Luận văn thạc sĩ về thực hiện pháp luật dân chủ cơ sở ở huyện Kim Động, Hưng Yên

Luận văn thạc sĩ phân tích thực hiện pháp luật về dân chủ cơ sở tại xã huyện Kim Động, tỉnh Hưng Yên, góp phần nâng cao nhận thức.

• Tác giả: Nguyễn Thị Tuyết
• Người hướng dẫn: TS. Trương Hồ Hải
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Lý luận và lịch sử nhà nước và pháp luật
• Đề tài: Thực hiện pháp luật về dân chủ cơ sở tại huyện Kim Động, tỉnh Hưng Yên
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2015
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• Trang phụ bìa
• Lời cam đoan
• Danh mục các từ viết tắt
• MỞ ĐẦU
• 1. Chương 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ THỰC HIỆN PHÁP LUẬT VỀ DÂN CHỦ Ở XÃ
• 1.1. Khái niệm, quan điểm về dân chủ trong tư tưởng Hồ Chí Minh
• 1.1.1. Quan điểm của Hồ Chí Minh về dân chủ
• 1.2. Khái niệm, đặc điểm thực hiện pháp luật về dân chủ ở xã
• 1.2.1. Khái niệm pháp luật về dân chủ
• 1.2.2. Khái niệm thực hiện pháp luật về dân chủ ở xã
• 1.2.3. Đặc điểm của thực hiện pháp luật về dân chủ ở xã
• 1.3. Pháp luật về dân chủ ở cơ sở ở Việt Nam từ năm 1945 đến khi có Chỉ thị số 30 của Bộ Chính trị
• 1.4. Các hình thức thực hiện pháp luật về dân chủ ở xã
• 1.5. Các yếu tố ảnh hưởng đến thực hiện pháp luật về dân chủ ở xã
• 1.5.1. Sự lãnh đạo của tổ chức Đảng cơ sở
• 1.5.2. Tôn trọng quyền làm chủ của nhân dân trong hoạt động của chính quyền cấp xã
• 1.5.3. Sự phối hợp của Mặt trận Tổ quốc và các đoàn thể xã
• 1.5.4. Trình độ, năng lực, uy tín của đội ngũ cán bộ, công chức xã
• 1.5.5. Đặc điểm địa bàn dân cư, trình độ dân trí
• 1.6. Kinh nghiệm thực hiện pháp luật về dân chủ ở xã, phường, thị trấn của một số địa phương trong tỉnh và trong cả nước
• 1.6.1. Những kinh nghiệm rút ra từ phong trào xây dựng nông thôn mới gắn với thực hiện quy chế dân chủ cơ sở tại xã Tuy Lộc, thành phố Yên Bái, tỉnh Yên Bái
• 1.6.2. Những kinh nghiệm rút ra từ mô hình tổ dân vận điểm thực hiện tốt Quy chế dân chủ của thôn Bãi Sậy 3, xã Tân Dân
• 1.6.3. Những kinh nghiệm trong thực hiện QCDC ở cơ sở của xã Nhật Tân, huyện Tiên Lữ
• 1.6.4. Bài học kinh nghiệm rút ra trong thực hiện pháp luật về dân chủ ở cơ sở đối với huyện Kim Động
• 2. Chương 2: CÁC YẾU TỐ ẢNH HƯỞNG VÀ THỰC TRẠNG THỰC HIỆN PHÁP LUẬT VỀ DÂN CHỦ Ở CẤP XÃ TRÊN ĐỊA BÀN HUYỆN KIM ĐỘNG
• 2.1. Các yếu tố ảnh hưởng đến thực hiện pháp luật về dân chủ ở xã trên địa bàn huyện Kim Động
• 2.1.1. Hệ thống pháp luật về thực hiện dân chủ hiện nay
• 2.1.2. Điều kiện tự nhiên và dân cư
• 2.1.3. Điều kiện kinh tế - xã hội
• 2.2. Thực trạng thực hiện pháp luật về dân chủ ở cấp xã trên địa bàn huyện Kim Động
• 2.2.1. Tình hình triển khai thực hiện pháp luật về dân chủ ở xã
• 2.2.2. Kết quả thực hiện pháp luật về dân chủ ở xã
• 2.2.3. Nguyên nhân của những kết quả đạt được
• 2.2.4. Đánh giá chung
• 2.3. Những hạn chế, nguyên nhân trong quá trình thực hiện pháp luật về dân chủ ở xã trên địa bàn huyện Kim Động
• 2.3.1. Nguyên nhân của những hạn chế
• 3. Chương 3: QUAN ĐIỂM VÀ GIẢI PHÁP TĂNG CƯỜNG THỰC HIỆN PHÁP LUẬT VỀ DÂN CHỦ Ở CẤP XÃ TRÊN ĐỊA BÀN HUYỆN KIM ĐỘNG
• 3.1. Các quan điểm về tăng cường thực hiện pháp luật về dân chủ ở xã, phường, thị trấn
• 3.1.1. Thực hiện pháp luật về dân chủ ở xã, thị trấn phải trên cơ sở chủ trương, chính sách của Đảng về dân chủ nói chung và dân chủ ở xã, phường, thị trấn nói riêng
• 3.1.2. Hệ thống chính trị và các tầng lớp nhân dân phải có vị trí, vai trò quan trọng việc thực hiện pháp luật dân chủ ở xã
• 3.1.3. Mở rộng dân chủ phải bảo đảm trật tự, kỷ cương, trong khuôn khổ Hiến pháp và pháp luật
• 3.1.4. Thực hiện pháp luật dân chủ ở xã gắn với đẩy mạnh học tập và làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh và các phong trào thi đua yêu nước
• 3.1.5. Phát huy vai trò làm chủ của nhân dân trong phòng, chống quan liêu, tham nhũng, lãng phí, tiêu cực ở cơ sở
• 3.2. Các giải pháp nâng cao hiệu quả thực hiện pháp luật về dân chủ ở cấp xã trên địa bàn huyện Kim Động
• 3.2.1. Kiến nghị cấp có thẩm quyền trong việc hoàn thiện pháp luật về thực hiện dân chủ ở xã, phường, thị trấn
• 3.2.2. Tăng cường sự lãnh đạo của cấp ủy Đảng
• 3.2.3. Đẩy mạnh công tác tuyên truyền, phổ biến, giáo dục pháp luật về dân chủ ở cơ sở
• 3.2.4. Nâng cao chất lượng hoạt động của chính quyền xã
• 3.2.5. Phát huy vai trò của Mặt trận tổ quốc và các đoàn thể chính trị - xã hội và các tổ chức xã hội khác
• 3.2.6. Phát huy mạnh mẽ quyền làm chủ của nhân dân
• 3.2.7. Xây dựng đội ngũ cán bộ, công chức cấp xã có đủ phẩm chất, năng lực
• 3.2.8. Tăng cường kiểm tra, giám sát việc thực hiện pháp luật về dân chủ ở xã
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về thực hiện pháp luật về dân chủ cơ sở tại huyện Kim Động Hưng Yên

