Phương hướng và biện pháp thúc đẩy xuất khẩu phần mềm của các doanh nghiệp Hà Nội

Khám phá phương hướng và biện pháp thúc đẩy xuất khẩu phần mềm của doanh nghiệp Hà Nội, góp phần nâng cao năng lực cạnh tranh và phát triển bền vững.

• Trường học: Trường Đại Học Kinh Tế Quốc Dân
• Chuyên ngành: Kinh Tế
• Đề tài: Thúc Đẩy Xuất Khẩu Phần Mềm Tại Hà Nội: Phương Hướng Và Giải Pháp
• Loại tài liệu: luận văn
• Năm xuất bản: 2007
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: LÝ LUẬN CHUNG VỀ XUẤT KHẨU PHẦN MỀM CỦA CÁC DOANH NGHIỆP
• 1.1. Đặc điểm sản phẩm phần mềm
• 1.1.1. Khái niệm và phân loại sản phẩm phần mềm
• 1.2. Quá trình sản xuất sản phẩm phần mềm
• 1.3. Một số lý thuyết áp dụng trong xuất khẩu phần mềm
• 1.3.1. Lý thuyết lợi thế so sánh
• 1.3.2. Lý thuyết lợi thế cạnh tranh
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG XUẤT KHẨU PHẦN MỀM CỦA CÁC DOANH NGHIỆP HÀ NỘI
• 3. CHƯƠNG 3: PHƯƠNG HƯỚNG VÀ BIỆN PHÁP THÚC ĐẨY XUẤT KHẨU PHẦN MỀM CỦA CÁC DOANH NGHIỆP HÀ NỘI

Tóm tắt

I. Tổng quan về xuất khẩu phần mềm tại Hà Nội Cơ hội và thách thức

Xuất khẩu phần mềm tại Hà Nội đang trở thành một lĩnh vực quan trọng trong nền kinh tế số. Với sự phát triển mạnh mẽ của công nghệ thông tin, Hà Nội có tiềm năng lớn để thúc đẩy xuất khẩu phần mềm. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều thách thức cần vượt qua để đạt được mục tiêu này. Các doanh nghiệp cần nắm bắt cơ hội từ thị trường quốc tế và cải thiện năng lực cạnh tranh.

1.1. Tình hình hiện tại của thị trường phần mềm tại Hà Nội

Thị trường phần mềm tại Hà Nội đang phát triển nhanh chóng với nhiều doanh nghiệp khởi nghiệp. Tuy nhiên, sự cạnh tranh từ các công ty nước ngoài và vấn đề về đào tạo nhân lực vẫn là những thách thức lớn.

1.2. Vai trò của chính sách trong thúc đẩy xuất khẩu phần mềm

Chính sách hỗ trợ từ chính phủ có vai trò quan trọng trong việc thúc đẩy xuất khẩu phần mềm. Các chính sách này cần được cải thiện để tạo điều kiện thuận lợi cho doanh nghiệp trong việc mở rộng thị trường.

II. Các thách thức trong việc thúc đẩy xuất khẩu phần mềm tại Hà Nội

Mặc dù có nhiều cơ hội, nhưng doanh nghiệp phần mềm tại Hà Nội đang đối mặt với nhiều thách thức. Những vấn đề như thiếu hụt nhân lực chất lượng cao, cạnh tranh gay gắt và sự thay đổi nhanh chóng của công nghệ là những yếu tố cần được giải quyết.

2.1. Thiếu hụt nhân lực chất lượng cao trong ngành công nghệ thông tin

Nhu cầu về nhân lực trong lĩnh vực công nghệ thông tin ngày càng tăng, nhưng nguồn cung vẫn chưa đáp ứng đủ. Việc đào tạo và phát triển kỹ năng cho nhân viên là rất cần thiết.

2.2. Cạnh tranh từ các doanh nghiệp nước ngoài

Các công ty nước ngoài có lợi thế về công nghệ và nguồn lực tài chính, điều này tạo ra áp lực lớn cho các doanh nghiệp trong nước. Cần có chiến lược rõ ràng để cạnh tranh hiệu quả.

III. Phương pháp thúc đẩy xuất khẩu phần mềm tại Hà Nội Giải pháp hiệu quả

Để thúc đẩy xuất khẩu phần mềm, các doanh nghiệp cần áp dụng những phương pháp hiệu quả. Việc cải thiện chất lượng sản phẩm, tăng cường hợp tác quốc tế và đầu tư vào đào tạo nhân lực là những giải pháp quan trọng.

3.1. Cải thiện chất lượng sản phẩm phần mềm

Chất lượng sản phẩm là yếu tố quyết định trong việc xuất khẩu. Doanh nghiệp cần đầu tư vào nghiên cứu và phát triển để nâng cao chất lượng sản phẩm của mình.

3.2. Tăng cường hợp tác quốc tế trong lĩnh vực công nghệ

Hợp tác với các đối tác quốc tế giúp doanh nghiệp tiếp cận công nghệ mới và mở rộng thị trường. Việc tham gia vào các dự án quốc tế cũng là một cách hiệu quả để nâng cao uy tín.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu về xuất khẩu phần mềm

Nghiên cứu cho thấy rằng việc thúc đẩy xuất khẩu phần mềm không chỉ mang lại lợi ích kinh tế mà còn góp phần nâng cao vị thế của Hà Nội trên bản đồ công nghệ thế giới. Các doanh nghiệp đã có những bước tiến đáng kể trong việc mở rộng thị trường.

