Chương 1: MỘT SỐ VẤN ĐẺ CHUNG VE THU LY VU AN DAN SU 1. Khái niệm, đặc điểm và ý nghĩa của thụ lý vụ án dân sự 1. Khai niém thu } vu an dan sir Ngay sau khi Nha nước Việt Nam Dân chủ Cộng hoa được thanh lập, ngảy 10/10/1045, Nhà nước đã ban hành Sắc lệnh sô 47/SL cho phép áp dung những luật lệ cũ để xét xử nhưng “không trái với nguyên tắc độc lâp của nước Việt Nam và Chính thể Công hòa”. Tai Điêu 11 của Sắc lệnh sô 47/SL quy định về thủ tục tô tung cho phép tam thời giữ thủ tục tô tụng của chê đô cũ.
Ngày 17/4/1946 Nhà nước ban hành Sắc lệnh sô 51/§L vê xác định thấm quyên xét xử về đân sự và thương sư của Tòa án sơ câp tuy nhiên chưa cú quy định cụ thể việc thụ lý vụ án như thê nảo. Sắc lệnh số 85 ngày 22/5/1050 về cai cách bộ máy tư pháp vả tô tụng thuật ngữ vụ kiện đân sự được sử dụng để chỉ những tranh châp dân sự có yêu câu Tòa án giải quyết. Năm 1960 khi Luật tô chức Tòa án nhân dân ra đời tại Điêu l đã quy định: “Tòa ân nhân dân xét xử những vụ ân hình sự và dân sự”. Khái niệm vụ án đân sự theo văn bản này được hiểu là cả vụ kiện dân sư (có tranh châp) vả việc dân sự (không cỏ tranh châp) Sau khi Hiên pháp năm 1080 ra đời, những vân đê phát sinh từ các quan hé dan sự đêu được giải quyết thông qua Pháp lệnh thủ tục giải quyết các VADS năm 1089, Pháp lệnh thủ tục giải quyết các vụ án kinh tế năm 1994 và Pháp lệnh thủ tục giải quyết các vụ án lao động năm 1996.
Day la những văn bản pháp luật quan trong có ý ngiña rât lớn để giải quyết các vân đê phát sinh căn cứ vảo tính chât đặc thù theo từng loại quan hệ pháp luật nôi dung cụ thể, thủ tục tô tụng dân sự giải quyết cho quan hệ dân sự, thủ tục tô tụng kinh tê giải quyết cho quan hệ kinh tê và thủ tục tô tụng lao đông giải quyết cho quan hệ lao đông Như vậy, theo các Pháp lệnh trên khi các đương sự đưa các vụ việc đến Tòa án để giải quyết theo thủ tục tô tụng thì quan hé nảo sẽ được áp dung thủ tục tô tung ây để giải quyết mà không còn phân biệt quan hê đó có tranh châp hay không có tranh châp (vụ án hay việc) mà tắt cả được giải quyết chung theo thủ tục giải quyết vụ án Sau hơn một thâp ky thực hiện các quy định của các Phap lệnh trên đã xuất hiện những bât cập cân thay đổi. Thực tiến giải quyết các loại việc về dân sự, kinh tê, lao động mặc dù không có tranh châp, các đương sự chỉ yêu câu Tòa án công nhân một sư kiện pháp lỷ nhưng trình tự thủ tục thì vẫn phải tiến hảnh đây đủ vì các Pháp lệnh trên không quy định riêng cho từng loại vụ án hay việc dẫn đến thời gian giải quyết một số loai việc đặc thủ bị kéo dải, thủ tuc rườm rà, gây phiên hả, tôn kém cho công dân vả Nhà nước, không bảo vé kip thoi quyên và lợi ích hợp pháp của các bên đương sự. Để khắc phục những hạn chê trên, BLTTDS năm 2004 ra đời, cú hiệu lực từ ngày 01/01/2005 đã quy định thông nhất thủ tục giải quyết các vụ ản dân sự, hôn nhân va gia đình, lĩnh doanh thương mại và lao động gọi chung là vụ việc dân sự thành một thủ tục chung, trong do chia ra hai loai la có tranh chap thi goi là vu án dân sư, không có tranh châp thì goi la việc dân sư vả từng loại có những quy định cu thể về trình tư, thủ tục giải quyết riêng. Lân đâu tiên khải niệm vu án dân sự vả việc dân sự được BLTTDS năm 2004 chính thức gi nhân 5o với các Pháp lệnh trước đây thi khai mém VADS da mở rông hơn bao gôm cả các tranh châp về dân sự, hôn nhân vả gia đinh, kinh doanh, thương mmai, lao đồng Các quy định về thu lý VADS tiếp tục được hoản thiên, nhiêu quy định được sửa đổi, bỗ sung tại BLTTDS năm 2015 như rút ngắn thời gian đương sự phải nộp tiên tạm ứng án phi, bỗ sung thêm các nhiệm vụ của Tham phan duoc phan cong xem xet thu ly vụ an, bo sung quy dinh vé wiéc Toa an khong được tra lại đơn khởi kiện khi chưa có điều luật để áp dụng, khởi kiên và tiếp nhận hô sơ khởi kiện bằng phương tiện điện tử.
