phần mở đầu và kết luận, luận văn gồm 4 chƣơng: Chƣơng 1. Cơ sở lý luận và thực tiễn về thu hút đầu tƣ trực tiếp nƣớc ngoài Chƣơng 2. Phƣơng pháp nghiên cứu Chƣơng 3. Thực trạng thu hút FDI tại Đà Nẵng Chƣơng 4.
Một số giải pháp tăng cƣờng thu hút FDI vào thành phố Đà Nẵng 4 CHƢƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ ĐẦU TƢ TRỰC TIẾP NƢỚC NGOÀI (FDI) 1. Tổng quan tình hình nghiên cứu và khoảng trống cần tiếp tục nghiên cứu 1. Tổng quan tình hình nghiên cứu Có rất nhiều công trình nghiên cứu trong và ngoài nƣớc bàn về FDI. Các công trình đƣợc thực hiện theo các cách tiếp cận khác nhau.
Cụ thể: một số công trình tập trung bàn về những vấn đề lý luận chung về FDI nhƣ bản chất, đặc điểm, vai trò, các hình thức, tác động của FDI; một số nghiên cứu thực trạng FDI vào và ra một nƣớc, một khu vực cũng nhƣ trên quy mô toàn cầu; một số khác bàn sâu về môi trƣờng thu hút FDI nói chung cũng nhƣ tập trung phân tích một số yếu tố riêng biệt của môi trƣờng thu hút FDI nói riêng (môi trƣờng luật pháp, môi trƣờng chính sách, thậm chí chỉ bàn riêng về chính sách tài chính trong thu hút FDI,…). Các công trình nghiên cứu trong nước Có thể liệt kê một số công trình nghiên cứu trong nƣớc tiêu biểu sau: “Những giải pháp tăng cường thu hút vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài ở Đà Nẵng trong giai đoạn hiện nay”, Phan Văn Tâm, Luận văn Thạc sĩ Kinh doanh và Quản lý, Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh, Hà Nội, 2007. Luận văn đã hệ thống hóa cơ sở lý luận và thực tiễn của FDI, làm rõ vai trò của nó đối với sự phát triển kinh tế đối với các vùng, địa phƣơng; phân tích thực trạng đầu tƣ và đánh giá chính sách thu hút vốn FDI ở Đà Nẵng thời gian từ 1997 đến 2006; từ đó luận chứng những giải pháp tăng cƣờng thu hút vốn FDI ở Đà Nẵng trong thời gian tiếp theo. “Môi trường thu hút đầu tư trực tiếp nước ngoài tại tỉnh Nghệ An” Võ Thị Thanh Đàn, luận văn thạc sĩ kinh tế, trƣờng Đại học Kinh tế, Đại học 5 Quốc gia Hà Nội, 2011.
Luận văn hệ thống hóa những vấn đề lý luận về môi trƣờng thu hút đầu tƣ trực tiếp nƣớc ngoài, các nhân tố tác động đến môi trƣờng thu hút đầu tƣ trực tiếp nƣớc ngoài đặc biệt là các nhân tố thể chế theo quan điểm của PCI; Phân tích, đánh giá thực trạng môi trƣờng thu hút đầu tƣ trực tiếp nƣớc ngoài tại tỉnh Nghệ An, rút ra những thành tựu, hạn chế, chỉ rõ nguyên nhân của những thành tựu và hạn chế đó; Đề xuất một số giải pháp chủ yếu nhằm cải thiện môi trƣờng thu hút đầu tƣ trực tiếp nƣớc ngoài tại tỉnh Nghệ An trong thời gian tới. “Báo cáo đầu tư công nghiệp Việt Nam (VIIR)”, Bộ Kế hoạch và Đầu tƣ kết hợp với Tổ chức phát triển công nghiệp Liên hợp quốc (UNIDO), 2011. Báo cáo dựa trên kết quả khảo sát đầu tƣ công nghiệp Việt Nam thực hiện trong năm 2011. Báo cáo đề cập đến các vấn đề chính sách quan trọng là vai trò và tác động của FDI trong nền kinh tế trong bối cảnh Việt Nam đang đứng ở ngã rẽ quan trọng trên con đƣờng phát triển công nghiệp.