Huyện Kim Động, tỉnh Hưng Yên, là một trong những địa phương điển hình trong việc thực hiện pháp luật về dân chủ cơ sở. Việc thực hiện này không chỉ thể hiện quyền làm chủ của nhân dân mà còn góp phần nâng cao chất lượng quản lý nhà nước tại địa phương. Theo tư tưởng Hồ Chí Minh, dân chủ là quyền của nhân dân, và việc thực hiện pháp luật về dân chủ ở cơ sở là một trong những nhiệm vụ quan trọng của chính quyền địa phương.

1.1. Khái niệm và vai trò của dân chủ cơ sở

Dân chủ cơ sở được hiểu là quyền lực thuộc về nhân dân tại các địa phương. Nó không chỉ là một khái niệm pháp lý mà còn là một thực tiễn sống động, giúp người dân tham gia vào các quyết định liên quan đến cuộc sống của họ.

1.2. Lịch sử phát triển pháp luật về dân chủ ở Việt Nam

Từ năm 1945 đến nay, pháp luật về dân chủ đã trải qua nhiều giai đoạn phát triển. Các văn bản pháp lý như Chỉ thị số 30-CT/TW và Pháp lệnh số 34/2007/PL-UBTVQH11 đã tạo nền tảng cho việc thực hiện dân chủ ở cơ sở.

II. Những thách thức trong thực hiện pháp luật về dân chủ tại huyện Kim Động

Mặc dù đã có nhiều nỗ lực trong việc thực hiện pháp luật về dân chủ cơ sở, huyện Kim Động vẫn đối mặt với nhiều thách thức. Những hạn chế trong nhận thức của cán bộ, công chức và sự tham gia của người dân là những vấn đề cần được giải quyết.

2.1. Nhận thức của cán bộ và công chức về dân chủ

Nhiều cán bộ, công chức chưa nhận thức đầy đủ về tầm quan trọng của việc thực hiện dân chủ. Điều này dẫn đến việc thực hiện còn hình thức và thiếu hiệu quả.

2.2. Sự tham gia của người dân trong quản lý nhà nước

Người dân chưa thực sự tham gia vào các quyết định của chính quyền. Việc thiếu thông tin và cơ chế tham gia là nguyên nhân chính dẫn đến tình trạng này.

III. Phương pháp nâng cao hiệu quả thực hiện pháp luật về dân chủ ở Kim Động

Để nâng cao hiệu quả thực hiện pháp luật về dân chủ cơ sở, huyện Kim Động cần áp dụng các phương pháp cụ thể. Việc tăng cường tuyên truyền và giáo dục pháp luật là rất cần thiết.

3.1. Tăng cường công tác tuyên truyền về dân chủ

Cần có các chương trình tuyên truyền sâu rộng về dân chủ để nâng cao nhận thức của người dân và cán bộ, công chức.

3.2. Cải thiện cơ chế tham gia của người dân

Cần xây dựng các cơ chế để người dân có thể tham gia trực tiếp vào các quyết định của chính quyền, từ đó phát huy quyền làm chủ của nhân dân.

IV. Kết quả thực hiện pháp luật về dân chủ tại huyện Kim Động

Việc thực hiện pháp luật về dân chủ cơ sở tại huyện Kim Động đã đạt được nhiều kết quả tích cực. Sự tham gia của người dân trong các hoạt động của chính quyền đã được cải thiện đáng kể.

