Luận văn thạc sĩ thực thi chính sách tư nhân hóa trong phát triển cơ sở hạ tầng hàng không nghiên cứu trường hợp cảng hàng không quốc tế vân đồn

Phân tích toàn diện Thực thi chính sách tư nhân hóa trong phát triển hạ tầng hàng không: Nghiên cứu cảng, đề xuất mô hình mới, nâng cao hiệu quả ứng

• Tác giả: Lê Nguyên Khang
• Người hướng dẫn: PGS. Trần Thị Thanh Thủy
• Trường học: Đại học Kinh tế - Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Quản lý công
• Đề tài: Thực Thi Chính Sách Tư Nhân Hóa Trong Phát Triển Hạ Tầng Hàng Không: Nghiên Cứu Cảng Hàng Không Quốc Tế Vân Đồn
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• TÓM TẮT LUẬN VĂN
• MỤC LỤC
• PHẦN MỞ ĐẦU
• 0.1. Tính cấp thiết của Đề tài
• 0.2. Câu hỏi nghiên cứu
• 0.3. Mục tiêu nghiên cứu
• 0.4. Đối tượng, phạm vi nghiên cứu
• 0.5. Kết cấu luận văn
• 1. CHƯƠNG 1: TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU, PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU, CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ PHÁP LÝ VỀ THỰC THI CHÍNH SÁCH TƯ NHÂN HÓA (PPP) TRONG PHÁT TRIỂN CƠ SỞ HẠ TẦNG HÀNG KHÔNG
• 1.1. Tình hình nghiên cứu
• 1.2. Phương pháp nghiên cứu
• 1.3. Khung phân tích
• 1.4. Cơ sở lý luận và pháp lý về thực thi chính sách tư nhân hóa (PPP)
• 1.4.1. Khái niệm chính sách công
• 1.4.2. Quy trình tổ chức thực thi chính sách
• 1.4.3. Hệ thống các văn bản chính sách chính về tư nhân hóa trong phát triển cơ sở hạ tầng hàng không
• 1.4.4. Vai trò của việc thực thi chính sách hợp tác Công – Tư
• 1.5. Kinh nghiệm thực tiễn quốc tế về tư nhân hóa trong phát triển cơ sở hạ tầng hàng không tại Châu Âu
• 2. CHƯƠNG 2: HIỆN TRẠNG THỰC THI CHÍNH SÁCH TƯ NHÂN HÓA (PPP) TRONG PHÁT TRIỂN CƠ SỞ HẠ TẦNG HÀNG KHÔNG VÀ CẢNG HÀNG KHÔNG QUỐC TẾ VÂN ĐỒN
• 2.1. Quan niệm về cơ sở hạ tầng hàng không
• 2.2. Thực thi chính sách tư nhân hóa (PPP) trong phát triển cơ sở hạ tầng hàng không tại Việt Nam
• 2.3. Sự cần thiết của việc áp dụng mô hình PPP trong phát triển cơ sở hạ tầng hàng không tại Việt Nam
• 2.4. Quy trình thực thi chính sách tư nhân hóa theo mô hình PPP trong ngành hàng không Việt Nam
• 2.5. PPP trong phát triển cơ sở hạ tầng giao thông vận tải tại Việt Nam
• 2.6. Quá trình và kết quả thực thi chính sách tư nhân hóa (PPP) trong phát triển cơ sở hạ tầng hàng không tại Cảng HKQT Vân Đồn
• 2.6.1. Một số đặc điểm tự nhiên, kinh tế, xã hội và định hướng, mục tiêu của tỉnh Quảng Ninh
• 2.6.2. Sự cần thiết xây dựng Cảng HKQT Vân Đồn theo hình thức BOT
• 2.6.3. Thực thi chính sách tư nhân hóa trong phát triển cơ sở hạ tầng hàng không tại Cảng HKQT Vân Đồn
• 2.6.4. Kết quả thực thi chính sách tư nhân hóa tại Cảng HKQT Vân Đồn
• 3. CHƯƠNG 3: MỘT SỐ KHUYẾN NGHỊ VỀ CHÍNH SÁCH NHẰM THU HÚT ĐẦU TƯ TƯ NHÂN THEO HÌNH THỨC PPP TRONG PHÁT TRIỂN CƠ SỞ HẠ TẦNG HÀNG KHÔNG
• 3.1. Hoàn thiện khung pháp lý về đầu tư theo hình thức đối tác công tư trong lĩnh vực hàng không
• 3.2. Ban hành các văn bản quy phạm pháp luật về đầu tư theo hình thức đối tác công tư
• 3.3. Nghiên cứu sửa đổi Luật hàng không dân dụng và các văn bản hướng dẫn thi hành liên quan đến quản lý, khai thác công trình hạ tầng hàng không
• 3.4. Nghiên cứu sửa đổi, bổ sung văn bản quy phạm pháp luật về giá dịch vụ chuyên ngành hàng không
• 3.5. Tăng cường đào tạo nguồn nhân lực
• 3.5.1. Đào tạo nguồn nhân lực về PPP trong lĩnh vực hàng không
• 3.5.2. Đào tạo về quản lý khai thác CHKSB cho nhân sự của Nhà đầu tư, doanh nghiệp dự án đầu tư theo hình thức PPP
• 3.5.3. Tổ chức bộ phận giám sát hoạt động quản lý, khai thác CHKSB do tư nhân đầu tư
• 3.6. Lựa chọn dự án và chuẩn bị đầu tư theo hình thức PPP
• 3.7. Học tập các quốc gia trên thế giới về chính sách tư nhân hóa trong phát triển cơ sở hạ tầng hàng không
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tình hình nghiên cứu phương pháp nghiên cứu cơ sở lý luận và pháp lý về thực thi chính sách tư nhân hóa PPP trong phát triển cơ sở hạ tầng hàng không

