực tình dục thường có tỳ lệ thấp hơn bạo lực về thể chẩl.
Tuy nhiên cũng có một vài [lơi như ờ Vùng độ thị cùa Thái Lan. vùng nông thôn cùa Ethiopia, Banglades trong nghiên cửu của WHO tỷ lệ bạo lực tình dục lặi cao hơn tỳ lệ bạo lực thể chất [33]. Xét theo các vùng kinh tế xã hội thì tỷ lệ bạo lực ở khu vực nông thốn nhìn chung cao hơn khu vực thành thị đoi vớí đa so các quốc gia. Tỷ lê bạo lực dường nhu xày ra cao hơn ờ những nơi mả bạo lực được coi là bình thường [33].
Hậu quá cùa bạo lực gia đình Bạo lực gia đình dối vôi PN đă gây ra những hậu quà nghiêm trọng dển sức khòe the chat, tinh thẩn và xã hội của người PN. Nhiều bang chứng từ các nghiên cứu khác nhau trên thể giới cho thầy bạo lực đổi vởi PN lả một trong những vấn dè sức khỏe cộng đồng nghiêm trọng nhất mà PN những nước này phải chịu đựng [6M33M3H 11 Ngỉiiêii cứu GŨa WHO trên 10 quốc gía irèn the giời cúng cho thấy những l’N dã từng bị bạo lực trong cuộc dời có cúc dàu hiệti xảự vê sửc khoe, hon những PN chưa từng bị bạo lực troiịg cuộc dời. vói các vàn dê vê vặn động, giam trí 111 ló', ỈKia mẳl chóng mật vã lìội chừng tĩếl đích đường ám đạo trong 4 tuần trước thời điểm diều tra. Những PN đã từng bị bạo lực có các dấu hiệu về tâm than kinh, có ý định [ự sát hoặc hành vì lự sát cao him những PN chưa từng bị bạo [ực.
iỹ lệ chan [hương [rong nhóm PN dà lừng bị bạo lực vê thê chát ià 19% ỡ vùng nóng thôn Ethiopia và lên đen 55% ớ vùng nông thôn Peru. Trong số những PN bị chán I hương có trên 20% PN đả bị chấn thương nhiều lằn ờ 7 tréo 15 địa điếm nghiên cửu. Ánh hường VC sức khóc PN lương tụ cũng dược lìm thầy ờ Một số nghiên cứu khác [2(ì]. Trong dó điềm chất lượng cuộc sổng tiling bình VẺ cả thể chất Linh thần và xa hội cùa những PN đa từng bị bạt) ]ực là íhẩp hơn cò ý nghĩa thống kê sơ với những PN chưa từng bị bạo lực.
Nhóm PN từng bị bạo tý lệ gạp các dau hiệu trầm câm nặng cao gấp 2.