4.1. Những thành tựu đạt được

Huyện Kim Động đã có nhiều thành tựu trong việc thực hiện dân chủ như tăng cường sự minh bạch trong quản lý nhà nước và nâng cao chất lượng dịch vụ công.

4.2. Những bài học kinh nghiệm

Các bài học kinh nghiệm từ việc thực hiện pháp luật về dân chủ ở Kim Động có thể áp dụng cho các địa phương khác, giúp nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước.

V. Kết luận và hướng phát triển tương lai về dân chủ cơ sở

Việc thực hiện pháp luật về dân chủ cơ sở tại huyện Kim Động cần được tiếp tục đẩy mạnh. Hướng phát triển tương lai cần tập trung vào việc nâng cao nhận thức và trách nhiệm của các cấp chính quyền.

5.1. Định hướng phát triển trong tương lai

Cần có các chính sách cụ thể để phát huy quyền làm chủ của nhân dân, từ đó xây dựng một chính quyền trong sạch, vững mạnh.

5.2. Tầm quan trọng của việc thực hiện dân chủ

Việc thực hiện dân chủ không chỉ là trách nhiệm của chính quyền mà còn là quyền lợi của mỗi công dân, góp phần xây dựng một xã hội công bằng và văn minh.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Thực hiện pháp luật về dân chủ ở cơ sở là một trong những trụ cột quan trọng nhằm bảo đảm quyền lực nhà nước thuộc về nhân dân trong tiến trình xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam. Theo số liệu thống kê dân số, khu vực nông thôn chiếm tới 70% tổng dân số cả nước và khoảng 75% lực lượng lao động xã hội. Do đó, cấp xã chính là địa bàn trực tiếp, nơi mọi chủ trương của Đảng và chính sách của Nhà nước được hiện thực hóa sâu rộng nhất. Tuy nhiên, việc đưa phương châm "dân biết, dân bàn, dân làm, dân kiểm tra" vào đời sống hàng ngày vẫn đối mặt với nhiều khó khăn, đặc biệt là tình trạng thực hiện mang tính hình thức, thiếu tính thực chất tại nhiều địa phương.

Nghiên cứu tập trung giải quyết vấn đề lý luận và thực tiễn thi hành Pháp lệnh số 34/2007/PL-UBTVQH11 tại huyện Kim Động, tỉnh Hưng Yên. Đây là địa bàn có diện tích tự nhiên 114,684 km2 với quy mô dân số đạt 122.935 người (mật độ 1.071 người/km2) gồm 18 xã và 1 thị trấn. Mục tiêu nghiên cứu cụ thể là làm rõ cơ sở lý luận về thực hiện pháp luật dân chủ xã, đánh giá thực trạng triển khai trong giai đoạn 2007-2015, chỉ rõ các tồn tại và nguyên nhân cốt lõi, từ đó đề xuất hệ thống giải pháp nâng cao hiệu lực quản lý nhà nước tại địa phương. Ý nghĩa của công trình thể hiện ở việc lượng hóa các chỉ số thực thi, hướng tới mục tiêu nâng cao tỷ lệ người dân tham gia quyết định các vấn đề địa phương lên trên 85%, đồng thời giảm thiểu trên 80% tình trạng khiếu kiện đất đai vượt cấp và phát huy hiệu quả hoạt động của 84 làng văn hóa trên toàn địa bàn huyện.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn vận dụng nền tảng tư tưởng Hồ Chí Minh về dân chủ với hai mệnh đề cốt lõi: "Dân là chủ" (xác lập vị thế, quyền lợi) và "Dân làm chủ" (xác lập nghĩa vụ, năng lực hành động). Hồ Chí Minh khẳng định thực hành dân chủ chính là "chìa khóa vạn năng" để tháo gỡ mọi khó khăn trong công tác lãnh đạo và quản trị xã hội. Bên cạnh đó, nghiên cứu dựa trên lý thuyết Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa và quan điểm của Đảng Cộng sản Việt Nam về cơ chế "Đảng lãnh đạo, Nhà nước quản lý, Nhân dân làm chủ" được thể chế hóa xuyên suốt từ Chỉ thị số 30-CT/TW năm 1998 đến Hiến pháp năm 2013 và Pháp lệnh số 34/2007/PL-UBTVQH11 với 6 chương và 28 điều quy định chi tiết.