Chương này cung cấp cái nhìn tổng quan về chính sách tư nhân hóa và thực thi chính sách trong lĩnh vực phát triển hạ tầng hàng không. Nghiên cứu đã chỉ ra rằng chính sách tư nhân hóa không chỉ là một xu hướng mà còn là một giải pháp cần thiết để thu hút nguồn vốn từ khu vực tư nhân. Các nghiên cứu trước đây đã chỉ ra rằng việc áp dụng mô hình hợp tác Công – Tư (PPP) có thể mang lại hiệu quả cao hơn trong việc quản lý và vận hành các cảng hàng không quốc tế. Đặc biệt, nghiên cứu của Oum, Adler và Yu (2006) đã chỉ ra rằng mô hình quản lý tư nhân thường đạt hiệu quả cao hơn do được điều chỉnh bởi yếu tố tối đa hóa lợi nhuận. Điều này cho thấy sự cần thiết phải cải cách hệ thống hạ tầng hàng không thông qua việc thực thi chính sách tư nhân hóa.

1.1. Tình hình nghiên cứu

Nghiên cứu về chính sách tư nhân hóa đã được thực hiện rộng rãi trên thế giới, đặc biệt là trong lĩnh vực hạ tầng hàng không. Các tác giả như Parker và nhóm (1998) đã cung cấp cái nhìn tổng quan về tư nhân hóa trong Liên minh Châu Âu, trong khi Jeff Tan (2008) đã phân tích các yếu tố cần thiết cho sự thành công của tư nhân hóa tại Malaysia. Những nghiên cứu này cho thấy rằng chính sách tư nhân hóa không chỉ đơn thuần là chuyển giao tài sản mà còn liên quan đến việc cải cách quy trình quản lý và nâng cao hiệu quả hoạt động. Việc áp dụng các mô hình hợp tác Công – Tư đã chứng minh được tính khả thi và hiệu quả trong việc phát triển cảng hàng không quốc tế.

II. Hiện trạng thực thi chính sách tư nhân hóa PPP trong phát triển cơ sở hạ tầng hàng không và Cảng hàng không quốc tế Vân Đồn

Chương này phân tích hiện trạng thực thi chính sách tư nhân hóa tại Cảng hàng không quốc tế Vân Đồn. Việc áp dụng mô hình BOT đã cho thấy những kết quả tích cực trong việc thu hút đầu tư tư nhân. Cảng HKQT Vân Đồn là một trong những dự án đầu tiên tại Việt Nam được xây dựng và vận hành hoàn toàn bằng vốn tư nhân. Điều này không chỉ giúp giảm gánh nặng cho ngân sách nhà nước mà còn nâng cao chất lượng dịch vụ tại cảng. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều thách thức trong việc quản lý và vận hành, đặc biệt là trong việc đảm bảo an toàn và chất lượng dịch vụ. Các số liệu cho thấy lượng hành khách qua cảng tăng nhanh, điều này đặt ra yêu cầu cấp thiết về việc cải thiện cơ sở hạ tầng và dịch vụ tại đây.

2.1. Quá trình thực thi chính sách tư nhân hóa tại Cảng HKQT Vân Đồn

Quá trình thực thi chính sách tư nhân hóa tại Cảng hàng không quốc tế Vân Đồn đã diễn ra từ năm 2010 với chủ trương đầu tư theo hình thức BOT. Dự án này không chỉ đáp ứng nhu cầu vận tải hàng không ngày càng tăng mà còn góp phần vào sự phát triển kinh tế của tỉnh Quảng Ninh. Tuy nhiên, việc thực thi chính sách này cũng gặp phải một số khó khăn, bao gồm việc đảm bảo chất lượng dịch vụ và an toàn hàng không. Các nhà đầu tư cần phải có sự phối hợp chặt chẽ với các cơ quan chức năng để đảm bảo rằng các tiêu chuẩn quốc tế được thực hiện đầy đủ.

