Chương 1: Cơ sở khoa học của việc thu hút FDI cho phát triển bền vững các ngành dịch vụ Việt Nam. Chương 2: Phân tích quá trình thu hút FDI trong các ngành dịch vụ trên quan điểm phát triển bền vững. Chương 3: Một số giải pháp thu hút dòng vốn FDI gắn với phát triển bền vững các ngành dịch vụ Việt Nam 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com CHƢƠNG 1 CƠ SỞ KHOA HỌC CỦA VIỆC THU HÚT FDI CHO PHÁT TRIỂN BỀN VỮNG CÁC NGÀNH DỊCH VỤ VIỆT NAM 1. Khái quátvềphát triển bền vữnglĩnh vực dịch vụ 1.
Khái niệm và lý thuyết về phát triển bền vững 1. Khái niệm Phát triển bền vững đang trở thành xu thế tất yếu mang tính toàn cầu, là mục tiêu phấn đấu của các quốc gia trên thế giới. Đầu thập niên 80, thuật ngữ Phát triển bền vững (PTBV – Sustainable Development) lần đầu tiên được sử dụng trong chiến lược bảo tồn thế giới do Hiệp hội bảo tồn thiên nhiên và tài nguyên thiên nhiên quốc tế, Quỹ động vật hoang dã thế giới và Chương trình môi trường Liên hiệp quốc đề xuất, cùng với sự trợ giúp của UNESCO và FAO. Tuy nhiên, khái niệm này chính thức phổ biến rộng rãi trên thế giới từ sau báo cáo Brundtland (1987).
Kể từ sau báo cáo của Brundtland, khái niệm bền vững trở thành khái niệm chìa khoá giúp các quốc gia xây dựng quan điểm, định hướng, giải pháp tháo gỡ bế tắc trong các vấn đề phát triển. Đây cũng được xem là giai đoạn mở đường cho “Hội thảo về phát triển và môi trường của Liên hiệp quốc, Diễn đàn toàn cầu hoá được tổ chức tại Rio de Janneiro (1992) và Hội nghị thượng đỉnh thế giới về phát triển bền vững tại Johannesburg (2002)”. Theo Brundtland: “Phát triển bền vững là sự phát triển thoả mãn những nhu cầu của hiện tại và không phương hại tới khả năng đáp ứng nhu cầu của các thế hệ tương lai”.Đó là quá trình phát triển kinh tế dựa vào nguồn tài nguyên được tái tạo, tôn trọng những quá trình sinh thái cơ bản, sự đa dạng sinh học và những hệ thống trợ giúp tự nhiên đối với cuộc sống của con người, động vật và thực vật. Qua các bản tuyên bố quan trọng, khái niệm này tiếp tục mở rộng thêm và nội hàm của nó không chỉ dừng lại ở nhân tố sinh thái, mà còn đi vào các nhân tố xã hội, con người, nó chứa đựng sự bình đẳng giữa những nước giàu và nghèo và giữa các thế hệ.
Thậm chí nó còn bao hàm sự cần thiết giải trừ quân bị, coi đây là điều kiện tiên 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com quyết nhằm giải phóng nguồn tài chính cần thiết để áp dụng khái niệm phát triển bền vững… Như vậy, khái niệm “Phát triển bền vững” được đề cập trong báo cáo Brundtland với một nội hàm rộng, nó không chỉ là nỗ lực nhằm hoà giải kinh tế và môi trường, hay thậm chí phát triển kinh tế – xã hội và bảo vệ môi trường. Nội dung khái niệm còn bao hàm những khía cạnh chính trị – xã hội, đặc biệt là bình đẳng xã hội. Với ý nghĩa này, nó được xem là “tiếng chuông” hay nói cách khác là “tấm biển hiệu” cảnh báo hành vi của loài người trong thế giới đương đại. Tóm lại, phát triển bền vững là sự phát triển dựa trên giải quyết hài hoà mối quan hệ kinh tế – xã hội – môi trường, giữa lợi ích trước mắt và lợi ích lâu dài, giữa tự nhiên và con người.
