MỞ ĐẦU 1. LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI Giáo dục luôn phục vụ cho những mục tiêu phát triển kinh tế xã hội. Hiện nay, Việt Nam đã gia nhập tổ chức Thương mại thế giới – WTO, đã tham gia vào quá trình toàn cầu hóa và hội nhập quốc tế, chịu những ảnh hưởng của nền kinh tế tri thức nhằm tìm kiếm những cơ hội, song cũng phải đương đầu với nhiều thách thức. Một trong những đòi hỏi của toàn cầu hóa là yêu cầu cao về lực lượng lao động như khả năng sáng tạo, khả năng giải quyết vấn đề linh hoạt trong các tình huống, khả năng làm việc cộng tác….
Giáo dục cần đào tạo ra những con người đáp ứng được những yêu cầu này. Như vậy, giáo dục cần đổi mới để đáp ứng các yêu cầu mới của xã hội, thay thế các mô hình giáo dục hàn lâm kinh viện, coi trọng lý thuyết, xem nhẹ thực tiễn, đào tạo nên những con người thụ động, thiếu sáng tạo không còn phù hợp. Phương pháp dạy học là một trong những vấn đề lớn của giáo dục cần sự quan tâm, đổi mới. Điều này được thể hiện trong Luật Giáo dục 2005 (điều 28): “Phương pháp giáo dục phổ thông phải phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động, sáng tạo của học sinh; phù hợp với đặc điểm của từng lớp học, môn học; bồi dưỡng phương pháp tự học, khả năng làm việc theo nhóm; rèn luyện kỹ năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn; tác động đến tình cảm, đem lại niềm vui, hứng thú học tập cho học sinh” Tuy nhiên, hiện nay, phương pháp dạy học chủ yếu của đa số Giáo viên vẫn là thông báo, tái hiện, chưa chú trọng vào phát triển tính tích cực, tự lực, sáng tạo của học sinh.
Mặt khác, nền giáo dục mang tính hàn lâm, nặng về lý thuyết thi cử đã góp phần tạo nên những thói quen học tập đối phó với thi cử, chưa chủ động tìm tòi tri thức. Do đó, một trong những đổi mới quan trọng và cấp thiết của giáo dục ở bậc phổ thông hiện nay là tập trung đổi mới PPDH bằng hoạt động hoá người học, hay hướng vào người học trong việc tổ chức quá trình lĩnh hội tri thức theo quan điểm “lấy HS làm trung tâm”, theo hướng này giáo viên chỉ đóng vai trò là người tổ chức và điều khiển, hướng dẫn học sinh chiếm lĩnh tri thức khoa học, tự lực hoạt động, 1 tìm tòi và sáng tạo để giành lấy kiến thức mới. Đổi mới PPDH nói chung, trong đó có PPDH hóa học nói riêng, rất phù hợp với thực tiễn Việt Nam hiện nay, mục tiêu to lớn của sự đổi mới đó là làm thế nào để năng lực học tập của học sinh được nâng lên mạnh mẽ nhờ vào trước hết khả năng tự học, biết “học cách học hóa học” của học sinh và thầy biết “dạy cách học hóa học”. Hóa học là một khoa học thực nghiệm, do đó, thí nghiệm, thực hành là một trong những đặc điểm cốt lõi trong phương pháp dạy học của giáo viên.
Tuy nhiên, trong điều kiện về trang thiết bị, cơ sở vật chất hiện nay ở đa số các trường THPT chưa đáp ứng đầy đủ cho các tiết học hóa học, đặc biệt là khi cần thực hiện các thí nghiệm có tính độc hại, ảnh hưởng đến sức khỏe con người và gây ô nhiễm môi trường. Mặt khác, hóa học đi sâu nghiên cứu bản chất của các chất nên một số phần lý thuyết khá trừu tượng và gây không ít khó khăn cho học sinh khi tiếp thu các kiến thức này. Với sự phát triển không ngừng của công nghệ thông tin, người dạy và người học càng có thêm nhiều lựa chọn trong quá trình truyền thụ và chiếm lĩnh tri thức. Sự hỗ trợ của Multimedia đã mang lại nhiều tiện ích cho quá trình dạy học.
