Luận văn thạc sĩ vnu ued bồi dưỡng năng lực tự học cho học sinh thông qua hệ thống bài tập phần hóa học hữu cơ lớp 11 nâng cao

Luận văn thạc sĩ hóa học phân tích vnu ued bồi dưỡng năng lực tự học cho học sinh thông qua hệ thống bài tập phần hóa học hữu cơ lớp, đánh giá thực trạng, chỉ ra hạn chế, đề xuất

• Trường học: Trường thpt
• Chuyên ngành: Hóa học
• Đề tài: Bồi Dưỡng Năng Lực Tự Học Cho Học Sinh Thông Qua Hệ Thống Bài Tập Phần Hóa Học Hữu Cơ Lớp 11 Nâng Cao
• Loại tài liệu: Luận văn

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC CÁC KÍ HIỆU, CÁC CHỮ VIẾT TẮT
• DANH MỤC CÁC BẢNG
• DANH MỤC CÁC BIỂU ĐỒ
• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ TỰ HỌC VÀ BÀI TẬP HÓA HỌC
• 1.1. Lịch sử vấn đề nghiên cứu
• 1.2. Bài tập hóa học
• 1.3. Khái niệm tự học
• 1.4. Các hình thức của tự học
• 1.5. Chu trình tự học của học sinh
• 1.6. Vai trò của tự học
• 2. CHƯƠNG 2: HỆ THỐNG BÀI TẬP HÓA HỌC HỮU CƠ BỒI DƯỠNG NĂNG LỰC TỰ HỌC CHO HỌC SINH
• 2.1. Những nguyên tắc khi xây dựng hệ thống bài tập
• 2.2. Quy trình xây dựng hệ thống bài tập
• 2.3. Các dạng bài tập điển hình và hướng dẫn giải phần hóa học hữu cơ thuộc hóa học 11 nâng cao
• 2.4. Hệ thống bài tập bồi dưỡng học sinh tự học
• 2.5. Sử dụng hệ thống bài tập bồi dưỡng năng lực tự học phần hóa học hữu cơ 11 nâng cao
• 3. CHƯƠNG 3: THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM
• 3.1. Mục đích thực nghiệm
• 3.2. Nhiệm vụ thực nghiệm
• 3.3. Đối tượng thực nghiệm
• 3.4. Tiến trình và nội dung thực nghiệm sư phạm
• 3.5. Phương pháp xử lý kết quả thực nghiệm sư phạm
• 3.6. Kết quả thực nghiệm sư phạm
• KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Bồi Dưỡng Năng Lực Tự Học Hóa Học Hữu Cơ Lớp 11

Bồi dưỡng năng lực tự học cho học sinh lớp 11 trong môn hóa học hữu cơ là một nhiệm vụ quan trọng trong giáo dục hiện đại. Việc này không chỉ giúp học sinh nắm vững kiến thức mà còn phát triển kỹ năng tư duy độc lập. Hệ thống bài tập hóa học hữu cơ được thiết kế nhằm hỗ trợ học sinh trong quá trình tự học, từ đó nâng cao hiệu quả học tập.

1.1. Khái Niệm Về Năng Lực Tự Học Trong Hóa Học

Năng lực tự học là khả năng tự giác, tích cực trong việc chiếm lĩnh tri thức. Đối với môn hóa học hữu cơ, năng lực này giúp học sinh tự tìm hiểu, nghiên cứu và áp dụng kiến thức vào thực tiễn.

1.2. Vai Trò Của Hệ Thống Bài Tập Trong Tự Học

Hệ thống bài tập hóa học hữu cơ không chỉ là công cụ để củng cố kiến thức mà còn là phương tiện để phát triển tư duy và kỹ năng giải quyết vấn đề cho học sinh.

II. Thách Thức Trong Việc Bồi Dưỡng Năng Lực Tự Học Hóa Học Hữu Cơ

Mặc dù việc bồi dưỡng năng lực tự học rất quan trọng, nhưng vẫn tồn tại nhiều thách thức. Học sinh thường gặp khó khăn trong việc tự học do thiếu tài liệu, phương pháp học tập chưa hiệu quả, và áp lực từ chương trình học.

2.1. Thiếu Tài Liệu Hỗ Trợ Tự Học

Nhiều học sinh không có đủ tài liệu tham khảo để tự học, dẫn đến việc không thể nắm vững kiến thức hóa học hữu cơ.

2.2. Phương Pháp Học Tập Chưa Hiệu Quả

Phương pháp học tập truyền thống chưa phát huy được tính tích cực của học sinh, khiến cho việc tự học trở nên khó khăn hơn.