Tiêu chí để đánh giá sự phát triển bền vững là sự tăng trưởng kinh tế ổn định; thực hiện tốt tiến bộ và công bằng xã hội; khai thác hợp lý, sử dụng tiết kiệm tài nguyên thiên nhiên, bảo vệ và nâng cao chất lượng môi trường sống. Nếu xét một cách riêng rẽ thì các nội dung và tiêu chí xác định sự phát triển các trụ cột của phát triển bền vững được hiểu như sau: Phát triển bền vững về kinh tế, là sự tăng trưởng nền kinh tế liên tục, ổn định, có cơ cấu hợp lý, chuyển dịch theo hướng tiến bộ, đáp ứng được nhu cầu ngày càng cao của người dân, tránh được suy thoái và đình trệ trong tương lai. Độ đo kinh tế của sự phát triển bền vững về kinh tế được tính trên giá trị GDP hoặc GNP. Một số tổ chức quốc tế và quốc gia đã đưa ra bộ chỉ tiêu phát triển kinh tế bền vững như: Hiện trạng kinh tế, tài chính, tiêu dùng vật chất, sử dụng năng lượng, GDP bình quân đầu người, tỷ lệ đầu tư trong GDP, cán cân thương mại, tỷ lệ nợ/GDP, tổng viện trợ ODA…[24, tr.173] Phát triển bền vững về xã hội là sự phát triển mà trong đó chất lượng cuộc sống tinh thần được nâng cao không ngừng, bảo đảm được sự công bằng của người dân về các quyền lợi kinh tế, chính trị, xã hội.
Để đo mức độ bền vững về xã hội của sự phát triển, người ta dùng chỉ số về phát triển con người (HDI), chỉ số tự do (HFI), mức độ tăng trưởng việc làm, thu nhập, tình hình cung cấp dịch vụ y tế, số học sinh tiểu học phổ cập… Liên hiệp quốc và một số tổ chức quốc tế khác cũng đã 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com đưa ra các chỉ tiêu phát triển bền vững về xã hội bao gồm chỉ tiêu cụ thể về công bằng, y tế, giáo dục, nhà ở, an ninh và dân số…[24, tr.174] Phát triển bền vững về môi trường là sự phát triển bảo đảm tính bền vững của các hệ sinh thái, khai thác hợp lý tài nguyên thiên nhiên, có các biện pháp để cải thiện và quản lý môi trường. Độ đo môi trường của sự phát triển bền vững thông qua chất lượng các thành phần môi trường không khí, nước, đất, sinh thái; mức độ duy trì các nguồn tài nguyên tái tạo; việc khai thác và sử dụng hợp lý các nguồn tài nguyên không tái tạo; nguồn vốn của xã hội dành cho các hoạt động bảo vệ môi trường; khả năng kiểm soát của chính quyền đối với các hoạt động kinh tế xã hội, tiềm ẩn các tác động tiêu cực đối với môi trường, ý thức bảo vệ môi trường của người dân… Liên hiệp quốc và một số tổ chức quốc tế khác đã đưa ra các chỉ tiêu phát triển bền vững về môi trường với 21 nhóm chỉ tiêu về chất lượng không khí, đa dạng sinh học, đất, chất lượng nước, trữ lượng nước, ô nhiễm không khí, sức ép lên hệ sinh thái, quản lý tài nguyên, khả năng tham gia vào hợp tác quốc tế, sự tham gia của khu vực tư nhân, mức phát thải khí nhà kính, giảm áp lực lên môi trường toàn cầu…[24, tr.2 Lý thuyết về phát triển bền vững Xét một cách riêng rẽ các trụ cột của PTBV thì vấn đề không có gì phức tạp. Tuy nhiên, tính phức tạp ở đây được thể hiện ở chỗ các trụ cột của PTBV có mối liên hệ chặt chẽ lẫn nhau. Sự phát triển của trụ cột này sẽ ảnh hưởng tiêu cực đến trụ cột kia và như vậy sẽ phá vỡ tính hài hoà giữa chúng.