4.1. Kết quả từ các doanh nghiệp xuất khẩu phần mềm thành công

Nhiều doanh nghiệp đã thành công trong việc xuất khẩu phần mềm ra thị trường quốc tế, tạo ra doanh thu lớn và nâng cao thương hiệu. Họ đã áp dụng các chiến lược marketing hiệu quả để tiếp cận khách hàng.

4.2. Những bài học kinh nghiệm từ các doanh nghiệp điển hình

Các doanh nghiệp thành công đã chia sẻ những bài học quý giá về việc xây dựng thương hiệu và phát triển sản phẩm. Những kinh nghiệm này có thể áp dụng cho các doanh nghiệp khác trong ngành.

V. Kết luận và triển vọng tương lai của xuất khẩu phần mềm tại Hà Nội

Xuất khẩu phần mềm tại Hà Nội có nhiều triển vọng trong tương lai. Với sự hỗ trợ từ chính phủ và nỗ lực của các doanh nghiệp, ngành công nghiệp này có thể phát triển mạnh mẽ hơn nữa. Cần có những chiến lược dài hạn để duy trì và phát triển bền vững.

5.1. Triển vọng phát triển ngành công nghiệp phần mềm

Ngành công nghiệp phần mềm tại Hà Nội có tiềm năng lớn để phát triển. Sự gia tăng nhu cầu về công nghệ thông tin trên toàn cầu sẽ tạo ra nhiều cơ hội cho doanh nghiệp.

5.2. Đề xuất các chính sách hỗ trợ cho doanh nghiệp phần mềm

Cần có các chính sách hỗ trợ cụ thể từ chính phủ để thúc đẩy xuất khẩu phần mềm. Các chính sách này nên tập trung vào việc đào tạo nhân lực và hỗ trợ tài chính cho doanh nghiệp.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế ngày càng sâu rộng, đặc biệt sau khi Việt Nam chính thức gia nhập WTO vào ngày 01/01/2007, ngành công nghiệp phần mềm nổi lên như một lĩnh vực xuất khẩu chiến lược. Thị trường phần mềm toàn cầu được ước tính đạt khoảng 400–500 tỷ USD, trong khi các nền kinh tế đang phát triển như Việt Nam mới chiếm chưa đến 1% thị phần — một khoảng cách phản ánh cả thách thức lẫn dư địa tăng trưởng còn rất lớn.

Luận văn này tập trung nghiên cứu thực trạng và phương hướng thúc đẩy xuất khẩu phần mềm của các doanh nghiệp tại thành phố Hà Nội — trung tâm công nghệ thông tin lớn nhất miền Bắc Việt Nam. Giai đoạn nghiên cứu chủ yếu từ năm 2003 đến 2008, thời kỳ ngành phần mềm Hà Nội bước vào giai đoạn cất cánh với tốc độ tăng trưởng bình quân đạt 23,5%/năm — mức cao nhất trong các ngành kinh tế của thành phố.

Mục tiêu nghiên cứu được xác định rõ ràng trên ba trục chính: (1) hệ thống hóa cơ sở lý luận về xuất khẩu phần mềm; (2) phân tích thực trạng năng lực, kim ngạch và thị trường xuất khẩu của doanh nghiệp phần mềm Hà Nội; (3) đề xuất phương hướng và biện pháp thiết thực để thúc đẩy xuất khẩu giai đoạn tiếp theo.

Ý nghĩa thực tiễn của luận văn nằm ở chỗ nó là một trong số ít nghiên cứu cấp độ ngành, tiếp cận từ góc độ kinh tế quốc tế, cung cấp bức tranh toàn cảnh để các nhà quản lý thành phố, hiệp hội ngành nghề và doanh nghiệp phần mềm có căn cứ hoạch định chính sách và chiến lược cạnh tranh dài hạn.

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn vận dụng đồng thời ba khung lý thuyết kinh tế quốc tế để lý giải vị thế xuất khẩu phần mềm của các doanh nghiệp Hà Nội.

Lý thuyết lợi thế so sánh được tiếp cận qua ba lớp tư tưởng kế thừa lẫn nhau. Adam Smith (1723–1790) đặt nền tảng với khái niệm lợi thế tuyệt đối — mỗi quốc gia nên chuyên môn hóa vào sản phẩm mà họ sản xuất hiệu quả hơn tuyệt đối so với nước khác. David Ricardo tinh chỉnh lý thuyết này trong tác phẩm Những nguyên lý của kinh tế chính trị học (1817), chứng minh rằng thương mại có lợi ngay cả khi một quốc gia có lợi thế tuyệt đối ở mọi mặt hàng — điều then chốt là chi phí tương đối. Haberler bổ sung thêm nền tảng chi phí cơ hội: một quốc gia có lợi thế so sánh khi chi phí cơ hội để sản xuất một mặt hàng thấp hơn đối tác. Áp dụng vào trường hợp Hà Nội: với chi phí nhân công thấp hơn 25–40% so với nhiều trung tâm phần mềm thế giới, thành phố có lợi thế so sánh rõ rệt trong gia công phần mềm — đặc biệt là phân khúc dịch vụ thay vì sản phẩm đóng gói.