Các khái niệm chính được làm rõ trong công trình bao gồm:

1. Pháp luật về dân chủ cơ sở: Hệ thống các quy phạm pháp luật do Nhà nước ban hành nhằm điều chỉnh các quan hệ xã hội phát sinh giữa chính quyền địa phương và nhân dân trong việc thực hiện quyền làm chủ.
2. Thực hiện pháp luật về dân chủ: Quá trình hoạt động có mục đích làm cho các quy định dân chủ đi vào đời sống thực tế thông qua bốn hình thức: tuân thủ pháp luật, chấp hành pháp luật, sử dụng pháp luật và áp dụng pháp luật.
3. Dân chủ trực tiếp và dân chủ đại diện: Hai phương thức cơ bản để nhân dân thực thi quyền lực, trong đó dân chủ trực tiếp tại cấp xã cho phép cử tri trực tiếp bàn bạc, biểu quyết và giám sát các công việc của cộng đồng thôn, xóm.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng nguồn dữ liệu đa tầng kết hợp giữa dữ liệu thứ cấp (báo cáo tổng kết công tác tư pháp, nội vụ, thanh tra của UBND huyện Kim Động giai đoạn 2007-2014) và dữ liệu sơ cấp thu thập từ thực địa. Cỡ mẫu khảo sát được xác định là 350 phiếu điều tra xã hội học, phân bổ gồm 70 cán bộ, công chức cấp xã và 280 cử tri đại diện hộ gia đình tại 4 địa bàn trọng điểm: xã Chính Nghĩa, xã Toàn Thắng, xã Nghĩa Dân và thị trấn Lương Bằng.

Phương pháp chọn mẫu phân tầng ngẫu nhiên được lựa chọn nhằm bảo đảm tính đại diện toàn diện giữa các xã thuần nông nghiệp và các địa bàn có tốc độ đô thị hóa, thương mại hóa cao. Lý do lựa chọn phương pháp phân tích tài liệu, phương pháp so sánh luật học kết hợp điều tra thống kê mô tả là nhằm lượng hóa chính xác mức độ hiểu biết pháp luật của nhân dân, nhận diện những điểm nghẽn thể chế và đo lường khoảng cách giữa quy định văn bản với hành vi thực tế của bộ máy chính quyền cơ sở. Toàn bộ quá trình thu thập và xử lý số liệu được triển khai chặt chẽ trong giai đoạn nghiên cứu 2014-2015.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, về mức độ công khai thông tin (Dân biết): Khoảng 85% các chủ trương, kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội và dự toán ngân sách xã đã được chính quyền niêm yết tại trụ sở UBND và phát trên hệ thống truyền thanh. Tuy nhiên, đối với các lĩnh vực nhạy cảm như quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất chi tiết và phương án đền bù giải phóng mặt bằng, tỷ lệ người dân thực sự tiếp cận và nắm rõ thông tin chỉ đạt khoảng 42%.

Thứ hai, về mức độ tham gia và quyết định trực tiếp (Dân bàn, Dân làm): Nhân dân tại các xã đã phát huy quyền làm chủ trong các phong trào xây dựng nông thôn mới. Tỷ lệ cử tri tham gia bàn bạc và tự nguyện đóng góp kinh phí đạt sự đồng thuận rất cao, tiêu biểu như mô hình thôn Bãi Sậy 3 (xã Tân Dân) đã vận động nhân dân đóng góp kinh phí và ngày công thi công 5.125m đường bê tông với 2.000 m3 vật liệu trị giá trên 1 tỷ đồng. Toàn huyện có 84/104 làng đạt danh hiệu làng văn hóa và tỷ lệ gia đình văn hóa đạt 93,2%.

Thứ ba, về năng lực kiểm tra, giám sát (Dân kiểm tra): Ban Thanh tra nhân dân và Ban Giám sát đầu tư cộng đồng đã được kiện toàn tại 100% các xã, thị trấn. Các ban này đã tiến hành giám sát hàng chục công trình hạ tầng, phát hiện và kiến nghị khắc phục kịp thời hơn 15% các sai sót kỹ thuật trong quá trình thi công mương máng, đường giao thông nội đồng. Dù vậy, khoảng 30% người dân được khảo sát cho rằng việc tiếp thu, giải quyết kiến nghị sau giám sát ở một số địa phương còn chậm trễ.

Thảo luận kết quả

Dữ liệu khảo sát thực tế có thể được tổng hợp trực quan qua bảng phân tích cơ cấu thực hiện pháp luật và biểu đồ cột so sánh tỷ lệ tham gia giữa các nhóm nội dung:

Bảng 1: Đánh giá mức độ thực hiện các hình thức dân chủ tại địa bàn khảo sát

Hình thức thực hiện	Tỷ lệ cán bộ đánh giá tốt	Tỷ lệ người dân đánh giá tốt	Điểm nghẽn chính
Công khai (Dân biết)	92,5%	61,4%	Thông tin đất đai chưa chi tiết
Bàn và quyết định	88,6%	76,8%	Chưa đa dạng hóa hình thức họp
Tham gia ý kiến	81,0%	52,3%	Thời gian lấy ý kiến còn ngắn
Giám sát (Dân kiểm tra)	78,2%	48,5%	Năng lực ban thanh tra hạn chế

Biểu đồ phân tích cho thấy sự chênh lệch rõ rệt giữa nhận thức của chính quyền và thụ hưởng thực tế của cử tri. Nguyên nhân của những hạn chế trên bắt nguồn từ việc trình độ chuyên môn của đội ngũ cán bộ, công chức cấp xã chưa đồng đều; tỷ lệ cán bộ có văn bằng cử nhân luật chính quy chỉ chiếm dưới 35%, dẫn đến lúng túng trong quy trình xử lý thủ tục hành chính. Mặt khác, thói quen tâm lý nể nang, ngại va chạm cùng với tư tưởng "phép vua thua lệ làng" vẫn tồn tại ở một số dòng họ, gây cản trở quyền dân chủ trực tiếp.

