CHƯƠNG 1.NHỮNG VAN DE LÝ LUAN VE GIAO DICH DAN SỰ VÔ HIEU DO VI PHAM QUY ĐỊNH VE HÌNH THỨC 1.1 Khai niệm, đặc điểm, phân loại giao địch dan sựvô hiệu 1. Khái niệm giao dịch dân sự vô hiệu Theo Tu điển Tiếng Việt thi “giao dich” là “có quan hệ gặp gỗ, tiếp xúc với nhau”), Xã hội ngày càng phét triển, những nhu câu về vật chết va tinh thân của con người ngày cảng gia tăng, để thỏa mãn những nhu câu đó con người bat buộc phải tham gia vào những giao dịch khác nhau, trong đó có giao dich dân sự GDDS là mat dạng quan hệ của sự qua lại, là sự tương tác, sự trao đổi “giữa con người với con người”. Đây là một trong những phương tiện pháp lý kha quan trọng đâm bảo cho công dân thỏa mãn các nlru cầu về vật chất, tinh than trong đời sóng Có thé nói, đây 1à một trong những quan hệ pháp luật quan trong được pháp luật dân sự điều chinh Tai Việt Nam, trước khi BLDS 1995 ra đời, chúng ta chưa có khái niém chung về giao dich dân sự Giao dich dân sự được tiếp cân riêng lẽ đưới góc độ là hợp đông dân sự?) hoặc hành vi pháp lý đơn phương của chủ thé trong việc lập di chúc?) Chi sau khi BLDS 1995 ra đời, Điều 130 BLDS 1995 mới chính thức ghi nhân khái niém chung về giao dich dân sự. Theo đó, “Giao dich đân sự là hành vi pháp Ij đơn phương hoặc hợp đồng của cá nhân, pháp nhân và của các chit thé khác nhằm làm phát sinh, thay đôi hoặc cham đứt quyên, nghĩa vu đân sự”.
Kế thừa quy định của BLDS năm 1995, Điều 121 BLDS nam 2005, Điều 116 BLDS năm 2015 đã có sự sửa đổi, bd sung theo hướng ngắn gon hon, theo đó: “Giao dich dân sự là hợp đồng hoặc hành vi pháp lý: đơn phương làm phát sinh thay đôi hoặc chấm đứt quyền, nghita vụ đâm sự”. Giao dich dan sự là căn cứ pháp lý quan trong làm phát sinh, thay đôi, châm đút quan hệ pháp luật dân sw. Dé mét GDDS phát sinh hiệu lực đời hỏi GDDS phải đáp tứng được các điều kiện do luật dinh về chủ thể, về sự tư nguyện, về mục đích nội dung và hình thức : Viên Ngôn ngữ học (2003), Từ điển trếng Việt Neb Di ning, tr 393 3 Pháp lệnh Hop đồng din sựnăm 1901 3 Pháp lệnh thừa kế năm 1990 Theo Điều 117 BLDS 2015 thì giao dich dân sự có hiệu lực khi thöa man các điều kiện sau đây: Thứ nhất. chủ thé có năng lực pháp luật dân sự, năng lực hành vi dân sự phủ hop với giao dich dân sự được xác lập, Thứ hai, chủ thể tham gia giao địch dân sự hoàn toàn tư nguyên, Thứ ba, muc đích và nội dung của giao dich dân sự không vi pham điều cam của luật, không trái đạo đức xã hôi Thứ tu; tình thúc của giao dich dân sự là điều kiện có hiệu lực của gao dich dân sự trong trường hợp luật có quy đính.
Trong đó, ba điều kiện đầu tiên là ba điều kiện bắt buộc với mọi GDDS, riêng điều kiện thứ tư về hình thức chỉ bat buộc trong trường hợp luật có quy dinh Khi không đáp ung các điều kiên nói trên giao dịch sẽ không được thừa nhận tính hợp pháp và đương nhién sẽ không có hiệu lực pháp luật, từ đó được cơi làGDDS vô hiệu. Theo Từ điển giải thích thuật ngữ luật học#) thi GDDS vô hiệu là “giao dich đân sự không được pháp luật thừa nhận do không théa mãn một trong những điều Mến có hiệu lực của giao dich dan sự do pháp luật quy định”, khí giao dich dân sự bị tuyên bô là vô liệu các bên hoàn trả cho nhau những gì đã nhận. Tương tư, Từ điển luật học xuất ban năm 2006) cũng đưa ra giải thích về GDDS vô hiệu là “giao dich vi phạm một trong các điều kiện của giao dich dân sự do đó không làm phát sinh quyên ngiĩa vụ dan sự của các bên từ thời điểm xác lập Giao dich dan sự có thé vô hiéu toàn bộ hay một phân Nếu giao dich chỉ vô hiệu một phan thi phân còn lại vẫn có hiệu lực, khi giao dich vô hiéu thì các bên khôi phục lai tinh trang ban dau nêu không hoàn tra được bằng hiện vật thi phải trả bằng tiên”; “bên có lỗi trong giao dich dan sự vô hiệu phải bôi thường thiệt hại cho bên kia tưng nêu cả hai bên đều có lẫt thì các bên không phải bôi thường cho nhau”; "tài sản giao dich vô hiệu cũng có thé bị tịch thu và có dan chiêu thêm về thời hen yêu cau tuyên bé giao dich vô hiệu trong các trường hep theo quy đính của luật” 4 Trường Daihoc Luật Hi Nội (1999), Từ điễn giãi thích thuật ngữ Mật hoc: Luật din sư, Luật hôn nhân vi gia đính, Luật To tưng din sự, Nxb. Công am Nhân Dân,tr62 75.
