Luận văn thạc sĩ hay bồi dưỡng năng lực vận dụng kiến thức vào thực tiễn cho học sinh trong dạy học chương cảm ứng điện từ vật lí 11

Luận văn thạc sĩ khám phá phương pháp bồi dưỡng năng lực vận dụng kiến thức cho học sinh trong dạy học chương cảm ứng điện từ vật lí 11.

• Tác giả: Linh Thị Loan
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Thị Thu Hà
• Trường học: Trường Đại học Sư phạm - Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Vật Lý
• Đề tài: Bồi Dưỡng Năng Lực Vận Dụng Kiến Thức Vào Thực Tiễn Cho Học Sinh Trong Dạy Học Chương “Cảm Ứng Điện Từ” Vật Lí 11
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sĩ Khoa Học Giáo Dục
• Năm xuất bản: 2020
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN
• 1.1. Tổng quan vấn đề nghiên cứu
• 1.2. Năng lực vận dụng kiến thức vào thực tiễn
• 1.2.1. Khái niệm về năng lực
• 1.2.2. Khái niệm năng lực vận dụng kiến thức vào thực tiễn
• 1.2.3. Cấu trúc của năng lực vận dụng kiến thức vào thực tiễn trong dạy học vật lí
• 1.3. Bồi dưỡng năng lực vận dụng kiến thức vào thực tiễn cho học sinh trong dạy học vật lí
• 1.3.1. Tầm quan trọng của việc bồi dưỡng năng lực vận dụng kiến thức vào thực tiễn cho học sinh trong dạy học vật lí
• 1.3.2. Các biện pháp bồi dưỡng năng lực vận dụng kiến thức vào thực tiễn cho học sinh
• 1.3.3. Quy trình bồi dưỡng năng lực vận dụng kiến thức vào thực tiễn cho học sinh
• 1.3.4. Những nguyên tắc bồi dưỡng năng lực vận dụng kiến thức vào thực tiễn trong bộ môn vật lí
• 1.4. Thực trạng bồi dưỡng năng lực vận dụng kiến thức vào thực tiễn cho học sinh trong dạy học Vật lí ở trường THPT
• 1.4.1. Mục tiêu điều tra
• 1.4.2. Đối tượng điều tra
• 1.4.3. Phương pháp điều tra
• 1.4.4. Kết quả điều tra
• 1.5. KẾT LUẬN CHƯƠNG 1
• 2. CHƯƠNG 2: DẠY HỌC MỘT SỐ NỘI DUNG KIẾN THỨC CHƯƠNG “CẢM ỨNG ĐIỆN TỪ” VẬT LÍ 11 NHẰM BỒI DƯỠNG NĂNG LỰC VẬN DỤNG KIẾN THỨC VÀO THỰC TIỄN CHO HỌC SINH
• 2.1. Phân tích chương trình, nội dung sách giáo khoa chương “Cảm ứng điện từ”
• 2.2. Mục tiêu dạy học của chủ đề “Cảm ứng điện từ”
• 2.3. Grap nội dung chủ đề “Cảm ứng điện từ”
• 2.4. Sử dụng dụng cụ, thiết bị dạy học
• 2.5. Kế hoạch dạy học chủ đề “Cảm ứng điện từ”
• 2.5.1. Mục tiêu chủ đề
• 2.5.2. Kế hoạch dạy học
• 2.5.3. Chuẩn bị các điều kiện tổ chức dạy học
• 2.5.4. Chuỗi hoạt động
• 2.5.5. Đánh giá năng lực vận dụng thực tiễn của học sinh trong quá trình dạy học
• 2.5.6. Các tiêu chí và phiếu đánh giá năng lực
• 2.6. KẾT LUẬN CHƯƠNG 2
• 3. CHƯƠNG 3: THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM
• 3.1. Mục đích thực nghiệm sư phạm
• 3.2. Nhiệm vụ thực nghiệm sư phạm
• 3.3. Kế hoạch thực nghiệm sư phạm
• 3.4. Tiến hành thực nghiệm sư phạm
• 3.5. Công tác chuẩn bị
• 3.6. Tổ chức dạy học
• 3.7. Đánh giá kết quả thực nghiệm sư phạm
• 3.7.1. Lựa chọn tiêu chí đánh giá
• 3.8. Kết quả thực nghiệm sư phạm
• 3.9. Đánh giá chung về thực nghiệm sư phạm
• 3.10. KẾT LUẬN CHƯƠNG 3
• KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về bồi dưỡng năng lực vận dụng kiến thức vật lý 11

Bồi dưỡng năng lực vận dụng kiến thức vật lý 11 là một trong những nhiệm vụ quan trọng trong giáo dục hiện đại. Mục tiêu chính là giúp học sinh có khả năng áp dụng kiến thức đã học vào thực tiễn. Điều này không chỉ nâng cao chất lượng học tập mà còn phát triển tư duy phản biện và khả năng giải quyết vấn đề của học sinh. Theo nghiên cứu của Linh Thị Loan (2020), việc bồi dưỡng này cần được thực hiện thông qua các phương pháp dạy học tích cực, khuyến khích học sinh tham gia vào các hoạt động thực tiễn.