III. Một số khuyến nghị về chính sách nhằm thu hút đầu tư tư nhân theo hình thức PPP trong phát triển cơ sở hạ tầng hàng không

Chương này đưa ra một số khuyến nghị nhằm hoàn thiện khung pháp lý cho chính sách tư nhân hóa trong lĩnh vực hạ tầng hàng không. Để thu hút đầu tư tư nhân, cần phải có các văn bản quy phạm pháp luật rõ ràng và minh bạch. Việc sửa đổi Luật hàng không dân dụng và các văn bản hướng dẫn thi hành là cần thiết để tạo điều kiện thuận lợi cho các nhà đầu tư. Đồng thời, cần tăng cường đào tạo nguồn nhân lực về PPP trong lĩnh vực hàng không để nâng cao năng lực quản lý và giám sát các dự án. Các khuyến nghị này không chỉ giúp cải thiện chất lượng dịch vụ tại các cảng hàng không mà còn góp phần vào sự phát triển bền vững của ngành hàng không Việt Nam.

3.1. Hoàn thiện khung pháp lý về đầu tư theo hình thức đối tác công tư trong lĩnh vực hàng không

Việc hoàn thiện khung pháp lý cho đầu tư theo hình thức đối tác công tư (PPP) là rất quan trọng để thu hút nguồn vốn từ khu vực tư nhân. Cần ban hành các văn bản quy phạm pháp luật rõ ràng về quy trình đầu tư, quản lý và giám sát các dự án PPP trong lĩnh vực hàng không. Điều này sẽ tạo ra một môi trường đầu tư minh bạch và hấp dẫn cho các nhà đầu tư. Hơn nữa, việc nghiên cứu và áp dụng các mô hình thành công từ các quốc gia khác cũng là một hướng đi cần thiết để cải thiện hiệu quả của chính sách tư nhân hóa.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Vận tải hàng không toàn cầu năm 2018 ghi nhận khu vực Châu Á – Thái Bình Dương chiếm 35% thị phần vận tải hành khách, dẫn đầu về tốc độ tăng trưởng. Việt Nam được đánh giá là một trong những thị trường phát triển nhanh nhất trong khu vực, với sản lượng hành khách qua các cảng hàng không đạt hơn 103 triệu lượt và hàng hóa đạt 1,5 triệu tấn trong năm 2018. Tuy nhiên, hệ thống cảng hàng không Việt Nam đang đối mặt với tình trạng quá tải nghiêm trọng, điển hình như Cảng Hàng không quốc tế Tân Sơn Nhất với công suất thiết kế 28 triệu lượt hành khách/năm nhưng đã phục vụ hơn 38,3 triệu lượt. Tình trạng này gây áp lực lớn lên cơ sở hạ tầng, ảnh hưởng đến chất lượng dịch vụ và hình ảnh quốc gia.

Trong bối cảnh nguồn vốn nhà nước hạn chế, việc huy động đầu tư từ khu vực tư nhân thông qua chính sách tư nhân hóa, đặc biệt là mô hình hợp tác công – tư (PPP), trở thành giải pháp cấp thiết nhằm phát triển cơ sở hạ tầng hàng không. Cảng Hàng không quốc tế Vân Đồn là dự án đầu tiên tại Việt Nam được xây dựng và vận hành hoàn toàn bằng vốn tư nhân theo hình thức BOT, mở ra hướng đi mới cho phát triển hạ tầng hàng không. Mục tiêu nghiên cứu tập trung làm rõ cơ sở lý luận, pháp lý về chính sách tư nhân hóa, đánh giá thực thi chính sách tại Cảng HKQT Vân Đồn từ năm 2010 đến 2019, đồng thời đề xuất các giải pháp nhằm thu hút đầu tư tư nhân hiệu quả hơn trong lĩnh vực này.

Nghiên cứu có phạm vi không gian tại Cảng HKQT Vân Đồn và phạm vi thời gian từ khi chủ trương đầu tư được đưa ra đến khi cảng đi vào khai thác. Ý nghĩa nghiên cứu thể hiện qua việc cung cấp cơ sở khoa học cho việc hoàn thiện chính sách, góp phần nâng cao năng lực hạ tầng hàng không, đáp ứng nhu cầu tăng trưởng nhanh của ngành vận tải hàng không Việt Nam.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên các lý thuyết và mô hình về chính sách công, quy trình thực thi chính sách và hợp tác công – tư (PPP). Khái niệm chính sách công được tiếp cận từ các quan điểm của Dye, Jenkins, Anderson và các học giả trong nước, nhấn mạnh chính sách công là tập hợp các quyết định của Nhà nước nhằm giải quyết vấn đề công, có mục tiêu và giải pháp cụ thể, đồng thời thay đổi theo thời gian dựa trên phản hồi thực tiễn.