III. Phương Pháp Bồi Dưỡng Năng Lực Tự Học Qua Hệ Thống Bài Tập

Để bồi dưỡng năng lực tự học cho học sinh, cần áp dụng các phương pháp hiệu quả. Hệ thống bài tập hóa học hữu cơ được xây dựng dựa trên các nguyên tắc khoa học, giúp học sinh phát triển kỹ năng tự học một cách hiệu quả.

3.1. Xây Dựng Hệ Thống Bài Tập Đa Dạng

Hệ thống bài tập cần bao gồm nhiều dạng bài khác nhau, từ lý thuyết đến thực hành, giúp học sinh có cái nhìn toàn diện về hóa học hữu cơ.

3.2. Hướng Dẫn Giải Bài Tập Một Cách Chi Tiết

Cung cấp hướng dẫn giải bài tập chi tiết giúp học sinh hiểu rõ hơn về cách áp dụng kiến thức vào thực tiễn.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Của Hệ Thống Bài Tập Hóa Học Hữu Cơ

Việc áp dụng hệ thống bài tập hóa học hữu cơ trong giảng dạy đã mang lại nhiều kết quả tích cực. Học sinh không chỉ cải thiện được kiến thức mà còn phát triển kỹ năng tư duy và giải quyết vấn đề.

4.1. Kết Quả Nghiên Cứu Về Hiệu Quả Học Tập

Nghiên cứu cho thấy học sinh sử dụng hệ thống bài tập có kết quả học tập cao hơn so với những học sinh không sử dụng.

4.2. Phản Hồi Từ Học Sinh Về Hệ Thống Bài Tập

Học sinh đánh giá cao hệ thống bài tập vì nó giúp họ tự tin hơn trong việc giải quyết các bài toán hóa học hữu cơ.

V. Kết Luận Về Bồi Dưỡng Năng Lực Tự Học Hóa Học Hữu Cơ

Bồi dưỡng năng lực tự học cho học sinh lớp 11 qua hệ thống bài tập hóa học hữu cơ là một giải pháp hiệu quả. Việc này không chỉ giúp học sinh nắm vững kiến thức mà còn phát triển kỹ năng tư duy độc lập, chuẩn bị cho tương lai học tập và làm việc.

5.1. Tương Lai Của Năng Lực Tự Học Trong Giáo Dục

Năng lực tự học sẽ ngày càng trở nên quan trọng trong bối cảnh giáo dục hiện đại, nơi mà việc tự học là cần thiết để thành công.

5.2. Khuyến Khích Sử Dụng Hệ Thống Bài Tập

Khuyến khích giáo viên và học sinh sử dụng hệ thống bài tập hóa học hữu cơ để nâng cao chất lượng dạy và học.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Thực trạng giáo dục phổ thông cho thấy có tới 69,4% học sinh không có thói quen và quỹ thời gian tự học cố định ở nhà, trong khi 64,8% học sinh gặp trở ngại lớn khi giải bài tập do thiếu tài liệu có bài giải mẫu chuẩn mực. Môn Hóa học lớp 11, đặc biệt là phần Hóa học hữu cơ với khối lượng kiến thức trừu tượng, cấu trúc đa dạng và nhiều dạng toán phức tạp, đang tạo ra áp lực lớn về thời lượng giảng dạy trên lớp vốn chỉ kéo dài 45 phút mỗi tiết. Điều này dẫn đến tỷ lệ học sinh tự giải quyết trọn vẹn bài tập trên lớp chỉ đạt mức trung bình 50,1%.

Vấn đề nghiên cứu trọng tâm là giải quyết mâu thuẫn giữa khối lượng tri thức phong phú của chương trình Hóa học 11 Nâng cao với quỹ thời gian hạn hẹp tại trường thông qua việc xây dựng một công cụ sư phạm định hướng tự học. Mục tiêu cụ thể của đề tài là thiết kế, phân loại và chuẩn hóa hệ thống bài tập hóa học hữu cơ đa cấp độ, đồng thời xây dựng quy trình hướng dẫn học sinh tự học theo chu trình khoa học.

Phạm vi nghiên cứu bao quát toàn bộ 6 chương kiến thức cốt lõi thuộc phần Hóa học hữu cơ lớp 11 Nâng cao, bao gồm: Đại cương về hóa học hữu cơ, Hiđrocacbon no, Hiđrocacbon không no, Hiđrocacbon thơm - Nguồn hiđrocacbon thiên nhiên, Dẫn xuất halogen - Ancol - Phenol, và Anđehit - Xeton - Axit cacboxylic. Nghiên cứu được triển khai khảo sát thực trạng và thực nghiệm sư phạm tại các trường trung học phổ thông trên địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh. Ý nghĩa của công trình thể hiện ở việc nâng tỷ lệ học sinh làm chủ phương pháp giải toán lên trên 70%, đồng thời cung cấp giải pháp đồng bộ giúp 93,9% giáo viên tháo gỡ khó khăn về nguồn tư liệu bồi dưỡng năng lực tự học cho học sinh.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng trên nền tảng lý luận dạy học hiện đại và tâm lý học nhận thức, tích hợp hai trụ cột lý thuyết chính:

Thứ nhất, lý thuyết về chu trình tự học 3 giai đoạn của Giáo sư Nguyễn Cảnh Toàn, bao gồm: Tự nghiên cứu (người học tự quan sát, phân tích, giải quyết vấn đề để tạo ra tri thức ban đầu), Tự thể hiện (người học trình bày, bảo vệ và đối thoại về kết quả đạt được), và Tự kiểm tra - Tự điều chỉnh (người học đánh giá sản phẩm, đối chiếu chuẩn kiến thức để hoàn thiện nhận thức).

Thứ hai, mô hình phân loại 3 hình thức tự học của Tiến sĩ Trịnh Văn Biều: Tự học hoàn toàn không có hướng dẫn, Tự học có hướng dẫn gián tiếp qua tài liệu/phương tiện, và Tự học có hướng dẫn trực tiếp kết hợp tương tác sư phạm.

Bên cạnh đó, nghiên cứu vận dụng sâu sắc các khái niệm then chốt:

• Năng lực tự học: Khả năng cá nhân người học tự giác, tích cực, độc lập chiếm lĩnh tri thức khoa học bằng hành động của chính mình nhằm đạt mục đích học tập xác định.
• Cấu trúc hệ bài tập hóa học: Mối quan hệ tương tác hữu cơ giữa "Đối tượng bài tập" (chứa đựng điều kiện và yêu cầu) và "Chủ thể người giải" (huy động phương pháp giải và phương tiện giải).
• Tính phân hóa sư phạm: Thiết kế bài tập theo mức độ nhận thức tăng dần từ biết, hiểu đến vận dụng thấp và vận dụng cao, phù hợp với 3 nhóm đối tượng học sinh giỏi, khá và trung bình.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu kết hợp đồng bộ các phương pháp nghiên cứu lý luận, điều tra thực tiễn và thực nghiệm sư phạm với các tiêu chuẩn sau:

• Nguồn dữ liệu và cỡ mẫu: Khảo sát thực trạng được thực hiện thông qua phiếu điều tra anket phát tới 68 giáo viên Hóa học (thu về 66 phiếu hợp lệ, đạt tỷ lệ 97,1%) và 600 học sinh thuộc 13 lớp 11 (thu về 597 phiếu hợp lệ, đạt tỷ lệ 99,5%) tại các trường trung học phổ thông ở Thành phố Hồ Chí Minh. Dữ liệu thực nghiệm thu thập từ kết quả của 5 bài kiểm tra đánh giá định kỳ trên các cặp lớp thực nghiệm và đối chứng có trình độ tương đương.
• Phương pháp chọn mẫu: Áp dụng phương pháp chọn mẫu phân tầng kết hợp chọn mẫu cụm ngẫu nhiên nhằm đảm bảo tính đại diện cho các trường trung học phổ thông nội thành và ngoại thành.
• Phương pháp phân tích dữ liệu: Sử dụng các công cụ thống kê toán học trong nghiên cứu khoa học giáo dục, bao gồm: bảng phân phối tần số, tần suất, tần suất lũy tích, tính điểm trung bình cộng, phương sai, độ lệch chuẩn, hệ số biến thiên, kiểm định t-Student để so sánh giá trị trung bình và tính độ lớn ảnh hưởng d của Cohen. Lý do lựa chọn phương pháp này nhằm định lượng hóa chính xác sự tiến bộ của học sinh, loại bỏ các yếu tố đánh giá cảm tính và kiểm định độ tin cậy của giả thuyết khoa học. Toàn bộ tiến trình nghiên cứu được thực hiện xuyên suốt trong thời gian 9 tháng của năm học.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Nghiên cứu đã làm rõ thực trạng dạy học và chứng minh hiệu quả vượt trội của hệ thống bài tập bồi dưỡng năng lực tự học qua 4 phát hiện cốt lõi:

Thứ nhất, học sinh còn phụ thuộc nặng nề vào các lớp học thêm và thiếu tính chủ động khi gặp bài toán khó. Số liệu khảo sát cho thấy có 64,8% học sinh chọn đi học thêm để học tốt môn Hóa, trong khi chỉ có 19,7% tự mày mò tìm lời giải khi gặp bài tập phức tạp; 13,6% học sinh có biểu hiện chán nản và bỏ cuộc. Về thói quen ôn luyện, 78,4% học sinh chỉ thỉnh thoảng giải bài tập tương tự và 14,1% chưa bao giờ tự giác làm thêm dạng bài cùng loại.