1.1. Khái niệm về năng lực vận dụng kiến thức vào thực tiễn

Năng lực vận dụng kiến thức vào thực tiễn là khả năng của học sinh trong việc áp dụng kiến thức đã học để giải quyết các vấn đề thực tế. Điều này bao gồm việc phân tích, tổng hợp thông tin và đưa ra quyết định dựa trên kiến thức vật lý.

1.2. Tầm quan trọng của việc bồi dưỡng năng lực này

Việc bồi dưỡng năng lực vận dụng kiến thức không chỉ giúp học sinh hiểu rõ hơn về môn học mà còn tạo điều kiện cho các em phát triển kỹ năng sống, khả năng giao tiếp và làm việc nhóm.

II. Thách thức trong việc dạy học cảm ứng điện từ

Dạy học chương 'Cảm ứng điện từ' trong vật lý 11 gặp nhiều thách thức. Một trong những vấn đề chính là sự khó khăn trong việc liên kết lý thuyết với thực tiễn. Học sinh thường gặp khó khăn trong việc hiểu và áp dụng các khái niệm vật lý vào các tình huống thực tế. Theo nghiên cứu, nhiều học sinh chỉ học thuộc lòng mà không hiểu sâu về nội dung.

2.1. Khó khăn trong việc áp dụng lý thuyết vào thực tiễn

Học sinh thường không biết cách vận dụng các định luật vật lý vào các hiện tượng thực tế, dẫn đến việc thiếu tự tin trong việc giải quyết vấn đề.

2.2. Thiếu sự kết nối giữa lý thuyết và thực hành

Nhiều giáo viên chưa áp dụng các phương pháp dạy học tích cực, khiến học sinh không có cơ hội thực hành và trải nghiệm thực tế.

III. Phương pháp dạy học hiệu quả trong bồi dưỡng năng lực

Để bồi dưỡng năng lực vận dụng kiến thức, cần áp dụng các phương pháp dạy học hiện đại. Các phương pháp này bao gồm học tập dựa trên dự án, thí nghiệm thực tế và các hoạt động nhóm. Những phương pháp này không chỉ giúp học sinh hiểu rõ hơn về kiến thức mà còn phát triển kỹ năng làm việc nhóm và tư duy phản biện.

3.1. Học tập dựa trên dự án

Phương pháp này khuyến khích học sinh tham gia vào các dự án thực tế, từ đó áp dụng kiến thức vật lý vào giải quyết các vấn đề cụ thể.

3.2. Thí nghiệm thực tế trong dạy học

Thí nghiệm thực tế giúp học sinh trải nghiệm và hiểu rõ hơn về các khái niệm vật lý, từ đó nâng cao khả năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn.

IV. Ứng dụng thực tiễn của kiến thức vật lý 11

Kiến thức từ chương 'Cảm ứng điện từ' có nhiều ứng dụng trong thực tiễn. Học sinh có thể áp dụng kiến thức này để giải thích các hiện tượng trong đời sống hàng ngày, như hoạt động của các thiết bị điện tử. Việc hiểu rõ ứng dụng thực tiễn sẽ giúp học sinh thấy được giá trị của môn học và khuyến khích các em học tập tích cực hơn.

4.1. Ứng dụng trong công nghệ điện tử

Kiến thức về cảm ứng điện từ giúp học sinh hiểu cách hoạt động của các thiết bị điện tử như máy phát điện, động cơ điện.

4.2. Ứng dụng trong đời sống hàng ngày

Học sinh có thể áp dụng kiến thức này để giải thích các hiện tượng như sự hoạt động của các thiết bị gia dụng, từ đó nâng cao nhận thức về khoa học trong cuộc sống.

V. Kết luận và hướng phát triển tương lai

Bồi dưỡng năng lực vận dụng kiến thức vật lý 11 là một nhiệm vụ quan trọng trong giáo dục hiện đại. Cần có sự phối hợp giữa giáo viên và học sinh để tạo ra môi trường học tập tích cực. Hướng tới tương lai, việc áp dụng các phương pháp dạy học hiện đại sẽ giúp nâng cao chất lượng giáo dục và phát triển toàn diện năng lực của học sinh.

5.1. Tầm nhìn cho giáo dục vật lý

Cần tiếp tục đổi mới phương pháp dạy học để phù hợp với yêu cầu của thời đại, từ đó nâng cao chất lượng giáo dục.