Mô hình PPP được xem là phương thức hợp tác lâu dài giữa khu vực công và tư nhân, trong đó rủi ro và lợi ích được phân bổ hợp lý nhằm tối ưu hóa hiệu quả đầu tư và vận hành cơ sở hạ tầng. Các đặc trưng chính của PPP bao gồm tính lâu dài của hợp đồng, trách nhiệm theo vòng đời tài sản, lợi ích dựa trên hiệu quả hoạt động, xác định đầu ra và chất lượng dịch vụ, cùng phân bổ rủi ro phù hợp giữa các bên. Luận văn cũng tham khảo kinh nghiệm quốc tế về tư nhân hóa cảng hàng không tại Châu Âu, nơi mô hình sở hữu kết hợp giữa nhà nước và tư nhân được áp dụng phổ biến.

Ba khái niệm chính được sử dụng trong nghiên cứu gồm: chính sách công, hợp tác công – tư (PPP) và các hình thức hợp đồng PPP như BOT, BTO, BT, BOO, BTL, BLT và O&M. Các văn bản pháp luật Việt Nam liên quan như Luật Đầu tư 2014, Luật Đầu tư công 2014 và Nghị định số 63/2018/NĐ-CP được phân tích để làm rõ hành lang pháp lý cho PPP trong lĩnh vực hàng không.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp thu thập và phân tích dữ liệu thứ cấp từ các báo cáo thống kê, tài liệu pháp luật, các công trình nghiên cứu trong và ngoài nước, cùng số liệu khai thác của Cảng HKQT Vân Đồn năm 2019. Cỡ mẫu nghiên cứu tập trung vào dữ liệu vận tải hàng không Việt Nam và các dự án PPP trong lĩnh vực cơ sở hạ tầng hàng không.

Phương pháp phân tích bao gồm tổng hợp, so sánh, đánh giá hiện trạng thực thi chính sách tư nhân hóa tại Việt Nam và Cảng HKQT Vân Đồn, đồng thời đối chiếu với kinh nghiệm quốc tế để rút ra bài học và đề xuất chính sách phù hợp. Timeline nghiên cứu kéo dài từ năm 2010 – 2019, tương ứng với giai đoạn chuẩn bị và vận hành Cảng HKQT Vân Đồn theo hình thức BOT.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Tăng trưởng vận tải hàng không và áp lực hạ tầng: Năm 2018, sản lượng hành khách qua các cảng hàng không Việt Nam đạt hơn 103 triệu lượt, trong đó Cảng HKQT Tân Sơn Nhất vượt công suất thiết kế 37%, Cảng HKQT Cam Ranh vượt 26%, và Cảng Hàng không Đồng Hới vượt 100%. Tình trạng quá tải này làm phát sinh các vấn đề về chậm chuyến, hủy chuyến, ảnh hưởng tiêu cực đến hoạt động khai thác và trải nghiệm hành khách.

2. Hiện trạng thực thi chính sách tư nhân hóa tại Cảng HKQT Vân Đồn: Dự án được triển khai theo hình thức BOT với 100% vốn tư nhân, là cảng hàng không đầu tiên tại Việt Nam áp dụng mô hình này. Quá trình thực thi chính sách đã huy động được nguồn vốn tư nhân lớn, giảm áp lực ngân sách nhà nước, đồng thời áp dụng công nghệ và quản lý hiện đại, nâng cao hiệu quả khai thác.

3. Khung pháp lý và chính sách còn nhiều bất cập: Mặc dù Luật Đầu tư 2014, Luật Đầu tư công 2014 và Nghị định 63/2018/NĐ-CP đã tạo hành lang pháp lý cho PPP, nhưng vẫn thiếu các quy định chi tiết về phân bổ rủi ro, bảo lãnh của Chính phủ và cơ chế giám sát hiệu quả dự án PPP. Điều này gây khó khăn cho nhà đầu tư và ảnh hưởng đến hiệu quả thực thi chính sách.

4. Kinh nghiệm quốc tế và bài học cho Việt Nam: Tại Châu Âu, mô hình sở hữu kết hợp giữa nhà nước và tư nhân phổ biến, giúp cân bằng lợi ích và chia sẻ rủi ro. Các cảng hàng không lớn như London Heathrow, Edinburgh, Vienna đều đã thực hiện tư nhân hóa với tỷ lệ sở hữu tư nhân từ 30% đến 100%. Việc áp dụng mô hình này tại Việt Nam có thể giúp nâng cao hiệu quả quản lý và thu hút đầu tư.

Thảo luận kết quả

Kết quả nghiên cứu cho thấy việc thực thi chính sách tư nhân hóa theo mô hình PPP tại Cảng HKQT Vân Đồn đã góp phần quan trọng trong việc phát triển cơ sở hạ tầng hàng không, giảm gánh nặng tài chính cho Nhà nước và nâng cao chất lượng dịch vụ. Số liệu về sản lượng hành khách và hàng hóa cho thấy cảng đã đáp ứng tốt nhu cầu thị trường trong giai đoạn đầu khai thác.