Các bài giảng của giáo viên được biên soạn trên máy tính có tính năng gọn, nhẹ, có thể điều chỉnh thông tin dễ dàng, mô phỏng được các vấn đề trừu tượng, các thí nghiệm phức tạp, nguy hiểm đặc biệt là thu hút học sinh khi các em được tự học theo khả năng, không gian và thời gian riêng mình khi các tài liệu, bài giảng được đóng gói thành đĩa CD hoặc thông qua mạng internet… Việc sử dụng các phương tiện dạy học nói chung hay ứng dụng Multimedia và công nghệ thông tin vào dạy học hóa học nói riêng đóng vai trò quan trọng trong đổi mới phương pháp dạy học hóa học nhằm tăng cường tính trực quan, thí nghiệm, thực hành trong dạy học, có thể khắc phục được các vấn đề đặc trưng của môn học. Với các cơ sở trên, người nghiên cứu lựa chọn đề tài: “Nghiên cứu thiết kế Multimedia cho việc dạy và học Hóa học 10, ban cơ bản tại Trường Cao đẳng Giao Thông Vận Tải Tp.Hồ Chí Minh” làm đề tài nghiên cứu. MỤC TIÊU CỦA ĐỀ TÀI Thiết kế Multimedia cho việc dạy và học Hóa học 10, ban cơ bản nhằm nâng cao chất lượng giảng dạy và học tập môn Hóa học 10, ban cơ bản tại Trường Cao đẳng Giao Thông Vận Tải Tp.Hồ Chí Minh. NHIỆM VỤ CỦA ĐỀ TÀI Nghiên cứu cơ sở lý luận về thiết kế Multimedia dạy học.
Nghiên cứu chương trình, đặc điểm môn Hóa học 10, ban cơ bản. Khảo sát tình hình thực tế ứng dụng multimedia vào việc giảng dạy môn hóa 10, ban cơ bản hiện nay tại Trường Cao đẳng Giao Thông Vận Tải Tp.Hồ Chí Minh. Thiết kế Multimedia dạy học cho môn Hóa học 10, ban cơ bản tại Trường Cao đẳng Giao Thông Vận Tải Tp.Hồ Chí Minh. Tiến hành thực nghiệm sư phạm.
GIỚI HẠN ĐỀ TÀI Theo phân phối chương trình do Bộ Giáo dục và Đào tạo ban hành, áp dụng từ năm học 2009 - 2010, môn Hóa học 10, ban cơ bản bao gồm 70 tiết với 7 chương. Trong đó, người nghiên cứu lựa chọn một số nội dung của Chương 5 để thiết kế multimedia dạy học và tiến hành thực nghiệm trong các nội dung này tại Trường CĐ GTVT Tp.Hồ Chí Minh vì đây là các nội dung mang tính khái quát, trừu tượng và chứa đựng yếu tố thí nghiệm khó thực hiện được trên lớp. Nội dung cụ thể của các phần thiết kế trong chương như sau: Chương 5: Nhóm halogen Bài 1: Khái quát về nhóm halogen. Bài 2: Clo Bài 3: Hiđro clorua - axit clohiđric và muối clorua Bài 5: Flo – Brom – Iot 5.
ĐỐI TƢỢNG VÀ KHÁCH THỂ NGHIÊN CỨU 5. Đối tƣợng nghiên cứu: Multimedia dạy học môn Hóa 10, ban cơ bản tại Trường Cao đẳng Giao Thông Vận Tải Tp.Hồ Chí Minh. Khách thể nghiên cứu: Hoạt động dạy và học môn Hóa học 10, ban cơ bản của GV và HS tại Trường Cao đẳng Giao Thông Vận Tải Tp.Hồ Chí Minh. GIẢ THUYẾT NGHIÊN CỨU: Sản phẩm thiết kế multimedia dạy học cho môn Hóa 10, ban cơ bản tại trường CĐ GTVT Tp.Hồ Chí Minh có tính khả thi.
Nếu ứng dụng sản phẩm này vào quá trình dạy học môn Hóa 10 cho HS hệ TCCN 3 năm tại trường CĐ GTVT Tp.Hồ Chí Minh sẽ góp phần: - Giảm tỉ lệ học sinh yếu kém. - Tăng cơ hội hoạt động trên lớp của HS. - Nâng cao vai trò điều khiển hoạt động dạy học của GV trên lớp. PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU Để thực hiện đề tài, người nghiên cứu sử dụng các phương pháp nghiên cứu sau: 7.
