Chương 1 NHỮNG VẤN ĐỀ CƠ BẢN VỀ CHO VAY ĐẦU TƢ BẤT ĐỘNG SẢN VÀ PHÁP LUẬT CHO VAY ĐẦU TƢ BẤT ĐỘNG SẢN TẠI NGÂN HÀNG THƢƠNG MẠI 1. Khái niệm, đặc điểm, nguyên tắc của hoạt động cho vay đầu tƣ bất động sản 1. Khái niệm, đặc điểm của bất động sản 1. Khái niệm bất động sản Bất động sản (sau đây gọi tắt là “BĐS”) là một thuật ngữ được sử dụng rộng rãi, phổ biến trong đời sống thường ngày song song với thuật ngữ động sản (sau đây gọi tắt là “ĐS”).
BĐS được hiểu đơn giản là những tài sản không di dời được như: đất đai, nhà cửa, cây cối…. còn những vật có thể di chuyển được được coi là ĐS. Xét về khía cạnh luật học, rất nhiều quốc gia trên thế giới phân chia tài sản của mình thành BĐS và ĐS. Tuy nhiên, xét về khía cạnh nguồn gốc lịch sử pháp luật phân chia tài sản thành BĐS và ĐS, ta phải tìm về với pháp luật của luật cổ La Mã.
Đây là đạo luật được xem là chính thống, quan trọng nhất và đầu tiên của loài người ghi nhận sự phân chia này. Luật La Mã là hệ thống luật cổ được xây dựng cách đây khoảng hơn 2000 năm (năm 449 trước Công nguyên) đánh dấu sự ra đời và phát triển của Nhà nước La Mã cổ đại. Đây là hệ thống pháp luật hoàn chỉnh nhất của nhà nước chiếm hữu nô lệ. Do vậy, Luật La Mã, đặc biệt là các chế định pháp luật về dân sự của Luật La Mã đã ảnh hưởng mạnh mẽ đến sự phát triển của pháp luật và các học thuyết pháp lý của các nước châu Âu lục địa, đặc biệt là hệ thống Luật Dân sự (Civil Law) [13, tr.
Theo Luật La Mã, “Tài sản – res” là một thuật ngữ dùng để chỉ một vật tồn tại theo tính chất của nó, một vật có biểu hiện vật chất cụ thể. Mặt khác, “res”cũng được hiểu như một quyền trừu tượng mà con người có được đối với vật (vật quyền). Nếu vật là đối tượng của quyền thì con người là chủ thể của quyền. Trong quan hệ đó, vật được coi là tài sản [13, tr.
Tài sản được chia thành ĐS và BĐS. “ĐS – resmobilis” được 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com hiểu là những vật có thể bị di chuyển trong không gian mà không ảnh hưởng đến giá trị và đặc tính của vật. “BĐS – res immobilis” là những vật không thể di chuyển được trong không gian mà không ảnh hưởng đến giá trị và đặc tính sử dụng của vật. BĐS cơ bản và rõ ràng nhất là đất đai và những vật gắn liền với nó.
Đối với các quốc gia theo hệ thống Civil Law như Pháp, Đức, Nhật Bản, Nga… BĐS bao gồm đất đai và những tài sản gắn liên với đất đai. Theo đó, Tập II – Tài sản và những biến dạng của quyền sở hữu tài sản của Bộ luật Dân sự Pháp 1804 đã dành hẳn một Chương để nói về BĐS (Immovables) tại các Điều 518, Điều 519, Điều 520 như sau: Đất đai và nhà ở bản chất là bất động sản; Cối xay gió, cối xay nước mà gắn liền và là một phần không tách rời của nhà cửa về bản chất cũng là bất động sản; Mùa màng chưa gặt, trái cây chưa bứt khỏi cây là bất động sản, nếu bứt khỏi cây được coi là động sản. Chỉ phần nào của mùa màng, cây cối bị bứt khỏi thì phần đó là động sản [41]. Ta thấy, Bộ luật Dân sự Pháp 1804 khẳng định, BĐS không chỉ bao gồm đất đai, nhà cửa mà còn là bất cứ vật nào gắn liền với đất, là một phần không tách rời của đất như: cối xay gió, cối xay nước, mùa màng chưa gặt, động vận chưa được phân phối tới các nông trại khác ngoài vùng đất mà chúng được nuôi ban đầu, hạt giống để gieo trồng, chim bồ câu ở trong chuồng của chúng (Điều 524, Bộ luật Dân sự Pháp năm 1804) đều được coi là BĐS.