Tuy nhiên, các khó khăn về khung pháp lý và cơ chế giám sát vẫn là rào cản lớn, làm giảm sức hấp dẫn của các dự án PPP đối với nhà đầu tư tư nhân. So sánh với kinh nghiệm Châu Âu, việc áp dụng mô hình sở hữu kết hợp và xây dựng hợp đồng nhượng quyền rõ ràng, minh bạch giúp cân bằng lợi ích và giảm thiểu rủi ro, từ đó thu hút đầu tư hiệu quả hơn.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ so sánh công suất thiết kế và sản lượng thực tế của các cảng hàng không lớn tại Việt Nam, bảng phân tích tỷ lệ sở hữu tư nhân tại các cảng hàng không Châu Âu, và sơ đồ quy trình thực thi chính sách PPP tại Cảng HKQT Vân Đồn để minh họa rõ nét các phát hiện.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Hoàn thiện khung pháp lý về PPP trong lĩnh vực hàng không: Ban hành các văn bản quy phạm pháp luật chi tiết về phân bổ rủi ro, bảo lãnh của Chính phủ và cơ chế giám sát dự án PPP. Thời gian thực hiện trong 1-2 năm, do Bộ Giao thông vận tải phối hợp với Bộ Kế hoạch và Đầu tư chủ trì.

2. Tăng cường đào tạo nguồn nhân lực: Đào tạo chuyên sâu về PPP và quản lý khai thác cảng hàng không cho cán bộ quản lý và nhân sự doanh nghiệp dự án. Triển khai liên tục trong 3 năm, do các trường đại học và viện nghiên cứu phối hợp tổ chức.

3. Nâng cao năng lực giám sát các dự án PPP: Thành lập bộ phận chuyên trách giám sát hoạt động quản lý, khai thác cảng hàng không do tư nhân đầu tư, đảm bảo tuân thủ hợp đồng và hiệu quả vận hành. Thực hiện trong 1 năm, do Cục Hàng không Việt Nam và các cơ quan liên quan thực hiện.

4. Lựa chọn dự án và chuẩn bị đầu tư theo hình thức PPP: Áp dụng tiêu chí đánh giá dự án rõ ràng, học tập kinh nghiệm quốc tế về mô hình sở hữu kết hợp để cân bằng lợi ích giữa Nhà nước và tư nhân. Thời gian chuẩn bị dự án từ 6 tháng đến 1 năm, do Bộ Giao thông vận tải và địa phương phối hợp thực hiện.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Cơ quan quản lý nhà nước về giao thông vận tải và hàng không: Giúp hoàn thiện chính sách, xây dựng khung pháp lý và cơ chế giám sát hiệu quả các dự án PPP trong lĩnh vực hàng không.

2. Nhà đầu tư và doanh nghiệp dự án PPP: Cung cấp thông tin về mô hình hợp tác công – tư, các hình thức hợp đồng và kinh nghiệm thực tiễn trong phát triển cơ sở hạ tầng hàng không tại Việt Nam và quốc tế.

3. Các học giả, nghiên cứu sinh và sinh viên chuyên ngành quản lý công, kinh tế vận tải: Là tài liệu tham khảo khoa học về thực thi chính sách công, PPP và phát triển cơ sở hạ tầng hàng không.

4. Các tổ chức tư vấn, hoạch định chính sách và phát triển hạ tầng: Hỗ trợ xây dựng chiến lược đầu tư, đánh giá hiệu quả dự án và đề xuất giải pháp thu hút đầu tư tư nhân.

Câu hỏi thường gặp

1. Tại sao Việt Nam cần áp dụng mô hình PPP trong phát triển cơ sở hạ tầng hàng không?
   Việt Nam đang đối mặt với tình trạng quá tải tại nhiều cảng hàng không, trong khi nguồn vốn nhà nước hạn chế. Mô hình PPP giúp huy động nguồn lực tư nhân, giảm áp lực ngân sách và nâng cao hiệu quả quản lý, vận hành.

2. Mô hình PPP có những hình thức hợp đồng nào phổ biến trong lĩnh vực hàng không?
   Các hình thức phổ biến gồm BOT (Xây dựng – Vận hành – Chuyển giao), BTO (Xây dựng – Chuyển giao – Vận hành), BT (Xây dựng – Chuyển giao), BOO (Xây dựng – Sở hữu – Kinh doanh), BTL (Xây dựng – Chuyển giao – Thuê dịch vụ), BLT (Xây dựng – Thuê dịch vụ – Chuyển giao) và O&M (Kinh doanh – Quản lý).

3. Cảng Hàng không quốc tế Vân Đồn có điểm gì đặc biệt trong thực thi chính sách tư nhân hóa?
   Đây là cảng hàng không đầu tiên tại Việt Nam được xây dựng và vận hành hoàn toàn bằng vốn tư nhân theo hình thức BOT, minh chứng cho khả năng huy động vốn tư nhân và áp dụng quản lý hiện đại trong phát triển hạ tầng hàng không.