Lý thuyết lợi thế cạnh tranh của Michael Porter cung cấp mô hình phân tích sâu hơn. Porter chỉ ra hai con đường tạo lợi thế: chiến lược dẫn đầu chi phí (phù hợp với thị trường gia công Nhật Bản hiện tại của Hà Nội) và chiến lược khác biệt hóa (mục tiêu dài hạn để thoát khỏi thế gia công). Mô hình "kim cương" của Porter với bốn yếu tố — điều kiện nhân tố nguồn lực, điều kiện cầu, ngành hỗ trợ liên quan, và cạnh tranh nội địa — được dùng để đánh giá tổng thể năng lực cạnh tranh của ngành phần mềm Hà Nội.

Lý thuyết chuỗi giá trị toàn cầu lý giải tại sao việc chỉ tham gia gia công ở các công đoạn thấp của chuỗi giá trị (coding, testing) mang lại biên lợi nhuận mỏng, và gợi ý hướng nâng cấp lên phân khúc thiết kế giải pháp, quản trị dự án — nơi giá trị gia tăng cao hơn đáng kể.

Năm khái niệm cốt lõi xuyên suốt luận văn gồm: xuất khẩu phần mềm trực tiếp/ủy thác, gia công phần mềm (outsourcing), phần mềm đóng gói so với phần mềm chuyên dụng, chứng chỉ chất lượng quốc tế (CMM, ISO), và sở hữu trí tuệ trong môi trường số.

Phương pháp nghiên cứu

Luận văn sử dụng phương pháp nghiên cứu định tính kết hợp phân tích dữ liệu thứ cấp. Dữ liệu được thu thập từ nhiều nguồn: báo cáo tổng kết chiến lược ngành Công nghệ thông tin nhiều năm, số liệu thống kê từ cổng thông tin vneconomic.vn, tài liệu chính sách của UBND thành phố Hà Nội, và so sánh với dữ liệu ngành phần mềm của Ấn Độ, Trung Quốc, Hoa Kỳ.

Phương pháp chọn mẫu tập trung vào nhóm doanh nghiệp phần mềm đang hoạt động trên địa bàn Hà Nội, ước tính khoảng gần 100 doanh nghiệp lớn nhỏ tính đến thời điểm nghiên cứu. Phân tích được thực hiện theo phương pháp so sánh theo chuỗi thời gian (time-series) giai đoạn 2003–2008, kết hợp phân tích SWOT để đánh giá lợi thế, hạn chế, cơ hội và thách thức.

Lý do lựa chọn phương pháp phân tích dữ liệu thứ cấp xuất phát từ đặc thù nghiên cứu ở cấp độ ngành: số liệu vĩ mô về kim ngạch xuất khẩu, cơ cấu doanh nghiệp và chính sách có độ tin cậy cao từ các cơ quan quản lý nhà nước, phù hợp hơn khảo sát sơ cấp quy mô nhỏ trong bối cảnh ngành còn phân tán.

---

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Phát hiện 1: Kim ngạch xuất khẩu tăng trưởng mạnh nhưng còn thấp so với tiềm năng. Kim ngạch xuất khẩu phần mềm Hà Nội tăng liên tục từ 56,2 triệu USD năm 2006 lên 75,4 triệu USD năm 2007 (+8,7%) và 102,1 triệu USD năm 2008 (+10,5%). Tuy nhiên, con số này mới đạt khoảng 1/2 mục tiêu 180 triệu USD đề ra, và chỉ bằng khoảng 1/5 doanh số ngành phần mềm của các thành phố công nghệ hàng đầu thế giới. Nếu biểu diễn bằng biểu đồ đường, đường cong tăng trưởng kim ngạch sẽ cho thấy xu hướng dốc lên đều đặn nhưng khoảng cách so với mục tiêu vẫn còn rất rõ ràng.

Phát hiện 2: Cơ cấu xuất khẩu phụ thuộc nặng nề vào hình thức ủy thác. Phân tích phương thức xuất khẩu cho thấy xuất khẩu ủy thác (gia công theo đơn đặt hàng) chiếm đến 80% tổng kim ngạch, xuất khẩu trực tiếp chỉ chiếm 20%. Năm 2008, trong tổng số 102,1 triệu USD xuất khẩu, khoảng 71,4 triệu USD là qua hình thức ủy thác — phản ánh sự phụ thuộc lớn vào năng lực thiết kế và tiếp thị của đối tác nước ngoài. Bảng phân tích hai cột trực tiếp/ủy thác theo từng năm sẽ giúp hình dung rõ tỷ lệ mất cân bằng này.