Có nghĩa rằng, theo Bộ luật Dân sự Pháp 1804, tại một thời điểm này thì một vật được coi là BĐS nhưng tại một thời điểm khác, vật đó lại trở thành ĐS khi nó đã bị tách rời khỏi những vật cố định trên đất. Bộ luật Dân sự của Nhật Bản (bản đã được dịch song ngữ Nhật – Anh) chia tài sản thành động sản (Movables) và bất động sản (Real Estate). Theo đó, Điều 86 Bộ luật Dân sự Nhật Bản quy định rằng: “Đất đai và bất kỳ những vật không tách rời của đất đai đều được coi là bất động sản; 2) Bất kỳ vật nào mà không phải là bất động sản thì được coi là động sản…” [42]. Qua đó ta thấy đối với khái niệm “vật gắn liền với đất”, so với Bộ luật Dân sự Pháp, Bộ luật Dân sự Nhật Bản không đi sâu vào việc liệt kê các sự vật được coi là vật gắn liền với đất mà khái quát bản chất của tất cả những vật không tách rời của đất đai đều là BĐS.
8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Một ví dụ khác cho trường phái pháp luật Civil Law, đó là pháp luật dân sự của Nga. Định nghĩa về BĐS được quy định tại Chương 6 – Điều khoản chung của Bộ luật Dân sự Nga năm 2003. Theo đó, Điều 130 quy định rằng: “Bất động sản (những tài sản không di chuyển được) được coi là mảnh đất, mỏ khoáng sản trong lòng mảnh đất đó, các sinh vật dưới nước thuộc mảnh đất đó và tất cả những vật khác mà gắn liền với mảnh đất đó v. Những vật này không thể bị di chuyển mà không gây ra tổn hại nghiêm trọng tới giá trị của chúng.
Như vậy, theo pháp luật dân sự của Nga, BĐS không chỉ là mảnh đất, của cải trong lòng đất mà còn là tất cả những gì được tạo ra dưới sự tác động của con người gắn liền với mảnh đất đó như: các khu rừng, các đồn điền được trồng lâu năm trên mảnh đất đó, nhà ở cũng như các công trình xây dựng trên đất v.v… Tuy nhiên, pháp luật của Nga chỉ quy định “mảnh đất” là BĐS chứ không phải là “đất đai” nói chung. Điều này là hợp lý nếu coi đất đai là đối tượng của giao dịch dân sự bởi đất đai là một danh từ chung chỉ toàn bộ vùng đất rộng lớn thuộc chủ quyền của một quốc gia, không một giao dịch dân sự nào lại có thể đem đất đai của một quốc gia làm đối tượng của giao dịch dân sự. Còn “mảnh đất” là đất đai được giới hạn trong một phạm vi nhất định, thuộc sở hữu chung hoặc riêng của cá nhân hoặc tổ chức và có thể trở thành đối tượng của giao dịch dân sự. Bên cạnh đó, Điều 130, Bộ luật Dân sự Nga còn liệt kê những vật không gắn liền với đất như: tàu biển, máy bay, phương tiện vũ trụ v.