5.2. Khuyến khích nghiên cứu và phát triển

Khuyến khích các nghiên cứu về phương pháp dạy học và bồi dưỡng năng lực vận dụng kiến thức cho học sinh trong các môn học khác.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh đổi mới căn bản và toàn diện giáo dục theo Nghị quyết số 29-NQ/TW và Chương trình Giáo dục phổ thông 2018, việc chuyển dịch từ truyền thụ kiến thức thuần túy sang phát triển phẩm chất và năng lực người học là yêu cầu cấp thiết. Môn Vật lí ở trường phổ thông mang bản chất khoa học thực nghiệm sâu sắc, gắn bó chặt chẽ với đời sống và sản xuất. Tuy nhiên, thực tế giảng dạy cho thấy có tới khoảng 76,00% học sinh phản ánh hiếm khi hoặc chưa bao giờ được tham gia các hoạt động học tập gắn liền với thực tiễn, dẫn đến tình trạng học sinh ghi nhớ tốt công thức lý thuyết nhưng lúng túng khi giải quyết các vấn đề thực tế.

Nghiên cứu được thực hiện bởi tác giả Linh Thị Loan dưới sự hướng dẫn khoa học của Tiến sĩ Nguyễn Thị Thu Hà tại Trường Đại học Sư phạm - Đại học Thái Nguyên vào năm 2020. Mục tiêu trọng tâm của đề tài là xây dựng hệ thống cơ sở lý luận, đề xuất tiêu chí đánh giá và thiết kế tiến trình dạy học chủ đề "Cảm ứng điện từ" môn Vật lí 11 nhằm nâng cao năng lực vận dụng kiến thức vào thực tiễn cho học sinh trung học phổ thông. Phạm vi nghiên cứu khảo sát thực trạng trên 16 giáo viên và 50 học sinh tại địa bàn tỉnh Hà Giang trong giai đoạn năm học 2019-2020. Kết quả nghiên cứu không chỉ chuẩn hóa bộ rubric gồm 8 tiêu chí đánh giá năng lực với thang điểm định lượng 16 điểm mà còn minh chứng sự cải thiện rõ rệt về năng lực thực hành sáng tạo của học sinh qua mô hình máy phát điện bằng sức nước, đóng góp giải pháp thiết thực cho công tác đổi mới phương pháp giảng dạy Vật lí.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu vận dụng lý thuyết dạy học phát triển năng lực kết hợp với lý thuyết kiến tạo (Constructivism) và mô hình giáo dục trải nghiệm STEM. Trong đó, 3 khái niệm cốt lõi được chuẩn hóa gồm:

• Năng lực: Khả năng tiếp nhận, huy động và phối hợp linh hoạt các nguồn lực tri thức, kỹ năng, thái độ nhằm giải quyết hiệu quả các tình huống trong học tập và đời sống theo những chuẩn mực cụ thể.
• Năng lực vận dụng kiến thức vào thực tiễn: Mức độ nhận thức cao nhất của người học, thể hiện qua khả năng phát hiện vấn đề thực tiễn, phân tích, huy động kiến thức liên quan và đề xuất giải pháp công nghệ hoặc mô hình thực tế.
• Quy trình 4 bước bồi dưỡng năng lực: (1) Tiếp cận tình huống thực tiễn có vấn đề; (2) Khám phá kiến thức liên quan và giải quyết tình huống; (3) Báo cáo, thảo luận và rút ra kết luận; (4) Vận dụng mở rộng và đánh giá.

Cấu trúc năng lực vận dụng kiến thức vào thực tiễn được cụ thể hóa thành 3 năng lực thành tố với 8 tiêu chí đo lường chi tiết trên thang đo 3 mức độ (Mức 1: 0 điểm, Mức 2: 1 điểm, Mức 3: 2 điểm, tổng điểm tối đa là 16 điểm):

• Năng lực phát hiện vấn đề trong thực tiễn: Đặt câu hỏi thực tiễn (Tiêu chí 1); Phát biểu vấn đề nghiên cứu (Tiêu chí 2).
• Năng lực tìm tòi, khám phá kiến thức liên quan: Liệt kê kiến thức vật lí (Tiêu chí 3); Phân tích và thiết lập mối quan hệ kiến thức (Tiêu chí 4); Phát biểu nội dung và viết công thức toán học (Tiêu chí 5).
• Năng lực thực hiện giải quyết vấn đề: Lấy ví dụ ứng dụng thực tế (Tiêu chí 6); Giải thích hiện tượng và nguyên tắc vận hành (Tiêu chí 7); Thiết kế mô hình và chế tạo sản phẩm kỹ thuật (Tiêu chí 8).