điêu nảy tạo điều kiện thuận lợi cho các đương sự thực hiện quyên vả nghĩa vụ của mình. Hoạt động thu lý VADS của Tòa án bắt nguôn tử yêu câu khởi kiện của người khởi kiện khi quyên vả lợi ích hợp pháp của họ bị xâm phạm hoặc tranh châp và họ nộp đơn khởi kiện đến Tòa án yêu câu Tòa án giải quyết theo trình tự thủ tục tô tụng. Thụ lý VADS là hoạt đông của Tòa án có thầm quyên giải quyết các VADS. Khái niệm “thụ lý” các VADS đã được hình thành từ rất lâu trong lịch sử lập pháp Việt Nam.
7 Dưới góc độ ngôn ngữ học thi theo Từ điển Tiếng Việt “Thụ lý là tiếp nhận, giải quyết vụ kiện”. Theo Từ điển Luật hoc “Thụ lý vu an la bat dau tiệp nhận một vụ việc để zem xét, giải quyết, do là việc Tòa dân sự nhận đơn yêu câu của đương sự zem xét, giải quyết một vụ việc để bảo vệ quyên va loi ích hợp pháp của cá nhân, pháp nhân, tô chức, cơ quan vả tiên hảnh kiếm tra, xem xét đơn đề thụ lý giải quyết thành VADS”2 Như vây, về mặt thuật ngữ cú thé thây khái niệm thụ lý VADS là việc Tòa án bắt đâu tiếp nhận, giải quyét VADS. Bên cạnh đó, về mặt lý luận cũng tôn tại nhiêu quan điểm khác nhau về khái niệm thụ lý VADS. Quan điểm thứ nhật cho rằng: “Thụ lý VADS là việc Tòa án nhận đơn khởi kién của người khởi kiện vả vào số thu ly VADS dé giải quyết” Quan điểm thứ hai cho rằng Thu lý VADS lả việc Tòa án nhận đơn khởi kiện và trong thời hạn nhật định ra một trong các quyêt định thu lý vu an, chuyển đơn khởi liên hoặc trả lai đơn khởi kiện””.
Quan điểm thứ ba cho rằng: “Thu lỷ VADS là việc Tòa án tiếp nhân đơn khởi kiện vả các tải liệu, chứng cứ hiện có kèm theo của người khởi kiện, xác định điều kiện thu ly va vao số thụ lý giải quyết vụ án dân sư theo quy định của pháp luật tô tụng dân sự ”. Tóm lại các quan điểm trên đêu thông nhật thụ lý VADS lả hoạt đông đâu tiên của Tòa án trong quá trình giải quyết vụ án. Dac diém cna thu Ii vu an din su Có thể nói đặc điểm đâu tiên của thu lý VADS là tiêp nhận vả xem xét hồ sơ khởi kiện các tranh châp phát sinh trong quan hệ pháp luật vê dân sư, hôn nhân và gia đình, kinh doanh, thương mại và lao động má không phải la ` Viên khoa học ngôn ngữ, Tử đến Tiếng Việt 2003 ,N3%⁄B Đá Nẵng. ? Bỏ Tư pháp (2006), Từ đến Luật hoc ,NXB Tử điển Bách khoa trang 732.