Phát hiện 3: Cấu trúc doanh nghiệp nhỏ lẻ, manh mún. Trong tổng số gần 100 doanh nghiệp phần mềm hoạt động tại Hà Nội, 53% có dưới 30 lập trình viên và chỉ 9% sử dụng hơn 100 lập trình viên. Toàn ngành có khoảng 8.500 nhân lực, trong đó FPT đứng đầu Đông Nam Á với 2.000 lập trình viên. Chỉ 2 doanh nghiệp đạt chứng chỉ quốc tế cao nhất về quản lý chất lượng phần mềm; gần 20 doanh nghiệp khác đạt ISO và CMM3/CMM4.

Phát hiện 4: Nhật Bản nổi lên là thị trường chủ lực với hiệu quả lao động vượt trội. Trong khi Bắc Mỹ là thị trường truyền thống, Nhật Bản đang tăng trưởng trên 100%/năm về doanh số gia công. Hiệu quả lao động xuất khẩu phần mềm cho Nhật Bản đạt bình quân trên 20.000 USD/người/năm — mức rất cao so với thu nhập bình quân ngành. Tập đoàn dữ liệu quốc tế IDG cũng đã lập quỹ đầu tư mạo hiểm 100 triệu USD vào doanh nghiệp phần mềm Hà Nội, phản ánh đánh giá tích cực của nhà đầu tư quốc tế.

Thảo luận kết quả

Tốc độ tăng trưởng 23,5%/năm của ngành phần mềm Hà Nội phản ánh lợi thế cạnh tranh về chi phí nhân công và vị trí địa lý chiến lược tại Châu Á. Tuy nhiên, tỷ lệ 80% ủy thác cho thấy các doanh nghiệp Hà Nội vẫn đang tham gia ở tầng thấp trong chuỗi giá trị toàn cầu, tương tự giai đoạn đầu của ngành phần mềm Ấn Độ trước khi họ phát triển lên làm sản phẩm đóng gói. So sánh với trường hợp Trung Quốc — nơi đầu tư vào phần mềm tăng khoảng 20%/năm liên tục từ năm 1989 — cho thấy Hà Nội cần chiến lược đầu tư dài hơi và nhất quán hơn. Vấn đề vi phạm bản quyền (Hà Nội nằm trong danh sách đứng đầu vi phạm theo BSA, 2008) tạo ra rào cản tâm lý lớn với nhà đầu tư nước ngoài, cản trở việc hình thành hệ sinh thái phần mềm lành mạnh — điều mà ngay cả Trung Quốc dù có luật nghiêm khắc hơn vẫn đang vật lộn giải quyết.

---

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên phân tích thực trạng, luận văn đề xuất bốn nhóm giải pháp chiến lược có tính khả thi cao:

1. Thu hút FDI vào gia công phần mềm xuất khẩu (chủ thể: UBND Hà Nội, Bộ Kế hoạch Đầu tư) Xây dựng và hoàn thiện gói chính sách ưu đãi cạnh tranh trong vòng 12 tháng, bao gồm: miễn thuế thu nhập doanh nghiệp 4 năm đầu, thuế suất ưu đãi 10% cho doanh nghiệp FDI trong ngành phần mềm, ưu đãi thuê đất tại các khu công nghiệp phần mềm tập trung. Mục tiêu: thu hút ít nhất 3–5 tập đoàn đa quốc gia mở trung tâm phát triển phần mềm tại Hà Nội trong giai đoạn 2009–2012, tăng tỷ trọng xuất khẩu trực tiếp từ 20% lên 35%.

2. Nâng cao chất lượng nguồn nhân lực phần mềm (chủ thể: Bộ Giáo dục và Đào tạo, các trường đại học, doanh nghiệp) Thực hiện đồng thời ba hành động trong vòng 24 tháng: (a) đưa tiếng Anh chuyên ngành CNTT vào giảng dạy bắt buộc tại tất cả khoa CNTT; (b) thành lập Quỹ đào tạo nhân lực phần mềm với tỷ lệ 50% ngân sách thành phố — 50% đóng góp doanh nghiệp; (c) mở rộng mô hình đào tạo kỹ sư theo chuẩn Nhật Bản. Mục tiêu: đến năm 2012 tăng lực lượng nhân lực phần mềm Hà Nội từ 8.500 lên 15.000 người, trong đó ít nhất 30% có khả năng làm việc bằng tiếng Anh hoặc Nhật hoàn toàn.

3. Hoàn thiện môi trường pháp lý và bảo vệ sở hữu trí tuệ (chủ thể: Bộ Tư pháp, cơ quan hải quan, tòa án) Trong vòng 18 tháng, rà soát và ban hành đầy đủ các văn bản hướng dẫn thi hành Luật Sở hữu trí tuệ đối với phần mềm; triển khai hải quan điện tử cho thủ tục xuất nhập khẩu phần mềm; rút ngắn thời gian thông quan xuống dưới 15 ngày theo quy định hợp đồng một lần. Đây là điều kiện tiên quyết để tái lập uy tín với nhà đầu tư nước ngoài sau hạng vi phạm bản quyền cao.

