phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo và phụ lục, luận văn gồm 2 chƣơng, 4 tiết. 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Chƣơng 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ CHUNG VỀ DÂN CHỦ CẤP CƠ SỞ VÀ CÁC YẾU TỐ TÁC ĐỘNG ĐẾN DÂN CHỦ CẤP CƠ SỞ Ở TỈNH NINH BÌNH 1. Dân chủ xã hội chủ nghĩa và dân chủ cấp cơ sở 1. Dân chủ xã hội chủ nghĩa Thuật ngữ dân chủ có gốc từ tiếng Hy lạp cổ: Demokratos đƣợc ghép từ hai chữ demos có nghĩa là dân chúng, nhân dân và kratos có nghĩa là quyền lực.
Và nghĩa khởi thủy của dân chủ là quyền lực thuộc về nhân dân. Cho đến ngày nay, cùng với lịch sử phát triển của xã hội, thuật ngữ dân chủ đƣợc dùng với nhiều nội dung khác nhau, tùy theo từng góc độ tiếp cận nhất định. Ở góc độ chính trị - xã hội, dân chủ là một hiện tƣợng chính trị - xã hội, gắn liền với nhà nƣớc, dân chủ cũng dùng để chỉ một hình thức tổ chức nhà nƣớc. Ở góc độ văn hóa, dân chủ là một hiện tƣợng, một yếu tố cấu thành đời sống văn hóa của xã hội - văn hóa dân chủ.
Dân chủ còn đƣợc xem xét nhƣ một giá trị xã hội, mọi cuộc đấu tranh giành dân chủ đều hƣớng tới giải phóng con ngƣời, nâng cao vị trí của con ngƣời trong lịch sử, hình thành và phát triển ở con ngƣời ý thức, năng lực làm chủ xã hội. Do vậy, dân chủ là một lý tƣởng nhân đạo, một giá trị nhân văn. Quan niệm của chủ nghĩa Mác - Lênin, dân chủ nghĩa là quyền lực thuộc về nhân dân; dân chủ là hình thức tổ chức của các xã hội có giai cấp và đấu tranh giai cấp, một hình thức nhà nƣớc. Với tính cách là một hình thức tổ chức nhà nƣớc, dân chủ là sự thống nhất biện chứng của hai mặt.
Thứ nhất, dân chủ đảm bảo quyền lực cho giai cấp thống trị xã hội, giai cấp mà nó đại diện. Thứ hai, dân chủ cũng chính là thực hiện chuyên chính với các lực lƣợng đối lập. Dân chủ và chuyên chính là hai mặt thống nhất trong bất cứ một hình thức nhà nƣớc nào. Theo cách tiếp cận này, dân chủ là một phạm trù 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com lịch sử.
Dân chủ ra đời, tồn tại và phát triển trong một giai đoạn lịch sử nhất định, khi xã hội có sự phân chia giai cấp. Gắn với mỗi giai đoạn lịch sử, một xã hội có giai cấp, xã hội tồn tại một hình thức dân chủ khác nhau. Mỗi hình thức dân chủ lại có bản chất, hình thức tổ chức khác nhau nhằm thể hiện và thực hiện quyền lực của giai cấp cầm quyền. Khi giai cấp công nhân giành đƣợc chính quyền, thiết lập nhà nƣớc chuyên chính vô sản (nhà nƣớc xã hội chủ nghĩa), một hình thức dân chủ mới ra đời - Dân chủ xã hội chủ nghĩa.