4. Những khó khăn chính trong thực thi chính sách PPP tại Việt Nam là gì?
   Khung pháp lý chưa hoàn chỉnh, thiếu quy định chi tiết về phân bổ rủi ro và bảo lãnh của Chính phủ, cùng với năng lực giám sát dự án còn hạn chế, gây khó khăn cho nhà đầu tư và ảnh hưởng đến hiệu quả dự án.

5. Kinh nghiệm quốc tế có thể áp dụng cho Việt Nam như thế nào?
   Việc áp dụng mô hình sở hữu kết hợp giữa nhà nước và tư nhân, xây dựng hợp đồng nhượng quyền rõ ràng và minh bạch, cùng cơ chế giám sát hiệu quả giúp cân bằng lợi ích và giảm thiểu rủi ro, từ đó thu hút đầu tư hiệu quả hơn.

Kết luận

• Vận tải hàng không Việt Nam tăng trưởng nhanh, nhưng cơ sở hạ tầng đang quá tải nghiêm trọng, đòi hỏi đầu tư phát triển cấp thiết.
• Chính sách tư nhân hóa theo mô hình PPP là giải pháp hiệu quả để huy động nguồn lực tư nhân, giảm áp lực ngân sách nhà nước.
• Cảng HKQT Vân Đồn là minh chứng thành công cho việc áp dụng mô hình BOT trong phát triển cơ sở hạ tầng hàng không tại Việt Nam.
• Khung pháp lý và cơ chế giám sát PPP cần được hoàn thiện để tạo môi trường đầu tư thuận lợi và hiệu quả hơn.
• Các bước tiếp theo bao gồm hoàn thiện chính sách, đào tạo nguồn nhân lực, nâng cao năng lực giám sát và lựa chọn dự án phù hợp nhằm thúc đẩy phát triển bền vững cơ sở hạ tầng hàng không.

Để góp phần phát triển ngành hàng không Việt Nam, các nhà quản lý, nhà đầu tư và chuyên gia nghiên cứu cần phối hợp chặt chẽ trong việc triển khai và hoàn thiện chính sách tư nhân hóa, đồng thời học hỏi kinh nghiệm quốc tế để nâng cao hiệu quả đầu tư và quản lý.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU, PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU, CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ PHÁP LÝ VỀ THỰC THI CHÍNH SÁCH TƯ NHÂN HÓA (PPP) TRONG PHÁT TRIỂN CƠ SỞ HẠ TẦNG HÀNG KHÔNG 1. Tình hình nghiên cứu 1. Nghiên cứu về chính sách tư nhân hóa và thực thi chính sách tư nhân hóa Có thể nêu một vài nghiên cứu như sau : Parker và nhóm các tác giả (1998) đã đưa ra trong nghiên cứu “Privatization in the European Union: Theory and Policy Perspectives” cái nhìn tổng quan về tư nhân hóa, so sánh lý thuyết và thực tiễn chính sách tư nhân hóa tại các quốc gia Châu Âu và vai trò của EU trong việc xây dựng chính sách. Nghiên cứu “Privatization in Malaysia: Regulation,Rent-Seeking and Policy Failure” của Jeff Tan (2008) đưa ra câu hỏi về sự cần thiết đối với việc tư nhân hóa tại các quốc gia đang phát triển, các nguyên nhân về sự thất bại của tư nhân hóa, các điều kiện cần thiết để thực hiện tư nhân hóa thành công, và đưa ra các lý giải áp dụng vào các trường hợp thực tiễn về tư nhân hóa tại Malaysia.

Michal Mejstrik và nhóm tác giả của nghiên cứu “The privatization process in East-Central Europe: Evolutionary Process of Czech Privatization” (1997) đã phân tích quá trình thay đổi của tư nhân hóa tại Czech những năm 1990 với góc nhìn khách quan và nhận định rằng tư nhân hóa không phải là mục tiêu mà chỉ là điều kiện cần có cho việc tái cấu trúc nền kinh tế. Kothenburger và các tác giả (2006) trong ấn phẩm “Privatization Experiences in the European Union” đã đưa ra khung khái niệm về tư nhân hóa và thực tiễn tư nhân hóa tại các nước Châu Âu và đi đến kết luận rằng tác động của tư nhân hóa phụ thuộc vào hình thức tư nhân hóa và quốc gia đó lựa chọn 7 z và thường bị bỏ qua bởi các các thiết chế chính trị và văn hóa vốn có tại các quốc gia đó khi hướng tới tư nhân hóa. Hơn nữa, thước đo phù hợp đối với sự thành công hoặc thất bại của tư nhân hóa vẫn là một vấn đề chưa có câu trả lời, mà hiện chỉ mới dừng ở mức phận loại mức độ thành công/thất bại dựa trên kinh nghiệm của từng quốc gia. Ấn phẩm “Privatization and After: Monitoring and Regulation” của Ramanadham (1994) tổng hợp các thảo luận về sự cần thiết của việc giám sát tư nhân hóa nhằm đánh giá việc đạt được các mục tiêu và sự đóng góp của tư nhân hóa cho phát triển kinh tế, phân tích quy định pháp luật của Anh Quốc và hàm ý cho các quốc gia đang phát triển.