4. Xây dựng chiến lược Marketing cấp quốc gia cho phần mềm Hà Nội (chủ thể: Hiệp hội phần mềm, Bộ Công thương, UBND Thành phố) Thành lập Quỹ nghiên cứu và quảng bá thị trường (50% ngân sách thành phố, 50% trích từ doanh thu doanh nghiệp) ngay trong năm 2009. Tổ chức các ủy ban hợp tác CNTT với Bắc Mỹ, EU và Nhật Bản để nhận và phân phối hợp đồng gia công. Mục tiêu: tăng chi phí marketing từ 20% lên 30% tổng ngân sách xúc tiến thương mại, tăng số thị trường xuất khẩu phần mềm từ 3 lên 8 thị trường trọng điểm trong vòng 3 năm.

---

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nhà hoạch định chính sách và quản lý thành phố sẽ tìm thấy trong luận văn một bản đồ toàn cảnh về điểm mạnh, điểm yếu của hệ sinh thái phần mềm Hà Nội, kèm theo các khuyến nghị chính sách cụ thể về thuế (thuế suất 10–25% tùy đối tượng), hạ tầng viễn thông, và cơ chế hỗ trợ doanh nghiệp vừa và nhỏ. Luận văn cũng cung cấp căn cứ để điều chỉnh ngân sách đầu tư cho CNTT — hiện đang nghiêng về mua sắm thiết bị thay vì phát triển công nghiệp phần mềm.

Lãnh đạo và chiến lược gia doanh nghiệp phần mềm có thể sử dụng luận văn như một cẩm nang định hướng: từ phân tích thực trạng quy mô doanh nghiệp (53% có dưới 30 lập trình viên), đến chiến lược cụ thể để nâng cấp từ gia công sang sản xuất phần mềm mang thương hiệu riêng. Các trường hợp điển hình từ Ấn Độ và Trung Quốc được phân tích rõ để rút bài học ứng dụng.

Nhà nghiên cứu và học viên cao học ngành Kinh tế quốc tế, Thương mại quốc tế sẽ thấy luận văn là tài liệu tham khảo có giá trị về việc áp dụng lý thuyết lợi thế so sánh (Smith, Ricardo, Haberler) và mô hình kim cương Porter vào phân tích một ngành dịch vụ tri thức cụ thể trong bối cảnh nước đang phát triển hội nhập WTO.

Nhà đầu tư nước ngoài đang khảo sát thị trường gia công phần mềm Đông Nam Á sẽ tìm thấy dữ liệu định lượng về chi phí nhân công (thấp hơn 25–40% so với nhiều trung tâm phần mềm thế giới), hiệu quả lao động (trên 20.000 USD/người/năm cho gia công Nhật Bản), và khung pháp lý ưu đãi hiện hành — giúp đưa ra quyết định đầu tư nhanh hơn và có căn cứ hơn.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Tại sao các doanh nghiệp phần mềm Hà Nội chủ yếu làm gia công thay vì sản xuất phần mềm đóng gói của riêng mình?

Có ba rào cản chính: thiếu vốn để đầu tư văn phòng đại diện tại thị trường mục tiêu (chi phí đặt văn phòng tại Mỹ hoặc Nhật Bản ước tính khoảng 250.000 USD/năm); thiếu hệ thống tiếp thị và bán hàng quốc tế; và chưa xây dựng được uy tín thương hiệu. Kinh nghiệm từ Ấn Độ cho thấy ngay cả khi làm được sản phẩm, tỷ lệ thành công trên thị trường đóng gói quốc tế cũng chỉ đạt 1–5%.

2. Nhật Bản trở thành thị trường số một của phần mềm Hà Nội như thế nào?

Kết hợp nhiều yếu tố thuận lợi: văn hóa làm việc kỷ luật của người Việt phù hợp với yêu cầu của đối tác Nhật; chi phí nhân công Hà Nội thấp hơn đáng kể so với Ấn Độ và Ireland — hai nhà cung cấp chính đang tăng giá nhanh; và bước đầu gây dựng được lòng tin thông qua chất lượng ổn định. Doanh số gia công xuất khẩu sang Nhật tăng trên 100%/năm trong những năm gần đây, với các tập đoàn Hitachi, NEC, Fujitsu đã đặt hợp đồng gia công hoặc mở cơ sở trực tiếp tại Hà Nội.

3. Vấn đề vi phạm bản quyền ảnh hưởng như thế nào đến xuất khẩu phần mềm?

Ảnh hưởng kép: tạo hình ảnh tiêu cực với nhà đầu tư nước ngoài (Hà Nội thuộc nhóm đầu vi phạm theo BSA, 2008) và kìm hãm sự phát triển nội địa khi doanh nghiệp phần mềm trong nước không thu hồi được vốn đầu tư R&D. Trường hợp Trung Quốc là bài học điển hình: ước tính 94% phần mềm lưu hành ở Trung Quốc là bất hợp pháp, gây thiệt hại khoảng 600.000 USD cho ngành và trở thành điểm nóng trong quan hệ thương mại với Mỹ.