Kết quả này hoàn toàn tương đồng với các luận điểm khoa học của các nhà nghiên cứu đầu ngành khi khẳng định rằng dân chủ cơ sở không thể thực chất nếu thiếu sự minh bạch thông tin và năng lực phản biện độc lập của Mặt trận Tổ quốc cùng các đoàn thể nhân dân.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Hoàn thiện thể chế và chuẩn hóa quy trình thực hiện dân chủ: HĐND và UBND huyện Kim Động phối hợp với Sở Tư pháp ban hành cẩm nang hướng dẫn chuẩn hóa 100% quy trình niêm yết công khai thông tin đất đai, quy hoạch và ngân sách xã. Mục tiêu trong giai đoạn 2016-2018 là nâng tỷ lệ người dân tiếp cận thông tin các dự án quy hoạch lên trên 80%, bảo đảm thời gian niêm yết tối thiểu 30 ngày trước khi ban hành quyết định chính thức.
2. Nâng cao năng lực và đạo đức công vụ cho đội ngũ công chức xã: Phòng Nội vụ huyện chủ trì xây dựng đề án đào tạo chuyên sâu nghiệp vụ tư pháp - hộ tịch, địa chính - xây dựng cho 100% cán bộ công chức 18 xã và thị trấn. Phấn đấu đến năm 2020, nâng tỷ lệ cán bộ chuyên trách có trình độ đại học chuyên ngành luật và quản lý nhà nước lên trên 60%, loại bỏ triệt để thái độ cửa quyền, hách dịch trong giao tiếp với nhân dân.
3. Đổi mới công tác tuyên truyền và nhân rộng mô hình Tổ dân vận: Ban Dân vận Huyện ủy cùng Ủy ban Mặt trận Tổ quốc huyện triển khai nhân rộng mô hình Tổ dân vận 7 thành viên (học tập từ mô hình điểm thôn Bãi Sậy 3) tới 100% các thôn, khu dân cư trong toàn huyện giai đoạn 2016-2017. Tăng thời lượng phát thanh phổ biến pháp luật lên tối thiểu 3 buổi/tuần trên hệ thống loa truyền thanh cơ sở.
4. Tăng cường kiểm tra, giám sát và phát huy vai trò Ban Thanh tra nhân dân: Ủy ban Mặt trận Tổ quốc cấp xã chủ trì tập huấn nghiệp vụ giám sát cộng đồng định kỳ hàng năm; tiến hành giám sát độc lập 100% các dự án đầu tư công trên địa bàn xã. Chủ tịch UBND xã phải duy trì nghiêm túc lịch tiếp công dân định kỳ, giải quyết dứt điểm trên 95% đơn thư khiếu nại, tố cáo phát sinh ngay tại cơ sở, triệt tiêu nguy cơ khiếu kiện đông người vượt cấp.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

• Cán bộ lãnh đạo và công chức chính quyền cấp cơ sở (xã, phường, thị trấn): Luận văn cung cấp khung hướng dẫn chuẩn mực về trình tự niêm yết thông tin, phương pháp lấy ý kiến nhân dân và quy trình giải quyết đơn thư khiếu nại, giúp nâng cao hiệu quả quản trị công và hạn chế sai phạm hành chính.
• Cán bộ Mặt trận Tổ quốc và các đoàn thể chính trị - xã hội: Cung cấp tài liệu nghiệp vụ thực tế về phương pháp thành lập, vận hành mô hình Tổ dân vận điểm, kỹ năng điều phối hoạt động của Ban Thanh tra nhân dân và Ban Giám sát đầu tư của cộng đồng.
• Học viên cao học, giảng viên và nhà nghiên cứu chuyên ngành Luật học: Cung cấp nguồn tư liệu lý luận có hệ thống về pháp luật dân chủ cơ sở, phương pháp luận nghiên cứu xã hội học pháp luật và hệ thống số liệu khảo sát thực tế tại tỉnh Hưng Yên.
• Trưởng thôn, Tổ trưởng tổ dân phố và người dân địa phương: Đóng vai trò như cẩm nang pháp lý bỏ túi giúp cử tri nắm vững quyền và nghĩa vụ công dân, quy trình tham gia xây dựng hương ước làng văn hóa và cách thức giám sát các công trình hạ tầng nông thôn mới.

Câu hỏi thường gặp

Pháp lệnh số 34/2007/PL-UBTVQH11 quy định những nội dung nào nhân dân được bàn và quyết định trực tiếp? Nhân dân được bàn và quyết định trực tiếp chủ trương, mức đóng góp kinh phí xây dựng cơ sở hạ tầng, các công trình phúc lợi công cộng trong phạm vi thôn, xã. Ví dụ thực tế tại thôn Bãi Sậy 3, nhân dân đã tự nguyện họp bàn, biểu quyết đồng thuận 100% để thi công 5.125m đường giao thông với tổng giá trị đóng góp trên 1 tỷ đồng.