Ngoài ra còn nhiều ấn phẩm tổng hợp khác của Bennett (How does privatization work? – 1998), Baldassarri (Privatization Processes in Eastern Europe: Theoretical Foundations and Empirical Results – 1993), MacAvoy (Privatization and State-Owned Enterprises: Lessons from the United States, Great Britain and Canada – 1989), hay Kessides (Reforming Infrastructure. Privatization, Regulation, and Competition – 2005) là các ấn phẩm có giá trị tham khảo trong các nghiên cứu về tư nhân hóa nói chung. Thực thi chính sách tư nhân hóa trong phát triển cơ sở hạ tầng hàng không Tư nhân hóa trong phát triển cơ sở hạ tầng, đặc biệt là cơ sở hạ tầng hàng không, đã là xu hướng nổi lên trên thế giới trong nhiều năm trở lại đây. Trong rất nhiều các lý do đằng sau xu hướng này, lý do chủ yếu là để tiếp cận nguồn vốn tư nhân đầu tư vào phát triển cơ sở hạ tầng, đồng thời nâng cao chất lượng vận hành, khai thác dịch vụ.

Trong nghiên cứu “Privatization, corporatization, ownership forms and their effects on the performance of the world’s major airports” (2006), nhóm 8 z tác giả Oum, Adler, và Yu đã đưa ra trong nghiên cứu của mình so sánh về hiệu quả quản lý giữa mô hình quản lý CHKSB bởi nhà nước và tư nhân và cho rằng, sự quản lý của nhà nước luôn bị tác động bởi nhiều yếu tố, trong khi sự quản lý của tư nhân thì luôn đạt hiệu quả do được điều chỉnh bởi yếu tố tối đa hóa lợi nhuận. Lập luận này cũng được bổ sung bởi Gillen (The evolution of airport ownership and governance – 2011) khi ông cho rằng các CHKSB thuộc sở hữu nhà nước sẽ chỉ tập trung vào chức năng chính của nó mà không quan tâm đến các yếu tố về giá trị thương mại, và sẽ “không có sự nhất quán giữa chính sách và việc sử dụng hiệu quả các cơ sở hạ tầng của CHKSB”. Trong nghiên cứu của Bennett và Johnson (Tax Reduction without Sacrifice Private-Sector Production of Public Services – 1980), nhiều chứng minh cũng được đưa ra để bổ trợ cho lập luận sở hữu tư nhân mang lại sự quản lý tốt hơn sở hữu nhà nước. Tuy nhiên, cũng có những lập luận theo chiều hướng trung lập hơn.

Vickers and Yarrow (Economic perspectives on privatization – 1991) chỉ ra rằng sở hữu tư nhân cũng có những lợi thế nhất định, tuy nhiên điều đó không đồng nghĩa với sự thiếu hiệu quả của sở hữu nhà nước. Hơn nữa, tính hiệu quả của khai thác CHKSB phụ thuộc nhiều vào yếu tố cạnh tranh chứ không phải do vấn đề thuộc quyền sở hữu. Tác giả Palhares và Santo Jr. (2001) trong nghiên cứu “A comparison study of medium airport management in different countries” đã phân tích các chỉ số liên quan đến lợi nhuận và chi phí tại các cảng hàng không của Canada, Australia và một số quốc gia khác, và đặt câu hỏi về việc sử dụng các chỉ số này để đánh giá sự thành công của việc tư nhân hóa CHKSB.