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu kết hợp đồng bộ các phương pháp định tính và định lượng nhằm đảm bảo độ tin cậy khoa học cao:

• Nguồn dữ liệu và Cỡ mẫu: Khảo sát toàn diện 16 giáo viên giảng dạy Vật lí tại 4 trường trung học phổ thông gồm THPT Quang Bình, THPT Xuân Giang, THPT Hùng An, THPT Việt Vinh và 50 học sinh khối 11 tại huyện Quang Bình, tỉnh Hà Giang.
• Phương pháp chọn mẫu: Chọn mẫu cụm phân tầng kết hợp thuận tiện, đảm bảo tính đại diện cho điều kiện kinh tế - xã hội và đặc thù giáo dục vùng trung du miền núi phía Bắc.
• Lý do lựa chọn phương pháp phân tích: Sử dụng toán thống kê mô tả (tính tần suất, tỷ lệ phần trăm, giá trị trung bình) kết hợp phương pháp đối sánh trước - sau thực nghiệm qua bảng kiểm quan sát và phiếu đánh giá rubric. Sự kết hợp này giúp lượng hóa chính xác sự chuyển biến về năng lực hành vi của học sinh thay vì chỉ dựa vào điểm số bài kiểm tra viết truyền thống.
• Timeline nghiên cứu: Tiến hành tổng quan tài liệu và điều tra thực trạng từ cuối năm 2019, triển khai thiết kế kế hoạch dạy học thực nghiệm và xử lý dữ liệu hoàn thiện vào tháng 10 năm 2020.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Khảo sát thực trạng ban đầu đã chỉ ra sự chênh lệch đáng kể giữa nhận thức và thực tiễn triển khai phương pháp dạy học:

• Nhận thức của giáo viên: Có 68,75% giáo viên (11/16 phiếu) khẳng định việc bồi dưỡng năng lực vận dụng kiến thức là rất cần thiết và 18,75% (3/16 phiếu) đánh giá cần thiết, đạt tỷ lệ đồng thuận chung 87,50%. Tuy nhiên, 100% giáo viên (16/16) gặp trở ngại do thiếu thời gian và không tự thiết kế được công cụ đánh giá năng lực; 93,75% (15/16) gặp khó khăn trong khâu thiết kế hoạt động học tập.
• Sự lệch pha giữa giáo viên và học sinh: Dù 75,00% giáo viên (12/16 phiếu) cho rằng đã tổ chức thường xuyên hoặc rất thường xuyên, nhưng có tới 56,00% học sinh (28/50 phiếu) phản ánh thầy cô hiếm khi thực hiện và 20,00% (10/50 phiếu) cho rằng không bao giờ tổ chức các hoạt động trải nghiệm thực tế.
• Nhu cầu và nguyện vọng của người học: Hơn 90,00% học sinh bày tỏ sự hứng thú cao đối với các giờ học có liên hệ thực tiễn và hoạt động chế tạo mô hình; 54,00% học sinh (27/50 phiếu) mong muốn được tăng cường sử dụng thiết bị dạy học, trải nghiệm thực tiễn và ứng dụng kỹ thuật trong giờ học môn Vật lí.
• Hiệu quả thực nghiệm sư phạm: Kế hoạch bài dạy chủ đề "Cảm ứng điện từ" với thời lượng 180 phút (chia thành 2 buổi) gắn với hoạt động chế tạo máy phát điện bằng sức nước đã nâng tỷ lệ học sinh đạt Mức độ 3 ở tiêu chí thiết kế mô hình (Tiêu chí 8) và giải thích nguyên tắc hoạt động (Tiêu chí 7) từ dưới 25,00% lên trên 72,00%.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân chính dẫn đến sự hạn chế trong năng lực thực tiễn của học sinh trước can thiệp là do phương pháp dạy học truyền thống nặng về giải bài tập định lượng tính toán điểm số thi cử, thiếu không gian cho học sinh thực hành và trải nghiệm sáng chế. Các kết quả điều tra có thể được trực quan hóa qua biểu đồ hình tròn về tỷ lệ đánh giá sự cần thiết của giáo viên (với 68,75% rất cần) và biểu đồ cột so sánh tương quan giữa điểm bài thi lý thuyết với điểm đánh giá rubric thực hành. Dữ liệu bảng điểm thực nghiệm cho thấy tương quan thuận chặt chẽ: học sinh tham gia chế tạo mô hình đạt điểm số đánh giá năng lực vận dụng thực tế vượt trội từ 1,5 đến 2,0 điểm so với nhóm chỉ học qua thuyết trình lý thuyết.

So với các công trình nghiên cứu trước đây tại Việt Nam về rèn luyện kỹ năng thực tiễn trong môn Sinh học hay Hóa học, luận văn này tạo bước đột phá khi xây dựng thành công bộ rubric 8 tiêu chí chuẩn xác cho phân môn Vật lí và khai thác triệt để bối cảnh địa phương vùng cao (tận dụng sức nước từ suối và cọn nước) để học sinh tự tay chế tạo máy phát điện mini từ thìa nhựa, củ phát điện và nắp chai. Điều này chứng minh rằng việc kết hợp lý thuyết cảm ứng điện từ với giáo dục STEM tại chỗ mang lại hiệu quả vượt trội trong việc nâng cao hứng thú học tập và năng lực thực hành.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm nhân rộng mô hình dạy học phát triển năng lực vận dụng thực tiễn, luận văn đưa ra 4 nhóm giải pháp cụ thể:

1. Chuẩn hóa và áp dụng bộ công cụ Rubric 8 tiêu chí: Tổ chuyên môn Vật lí tại các trường trung học phổ thông cần ban hành hướng dẫn sử dụng khung đánh giá 8 tiêu chí kết hợp giữa tự đánh giá của học sinh, đánh giá chéo giữa các nhóm và đánh giá của giáo viên; mục tiêu áp dụng đồng bộ trong 100% các tiết dạy học theo chủ đề từ năm học mới nhằm lượng hóa chính xác sự tiến bộ của người học.
2. Tái cấu trúc kế hoạch giáo dục môn Vật lí theo định hướng STEM: Giáo viên bộ môn cần chủ động thiết kế tối thiểu 2 chủ đề dạy học trải nghiệm/năm học với thời lượng từ 120-180 phút/chủ đề, tích hợp các tình huống thực tiễn gắn với đời sống địa phương; mục tiêu nâng tỷ lệ học sinh đạt mức độ vận dụng cao lên trên 70,00% sau 1 học kỳ can thiệp.
3. Tổ chức bồi dưỡng năng lực sư phạm chuyên sâu cho giáo viên: Ban Giám hiệu nhà trường phối hợp với các trường đại học sư phạm tổ chức định kỳ 1 đợt tập huấn/học kỳ về kỹ thuật thiết kế tình huống thực tiễn và xây dựng phiếu học tập định hướng hoạt động; phấn đấu 100% giáo viên trong tổ bộ môn làm chủ phương pháp dạy học dự án và sử dụng thành thạo rubric đánh giá.
4. Đầu tư trang thiết bị và xây dựng góc sáng tạo kỹ thuật: Nhà trường cùng Ban đại diện cha mẹ học sinh bố trí nguồn kinh phí trong quý I năm học mới để mua sắm các bộ dụng cụ thực hành cơ bản, củ phát điện mini, cảm biến và linh kiện điện tử tái chế, đảm bảo 100% các nhóm học sinh có đủ phương tiện thực hiện các dự án chế tạo mô hình kỹ thuật.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nội dung luận văn mang giá trị ứng dụng cao cho 4 nhóm đối tượng chính:

• Giáo viên Vật lí các trường trung học phổ thông: Sử dụng trực tiếp giáo án chi tiết 180 phút chủ đề "Cảm ứng điện từ" cùng hệ thống 3 phiếu học tập và hướng dẫn chế tạo mô hình máy phát điện bằng sức nước để áp dụng vào giảng dạy thực tế trên lớp.
• Cán bộ quản lý giáo dục và Tổ trưởng chuyên môn: Khai thác bộ tiêu chí rubric 8 chỉ số đo lường chuẩn hóa để xây dựng thang đo đánh giá chất lượng dạy học và xây dựng ngân hàng đề kiểm tra đánh giá năng lực học sinh theo chuẩn Chương trình GDPT 2018.
• Học viên cao học và Sinh viên sư phạm Vật lí: Tham khảo khung cơ sở lý luận, phương pháp luận nghiên cứu thực nghiệm sư phạm và quy trình xử lý số liệu toán thống kê để phát triển các đề tài luận văn, khóa luận chuyên ngành Lý luận và Phương pháp dạy học.
• Chuyên viên phát triển chương trình giáo dục STEM: Ứng dụng case study mô hình máy phát điện mini để xây dựng các tài liệu hướng dẫn hoạt động trải nghiệm sáng tạo kỹ thuật phù hợp với điều kiện cơ sở vật chất của các trường học vùng khó khăn.

Câu hỏi thường gặp

1. Bộ công cụ đánh giá năng lực vận dụng kiến thức trong luận văn gồm những thành phần nào?
Bộ công cụ gồm 2 loại phiếu: Phiếu đánh giá hoạt động nhóm (học sinh tự đánh giá và đánh giá chéo) và Phiếu đánh giá năng lực của giáo viên dựa trên khung Rubric chuẩn gồm 3 năng lực thành tố, 8 tiêu chí chấm điểm từ 0 đến 2 điểm (tối đa 16 điểm), giúp phản ánh trung thực toàn diện năng lực người học.

2. Rào cản lớn nhất của giáo viên khi triển khai dạy học thực tiễn là gì?
Theo số liệu khảo sát, 100% giáo viên tham gia nghiên cứu phản ánh rào cản lớn nhất là thiếu quỹ thời gian tiết học và khó khăn trong việc thiết kế công cụ đánh giá năng lực chuẩn xác, bên cạnh 93,75% giáo viên gặp trở ngại do mất nhiều thời gian chuẩn bị và thiết kế chuỗi hoạt động.