Vai trò của Ban Giám sát đầu tư cộng đồng được thể hiện như thế nào trong xây dựng nông thôn mới? Ban Giám sát đầu tư cộng đồng đại diện cho cử tri theo dõi trực tiếp các thông số kỹ thuật, tiến độ thi công và việc sử dụng vật liệu tại các công trình công cộng. Nhờ hoạt động giám sát chặt chẽ này, 100% các công trình giao thông và nhà văn hóa tại các xã điểm như Tuy Lộc, Nhật Tân đều bảo đảm chất lượng nghiệm thu, không xảy ra thất thoát vốn.

Đâu là rào cản lớn nhất trong việc thực thi quyền dân chủ của người dân tại cấp xã hiện nay? Rào cản lớn nhất là năng lực chuyên môn của một bộ phận công chức xã còn hạn chế (dưới 35% có bằng cử nhân luật chính quy) kết hợp với tâm lý e ngại va chạm của người dân nông thôn. Điều này khiến các cuộc họp lấy ý kiến về quy hoạch đất đai và ngân sách ở một số nơi còn mang tính hình thức, chiếu lệ.

Mô hình Tổ dân vận tại thôn Bãi Sậy 3 mang lại bài học kinh nghiệm gì cho các địa phương khác? Mô hình khẳng định tính hiệu quả của cơ cấu 7 thành viên do Bí thư Chi bộ làm tổ trưởng, kết hợp chặt chẽ với Ban công tác Mặt trận. Tổ dân vận đã trực tiếp đối thoại, thuyết phục 425 hộ dân tự nguyện tháo dỡ công trình, hiến đất làm đường mà không phát sinh bất kỳ tranh chấp hay khiếu nại nào.

Làm cách nào để ngăn chặn tình trạng khiếu kiện đất đai phức tạp tại chính quyền cơ sở? Chính quyền xã phải thực hiện công khai 100% phương án bồi thường, mốc giới quy hoạch và tổ chức đối thoại trực tiếp trước khi giải phóng mặt bằng. Điển hình tại xã Nhật Tân, nhờ công khai minh bạch toàn bộ dự án đường nối cao tốc, 100% số hộ gia đình đã tự nguyện bàn giao mặt bằng đúng tiến độ.

Kết luận

• Luận văn đã hệ thống hóa và làm sâu sắc thêm cơ sở lý luận về thực hiện pháp luật dân chủ cơ sở dựa trên tư tưởng Hồ Chí Minh và Hiến pháp năm 2013.
• Phản ánh toàn diện bức tranh thực tiễn thi hành Pháp lệnh số 34/2007/PL-UBTVQH11 tại 18 xã và 1 thị trấn thuộc huyện Kim Động với hệ thống dữ liệu khảo sát 350 mẫu thực chứng.
• Đúc kết thành công các bài học kinh nghiệm quý báu từ các mô hình điểm trong phong trào xây dựng nông thôn mới và tổ dân vận cơ sở.
• Đề xuất đồng bộ 4 nhóm giải pháp đột phá, tập trung nâng cao tỷ lệ cán bộ có trình độ cử nhân luật lên trên 60% và chuẩn hóa quy trình tiếp công dân, giám sát cộng đồng.
• Định hình lộ trình hành động giai đoạn 2016-2020 nhằm hiện thực hóa mục tiêu 100% các xã thuộc huyện Kim Động giữ vững ổn định an ninh chính trị và đạt chuẩn nông thôn mới bền vững. Luận văn là tài liệu tham khảo có giá trị học thuật và ứng dụng thực tiễn cao cho các cơ quan quản trị nhà nước cấp huyện và cơ sở.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Một số vấn đề lý luận về thực hiện pháp luật về dân chủ ở xã. Chương 2: Thực trạng thực hiện pháp luật về dân chủ ở xã trên địa bàn huyện Kim Động, tỉnh Hưng Yên. Chương 3: Quan điểm và giải pháp tăng cường thực hiện pháp luật về dân chủ ở xã trên địa bàn huyện Kim Động, tỉnh Hưng Yên. 6 Chƣơng 1 MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ THỰC HIỆN PHÁP LUẬT VỀ DÂN CHỦ Ở CẤP XÃ 1.

Khái niệm, quan điểm về dân chủ trong tƣ tƣởng Hồ Chí Minh 1. Khái niệm * Dân chủ và các hình thức của dân chủ - Khái niệm dân chủ Thuật ngữ "dân chủ" ra đời sớm vào thế kỷ thứ VII-VI (TCN), người đầu tiên đặt nền móng cho nguyên lý này là nhà triết học cổ đại Xôlông. Theo tiếng Hy Lạp thì "dân chủ" là một từ ghép của hai từ Demos (người bình dân) và Kratos (quyền lực). Như vậy, với nguyên nghĩa của từ dân chủ có nghĩa là quyền lực thuộc về nhân dân, quyền lực của nhân dân.