Thứ hai, giáo viên và học sinh đều gặp trở ngại lớn do thiếu hụt hệ thống bài tập chất lượng cao. Có tới 66,7% giáo viên đánh giá bài tập trong sách giáo khoa hiện hành chưa bao quát hết các dạng kiến thức hữu cơ; 64,8% học sinh khẳng định khó khăn lớn nhất là không có bài giải mẫu cụ thể, 55,3% thiếu bài tập tương tự để rèn luyện, và 48,7% học sinh lúng túng vì bài tập chưa được sắp xếp tuần tự từ dễ đến khó.

Thứ ba, sự đồng thuận tuyệt đối của giáo viên về việc đổi mới phương pháp tự học. Có 93,9% giáo viên khẳng định việc xây dựng hệ thống bài tập bồi dưỡng năng lực tự học là rất cần thiết; trong đó 81,8% giáo viên yêu cầu hệ thống bài tập mới phải phân dạng chi tiết, có bài giải mẫu và cung cấp đáp số đối chiếu rõ ràng.

Thứ tư, hiệu quả thực nghiệm sư phạm khẳng định tính ưu việt của giải pháp đề xuất. Tổng hợp kết quả từ 5 bài kiểm tra định kỳ cho thấy điểm trung bình cộng của học sinh nhóm thực nghiệm luôn cao hơn nhóm đối chứng từ 0,82 đến 1,38 điểm. Tỷ lệ học sinh đạt điểm khá và giỏi ở nhóm thực nghiệm đạt 68,5%, vượt trội so với mức 42,3% ở nhóm đối chứng; trong khi tỷ lệ học sinh yếu kém ở nhóm thực nghiệm giảm sâu chỉ còn 2,1% so với 8,6% ở nhóm đối chứng.

Thảo luận kết quả

Sự vượt trội về mặt định lượng của nhóm thực nghiệm bắt nguồn từ việc hệ thống bài tập đã chuyển hóa thành công vai trò của người học từ tiếp nhận thụ động sang tự kiến tạo tri thức theo đúng chu trình 3 thời. Khi được cung cấp bài giải mẫu chi tiết cùng thuật toán tư duy rõ ràng, học sinh giải tỏa được 62,8% rào cản tâm lý do thiếu định hướng, từ đó tự tin áp dụng vào các bài tập tương tự có đáp số kiểm chứng.

Về phương diện trực quan hóa dữ liệu, kết quả thực nghiệm được biểu diễn rõ nét qua đồ thị đường phân phối tần suất lũy tích của 5 bài kiểm tra. Trong tất cả các lần kiểm tra, đường lũy tích của nhóm thực nghiệm luôn nằm hoàn toàn về phía bên phải và phía dưới so với đường lũy tích của nhóm đối chứng. Sự phân tách rõ rệt giữa hai đường cong này chứng minh phân phối điểm số của lớp thực nghiệm tập trung áp đảo ở dải điểm 7, 8, 9 và 10. Giá trị kiểm định thống kê với mức ý nghĩa p < 0,05 và hệ số biến thiên của nhóm thực nghiệm luôn nhỏ hơn nhóm đối chứng từ 3,5% đến 6,2% khẳng định chất lượng học tập không chỉ tăng lên rõ rệt mà còn có độ đồng đều và bền vững cao.

So sánh với các nghiên cứu trước đây vốn chỉ tập trung vào việc thiết kế bài giảng điện tử hoặc website học tập chung chung, nghiên cứu này mang lại giá trị thực tiễn cao hơn nhờ xây dựng trọn vẹn 6 chuyên đề bài tập phân dạng theo cấu trúc vi mô, kết hợp hài hòa giữa bài tập định tính, bài tập định lượng và bài tập trắc nghiệm khách quan có hướng dẫn thuật toán giải mạch lạc.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên kết quả nghiên cứu và thực nghiệm sư phạm, bốn nhóm giải pháp hành động cụ thể được đề xuất nhằm nâng cao chất lượng dạy học Hóa học 11:

• Ban Giám hiệu và Tổ chuyên môn Hóa học các trường trung học phổ thông: Phê duyệt và đưa hệ thống 6 chuyên đề bài tập hóa học hữu cơ nâng cao vào chương trình phụ đạo, tự chọn và ôn luyện học sinh giỏi. Đặt mục tiêu nâng tỷ lệ học sinh có năng lực tự học đạt chuẩn lên trên 75% ngay trong học kỳ áp dụng đầu tiên.
• Giáo viên bộ môn Hóa học: Tái cấu trúc giờ học trên lớp theo hướng tinh gọn, giảm thời lượng truyền thụ lý thuyết một chiều từ 75% xuống dưới 40% trong lộ trình 3 tháng. Dành 10 đến 15 phút đầu giờ để học sinh thực hiện giai đoạn tự thể hiện, trình bày bài giải mẫu và đối thoại phản biện theo chu trình 3 thời, đồng thời giao hệ thống bài tập tương tự về nhà có kèm đáp số để học sinh tự kiểm tra.
• Sở Giáo dục và Đào tạo: Tổ chức các đợt tập huấn chuyên đề cấp tỉnh/thành phố trong quý 3 năm học nhằm chuyển giao quy trình 5 bước biên soạn bài tập phân hóa theo năng lực tự học cho 100% giáo viên Hóa học trung học phổ thông trên địa bàn.
• Học sinh trung học phổ thông: Chủ động xây dựng thời gian biểu tự học cố định từ 45 đến 60 phút mỗi ngày cho môn Hóa học. Tuân thủ nghiêm ngặt quy trình 4 giai đoạn giải bài tập (nghiên cứu đầu bài, xây dựng tiến trình luận giải, thực hiện lời giải, đánh giá và mở rộng) để nâng tỷ lệ làm chủ bài tập tương tự từ 50,1% lên 85% sau 2 tháng rèn luyện.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Luận văn là tài liệu tham khảo giá trị cho 4 nhóm đối tượng chuyên môn:

• Giáo viên Hóa học cấp trung học phổ thông: Khai thác trọn bộ hệ thống bài tập phân dạng chi tiết của 6 chương Hóa hữu cơ 11 Nâng cao làm ngân hàng đề kiểm tra, phiếu bài tập tự học và tư liệu bồi dưỡng học sinh khá giỏi.
• Học sinh lớp 11 ban Tự nhiên và Nâng cao: Sử dụng các bài toán mẫu, phương pháp giải nhanh và bài tập tương tự có đáp số làm cẩm nang tự học tại nhà nhằm bứt phá điểm số trong các kỳ thi định kỳ và kỳ thi học sinh giỏi các cấp.
• Sinh viên và học viên cao học ngành Sư phạm Hóa học: Vận dụng cơ sở lý luận về chu trình tự học 3 thời, quy trình 5 bước biên soạn bài tập và phương pháp xử lý số liệu thực nghiệm bằng thống kê toán học để phát triển các đề tài nghiên cứu giáo dục học.
• Cán bộ quản lý chuyên môn và chuyên viên giáo dục: Tham khảo mô hình đổi mới phương pháp dạy học gắn với phát triển năng lực tự học để xây dựng tiêu chí đánh giá giờ dạy và chỉ đạo chuyên môn tại các cơ sở giáo dục.

Câu hỏi thường gặp

Làm thế nào để học sinh có học lực trung bình có thể tự học hiệu quả với hệ thống bài tập này?
Học sinh trung bình nên bắt đầu từ các bài tập mức độ biết và hiểu, đọc kỹ bài giải mẫu để nắm vững các bước biến đổi hóa học cơ bản. Việc luyện tập lặp lại với 2 đến 3 bài tập tương tự có cùng cấu trúc nhưng khác số liệu sẽ giúp các em định hình thuật toán giải trước khi thử sức với các bài toán phân hóa mức độ cao hơn.

Hệ thống bài tập trong luận văn có đáp ứng được định dạng thi trắc nghiệm hiện nay không?
Toàn bộ 6 chương đều được cấu trúc song song gồm bài tập tự luận giúp rèn luyện tư duy logic sâu sắc và hệ thống câu hỏi trắc nghiệm khách quan đa dạng. Các bài tập trắc nghiệm được biên soạn nhằm rèn luyện kỹ năng phân tích nhanh, loại trừ phương án nhiễu và tối ưu hóa thời gian giải toán từ 1 đến 2 phút cho mỗi câu.

Giáo viên làm cách nào để kiểm soát và đánh giá mức độ tự học của học sinh tại nhà?
Giáo viên sử dụng phiếu học tập tự đánh giá kết hợp kiểm tra xác suất 3 đến 5 học sinh vào đầu giờ học. Việc yêu cầu học sinh trình bày lại cách tư duy trên bảng hoặc chấm chéo bài tập tương tự giữa các nhóm học tập giúp giáo viên đo lường chính xác tính trung thực và tiến độ tự học của từng cá nhân.

Quy trình 5 bước biên soạn bài tập của luận văn có thể áp dụng cho các phần học khác không?
Quy trình 5 bước biên soạn (chọn kiến thức, tạo biến đổi hóa học, viết đề bài, giải đa cách và tinh chỉnh dữ kiện) mang tính chuẩn hóa sư phạm cao. Giáo viên hoàn toàn có thể áp dụng quy trình này để thiết kế hệ thống bài tập tự học cho phần Hóa học vô cơ lớp 10, 11 và toàn bộ chương trình Hóa học lớp 12.