Phƣơng pháp nghiên cƣ́u tài liêụ và sản phẩm mẫu: Nghiên cứu các tài liệu có liên quan đến việc thiết kế Multimedia cho việc dạy và học như tìm hiểu các cơ sở lý luận có liên quan, các công cụ, phần mềm hỗ trợ dạy học. Nghiên cứu chương trình, đặc điểm, nội dung môn Hóa 10, ban cơ bản. Nghiên cứu các sản phẩm thiết kế Multimedia dạy học cho môn Hóa 10, ban cơ bản đã có. Phƣơng pháp điều tra: Sử dụng phiếu thăm dò và phỏng vấn trực tiếp để thu thập dữ liệu nhằm khảo sát thực trạng các vấn đề nghiên cứu trên đối tượng là giáo viên, học sinh đang giảng dạy và học tập môn Hóa học 10, ban cơ bản tại trường Cao đẳng Giao thông vận tải Tp.Hồ Chí Minh.
Phƣơng pháp chuyên gia: Tổ chức dự giờ lớp thực nghiệm và lớp đối chứng, lấy ý kiến của các chuyên gia có kinh nghiệm trong giảng dạy Hóa học. Phƣơng pháp thực nghiệm: Thực nghiệm giảng dạy trên các lớp học sinh được lựa chọn ngẫu nhiên, có trình độ tương đương nhau. Thông qua các bài kiểm tra, so sánh, đánh giá kết quả học tập của lớp thực nghiệm với lớp đối chứng. Xử lý thống kê và đánh giá nhằm khẳng định được tính hiệu quả của mục đích nghiên cứu.
Phƣơng pháp thống kê toán học: Phương pháp này đươ ̣c sử du ̣ng kế t hơ ̣p với các phương pháp nghiên cứu tài liê ̣u, phương pháp điều tra, để đưa ra những nhận định và kết luận cho những số liệu tổ ng hơ ̣p. KẾ HOẠCH NGHIÊN CỨU: GHI TT CÔNG VIỆC THỰC HIỆN THỜI GIAN THỰC HIỆN CHÚ 1 Xây dựng đề cương chi tiết Tháng 7, 8 - 2010 2 Nghiên cứu tài liệu Tháng 9, 10 - 2010 Viết kịch bản sư phạm và kịch bản công nghệ. 3 Thiết kế Multimedia cho việc dạy Tháng 11, 12 - 2010 và học môn Hóa 10, ban cơ bản. Đóng gói thành đĩa CD Tổ chức dạy thử và dự giờ lớp thực nghiệm và lớp đối chứng, lấy ý kiến chuyên gia thông qua phiếu đánh giá 4 bài giảng.
Tháng 1, 2 - 2011 Phát phiếu thăm dò, phỏng vấn học sinh lớp thực nghiệm và lớp đối chứng. 5 Cho học sinh của 2 lớp thực nghiệm và lớp đối chứng làm bài kiểm tra. Đánh giá kết quả phiếu thăm dò và 5 kết quả kiểm tra. Tháng 2 - 2011 Thu thập, xử lý và đánh giá số liệu.
Trình bày luận văn 6 Tháng 3 - 2011 Kiểm tra lại toàn bộ luận văn 7 Bảo vệ luận văn Tháng 4 - 2011 6 Chƣơng 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ THIẾT KẾ MULTIMEDIA DẠY HỌC CHO MÔN HÓA HỌC 10, BAN CƠ BẢN 1. TỔNG QUAN VỀ THIẾT KẾ MULTIMEDIA DẠY HỌC CHO MÔN HÓA 10, BAN CƠ BẢN 1. Khái niệm Multimedia: Có nhiều quan niệm về Multimedia [1]: Theo Mayer: Các thông điệp giảng dạy của Multimedia là sự trình diễn những từ ngữ (bằng lời nói hoặc văn bản in) và những hình ảnh (như ảnh động, video, hình minh họa và các photo) trong đó mục tiêu là cải tiến việc học. (Lý thuyết nhận thức và thiết kế giảng dạy Multimedia – một minh chứng cho mối quan hệ tương tác giữa sự nhận thức và giảng dạy - Richard E.