Có nhiều quan niệm khác nhau về dân chủ. Có quan niệm cho rằng dân chủ như một dòng sông chảy xuyên suốt lịch sử, kể cả khi trong đời sống xã hội trước đây chưa xuất hiện và sau này không còn giai cấp, Nhà nước, vì thế, có một nền dân chủ chung cho toàn nhân loại và dân chủ là một phạm trù vĩnh viễn. Quan niệm khác lại hiểu dân chủ là một thể chế chính trị, một hình thức Nhà nước, ra đời và tồn tại gắn với sự hiện diện của một giai cấp và Nhà nước nhất định, do đó, nó là một phạm trù lịch sử mang tính giai cấp. Một số học giả lại cho rằng dân chủ là một phạm trù lịch sử, gắn với giai cấp khi nó là một hình thức Nhà nước và dân chủ là một phạm trù vĩnh viễn không nhất thiết phải gắn với giai cấp khi nó là một kiểu tổ chức quản lý xã hội.

Từ góc độ khái quát nhất có thể hiểu dân chủ là một phương thức cầm quyền mà cho phép các cá nhân, các nhóm và tất cả các chủ thể khác nhau trong xã hội có những cơ hội bình đẳng để tham gia các tiến trình và hoạt động chính trị một cách đầy đủ và thực sự. 7 Trong chế độ xã hội chủ nghĩa, dân chủ là mục tiêu và nguyên tắc trong mọi hoạt động xã hội mà giai cấp công nhân và chính đảng tiền phong của nó phải quán triệt, chỉ đạo thực hiện nhằm hiện thực hóa quyền làm chủ của nhân dân vào cuộc sống. Dân chủ xã hội chủ nghĩa là đỉnh cao của nền dân chủ, vì các nền dân chủ trước đó đều là dân chủ cho giai cấp thiểu số trong xã hội, dân chủ mang bản chất giai cấp sâu sắc. Trong đó, con người là thành viên của xã hội có đầy đủ tư cách công dân - đó là quyền làm chủ của nhân dân trên cơ sở là tất cả quyền lực nhà nước thuộc về nhân dân, dân là gốc, dân là chủ, dân làm chủ.

- Các hình thức của dân chủ Hình thức dân chủ là toàn bộ các phương pháp, cách thức thực hiện quyền làm chủ của nhân dân. Hai hình thức của dân chủ, đó là dân chủ đại diện và dân chủ trực tiếp. Dân chủ đại điện là một thể thức dân chủ, trong đó nhân dân thực hiện chủ quyền của mình qua khâu trung gian của những đại diện được chọn bằng phương pháp bầu cử. Phương pháp này được áp dụng rộng rãi trong chế độ tư bản và trong chủ nghĩa xã hội.

Vì thế cho nên, các nhà tư bản hoặc xã hội chủ nghĩa phần lớn chỉ tổ chức theo chính thể cộng hòa mà không được tổ chức theo một loại chính thể nào khác. Dân chủ trực tiếp là hình thức qua đó bằng hành vi của mình nhân dân trực tiếp thực hiện quyền dân chủ. Về nguyên tắc, dân chủ trực tiếp được hiểu là dân tự mình quyết định các vấn đề của nhà nước và xã hội. Cao nhất của dân chủ trực tiếp là hình thức trưng cầu ý dân.

Những hình thức thấp hơn của nó là các hình thức dân chủ như người dân được bàn bạc về các công việc của Nhà nước và của cộng đồng dân cư; được bàn và quyết định những vấn đề ở cơ sở; nhân dân trực tiếp kiểm tra, giám sát hoạt động của cơ quan nhà nước nhất là ở cơ sở. 8 Ở nước ta, nhân dân thực hiện quyền lực nhà nước bằng dân chủ trực tiếp, bằng dân chủ đại diện thông qua Quốc hội, Hội đồng nhân dân và thông qua các cơ quan khác của Nhà nước theo quy định tại Điều 6 của Hiến pháp năm 2013. Nhìn chung, dân chủ được tiến hành bằng hình thức nào cũng phải đảm bảo yêu cầu, nguyên tắc của pháp chế xã hội chủ nghĩa, tuân thủ nghiêm túc Hiến pháp, pháp luật và giữ vững đường lối của Đảng, tăng cường khối đại đoàn kết toàn dân, phát huy sức mạnh, trí tuệ của nhân dân để ngày càng thu hút đông đảo nhân dân tham gia vào quản lý nhà nước, quản lý xã hội. Quan điểm của Hồ Chí Minh về dân chủ Kế thừa tư tưởng của chủ nghĩa Mác - Lênin, kết hợp với giá trị truyền thống của dân tộc, Hồ Chí Minh đã tiếp cận và lý giải khái niệm "dân chủ" một cách đơn giản, nhưng hết sức cô đọng và điều quan trọng là mọi người (đặc biệt là người dân) dễ hiểu, dễ thực hiện, dễ kiểm soát.

Người nói: "Chế độ ta là chế độ dân chủ. Tức là dân làm chủ" [50, tr. “Nước ta là nước dân chủ, địa vị cao nhất là dân, vì dân là chủ” [46, tr. 515] Như vậy, "dân là chủ" và "dân làm chủ" là cốt lõi trong khái niệm "dân chủ" mà Hồ Chí Minh giải thích.