Dân chủ xã hội chủ nghĩa là dân chủ của đa số nhân dân lao động (giai cấp công nhân, nông dân, và các tầng lớp lao động khác) bảo vệ quyền, lợi ích của đa số nhân dân lao động, đồng thời trấn áp mọi sự phản kháng của giai cấp bóc lột - giai cấp có lợi ích đối kháng với lợi ích của nhân dân lao động. Để thực hiện mục tiêu ấy, nền dân chủ xã hội chủ nghĩa do Đảng Cộng sản lãnh đạo. Sự lãnh đạo của Đảng thể hiện bản chất của giai cấp công nhân của nền dân chủ xã hội chủ nghĩa, nói lên tính chất nhất nguyên của dân chủ xã hội chủ nghĩa đồng thời là điều kiện hàng đầu thể hiện tính định hƣớng trong tổ chức và hoạt động của nhà nƣớc xã hội chủ nghĩa và tính tự giác của toàn thể nhân dân lao động trong quá trình xây dựng, củng cố, hoàn thiện nền dân chủ xã hội chủ nghĩa nói chung và tham gia vào công việc quản lý nhà nƣớc, quản lý xã hội nói riêng. Chế độ dân chủ XHCN, trong bản chất của nó, gắn chặt với cuộc đấu tranh vì dân chủ nhằm giải phóng con ngƣời khỏi áp bức, bóc lột.
Trong Tuyên ngôn của Đảng Cộng sản C. Ăngghen đã chỉ rõ: “Giai cấp vô sản mỗi nƣớc trƣớc hết phải tự mình giành lấy chính quyền, phải tự vƣơn lên thành giai cấp dân tộc”[39, tr 623,624], phải giành lấy dân chủ với ý nghĩa là trực tiếp giành lấy quyền lực nhà nƣớc (quyền lực dân chủ về chính trị) và tổ chức quyền lực đã giành đƣợc đó thành nhà nƣớc dân chủ 11 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com vô sản. Chế độ dân chủ vô sản “chế độ sẽ tự thi hành ngay lập tức những biện pháp để chặt tận gốc rễ chế độ quan liêu và sẽ có thể thi hành những biện pháp ấy tới cùng, tới chỗ hoàn toàn phá bỏ chế độ quan liêu, tới chỗ hoàn toàn xây dựng một chế độ dân chủ nhân dân”[34,tr 135]. Chỉ có chế độ dân chủ vô sản, chế độ dân chủ đƣợc thiết lập trên cơ sở của chế độ kinh tế mà ở đó các tƣ liệu sản xuất thuộc về toàn xã hội, lực lƣợng sản xuất không ngừng tăng lên, sự đối kháng giai cấp bị thủ tiêu thì quyền làm chủ của nhân dân lao động mới đƣợc thực hiện đầy đủ.
Lênin đã chỉ rõ: “Dƣới chế độ xã hội chủ nghĩa, nhiều mặt của chế độ dân chủ nguyên thủy tất nhiên sẽ sống lại, vì lần đầu tiên trong lịch sử những xã hội văn minh, quần chúng nhân dân đang vƣơn lên tham gia một cách độc lập không những vào việc bầu cử và tuyển cử, mà cả vào việc quản lý hàng ngày nữa”[34, tr 143]. Với ý nghĩa đó, chế độ dân chủ xã hội chủ nghĩa đóng vai trò to lớn trong các cuộc đấu tranh giải phóng giai cấp, giải phóng xã hội và giải phóng con ngƣời. Tƣ tƣởng về dân chủ xã hội chủ nghĩa còn đƣợc V. Lênin cụ thể hoá hơn nữa khi đề cập đến quyền của công dân.
Ngƣời viết: “Tính chất xã hội chủ nghĩa của chính quyền Xô viết - tức là dân chủ vô sản (dân chủ xã hội chủ nghĩa) nếu đƣợc áp dụng một cách cụ thể là: Các cử tri đều là quần chúng bị bóc lột, phải xoá bỏ mọi hạn chế có tính chất quan liêu, quần chúng hoàn toàn có quyền bãi miễn những ngƣời mà họ bầu ra, dƣới sự lãnh đạo của đội tiền phong của giai cấp công nhân, toàn dân đều học tập quản lý và bắt đầu đảm nhận công tác quản lý” [37, tr 259] và “nhà nƣớc - Xô viết - đảm bảo cho họ tham gia quản lý nhà nƣớc”[38, tr 116]. Để đảm bảo quyền dân chủ của nhân dân thì phải chống chủ nghĩa quan liêu, chống tính bảo thủ, trì trệ và cuộc đấu tranh ấy chỉ có thể thắng lợi một khi có sự tham gia của đông đảo nhân dân. Lênin khẳng định: “Chỉ khi 12 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com nào toàn thể nhân dân đều tham gia quản lý thì khi ấy mới có thể đả phá chủ nghĩa quan liêu đến cùng, đến thắng lợi hoàn toàn đƣợc”[37, tr 205] t38. Lênin chỉ rõ: “Để chống các bệnh lề mề, quan liêu, xa hoa, lãng phí, ăn hối lộ, thực hành tiết kiệm và phát hiện tốt hơn nữa các hiện tƣợng lạm dụng, cũng nhƣ để vạch mặt và sa thải các công chức bất lƣơng đã chui vào các cơ quan Xô viết, nay đặt ra các quy tắc sau: Quy chế về ngày giờ mở cửa tiếp công chúng cần phải đƣợc yết thị ở từng cơ quan chẳng những ở trong mà còn ở ngoài nữa để ai cũng có thể đến các cơ quan Xô viết mà không cần có giấy phép gì cả… Trong mỗi cơ quan Xô viết, phải có một quyển sổ để ghi hết sức vắn tắt tên ngƣời có việc yêu cầu, tính chất yêu cầu và chuyển việc ấy đến đâu”[36, tr 449].