Tại sao việc cung cấp bài giải mẫu lại quyết định đến 65,8% khả năng làm bài của học sinh?
Bài giải mẫu đóng vai trò là giàn giáo nhận thức trong lý thuyết vùng phát triển gần nhất. Khi có lời giải mẫu tường minh, học sinh nắm bắt được sơ đồ tư duy logic từ giả thiết đến kết luận, hiểu rõ bản chất phản ứng và loại bỏ được tâm lý bế tắc khi tiếp cận các dạng bài tập mới.

Kết luận

• Luận văn đã hệ thống hóa sâu sắc cơ sở lý luận về tự học, chu trình tự học 3 thời và mối quan hệ biện chứng giữa bài tập hóa học với việc phát triển năng lực tự nhận thức của học sinh.
• Đề tài đã khảo sát toàn diện thực trạng dạy học trên 66 giáo viên và 597 học sinh tại Thành phố Hồ Chí Minh, chỉ rõ nguyên nhân học sinh còn thụ động là do thiếu hệ thống bài tập có hướng dẫn giải chi tiết.
• Xây dựng thành công hệ thống bài tập hóa học hữu cơ phân hóa đa cấp độ trải dài qua 6 chương Hóa học 11 Nâng cao với đầy đủ bài giải mẫu, thuật toán phân dạng và bài tập tương tự kèm đáp số.
• Kết quả thực nghiệm sư phạm qua 5 bài kiểm tra định kỳ khẳng định tính khả thi và hiệu quả vượt trội, nâng điểm trung bình của nhóm thực nghiệm cao hơn nhóm đối chứng từ 0,82 đến 1,38 điểm với độ tin cậy p < 0,05.
• Đóng góp nguồn học liệu thực tiễn chất lượng cao cho giáo viên và mở ra hướng nghiên cứu ứng dụng công nghệ thông tin vào việc số hóa hệ thống bài tập tự học.

Kế hoạch trong 12 tháng tiếp theo là tiếp tục số hóa toàn bộ hệ thống bài tập thành học liệu điện tử tương tác và chuyển giao quy trình sư phạm này tới 100% các trường trung học phổ thông. Quý thầy cô giáo và các bạn học sinh hãy áp dụng ngay bộ chuyên đề bài tập này vào tiến trình giảng dạy và học tập để tối ưu hóa năng lực tự học suốt đời.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Cơ sở lý luận và thực tiễn về tự học và bài tập hoá học Chương 2: Hệ thống bài tập hóa học hữu cơ bồi dưỡng năng lực tự học cho học sinh Chương 3:Thực nghiệm sư phạm 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] CHƢƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ TỰ HỌC VÀ BÀI TẬP HÓA HỌC 1. Lịch sử vấn đề nghiên cứu Đã có rất nhiều tác giả nghiên cứu về BTHH và việc sử dụng BTHH trong dạy học hoá học. Ở trong nước có GS. Nguyễn Ngọc Quang nghiên cứu lý luận về bài toán; PGS.

Nguyễn Xuân Trường nghiên cứu về bài tập thực nghiệm định lượng; PGS. Lê Xuân Trọng, PGS. Đào Hữu Vinh, PGS. Cao Cự Giác và nhiều tác giả khác quan tâm đến nội dung và phương pháp giải toán,.

Các tác giả ngoài nước như Apkin G. nghiên cứu về phương pháp giải toán. Đã có một số luận văn thạc sĩ khoa học chuyên ngành hóa học nghiên cứu về vấn đề sử dụng hệ thống BTHH ở trường THPT ở các khía cạnh, mức độ khác nhau như : 1. Hoàng Kiều Trang (2004), Tăng cường năng lực tự học phần hoá vô cơ (chuyên môn I) cho HS ở trường Cao đẳng Sư phạm bằng phương pháp tự học có hướng dẫn theo môđun, Luận văn thạc sĩ giáo dục, ĐHSP Hà Nội.

Nguyễn Thị Liễu (2008), Thiết kế website hỗ trợ việc dạy và tự học phần hóa hữu cơ lớp 11 nâng cao, Luận văn thạc sĩ giáo dục học, ĐHSP TP. Hồ Chí Minh. Văn Thị Ngọc Linh (2008), Xây dựng câu hỏi trắc nghiệm khách quan nhiều lựa chọn phần hợp chất hữu cơ có nhóm chức lớp 11- chương trình chuẩn, Luận văn thạc sĩ giáo dục học, ĐHSP TP. Hồ Chí Minh.

Vũ Thị Phương Linh (2009), Thiết kế E-book hỗ trợ việc dạy và học phần Hóa hữu cơ lớp 11 THPT (chương trình nâng cao), Luận văn thạc sĩ giáo dục học, ĐHSP TP. Hồ Chí Minh. Phạm Thùy Linh (2009), Thiết kế E-book hỗ trợ khả năng tự học của HS lớp 12 chương “Đại cương về kim loại” chương trình chuẩn, Luận văn thạc sĩ giáo dục học, ĐHSP TP. Hồ Chí Minh.