“Tăng cường thu hút vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) vào tỉnh Nghệ An”, Đặng Thành Vinh, luận án tiến sĩ kinh tế, Trƣờng Đại học Kinh tế quốc dân, 2012. Trên cơ sở hệ thống bộ chỉ tiêu đánh giá hiệu quả sử dụng vốn đầu tƣ FDI theo cách tiếp cận vĩ mô đứng trên góc độ nhà quản lý, các chính sách để thu hút vốn FDI vào địa phƣơng, luận án nghiên cứu thực trạng thu hút và hiệu quả sử dụng vốn FDI tại Nghệ An. Thông qua việc đánh giá thực trạng vốn FDI tại Nghệ An, luận án đã chỉ ra nhiều hạn chế dẫn đến kết quả có sự mất cân đối trong thu hút vốn FDI, hiệu quả sử dụng vốn FDI thấp, quy mô vốn nhỏ. Hiệu quả sử dụng vốn FDI còn thấp so với kỳ vọng đƣợc chứng minh qua tác động của vốn FDI đến đóng góp vào kinh tế, tạo việc làm, cải thiện môi trƣờng, đồng thời cũng chỉ ra những nguyên nhân dẫn đến những hạn chế trong đó nhấn mạnh đến cơ sở hạ tầng kỹ thuật, quản lý nhà nƣớc, hoạt động xúc tiến 6 và chỉ số năng lực cạnh tranh cấp tỉnh.
Dựa trên cơ sở thực tế tại địa phƣơng, luận án đã đƣa ra 8 giải pháp để tăng cƣờng thu hút vốn FDI vào địa bàn tỉnh. “Chính sách thu hút đầu tư nước ngoài của một số thị trường cạnh tranh và bài học với Việt Nam”, Nguyễn Việt Cƣờng, Đề tài khoa học cấp Bộ, Bộ Kế hoạch và Đầu tƣ, Hà Nội, 2013. Đề tài đã nghiên cứu, phân tích những chính sách thu hút đầu tƣ nƣớc ngoài của một số thị trƣờng cạnh tranh chủ yếu của Việt Nam trong khu vực, nhìn nhận lại các yếu tố cạnh tranh FDI nội tại cả nền kinh tế từ đó đƣa ra các bài học, các giải pháp, đối sách thích hợp về chính sách đầu tƣ của Việt Nam để cải thiện tình hình thu hút FDI vào Việt Nam trong thời gian tiếp theo. Nghiên cứu này đã có những gợi ý quan trọng trong lĩnh vực đầu tƣ nƣớc ngoài cho những nhà hoạch định chính sách trong việc xây dựng và thực thi các cơ chế, chính sách nhằm cải thiện môi trƣờng đầu tƣ, thúc đẩy sự phát triển kinh tế của đất nƣớc nói chung và của các địa phƣơng nói riêng.
“Kỷ yếu hội thảo tổng kết 25 năm đầu tư nước ngoài tại Việt Nam”, Cục Đầu tƣ nƣớc ngoài, Bộ Kế hoạch và Đầu tƣ, Hà Nội, 2013. Kỷ yếu đã đề cập đến những đánh giá của các cơ quan quản lý nhà nƣớc và nhận định của các chuyên gia kinh tế về tình hình thực hiện và thu hút vốn FDI trong thời gian qua, kiến nghị một số giải pháp nâng cao hiệu quả thu hút vốn FDI trong thời gian tới. Các công trình nghiên cứu nước ngoài Có rất nhiều công trình nghiên cứu nƣớc ngoài bàn về FDI nói chung cũng nhƣ FDI vào các nƣớc đang phát triển nói riêng theo nhiều cách tiếp cận khác nhau, đặc biệt là bàn về các nguyên nhân, tác động của FDI. Raymond Vernon trong bài “International investment and International trade in the product cycle” Quarterly journal of economics, 1966, pp.190-207, đã giải thích hiện tƣợng thƣơng mại và đầu tƣ quốc tế từ chu kỳ phát triển của 7 sản phẩm, từ quyết định của công ty trên cơ sở chi phí và lợi nhuận và giải thích hiện tƣợng đầu tƣ quốc tế trong mối liên hệ chặt chẽ với đặc điểm của kết cấu thị trƣờng, chuyển giao công nghệ và kiến thức quản lý.