3. Tiến trình dạy học chủ đề "Cảm ứng điện từ" được phân bổ thời gian như thế nào?
Chủ đề được thiết kế tổng thể trong 180 phút chia làm 2 buổi: Buổi 1 (60 phút) dành cho hoạt động khởi động, quan sát tình huống thực tế và giao nhiệm vụ; Buổi 2 (120 phút) dành cho việc hình thành kiến thức chuẩn xác, thiết kế (10 phút), gia công lắp ráp mô hình (35 phút) và báo cáo sản phẩm (35 phút).

4. Mô hình máy phát điện bằng sức nước có khả thi với điều kiện học sinh lớp 11 không?
Mô hình hoàn toàn khả thi vì sử dụng các nguyên vật liệu đơn giản, dễ tìm như thìa nhựa, củ phát điện mini, nắp chai, que kem, súng bắn keo và đèn LED. Học sinh vận dụng trực tiếp định luật Faraday và định luật Len-xơ để biến đổi năng lượng dòng nước thành điện năng thắp sáng đèn.

5. Kết quả thực nghiệm sư phạm đã chứng minh điều gì?
Dữ liệu thực nghiệm xác nhận tính đúng đắn của giả thuyết nghiên cứu: Việc tổ chức dạy học theo chuỗi hoạt động trải nghiệm thực tế giúp học sinh làm chủ kiến thức sâu sắc, nâng tỷ lệ học sinh có khả năng tự thiết kế và giải thích hiện tượng thực tiễn từ mức trung bình dưới 30,00% lên trên 72,00%.

Kết luận

• Tổng kết đóng góp: Luận văn đã hệ thống hóa cơ sở lý luận vững chắc về phát triển năng lực vận dụng kiến thức thực tiễn trong dạy học Vật lí 11.
• Chuẩn hóa công cụ: Xây dựng thành công khung tiêu chí Rubric 8 chỉ số với thang điểm 16 định lượng rõ ràng, giải quyết triệt để khó khăn trong khâu đánh giá của 100% giáo viên khảo sát.
• Thiết kế thực tiễn: Hoàn thiện kế hoạch bài dạy chủ đề "Cảm ứng điện từ" tích hợp hoạt động chế tạo máy phát điện bằng sức nước, tối ưu hóa thời lượng 180 phút.
• Giá trị thực nghiệm: Minh chứng sự chuyển biến tích cực về năng lực sáng tạo và hứng thú học tập của học sinh trung học phổ thông, đặc biệt là học sinh khu vực miền núi.
• Định hướng phát triển: Trong giai đoạn tiếp theo của năm học, các cơ sở giáo dục cần mở rộng quy trình này cho toàn bộ chương trình Vật lí cấp THPT, đồng thời khuyến khích quý thầy cô giáo và nhà nghiên cứu áp dụng ngay bộ tài liệu bài giảng và rubric thực hành để nâng cao chất lượng dạy học theo Chương trình GDPT 2018.

Trích đoạn nội dung tài liệu

mở đầu của bài học. Thông thường, tình huống xuất phát cũng là những tình huống thực tế trong cuộc sống hàng ngày mà HS hay gặp. Ở Việt Nam, dạy học theo hướng phát triển năng lực, trong đó việc phát triển năng lực VDKTVTT cũng đang được chú trọng hơn trong những năm gần đây; Đã có một số công trình nghiên cứu, tài liệu, luận văn đề cập đến vấn đề phát triển năng lực VDKTVTT cho HS, như: Trong đề tài “Rèn luyện kĩ năng VDKTVTT cho HS trong dạy học phần Sinh học tế bào, Sinh học 10” của Trần Thái Toàn [9], tác giả cũng đã xây dựng một số biện pháp sư phạm nhằm rèn luyện kỹ năng VDKTVTT cho HS bậc THPT trong dạy học môn Sinh học cho đối tượng học sinh lớp 10; Trong đề tài “Phát triển năng lực vận dụng kiến thức vào thực tiễn cho HS thông qua việc sử dụng bài tập có nội dung thực tế trong dạy học chương “Tĩnh học vật rắn” Vật lí 10 nâng cao” của Trần Thị Như Quỳnh - Đại học sư phạm Huế, tác giả tập trung nghiên cứu vai trò của bài tập có nội dung thực tế trong việc phát triển năng lực VDKTVTT cho HS; nghiên cứu của tác giả Lương Việt Thái về Phát triển năng lực giải quyết vấn đề thực tiễn của học sinh qua dạy học khoa học ở tiểu học; tác giả Chu Thị Kim Dung - Trường THPT Quỳnh lưu 2 với nghiên cứu “Rèn luyện kĩ năng vận 5 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] dụng kiến thức vào thực tiễn cho học sinh thông qua dạy học phần chuyển hoá vật chất và năng lượng ở động vật, sinh học 11”; Tác giả Phan Thị Thanh Hội, Nguyễn Thị Tuyết Mai đã đưa ra quy trình rèn luyện cho HS kĩ năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn dạy học Sinh học 11; tác giả Trần Thị Ngọc Ánh, Lê Công Triêm đã đề xuất một số biện pháp để bồi dưỡng NLVDKT vào thực tiễn; tác giả Nguyễn Thị Thanh, Hoàng Thị Phương, Trần Trung Ninh đã đề cập đến việc phát triển NLVDKT vào thực tiễn thông qua việc dạy học vận dụng lí thuyết kiến tạo trong quá trình dạy học; tác giả Nguyễn Thanh Hải đã đưa ra được một số giải pháp nâng cao khả năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn cho HS; Đặng Xuân Thư và Nguyễn Thị Thanh cũng nghiên cứu về phát triển NLVDKT vào thực tiễn cho HS qua việc giảng dạy Hóa học 10 theo lí thuyết kiến tạo. Những nghiên cứu trên là cơ sở lý luận chung về dạy học phát triển năng lực vận dụng kiến thức vào thực tiễn của học sinh.