Điều đó được thể hiện qua Mô hình phát triển bền vững của Jacobs và Sadler (1990). Theo mô hình này, phát triển bền vững là kết quả của các tương tác qua lại và phụ thuộc lẫn nhau của ba hệ thống chủ yếu của thế giới: Hệ thống tự nhiên (bao gồm các hệ sinh thái tự nhiên và tài nguyên thiên nhiên, các thành phần môi trường của trái đất); Hệ thống kinh tế (hệ sản xuất và phân phối sản phẩm); Hệ thống xã hội (quan hệ của con người trong xã hội). Trong mô hình trên, sự phát triển bền vững không cho phép vì sự ưu tiên của hệ này dễ gây ra sự suy thoái và tàn phá đối 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com với một hệ khác, hay phát triển bền vững là sự dung hoà các tương tác và thoả hiệp của ba hệ thống chủ yếu trên.Ba trụ cột của phát triển bền vững. Từ trái sang: Lý thuyết, Thực tế và Sự thay đổi cần thiết để đạt đƣợc mô hình cân bằng tốt hơn.
Nguồn:Jacobs và Sadler, 1990 Mô hình này mô tả sự phát triển của một đất nước không bền vững, cụ thể là: trong đất nước đó, Chính phủ đã quá ưu tiên cho mục tiêu phát triển kinh tế (làm cho vòng tròn kinh tế lớn hơn nhiều so với mô hình lý thuyết). Để đạt mục tiêu đó, Chính phủ phải đánh đổi bằng các mục tiêu về xã hội và môi trường (vòng tròn xã hội và môi trường bị thu hẹp lại). Sự thay đổi cần thiết là chính phủ phải giảm mục tiêu phát triển kinh tế và ưu tiên hơn cho các mục tiêu xã hội và môi trường để đảm bảo sự hài hoà giữa chúng, tức là phát triển bền vững. Trong mô hình lý thuyết, ba trụ cột được kết hợp hài hoà, hay đó chính là phát triển bền vững.
Mô hình thực tiễn cho thấy, quá trình phát triển phải đánh đổi môi trường, xã hội để đạt được mục tiêu tăng trưởng kinh tế. Mô hình tiếp theo là cần phải tạo ra sự cân bằng mới, cụ thể là phải điều chỉnh mục tiêu kinh tế để phục hồi và phát triển yếu tố môi trường, xã hội. Về lý thuyết, quan điểm phát triển bền vững không cho phép phát triển coi trọng mặt này hay mặt khác của PTBV. Tuy nhiên trên thực tế, nhiều người vẫn ưu tiên cho mục tiêu kinh tế.
Trong bối cảnh toàn cầu hoá hiện nay, khi mà cuộc chạy 11 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com đua phát triển giữa các quốc gia, giữa các khu vực kinh tế của thế giới diễn ra ngày càng gay gắt, khốc liệt thì khuynh hướng “phát triển với bất cứ giá nào” vẫn được tôn sùng trên thực tế, đặc biệt là ở các nước đang phải đối đầu với nghèo đói, lạc hậu, kinh tế chậm phát triển. Người ta dễ có khuynh hướng hy sinh môi trường và các yếu tố khác cho phát triển kinh tế. Những người quá sốt ruột trước tình trạng lạc hậu, kém phát triển của nước mình thường lập luận rằng “cứ phát triển kinh tế đã rồi sẽ tính sau”. Đây là quan điểm “Làm bẩn – Làm giàu – Làm sạch”, tức là giải quyết vấn đề môi trường sau khi đã đạt được trình độ phát triển nhất định về kinh tế.