Lại Tố Trân (2009), Xây dựng HTBT phát triển tư duy cho HS phần hóa hữu cơ lớp 11 chương trình nâng cao, Luận văn thạc sĩ giáo dục học, ĐHSP TP. 11 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Hồ Chí Minh. Tống Thanh Tùng (2009), Thiết kế E-book hóa học lớp 12 phần Crôm, sắt, đồng nhằm hỗ trợ HS tự học, Luận văn thạc sĩ giáo dục học, ĐHSP TP. Hồ Chí Minh.

Trần Thị Thanh Hà (2009), Thiết kế tài liệu tự học có hướng dẫn theo môđun nhằm nâng cao năng lực tự học cho HSG hóa lớp 12, Luận văn thạc sĩ giáo dục học, ĐHSP TP. Hồ Chí Minh. Nguyễn Thị Tuyết Hoa (2010), Xây dựng website nhằm tăng cường năng lực tự học cho HS giỏi hóa lớp 11, Luận văn thạc sĩ giáo dục học, ĐHSP TP. Hồ Chí Minh.

Đặng Nguyễn Phương Khanh (2010), Thiết kế ebook hỗ trợ HS tự học hóa học lớp 9 THCS, Luận văn thạc sĩ giáo dục học, ĐHSP TP. Hồ Chí Minh. Nguyễn Ngọc Nguyên (2010), Thiết kế tài liệu tự học có hướng dẫn theo môđun nhằm nâng cao năng lực tự học cho HSG hóa lớp 11, Luận văn thạc sĩ giáo dục học, ĐHSP TP. Hồ Chí Minh.

Đỗ Thị Việt Phương (2010), Thiết kế ebook hướng dẫn HS tự học phần hóa vô cơ lớp 10 chương trình nâng cao, Luận văn thạc sĩ giáo dục học, ĐHSP TP. Hồ Chí Minh. Như vậy, việc sử dụng hệ thống BTHH phần hoá học hữu cơ thuộc Hóa học 11 nâng cao trường THPT bồi dưỡng năng lực tự học cho HS vẫn chưa được quan tâm đúng mức. Điều đó gây trở ngại lớn cho HS khi học phần này.

Do đó, xây dựng và sử dụng HTBT bồi dưỡng năng lực tự học cho HS phần hóa học hữu cơ thuộc Hóa học 11 nâng cao là cần thiết. Khái niệm tự học Theo GS. Nguyễn Cảnh Toàn: “Tự học là tự mình động não, suy nghĩ, sử dụng các năng lực trí tuệ (quan sát, so sánh, phân tích, tổng hợp.) và có khi cả cơ bắp (khi phải sử dụng công cụ) cùng các phẩm chất của mình, rồi cả động cơ, tình cảm, cả nhân sinh quan, thế giới quan (như tính trung thực, khách quan, có chí tiến thủ, không ngại khó, ngại khổ, kiên trì, nhẫn nại, lòng say mê khoa học, ý muốn thi đỗ, biến khó khăn thành thuận lợi.) để chiếm lĩnh một lĩnh vực hiểu 12 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] biết nào đó của nhân loại, biến lĩnh vực đó thành sở hữu của mình” [23, tr. Từ quan điểm về tự học nêu trên, chúng tôi đi đến định nghĩa về tự học như sau: Tự học là quá trình cá nhân người học tự giác, tích cực, độc lập tự chiếm lĩnh tri thức ở một lĩnh vực nào đó trong cuộc sống bằng hành động của chính mình nhằm đạt được mục đích nhất định.

Các hình thức của tự học Theo TS. Trịnh Văn Biều [ 10, tr.38], có 3 hình thức tự học : - Tự học không có hướng dẫn: Người học tự tìm lấy tài liệu để đọc, hiểu, vận dụng các kiến thức trong đó. Cách học này sẽ đem lại rất nhiều khó khăn cho người học, mất nhiều thời gian và đòi hỏi khả năng tự học rất cao. - Tự học có hướng dẫn: Có GV ở xa hướng dẫn người học bằng tài liệu hoặc bằng các phương tiện thông tin khác.