Tuy nhiên, việc bồi dưỡng năng lực vận dụng kiến thức vào thực tiễn của HS trong dạy học một số kiến thức chương “Cảm ứng điện từ” Vật lí 11 thì chưa có nghiên cứu nào. Năng lực vận dụng kiến thức vào thực tiễn 1. Khái niệm về năng lực Theo nghị quyết Đại hội XII của Đảng, trong phần mục tiêu tổng quát, các chỉ tiêu quan trọng trong giai đoạn 2016 - 2020 đã đưa ra một trong những nhiệm vụ trọng điểm của giáo dục đó là: “Đổi mới căn bản và toàn diện giáo dục, đào tạo (GD - ĐT); phát triển nguồn lực, nhất là nguồn nhân lực chất lượng cao”. Nghị quyết 29-NQ/TW khóa XI chỉ rõ yêu cầu cấp thiết và nhiệm vụ cần đổi mới căn bản, toàn diện GD-ĐT.

Việc Bộ GD-ĐT công bố dự thảo Chương trình giáo dục phổ thông tổng thể để tranh thủ sự đóng góp của các nhà khoa học, nhà giáo và các tầng lớp nhân dân đã cho thấy quyết tâm không chỉ của ngành giáo dục, mà còn của toàn Đảng, toàn dân chung tay xây dựng và đổi 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] mới nền giáo dục theo hướng tiếp cận năng lực, phù hợp với xu thế phát triển chương trình giáo dục của thế giới và bắt kịp nền giáo dục của các nước tiên tiến [5]. Việc đổi mới tư duy giáo dục trong thời đại tri thức nhằm đáp ứng sự thay đổi của cuộc sống phát triển không ngừng là một tất yếu. Việc đổi mới phương pháp dạy học trước hết là đáp ứng yêu cầu cần đạt về phẩm chất, năng lực người học và cuối cùng là vì mục tiêu đáp ứng bối cảnh của thời đại, nhu cầu phát triển đất nước. Đây cũng là một điều kiện tiên quyết, nhằm quán triệt và thực hiện tốt Nghị quyết số 88/2014/QH13 của Quốc hội khóa 13: "Tạo chuyển biến căn bản, toàn diện về chất lượng và hiệu quả giáo dục phổ thông; kết hợp dạy chữ, dạy người và định hướng nghề nghiệp; góp phần chuyển nền giáo dục nặng về truyền thụ kiến thức sang nền giáo dục phát triển toàn diện cả về phẩm chất và năng lực, hài hòa trí, đức, thể, mỹ và phát huy tốt nhất tiềm năng của mỗi học sinh".

Vậy, Năng lực là khả năng tiếp nhận, vận dụng tổng hợp và có hiệu quả mọi tiềm năng của con người bao gồm tri thức, kĩ năng, thái độ,. nhằm thực hiện công việc, hay tình huống cần giải quyết trong học tập, cuộc sống một cách có hiệu quả và chất lượng, phù hợp với điều kiện môi trường cụ thể và theo chuẩn mực nhất định nào đó. Khái niệm năng lực vận dụng kiến thức vào thực tiễn Vận dụng kiến thức vào thực tiễn là mức độ nhận thức cao nhất của con người nói chung và của giáo dục học sinh nói riêng. Quá trình vận dụng vừa giúp học sinh củng cố, nâng cao kiến thức vừa góp phần rèn luyện kĩ năng học tập và kĩ năng sống.

Thông qua đó vận dụng kiến thức vào thực tiễn thúc đẩy giúp gắn kết kiến thức mà học sinh đã học được trên sách vở lí thuyết vào thực tiễn đời sống hàng ngày. Trong giáo dục, việc rèn cho học sinh năng lực vận dụng kiến thức vào thực tiễn đã và đang được nhiều nhà giáo dục và giáo viên quan tâm và thực hiện. Tuy vậy, thực tế ở các trường phổ thông hiện nay, hầu hết giáo viên vẫn còn khá lúng túng trong việc rèn luyện, phát triển, đánh giá 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] các năng lực nói chung và năng lực vận dụng kiến thức vào thực tiễn vào thực tiễn nói riêng. Vì vậy, cần có thêm những nghiên cứu cụ thể hơn về vấn đề này nhằm giúp cho các giáo viên có thêm tài liệu tham khảo để từ đó đáp ứng với yêu cầu dạy và học trong chương trình giáo dục phổ thông mới hiện nay.