4. Các doanh nghiệp phần mềm Hà Nội cần đáp ứng những tiêu chuẩn quốc tế nào để ký hợp đồng với đối tác nước ngoài?

Tối thiểu cần đạt ISO 9001 về hệ thống quản lý chất lượng và CMM Level 3 trở lên để được các tập đoàn lớn chấp nhận. Hiện chỉ có 2 doanh nghiệp tại Hà Nội đạt chứng chỉ cao nhất về quản lý chất lượng phần mềm, khoảng 20 doanh nghiệp đạt ISO và CMM3/CMM4. Ngoài ra, đối tác Nhật Bản đặc biệt yêu cầu năng lực làm việc bằng tiếng Nhật — điểm yếu phổ biến nhất của lập trình viên Hà Nội hiện nay.

5. Triển vọng ngành phần mềm Hà Nội đến năm 2015 như thế nào?

Cơ hội rất lớn: nhu cầu tuyển dụng chuyên viên CNTT toàn cầu dự báo vượt 4 triệu người vào năm 2015, trong khi các nhà cung cấp chính như Ấn Độ và Ireland đang đối mặt với tình trạng nhân công tăng giá và gần đến ngưỡng bão hòa. Hà Nội được xếp hạng trong top 25 thành phố hấp dẫn nhất về phần mềm và dịch vụ CNTT toàn cầu. Tuy nhiên, hiện thực hóa tiềm năng này đòi hỏi giải quyết đồng bộ ba nút thắt: chất lượng nhân lực, hạ tầng viễn thông, và năng lực marketing quốc tế.

---

Kết luận

• Tăng trưởng kim ngạch ấn tượng nhưng chưa bền vững: Kim ngạch xuất khẩu phần mềm Hà Nội tăng từ 56,2 triệu USD (2006) lên 102,1 triệu USD (2008), tốc độ bình quân ngành đạt 23,5%/năm — song vẫn bằng 1/2 mục tiêu và chưa khai thác được tiềm năng thực sự.
• Mô hình gia công chiếm ưu thế cần được chủ động chuyển dịch: Tỷ lệ 80% ủy thác/20% trực tiếp phản ánh sự phụ thuộc vào thiết kế nước ngoài; mục tiêu dài hạn là đảo ngược tỷ lệ này thông qua đầu tư R&D và xây dựng thương hiệu.
• Nhật Bản là động lực tăng trưởng chính cần được củng cố và nhân rộng: Doanh thu gia công cho Nhật tăng hơn 100%/năm với hiệu quả lao động trên 20.000 USD/người/năm — cần tiếp tục khai thác đồng thời mở rộng sang EU và Bắc Mỹ.
• Ba điểm nghẽn cần phá vỡ ngay: chất lượng nhân lực (đặc biệt tiếng Anh và tiếng Nhật), vi phạm bản quyền, và năng lực marketing quốc tế của doanh nghiệp vừa và nhỏ.
• Hành động tiếp theo cho các bên liên quan: Chính phủ và thành phố ưu tiên hoàn thiện khung pháp lý và tăng ngân sách xúc tiến thương mại trong năm 2009; doanh nghiệp đầu tư nâng cấp quy trình lên CMM3+ và xây dựng đội ngũ marketing; các hiệp hội đóng vai trò kết nối với đối tác chiến lược Nhật Bản, EU và Bắc Mỹ.

Ngành phần mềm Hà Nội đang đứng trước cơ hội lịch sử — thời điểm mà chi phí nhân công cạnh tranh gặp nhu cầu gia công toàn cầu đang dịch chuyển. Tận dụng cơ hội này hay bỏ lỡ phụ thuộc phần lớn vào quyết tâm hành động đồng bộ của cả hệ thống — từ chính phủ đến từng doanh nghiệp phần mềm tại thủ đô.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 Lý luận chung về xuất khẩu phần mềm của các doanh nghiệp 1.1: Đặc điểm sản phẩm phần mềm 1.1: Khái niệm và phân loại sản phẩm phần mềm Khái niệm: Phần mềm được hiểu là chương trình, là tài liệu mô tả chương trình, tài liêu hỗ trợ, nội dung thông tin số hoá. - Chương trình là một tập hợp của các lệnh, câu lệnh được mô tả bằng bất kỳ ngôn ngữ, mã hay hệ thống ký hiệu nào và được thể hiện hoặc lưu trữ trong các vật mang tin (có hoặc không kèm theo các thông tin liên quan), được dùng trực tiếp hoặc dùng gián tiếp sau khi qua một hoặc cả hai khâu sau:  Tái tạo sang một vật mang tin khác; làm cho một dụng cụ có khả năng xử lý thông tin thực hiện một chức năng nào đó.  Chuyển đổi sang môt ngôn ngữ, mã, hệ thôngs ký hiêu khác. - Tài liệu mô tả chương trình và tài liệu hỗ trợ là tài liệu được thể hiện dưới bất kỳ dạng nào có nội dung mô tả chương trình, giới thiệu, hướng dẫn cách cài đặt, sử dụng, nâng cấp, sửa lỗi hoặc các hướng dẫn khác liên quan đến sử dụng và khai thác chương trình.