` Viên nghiên cửu Khoa học Pháp tý, Bộ Tư Pháp (2006), Tử điễn Luật hoc, Nxb. Tư pháp, Hà Nội,tr. 175 7 Qua một số nội dung đã phân tích, có thé khái quát lại khái niêm GDDS vô hiệu như sau: “ Giao dich dan sự vô hiệu là giao địch được pháp luật thừa nhận, bi bác bé và không làm phát sinh quyền và ngiữa vụ của các bên tham giao dich kể từ thời điểm xác lập giao dich”. Với những lập luân trên, chúng ta có thé thay bản chất của GDDS vô hiệu chính.
1à GDDS không được pháp luật công nhận, bởi những GDDS này không thỏa mãn một phân hoặc toàn bộ các điều kiện để GDDS có hiệu lực theo quy định: 1. Đặc điểm giao dich dân sự vô hiệu M6ét là GDDSvõ hiệu sẽ không đáp img một trong các điều liên của GDDS có hiệu lực mà pháp luật đã quy đình Khi không đáp ứng đủ các điều kiện về năng lực hành vi dan sự của chủ thê khi tham gia giao dich thì GDDS đó có thé bị vô hiệu. Day là quy định nhằm bảo vệ trật tựxã hội, định hướng dé bão vệ quyền lợi của các chủ thể khi tham gia giao dịch. Có thé thay răng, pháp luật dân sự đã căn cứ vào khả năng sinh học co ban của con người để đưa ra các tiêu chí cho phép các chủ thể đó tham gia thực hiên giao dich Bên cạnh đó thì GDDS sé vô liêu khi chủ thé tham gia giao dich đó một cách không tự nguyện.
Sự tư nguyên tham gia giao dịch là một yếu tổ cơ ban và không thé thiêu được trong GDDS. Vi vậy, các chủ thê tham gia giao dich phải thể hiện y chi đích thực của minh Moi thöa thuận không phân anh đúng ý chỉ của các bên đều có thé dan dén sự vô hiệu của giao dich Trong một sô trường hợp nhất định khác, không tuân thủ về hình thức thi GDDS cũng sẽ bị vô hiệu. Quy định nay được đưa ra nhằm bảo vệ sự an toàn cho các chủ thé khi tham gia giao dich, không chỉ dừng lại ở việc quy định về thé hiện ý chí của người tham gia giao dich một cách tự nguyên, việc tuân về bình thức trong giao dich cũng rat quan trong Hai la các chit thé tham gia giao dich sẽ phải chịu một số hậu quả pháp lý khi GDDS bị võ hiệu. Khi GDDS vô hiệu thì các chủ thể tham.
gia giao dich sẽ phải khôi phục, dim bảo thực biện quay lại tinh trang ban dau, đồng thời các chủ thé phai hoàn trả lại cho nhau những g đã nhận tử ban dau. Các bên sẽ không đạt được mục đích nh mong uốn ban dau đã xác lập giao dich ma phải quay lại tinh trang ban dau, đây sẽ là một sự tốn thất ca về tinh than lẫn vật chat của các bên khi GDDS vô hiệu. Tuy nhiên, 8 trong thực tiễn hoạt động xét xử tại TAND, cũng có các trường hợp khi Tòa án tuyên. 6 giao dịch vô hiệu thì vẫn có bên được hưởng lợi và cũng có bên phai chiu thiệt hei, vô bình trung sẽ không đâm bảo được sự công bằng cho công dân.
Đây là van đề tương đối phức tap và khó giải quyết hau quả phép ly. Phân loại giao dich dan sự vô hiệu 1. Can cứ vào trình tự tryêu bô tuột giao địch vô hiện Giao dich dan sự vô hiệu huyết đối được biểu là giao địch dân sự không có hiệu lực ngay từ khi giao kết, không có giá trị về mặt pháp lý, không làm phát sinh quyên nghiia vụ của các bên Cac bên phai cham đứt thực hiện va quay lai tinh trang ban dau và hoàn tra cho nhau những gi đã nhén Giao dich này không có liệu lực từ thời điểm ký kết dù Tòa án có tuyên bồ vô hiệu hay không Thời hiệu yêu cau tuyên bô giao dich dân sự vô hiéu tuyệt đối không bi hạn chế Giao dich dan sự vô hiểu tương đối là giao dich dân sự có kha năng khắc phục, đây là một loại giao dich dân sự có thể có liệu lực ma cũng có thể bị vô liệu phu thuộc vào sự lựa chon của một trong các bên tham gia giao dịch. Giao dịch này thường không xâm phạm đến trật tự công cộng và đạo đức xã hội.
Giao dịch dân sự vô hiệu tương đổi được coi là có hiệu lực pháp lý dén khi nào bị tuyên bó vô hiệu. Nêu một bên hoặc các bên không yêu cầu Tòa án tuyên bô giao dịch vô hiệu thì giao địch đo van có hiệu lực pháp luật. Đối với loại giao dịch này, quyết đính của Tòa án là cơ sở duy nhật lam cho giao địch trở nên vô hiệu. Bên yêu cầu phải có ngiĩa vụ chúng minh trước Tòa án yêu câu của minh là có căn cứ dua trên sự chứng minh của đương su, Tòa án cân nhhắc đề ra quyết định giao dich đó có bị coi là vô hiệu hay không Đối với giao địch dân sự vô hiệu tương đối thi thời hiệu yêu câu tuyên bó giao dich dân sự vô hiệu là 02 năm (2 Việc phân loại dua theo căn cứ này nhằm xác định được trình tự để xác định.
giao dich dân sự vô liệu cũng như thời biêu yêu cau tuyên bô giao dịch dân sự vô hiệu Đông thời, qua việc phân loại có thể xác đính được giao dịch dân sự vô hiệu do giả tao là loại giao địch dân sự vô hiệu tuyệt đối.