Trong tài liệu thảo luận “Airport Privatization in India”, tác giả Ohri (2009) nghiên cứu về tư nhân hóa cảng hàng không tại Ấn Độ và đưa ra kết 9 z luận về tầm quan trọng của việc xây dựng hợp đồng nhượng quyền giữa nhà nước và tư nhân, đồng thời xây dựng cơ chế kiểm soát phù hợp để đạt được các lợi ích của việc tư nhân hóa. Gong và nhóm tác giả (2012) thông qua nghiên cứu “The impact of airport and seaport privatization on efficiency and performance: A review of the international evidence and implications for developing countries” đã rút ra các kết luận quan trọng cho việc xây dựng chính sách tư nhân hóa cảng hàng không và cảng biển, đó là: (1) Quá trình đánh giá sự thành công của một dự án tư nhân hóa cần phải có thời gian đủ dài để nghiên cứu những sự thay đổi trong hoạt động khai thác của dự án đó; (2) Đối với việc đánh giá các mô hình sở hữu, thì việc đánh giá sự thay đổi trong quản lý của một mô hình công ty trước và sau khi tiến hành tư nhân hóa sẽ thường mang lại kết quả đáng tin cậy hơn; và (3) Ngoài các chỉ số về kỹ thuật thì các chỉ số về tài chính, cũng như đánh giá của hành khách đối với chất lượng dịch vụ cũng cần được vận dụng để đánh giá tổng thể đối với chính sách tư nhân hóa. Tuy vậy, cũng có ý kiến trái chiều, không ủng hộ tư nhân hóa cảng hàng không như tác giả Kriesler trong nghiên cứu “Why privatize airports?” (1996) cho rằng, do giá trị mua bán của cảng hàng không thường thấp hơn giá thị trường, đồng thời nguồn thu từ khai thác cũng không chảy vào ngân sách, nguồn tiền từ việc bán cảng hàng không sẽ thấp hơn giá trị thực tại cũng như giá trị gia tăng của chính cảng hàng không đó, và như vậy, tư nhân hóa không phải là một lựa chọn tốt. Trong nước cũng có một số nghiên cứu về tư nhân hóa trong phát triển cơ sở hạ tầng nói chung, cụ thể là cơ chế hợp tác Công – Tư.

Đề tài khóa luận tốt nghiệp với tiêu đề “Cơ chế hợp tác Nhà nước - Tư nhân trong đầu tư xây dựng cơ sở hạ tầng kỹ thuật ở Việt Nam” của nhóm tác giả Nguyễn Trí Dũng, Trần Diễm Lan, Nguyễn Thị Thanh Tâm do TS. Hồ Sĩ Hùng (Cục Phát triển 10 z doanh nghiệp, Bộ Kế hoạch và Đầu tư) và TS. Sven Jungerhern (Giảng viên Khoa Chính phủ, Đại học Uppsala Thụy Điển) hướng dẫn được hoàn thành vào tháng 6/2011 và tập trung chủ yếu vào mô hình hợp tác Nhà nước – Tư nhân trong đầu tư cơ sở hạ tầng nói chung và các trường hợp cụ thể về mô hình hợp tác Nhà nước – Tư nhân thuộc lĩnh vực xử lý rác thải và cung cấp nước sinh hoạt. Một số kiến nghị của Nhóm nghiên cứu về giải pháp nhằm áp dụng có hiệu quả mô hình hợp tác Nhà nước – Tư nhân trong đầu tư xây dựng hệ thống hạ tầng kỹ thuật tại Việt Nam vẫn còn giá trị, có thể tham khảo.

Tác giả Nguyễn Thị Phương Thanh trình bày trong nghiên cứu “Đầu tư theo hình thức Công – Tư để phát triển cơ sở hạ tầng: Kinh nghiệm quốc tế và hàm ý cho Việt Nam” (2016) đã trình bày các lợi thế của mô hình đối tác Công – Tư trong đầu tư cơ sở hạ tầng, nhận định một số khó khăn của Việt Nam, đồng thời nêu các kinh nghiệm của Singapore và Indonesia trong quá trình áp dụng đầu tư theo hình thức hợp tác Công – Tư để làm bài học cho Việt Nam. Phương pháp nghiên cứu Trong quá trình làm luận văn này, học viên sử dụng phương pháp thu thập thông tin, số liệu, tổng hợp, phân tích, đánh giá các thông tin, số liệu, bao gồm số liệu thống kê về điều kiện tự nhiên, điều kiện KT – XH của tỉnh Quảng Ninh, số liệu báo cáo khai thác của Cảng HKQT Vân Đồn năm 2019; tham khảo các báo cáo về số liệu vận tải hàng không thế giới, các công trình nghiên cứu về thực hiện chính sách tư nhân hóa trong phát triển cơ sở hạ tầng đã được công bố để làm rõ thêm kết quả nghiên cứu của luận văn. Ngoài ra, luận văn còn sử dụng thông tin được thu thập và khai thác từ các báo cáo khoa học, sách, báo, tạp chí, các website có liên quan đến đề tài nghiên cứu trong phạm vi cả nước. Khung phân tích 11 z Hình 1.

Khung phân tích về thực thi chính sách tư nhân hóa trong phát triển cơ sở hạ tầng hàng không tại Cảng HKQT Vân Đồn để đưa ra các khuyến nghị chính sách 1. Cơ sở lý luận và pháp lý về thực thi chính sách tư nhân hóa (PPP) 1. Khái niệm chính sách công Định nghĩa về chính sách công đã được nhiều nhà nghiên cứu trên thế giới và tại Việt Nam đưa ra và có nhiều quan điểm khác nhau. Theo Thomas Dye (2014, trang 3), quan niệm về chính sách công rất đơn giản, đó là: “Chính sách công là bất kỳ những gì Nhà nước lựa chọn làm hoặc không làm”.