Lênin cũng đặt ra yêu cầu với nhà nƣớc về việc mở các lớp học đào tạo cán bộ của nhà nƣớc về quản lý. Biên soạn giáo trình quản lý nhà nƣớc, cử ngƣời sang Anh, sang Đức học về khoa học quản lý. Lênin: “Muốn quản lý đƣợc phải hiểu công việc. Không thể quản lý đƣợc nếu không có kiến thức đầy đủ, nếu không tinh thông khoa học quản lý”[37, tr 257] “Cán bộ phải học tập, học tập nữa, học tập mãi.
Phải làm cho việc học không hình thức, không nằm trên giấy, hoặc chỉ là lời nói theo mốt nữa, phải làm cho việc học ăn sâu vào trí não, trở thành bộ phận khăng khít của cuộc sống”[38, tr 444]. Một trong nhiều điều kiện để thực hiện dân chủ là phải thực hiện nhiệm vụ kiểm tra, thanh tra. Lênin đặc biệt quan tâm đến vấn đề này. Ngƣời cho rằng phải cải tổ “bộ dân uỷ thanh tra công nông” để có thể hoàn thành nhiệm vụ thanh tra hoạt động của bộ máy Nhà nƣớc, đồng thời phải phát động và tạo điều kiện để chính nhân dân có thể kiểm tra công việc của nhân viên nhà nƣớc.
Chế độ dân chủ xã hội chủ nghĩa là chế độ chính trị mà ở đó những giá trị dân chủ, quyền lực của nhân dân đƣợc thể chế hóa thành pháp luật, thành 13 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com nguyên tắc, mục tiêu của sự phát triển xã hội nói chung và thành hệ thống chính trị trong CNXH nói riêng. Các giá trị và chuẩn mực dân chủ thâm nhập và chi phối mọi hoạt động xã hội. Mọi công dân và tổ chức có khả năng nhận thức, vận dụng các giá trị dân chủ và biến thành những nguyên tắc phổ biến trong mọi hoạt động cũng nhƣ trong những quan hệ xã hội. Quá trình hình thành và phát triển dân chủ XHCN là quá trình mang tính biện chứng sâu sắc.
Nó kế thừa những giá trị và kinh nghiệm về dân chủ mà loài ngƣời đã tích lũy đƣợc trong lịch sử, đặc biệt là những giá trị và kinh nghiệm trong nền dân chủ tƣ sản. Đồng thời, khi hoàn thiện, nền dân chủ XHCN lại là sự phát triển mang tính cách mạng so với các nền dân chủ trong lịch sử. Dân chủ XHCN là thành quả của quá trình hoạt động tự giác của quần chúng nhân dân, nó với tƣ cách là quyền lực của nhân dân lao động, đồng thời với tƣ cách là chế độ chính trị, dân chủ XHCN sẽ đƣợc từng bƣớc xây dựng và hoàn thiện, phát huy vai trò là động lực to lớn trong tiến trình cách mạng, dƣới sự lãnh đạo duy nhất của đảng mácxít.