Ngoài ra, tác giả MC Kenzie and Betts trong quyển “Essentials of real estate economic” có viết: “Bất động sản bao gồm đất đai và các tòa nhà. Hiểu một cách đơn giản thì đất đai là những thứ gắn liền với nó, được trang bị cho nó và là những thứ không di dời được theo quy định của pháp luật” [40]. Như vậy, hầu hết các quốc gia thuộc hệ thống pháp luật Civil Law đều có cách phân loại tài sản thành ĐS và BĐS. Sự phân loại tài sản thành ĐS và BĐS xuất phát từ ba cách tiếp cận cơ bản sau: - Bất động sản được xác định theo bản chất tự nhiên, theo giá trị sử dụng và bởi đối tượng trên bất động sản (Ví dụ Bộ luật Dân sự của Pháp); - Coi mảnh đất và những tài sản có liên quan tới mảnh đất đó là bất động sản (Ví dụ Bộ Luật Dân sự của Nga); 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com - Coi đất đai và những gì liên quan đến đất đai là bất động sản (Ví dụ Bộ Luật Dân sự Nhật Bản).
Quy định về BĐS trong Bộ luật Dân sự Việt Nam số: 33/2005/QH11 được Quốc Hội nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam thông qua ngày 14/06/2005 (sau đây gọi tắt là “BLDS”) đã tiếp cận BĐS theo cách thứ ba. Với cách thức tiếp cận này, quan niệm về BĐS đã có những thay đổi so với sự liệt kê thuần túy theo quan niệm truyền thống về những tài sản nào được coi là bất động sản chuyển sang việc quy định những điều kiện đặc trưng chung [18, tr. Khoản 1, Điều 174 BLDS cũng chia tài sản thành BĐS và ĐS. Theo đó: Bất động sản là các tài sản bao gồm: a, Đất đai; b, Nhà, công trình xây dựng gắn liền với đất đai, kể cả các tài sản gắn liền với nhà, công trình xây dựng đó; c, Các tài sản khác gắn liền với đất đai; d) Các tài sản khác do pháp luật quy định [44, Điều 174] Như vậy, cũng giống như pháp luật của đa số các quốc gia trên thế giới, pháp luật dân sự của Việt Nam cũng ghi nhận tài sản bao gồm ĐS và BĐS.
Trong đó BĐS là đất đai và những thứ gắn liền với đất đai, những thứ không di chuyển được và công dụng, tính năng của nó gắn liền với đất đai. Tuy nhiên, ngoài việc liệt kê BĐS là đất đài và các vật gắn liền với đất giống như pháp luật của một số quốc gia, BLDS của Việt Nam còn quy định BĐS bao gồm “Các tài sản khác do pháp luật quy định”. Đây là một quy định tương đối mở trong việc xác định loại tài sản là BĐS nhưng quy định này cũng gây ra nhiều tranh cãi xung quanh việc xác định đâu là ĐS và đâu là BĐS bởi cho đến nay pháp luật Việt Nam vẫn chưa có các quy định cụ thể danh mục các tài sản này. Tuy nhiên, trong phạm vi luận văn của mình, tác giả chỉ xét đến đối tượng BĐS là đất đai và tài sản khác gắn liền với đất đai là nhà cửa, các công trình phụ khác đi kèm với nhà cửa, được sử dụng trong giao dịch dân sự.
Cụ thể BĐS là đối tượng trong giao dịch cho vay đầu tư dự án BĐS để kinh doanh tại Ngân hàng Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn Việt Nam. 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Đặc điểm bất động sản BĐS là tài sản đặc biệt của mỗi quốc gia vì vậy, ở mỗi quốc gia BĐS lại có những đặc trưng riêng phù hợp với đặc điểm địa lý, phong tục, tập quán, con người, tình hình kinh tế - chính trị - văn hóa – xã hội v.v… của mỗi quốc gia đó. Bên cạnh đó, BĐS được xét đến dưới góc độ pháp lý là tài sản có giá trị, được chuyển giao trong giao dịch cho vay.