John Dunning, trong công trình nghiên cứu “The eclective paradigm of international production: a restatement and some extension”, Journal of International Business Studies, Spring 1988, đã khẳng định lại những quan điểm chủ yếu của ông về mô hình lý thuyết triết chung, đƣợc ông trình bày lần đầu tiên tại lễ trao giải Nobel năm 1976, đó là nỗ lực nhằm đƣa ra một khung khổ toàn diện cho việc xác định và đánh giá tầm quan trọng của các yếu tố ảnh hƣởng tới quyết định đầu tƣ sản xuất ra nƣớc ngoài của các doanh nghiệp và sự tăng trƣởng của hoạt động sản xuất này. Theo lý thuyết triết chung, động lực thúc đẩy công ty đầu tƣ ra nƣớc ngoài bao gồm ba điều kiện chủ yếu: lợi thế về sở hữu (O), lợi thế của nƣớc chủ nhà (L) và lợi thế nội vi hóa (I). Sau khi đề cập đến một số khả năng mở rộng mô hình, tác giả khẳng định rằng mô hình OLI vẫn là một khung khổ phổ biến thiết thực cho việc giải thích và đánh giá không chỉ lý do căn bản của sản xuất mà còn rất nhiều vấn đề tổ chức và tác động liên quan đến hoạt động của các MNCs. Trong công trình nghiên cứu “Why Investment Matters: The Political Economy of International Investments”, FERN, The Corner House, CRBM, and Madhyam Books, Kavaljit Singh (2007) đã đề cập đến những vấn đề cơ bản về FDI nhƣ khái niệm, tác động, khung khổ điều tiết.
Ông đã giải thích vai trò trung tâm của các TNC trong đầu tƣ quốc tế, chỉ ra sự thay đổi của mô thức đầu tƣ trong hai thập kỷ gần đây, vạch trần một số huyền thoại xung quanh dòng chảy vốn đầu tƣ. Đặc biệt công trình đã làm rõ các TNC đã kiếm đƣợc những khoản lợi nhuận khổng lồ thông qua hoạt động chuyển giá nhƣ thế nào. “Báo cáo đầu tư thế giới (WIR)” phát hành hàng năm của Tổ chức Thƣơng mại và phát triển Liên hợp quốc (UNCTAD). Báo cáo phân tích thực 8 trạng, xu hƣớng và triển vọng của dòng vốn FDI trên toàn cầu, nhằm giúp các quốc gia thấy đƣợc vị trí, vai trò của mình trong bức tranh toàn cảnh về đầu tƣ thế giới, từ đó xác định đƣợc mục tiêu, chính sách phù hợp của quốc gia mình trong giai đoạn tiếp theo.
Những khoảng trống cần tiếp tục nghiên cứu. Mặc dù nhiều công trình nghiên cứu trực tiếp hoặc gián tiếp đề cập đến vấn đề quản lý đầu tƣ trực tiếp nƣớc ngoài vào Đà Nẵng nhƣ các công trình nghiên cứu khoa học các cấp, bài tạp chí, sách chuyên khảo, tham khảo,…. Tuy nhiên, cần tiếp tục nghiên cứu trong điều kiện thời gian mới, không gian mới với nhiều yếu tố tác động đan xen nhiều chiều cạnh. Đặc biệt, đề tài có đề cập đến hoạt động thu hút FDI thông qua các chủ trƣơng, chính sách và biện pháp đƣợc thành phố áp dụng, và đây là điểm mới của đề tài: Thứ nhất, làm rõ tình hình thu hút FDI vào thành phố Đà Nẵng, đặc biệt trong giai đoạn hiện tại (2009-2013) với những thành tựu đạt đƣợc và hạn chế cần khắc phục.
Việc phân tích này đƣợc thực hiện trên cơ sở nội dung của Nghị quyết số 13/NQ-CP của Thủ tƣớng Chính phủ ngày 07 tháng 04 năm 2009 về định hƣớng, giải pháp thu hút và quản lý vốn đầu tƣ trực tiếp nƣớc ngoài trong thời gian tới và Chỉ thị 1617/CT-TTg của Thủ tƣớng Chính phủ ngày 19/9/2011 về tăng cƣờng thực hiện và chấn chỉnh công tác quản lý nhà nƣớc về đầu tƣ trực tiếp nƣớc ngoài. Thứ hai, trên cơ sở thu thập ý kiến phản hồi của cơ quan quản lý tại địa phƣơng và một số nhà đầu tƣ nƣớc ngoài tại Đà Nẵng, đƣa ra một số định hƣớng và giải pháp cơ bản nhằm quản lý và tăng cƣờng thu hút FDI vào thành phố.