- Nội dung thông tin số hoá bao gồm:  Cơ sở dữ liệu là tập hợp dữ liệu được sắp xếp và lưu trữ dưới dạng điện tử số hoá.  Sưu tập tác phẩm số hoá là sưu tập tác phẩm được lưu trữ dưới dạng điện tử số hoá. * Mặc dù chúng ta không thể định nghĩa nhưng khái niệm sản phẩm phần mềm được hiểu như là một hệ thống chương trình thực hiện một nhiệm vụ tương đối độc lập nhằm phục vụ cho một ứng dụng cụ thể trong cuộc sống của con người (và có thể được thương mại hoá). Sản phẩm phần mềm là là phần mềm được sản xuất và được thể hiện hay lưu trữ ở bất kỳ một dạng vật thể nào có thể được mua bán hoặc chuyển giao cho đối tượng khác sử dụng.

Ví dụ các sản phẩm phần mềm:  Hệ điều hành: MS – DOS, OS/2, Unix OS… LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail]  Hệ điều hành mạng máy tính: Unix, Novell Netware, Windows NT… và các ứng dụng trên mạng LAN, WAN, Internet/Intranet (các Browsers, các dịch vụ khai thác Internet…).  Các ngôn ngữ lập trình (chương trình dịch): Turbo Pascal, Turbo C…  Hệ quản trị cơ sở dữ liệu: Microsoft Foxpro, Microsoft Access, Oracle…  Microsoft Windows và các ứng dụng trên Windows.  Các trò chơi (Games) Dưới đây là bảng tóm tắt quá trình tiến hoá của sản phẩm phần mềm: Xử lý theo lô (Batch Processing) Thời kỳ đầu tiên Phần mềm được viết theo đơn đặt hàng 1950 – 1960 Đa người dùng (Multiusers) Thời kỳ thứ hai Thời gian thực (Real Time) 1969 – 1970 Cơ sở dữ liệu (Database) Phần mềm sản phẩm) Hệ thống xử lý phân bổ (Distributed processing system) Thời kỳ thứ ba Thông minh (Intelligence) 1970 – 1990 Phần cứng giá thành hạ Hiệu quả tiêu thụ Hệ thống để bàn (Desktop – Personal – Notebook Computers) Lập trình hướng tới đối tượng (Object oriented programming) Thời kỳ thứ tư Lập trình trực quan (Visual 1990 trở đi programming) Hệ chuyên gia (Expert system) Mạng thông tin toàn cầu (Worldwide communication network) Xử lý song song (Paralell processing) … LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Phân loại: - Phần mềm nhúng là phần mềm được nhà sản xuất thiết bị cài sẵn vào thiết bị và chúng được sử dụng ngay cùng với thiết bị mà không cần có sự cài đặt của người sử dụng hay người thứ ba. - Phần mềm đóng gói là sản phẩm phần mềm có thể sử dụng được ngay sau khi người sử dụng hoặc nhà cung cấp dịch vụ cài đặt vào các thiết bị hay hệ thống.

Các phần mềm này thường được cung cấp qua dạng đĩa mềm, đĩa CD; qua bất kể vật mang tin nào khác hay thông qua mạng máy tính. Phần mềm đóng gói thường được phân ra hai loại: phần mềm hệ thống và phần mềm ứng dụng. Ví dụ: hệ điều hành, các công cụ phát triển, các ngôn ngữ lập trình, xử lý văn bản, bảng tính, diệt virus, kế toán, dạy học, quản lý tài chính, quản lý vật tư, các phần mềm tính toán khoa học kỹ thuật, đồ hoạ, v.v… - Phần mềm chuyên dụng là sản phẩm phần mềm được phát triển theo yêu cầu cụ thể và riêng biệt của khách hàng. Phần mềm chuyên dụng có thể được phát triển từ đầu hoặc được thiết kế theo yêu cầu của khách hàng dựa trên cơ sở các phần mềm có sẵn trên thị trường.

- Sản phẩm thông tin số hoá là nội dung thông tin số hoá được lưu trữ trên một vật thể nào đó.2: Quá trình sản xuất sản phẩm phần mềm Về mặt thiết kế Tùy theo mức độ phức tạp của phần mềm tạo ra, người thiết kế phần mềm sẽ ít dùng đến các phương tiện để tạo ra mẫu thiết kế theo ý muốn (chẳng hạn như các sơ đồ khối, các lưu đồ, các thuật toán và các mã giải), sau đó mẫu này được mã hóa bằng các ngôn ngữ lập trình và được các trình dịch chuyển thành các khối lệnh “module” và các tập khả thi. Tập hợp các tệp khả thi và các khối lệnh làm thành một phần mềm. Thường khi một phần mềm được tạo thành, để cho hoàn hảo thì phần mềm đó phải được điều chỉnh hay sửa chữa từ khâu thiết kế cho đến khâu tạo thành phiên bản phần mềm một số lần. Một phần mềm thông thường sẽ tương thích với một hay nhiều hệ điều hành, tùy theo cách thiết kế, cách viết mã nguồn và ngôn ngữ lập trình được dùng.

LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Về mặt sản xuất phần mềm Việc phát triển và đưa ra thị trường của một phần mềm là đối tượng nghiên cứu của bộ môn công nghệ phần mềm kĩ thuật phần mềm hay còn gọi là công nghệ phần mềm “Software Engineering”. Bộ môn này nghiên cứu các phương pháp tổ chức, cách thức sử dụng nguồn tài nguyên, vòng quy trình sản xuất, cùng với các mối quan hệ với thị trường, cũng như liên hệ giữa các yếu tố này với nhau. Tối ưu hóa quy trình sản xuất phần mềm cũng là đối tượng được xét của bộ môn. Có thể mô tả quá trình sản xuất một sản phẩm phần mềm trải qua các giai đoạn bằng hình sau: Bước 1: Người đặt hàng Bước 2: Thiết kế của chủ trì đề tài(Công ty công viên) LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Bước 3: Sản phẩm của người Bước 4: Sau khi sửa sai với lập trình những sáng kiến cải tiến Bước 5: Triển khai đến khách Bước 6: Ước mơ của người sử hàng dụng 1.2: Một số lý thuyết áp dụng trong xuất khẩu phần mềm 1.1: Lý thuyết lợi thế so sánh * Lý thuyết của Adam Smith LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Lý thuyết về lợi thế so sánh tuyệt đối ra đời vào cuối thế kỷ XVII và đầu thế kỷ XIX, người đề xướng đầu tiên là David Hume (1752) tiếp đến là Adam Smith (1723 – 1790) và sau đó được tục phát triển bởi những người kế tục của ông.

Lợi thế tuyệt đối đề cập tới số lượng của một loại sản phẩm có thể được sản xuất, khi sử dụng cùng một nguồn lực ở hai nước khác nhau. Lợi thế tuyệt đối trong việc sản xuất một loại sản phẩm có thể do các lợi thế tự nhiên hoặc các lợi thế có được do kỹ thuật và sự lành nghề. Theo lý thuyết lợi thế so sánh tuyệt đối thì các quốc gia nên chuyên môn hoá sản xuất những sản phẩm mà họ có lợi thế tuyệt đối sau đó bán những hàng hoá này sang quốc gia khác để đổi lấy các sản phẩm mà nước ngoài có lợi thế hơn. bằng việc chuyên môn hoá sản xuất những sản phẩm có lợi thế tuyệt đối cả hai quốc gia đều có lợi khi quan hệ thương mại với nhau.

Ví dụ: Nước Mỹ có điều kiện tự nhiên thuận lợi trong việc trồng lúa mỳ, ngược lại nước Anh có nhiều thuận lợi trong sản xuất vảI vóc. Khi đó nước Mỹ sẽ chuyên môn hoá sản xuất lúa mỳ còn nước Anh sẽ chuyên môn hoá sản xuất vải vóc. Nước Anh sẽ sản xuất được nhiều vải vóc hơn và nước Mỹ cũng sẽ sản xuất được nhiều lúa mỳ hơn so với khi hai nước đó còn ở tình trạng tự cung tự cấp. Nước Mỹ sẽ tiến hành trao đổi một phần lúa mỳ để đổi lấy một lượng vải vóc của nước Anh.

Người ta cũng chứng minh được rằng cả hai nước Mỹ và Anh sẽ cùng được hưởng lợi nhờ quan hệ thương mại lẫn nhau. * Lý thuyết của David Ricardo hay còn gọi là lý thuyết về lợi thế so sánh Nhược điểm của lý thuyết về lợi thế so sánh tuyệt đối của Adam Smith là không lý giải được hoạt động thương mại khi một trong hai nước có lợi thế tuyệt đối sản xuất tất cả các mặt hàng. David Ricardo đã phát triển và đưa ra một lý thuyết tổng quát hơn về thương mại so với lý thuyết của Adam Smith đó là Lý thuyết lợi thế so sánh. Lý thuyết này được trình bày trong tác phẩm “Những nguyên lý của kinh tế chính trị học 1817”.

Theo David Ricardo thương mại giữa hai quốc gia dựa trên lợi thế tương đối, lợi thế tương đối hay còn gọi là lợi thế so sánh đề cập tới việc các quốc gia có thể sản xuất ra khối lượng các mặt hàng giống nhau khi sử dụng các nguồn lực như nhau nhưng với chi phí khác nhau. LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Do sự không đồng đều về lợi thế tuyệt đối, nếu mỗi nước chuyên môn hoá vào sản xuất mặt hàng có lợi thế tuyệt đối hơn và dùng một phần để trao đổi với nước khác bằng mặt hàng có lợi thế tuyệt đối nhỏ hơn thì cả hai nước sẽ cùng thu được lợi ích thông qua thương mại. Ví dụ: Có 2 nước X và Y và cùng có 2 loại hàng dệt may và lúa mỳ. Chi phí sản xuất hàng dệt may của nước X và Y là: a Chi phí sản xuất lúa mỳ của nước X và Y là: b + Nếu a< b thì nước X nên chuyên môn hóa vào sản xuất và nhậo khẩu hàng dệt may và ngược lại nước Y chuyên môn hoá vào sản xuất và xuất khẩu lúa mỳ.

Sau quá trình chuyên môn hoá và thương mại, tổng sản phâmr hàng dệt may và lúa mỳ mà 2 nước sản xuất đều tăng lên về số lượng hàng hoá mà người dân của mỗi nước có thể tiêu dùng đều được cải thiện. * Lý thuyết của Haberler về lợi thế so sánh Lợi thế tương đối là một khái niệm rất quan trọng của kinh tế học.