Quan điểm "dân là chủ", "dân làm chủ" là quan điểm nhất quán trong tư tưởng Hồ Chí Minh về xây dựng một chế độ xã hội mới, một nhà nước kiểu mới ở Việt Nam, mà trong đó địa vị của người dân từ một người dân mất nước (nô lệ) trở thành chủ nhân của xã hội với tư cách là một "công dân" và nhà nước đó đã bảo đảm quyền "là chủ" đó của công dân để họ trở thành người "làm chủ" trong việc xây dựng nhà nước và xã hội. Do vậy, thực hành dân chủ (biến dân chủ trở thành hiện thực) được Hồ Chí Minh xem như là chiếc "chìa khóa vạn năng" để đi đến thành công. Theo Người quyền lực của nhà nước là của nhân dân, Nhà nước là của dân, do dân, vì dân. Trong tổ chức bộ máy Nhà nước có thang, bậc, quyền hạn 9 khác nhau nhưng đều là một công cụ thể hiện quyền lực nhân dân.

Cán bộ từ trên xuống dưới làm đầy tớ cho nhân dân, phải xứng đáng là người công bộc trung thành của nhân dân; “dân chủ là bản chất của chế độ xã hội chủ nghĩa, là mục tiêu và động lực của phát triển xã hội, dân chủ là dân là chủ và dân làm chủ; thực hiện dân chủ là chìa khóa vạn năng có thể giải quyết mọi khó khăn để giành thắng lợi” [51, tr. Cùng với việc xây dựng chế độ dân chủ, Hồ Chí Minh rất quan tâm đến việc xây dựng nhà nước pháp quyền của dân, do dân và vì dân vì Người cho rằng đây là nhiệm vụ cực kỳ quan trọng, là cơ sở pháp lý cho việc đảm bảo quyền làm chủ của nhân dân trong thực tế. “Lực lượng toàn dân là lực lượng vĩ đại hơn hết”, “không ai chiến thắng được lực lượng đó” [52, tr. Người đã sớm nhận thức được sức mạnh của quần chúng nhân dân, coi trọng dân, lấy dân làm gốc và đã nhắc nhở cán bộ, đảng viên: "dân chúng đồng lòng việc gì cũng làm được, dân chúng không ủng hộ, việc gì làm cũng không nên" [50, tr.

Chủ tịch Hồ Chí Minh luôn nhắc chúng ta: Nước lấy dân làm gốc, dân lấy cuộc sống làm đầu, chế độ ta là chế độ của dân, do dân. Dân theo Đảng đứng lên đánh đuổi kẻ thù giành lấy chính quyền mà có được. Các cấp chính quyền và đoàn thể từ trung ương đến địa phương, cơ sở là do nhân dân bầu cử ra. Do vậy, mỗi cán bộ phải vì dân, hết lòng phục vụ mang lại cuộc sống ấm no, hạnh phúc cho nhân dân.

Theo người phương thức cơ bản của dân chủ cơ sở là “dân biết, dân làm, dân bàn, dân kiểm tra”. Trong bầu trời không có gì quý bằng nhân dân. Trên thế giới không có sức mạnh nào bằng sức mạnh đoàn kết của nhân dân; dân chủ nghĩa là dân là chủ và dân làm chủ. Thực hiện tư tưởng, quan điểm của Hồ Chí Minh về dân chủ và vai trò của dân chủ trong tất cả các lĩnh vực của đời sống xã hội, Đảng Cộng sản Việt Nam luôn coi dân chủ là một nội dung quan trọng trong xây dựng, chỉ đạo 10 thực hiện đường lối, chính sách của Đảng.

Mở rộng dân chủ xã hội chủ nghĩa, phát huy quyền làm chủ của nhân dân, vừa là mục tiêu, vừa là động lực để nhân dân vượt qua khó khăn, thực hiện thắng lợi mọi nhiệm vụ cách mạng, lại vừa là bản chất, là đặc trưng của chế độ mới. Sau Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ VI của Đảng, trong công cuộc đổi mới đất nước, Đảng ta đã triển khai mạnh mẽ sự nghiệp dân chủ hóa trên các lĩnh vực tư tưởng, chính trị, đặc biệt là dân chủ trong lĩnh vực kinh tế, trao cho nhân dân quyền chủ động sản xuất kinh doanh, chủ động cải thiện đời sống của mình. Dân chủ hóa đời sống xã hội đã khơi nguồn sáng tạo cho nhân dân trong lao động, sản xuất, tham gia xây dựng Nhà nước của dân, do dân, vì dân. Vì vậy, các nhiệm kỳ Đại hội VII, Đại hội VIII, Đại hội IX, Đại hội X, Đại hội XI đã giành sự chú ý quan tâm nhiều đến vấn đề dân chủ và đặt ra một cách dứt khoát mục tiêu xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa, Nhà nước của dân, do dân, vì dân.

Nhằm phát huy quyền làm chủ của nhân dân trong sự nghiệp đổi mới nói chung và xây dựng Nhà nước nói riêng. Dưới sự lãnh đạo của Đảng, Nhà nước đã ban hành nhiều văn bản pháp luật về dân chủ. Đây là một chủ trương đúng đắn, kịp thời, phù hợp với xu thế phát triển, đáp ứng nguyện vọng của nhân dân, thể hiện ý thức trách nhiệm cao của Đảng, của Nhà nước trước nhân dân và xã hội.