° Trân Anh Tuân (2017), Bìủ: biận khoa học Bộ hiật tổ trng dân sự năm 2011, N1ZB Tư pháp ,trang 453. *Lé Thm Ha (2006), Binh hận khoa học mốt số van đề của pháp hiật tô tưng dân sự và thuc tiến áp dưng, NXB chinh tri quoc gia Hà Nội trang 245. * Hoc viin Toa in (2017) Clurong trinh dao tao nghiệp vụ xét +, Phản kỹ năng giải quyết vụ vậc dân sư, trang 6. 8 những tranh châp phát sinh từ quan hệ hinh sự, hảnh chỉnh và những tranh châp nảy thuộc thấm quyên về dân sự của Tòa án.
Ti hai: Thụ lý VADS là hoạt đông do Tòa án có thâm quyên thực hiện. Điều 102 Hiến pháp năm 2013 đã quy định “ Tòa án nhân dân là cơ quan xét xử của nước Công hòa zã hội chủ nghĩa Việt Nam, thực hành quyên tư pháp”. Tòa án là cơ quan duy nhật có thâm quyên xét xử các VADS. Thứ ba: Thụ lý VADS chỉ được thực hiện khi có yêu câu của chủ thể có quyên khởi kiện.
Như đã phân tích ở trên Tòa án chỉ thụ lỷ vụ án khi có người khởi kiện nộp đơn khỡi kiện và được Tòa án châp nhân. Chúng ta có thể hiểu răng trong zã hội có muôn vàn mâu thuấn, tranh châp trong lĩnh vưc dân sư, hôn nhân vả gia đình, kinh doanh, thương mại và lao đông zảy ra trên thưc tê nhưng không phải tât cả những tranh châp đó đều trở thành VADS mà chỉ có những tranh châp được các chủ thể có quyên khởi kiện khỡi kiên ra Tòa án vả duoc Toa an chap nhận thụ lý thì mới trở thành VADS. Đây là nét khác biệt cơ bản của thủ tục tô tụng dân sự với tô tụng hình sự Đề hạn chế những trường hợp lơi dụng quyên khởi kiện để xâm phạm đến quyên và lợi ích hợp pháp của người khác thi pháp luật cũng đặt ra giới hạn về phạm vi khởi kiên vả người có quyên khởi kiện, Tòa án chỉ giải quyết vụ án trong pham vì khởi kiện của người khởi kiện Thứ tr. Thụ lý VADS bao gôm hai hoạt động cơ bản lả nhận đơn khởi kiện va tải liệu kèm theo để xem zét đơn và vào sô thụ lý vụ án để giải quyết.
Cac hoạt động nay bao gôm nhiều bước nhö như nhận đơn khởi kiện, vào số nhận đơn, phân công Tham phán giải quyết đơn, nêu đủ điêu kiện thu ly thi tam tinh an phi và thông báo cho người khởi kiện biết để nộp tạm ứng án phí (trừ trường hợp không phải nộp hoặc được rmiến án phí theo quy định của pháp luật). Sau khi nhận được biên lai thu tiên tạm ứng án phí thì Tòa án thụ lý vụ án vả vảo số thụ lý để giải quyết. Thụ lý vụ án là giai đoan đâu tiên của quá trình tổ tụng, là cơ sở cho các hoạt độngtô tung sau đó vả Tòa án có làm tốt ở giai đoạn đâu tiên nảy thì mới tránh được những sai sót không dang co ở những giai đoan sau. Thử năm: Thụ lý VADS phải được thực hiện theo quy định của pháp luật tô tụng dân sự Khi tiên hành thụ lý VADS Tòa án phải căn cứ vào các quy định của pháp luật tô tụng dân sự hiện hành để thực hiện.