Như vậy, năng lực vận dụng kiến thức vào thực tiễn là khả năng của chính người học có thể phát hiện được vấn đề thực tiễn, huy động được các kiến thức liên quan từ đó tìm tòi, khám phá các kiến thức liên quan nhằm thực hiện giải quyết những tình huống, những hoạt động thực tiễn một cách có hiệu quả cũng như thỏa mãn nhu cầu chiếm lĩnh tri thức của người học. Cấu trúc của năng lực vận dụng kiến thức vào thực tiễn trong dạy học vật lí Từ các nhận định về năng lực vận dụng kiến thức vào thực tiễn như trên, để học sinh có thể vận dụng kiến thức vào thực tiễn thì giáo viên và học sinh cần làm những gì? Trước hết, học sinh cần phải hệ thống hóa các kiến thức cơ bản. Khi gặp tình huống thực tiễn, học sinh sẽ phân tích, tổng hợp những sự kiện, vấn đề, nghiên cứu xem có thể vận dụng kiến thức nào đã học để giải quyết vấn đề đó nói chung. Và khi dạy học một bài học hoặc một kiến thức vật lí, giáo viên khơi gợi cho học sinh để học sinh nhận ra được rằng, trong đời sống hằng ngày, kiến thức đang học sẽ vận dụng vào thực tiễn như thế nào? Ứng dụng vào ngành, nghề gì? Muốn vậy, học sinh phải có khả năng phát hiện, phân tích, liên hệ thực tiễn, xử lí tình huống thực tiễn để phát triển được năng lực vận dụng kiến thức vào thực tiễn.

Với cách hiểu như trên, năng lực VDKTVTT trong dạy học vật lí, theo chúng tôi có thể bao gồm các năng lực thành tố và biểu hiện như sau: - Phát hiện được vấn đề nghiên cứu trong tình huống thực tiễn: + Đặt được câu hỏi liên quan đến tình huống thực tiễn + Phát biểu được vấn đề nghiên cứu trong tình huống thực tiễn - Tìm tòi, khám phá kiến thức liên quan để giải quyết tình huống thực tiễn 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] + Liệt kê được các kiến thức vật lí liên quan đến vấn đề nghiên cứu. + Phân tích, thiết lập được các mối quan hệ giữa các kiến thức cần tìm hiểu + Phát biểu được nội dung, viết được các công thức của các kiến thức liên quan đến vấn đề cần nghiên cứu + Đề xuất được giải pháp giải quyết vấn đề nghiên cứu - Thực hiện giải quyết vấn đề nghiên cứu liên quan đến tình huống thực tiễn + Lấy được ví dụ thực tế liên quan đến kiến thức + Giải thích hiện tượng, nguyên tắc hoạt động của các vấn đề liên quan đến tình huống thực tiễn + Vận dụng kiến thức để thiết kế mô hình, chế tạo sản phẩm liên quan đến tình huống thực tiễn 1. Bảng đánh giá năng lực vận dụng kiến thưc vào thực tiễn Năng lực vận dụng kiến thức vào thực tiễn là mục tiêu của quá trình dạy học mà đề tài đang hướng tới. Để đánh giá được kết quả quá trình dạy học một cách chính xác, chúng tôi đã xây dựng bộ tiêu chí cụ thể như sau: Bảng 1.

Các tiêu chí và các mức độ đánh giá năng lực VDKTVTT Năng lực Mức độ 1 Mức độ 2 Mức độ 3 Tiêu chí thành tố (0 điểm) (1 điểm) (2 điểm) 1. Đặt được Không được Đặt được ít Đặt được từ 02 Phát hiện câu hỏi liên câu hỏi liên nhất 01 câu hỏi câu hỏi hỏi phù được vấn đề nghiên quan đến quan đến tình phù hợp có liên hợp có liên quan cứu trong tình huống huống thực quan đến tình đến tình huống tình huống thực tiễn tiễn huống thực tiễn thực tiễn, giải thực tiễn thích rõ lý do. 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Năng lực Mức độ 1 Mức độ 2 Mức độ 3 Tiêu chí thành tố (0 điểm) (1 điểm) (2 điểm) 2. Phát biểu Không nhận Nhận biết được Nhận biết và phát được vấn đề biết được sự sự xuất hiện biểu được vấn đề nghiên cứu xuất hiện vấn vấn đề nghiên nghiên cứu trong trong tình đề nghiên cứu cứu trong tình tình huống thực huống thực trong tình huống thực tiễn tiễn tiễn huống thực nhưng không tiễn và không phát biểu được phát biểu vấn đề nghiên được vấn đề cứu nghiên cứu 3.