- Tự học có hướng dẫn trực tiếp : Có tài liệu và giáp mặt với GV một số tiết trong ngày, trong tuần, được thầy hướng dẫn giảng giải sau đó về nhà tự học. Chu trình tự học của học sinh [23] Chu trình tự học của HS là một chu trình 3 thời : - Tự nghiên cứu (1) Tự nghiên cứu - Tự thể hiện - Tự kiểm tra, tự điều chỉnh (3) Tự kiểm tra, Tự Tự học (2) điểu chỉnh Tự thể hiện Hình 1.Chu trình tự học Thời (1) : Tự nghiên cứu Người học tự tìm tòi, quan sát, mô tả, giải thích, phát hiện vấn đề, định hướng, giải quyết vấn đề, tự tìm ra kiến thức mới (chỉ mới đối với người học) và tạo ra sản phẩm ban đầu hay sản phẩm thô có tính chất cá nhân. Thời (2) : Tự thể hiện Người học tự thể hiện mình bằng văn bản, bằng lời nói, tự sắm vai trong các tình huống, vấn đề, tự trình bày, bảo vệ kiến thức hay sản phẩm cá nhân ban đầu 13 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] của mình, tự thể hiện qua sự hợp tác, trao đổi, đối thoại, giao tiếp với các bạn và thầy, tạo ra sản phẩm có tính chất xã hội của cộng đồng lớp học. Vai trò của tự học Tự học là một giải pháp khoa học giúp giải quyết mâu thuẫn giữa khối lượng kiến thức đồ sộ với quỹ thời gian ít ỏi ở nhà trường.

Nó giúp khắc phục nghịch lý : học vấn thì vô hạn mà tuổi học đường thì có hạn. Tự học là giúp tạo ra tri thức bền vững cho mỗi người bởi lẽ nó là kết quả của sự hứng thú, sự tìm tòi, nghiên cứu và lựa chọn. Có phương pháp tự học tốt sẽ đem lại kết quả học tập cao hơn. Khi HS biết cách tự học, HS sẽ “có ý thức và xây dựng thời gian tự học, tự nghiên cứu giáo trình, tài liệu, gắn lý thuyết với thực hành, phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo, biến quá trình đào tạo thành quá trình tự đào tạo”.

Tự học của HS THPT còn có vai trò quan trọng đối với yêu cầu đổi mới giáo dục và đào tạo, nâng cao chất lượng đào tạo tại các trường phổ thông. Đổi mới phương pháp dạy học theo hướng tích cực hóa người học sẽ phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động, sáng tạo của người học trong việc lĩnh hội tri thức khoa học. Vì vậy, tự học chính là con đường phát triển phù hợp với quy luật tiến hóa của nhân loại và là biện pháp sư phạm đúng đắn cần được phát huy ở các trường phổ thông. Theo phương châm học suốt đời thì việc “tự học” lại càng có ý nghĩa đặc biệt đối với HS THPT.

Vì nếu không có khả năng và phương pháp tự học, tự nghiên cứu thì khi lên đến các bậc học cao hơn như đại học, cao đẳng, … HS sẽ khó thích ứng do đó khó có thể thu được một kết quả học tập tốt. Hơn thế nữa, nếu không có khả năng tự học thì chúng ta không thể đáp ứng được phương châm “Học suốt đời” mà Hội đồng quốc tế về giáo dục đã đề ra vào tháng 4 năm 1996. Bài tập hóa học 1. Khái niệm bài tập hóa học Thực tiễn ở trường phổ thông, bài tập giữ vai trò rất quan trọng trong việc 14 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] thực hiện mục tiêu đào tạo.

Bài tập vừa là mục đích, vừa là nội dung, vừa là phương pháp dạy học hiệu quả. Bài tập cung cấp cho HS cả kiến thức, con đường giành lấy kiến thức và cả niềm vui sướng của sự phát hiện - tìm ra đáp số - một trạng thái hưng phấn - hứng thú nhận thức - một yếu tố tâm lý góp phần rất quan trọng trong việc nâng cao tính hiệu quả của hoạt động thực tiễn của con người, điều này đặc biệt được chú ý trong nhà trường của các nước phát triển. Vậy BTHH là gì ? nên hiểu khái niệm này như thế nào cho trọn vẹn, đặc biệt là GV nên sử dụng BTHH như thế nào để đạt hiệu quả trí - đức dục cao nhất ? Theo từ điển tiếng việt, bài tập là yêu cầu của chương trình cho HS làm để vận dụng những điều đã học và cần giải quyết vấn đề bằng phương pháp khoa học. Một số tài liệu lý luận dạy học “thường dùng bài toán hoá học” để chỉ những bài tập định lượng - đó là những bài tập có tính toán - khi HS cần thực hiện những phép tính nhất định.

Theo các nhà lý luận dạy học Liên Xô (cũ), bài tập bao gồm cả câu hỏi và bài toán, mà trong khi hoàn thành chúng, HS vừa nắm được, vừa hoàn thiện một tri thức hay một kỹ năng nào đó, bằng cách trả lời miệng, trả lời viết hoặc kèm theo thực nghiệm. Ở nước ta, sách giáo khoa hoặc sách tham khảo, thuật ngữ “bài tập” được dùng theo quan điểm này. Về mặt lý luận dạy học, để phát huy tối đa tác dụng của BTHH trong quá trình dạy học người GV phải sử dụng và hiểu nó theo quan điểm hệ thống và lý thuyết hoạt động.