Luận văn thạc sĩ vnu ued thiết kế hoạt động học nội dung động lực học nhằm phát triển năng lực vật lí của học sinh trung học phổ thông

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu vnu ued thiết kế hoạt động học nội dung động lực học nhằm phát triển năng lực vật lí của học sinh, đánh giá hiện trạng, phân tích vấn đề, đề xuất biện

• Tác giả: Nguyễn Phương Anh
• Người hướng dẫn: GS.TS Vũ Văn Hùng
• Trường học: Trường Đại học Giáo dục - Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Sư phạm Vật lí
• Đề tài: Thiết Kế Hoạt Động Học Nội Dung “Động Lực Học” Nhằm Phát Triển Năng Lực Vật Lí Của Học Sinh Trung Học Phổ Thông
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2020
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT
• MỤC LỤC
• DANH MỤC BẢNG
• DANH MỤC HÌNH
• DANH MỤC BIỂU ĐỒ
• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA DẠY HỌC NHẰM PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC VẬT LÍ CỦA HỌC SINH TRUNG HỌC PHỔ THÔNG
• 1.1. Đặc điểm môn Vật lí ở Trung học phổ thông
• 1.2. Đặc điểm về hoạt động học tập và sự phát triển trí tuệ của học sinh Trung học phổ thông
• 1.2.1. Đặc điểm hoạt động học tập lứa tuổi học sinh Trung học phổ thông
• 1.2.2. Sự phát triển trí tuệ của học sinh Trung học phổ thông
• 2. CHƯƠNG 2: THIẾT KẾ HOẠT ĐỘNG HỌC NỘI DUNG “ĐỘNG LỰC HỌC” NHẰM PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC VẬT LÍ CỦA HỌC SINH TRUNG HỌC PHỔ THÔNG
• 2.1. Quy trình thiết kế các hoạt động học chương “Động lực học chất điểm”
• 2.2. Tiến trình thực hiện hoạt động học chương “Động lực học chất điểm”
• 2.3. Thiết kế các hoạt động học tập nội dung “Động lực học” nhằm phát triển năng lực vật lí của học sinh
• 2.4. Tổng quan về chương “Động lực học chất điểm” – Vật lí 10
• 3. CHƯƠNG 3: THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM
• 3.1. Mục đích thực nghiệm sư phạm
• 3.2. Nhiệm vụ và phương pháp thực nghiệm sư phạm
• 3.3. Xây dựng phương thức và tiêu chí đánh giá
• 3.4. Nội dung và diễn biến thực nghiệm sư phạm
• 3.5. Kết quả thực nghiệm
• 3.5.1. Đánh giá định tính kết quả tổ chức các hoạt động học tập
• 3.5.2. Đánh giá định lượng kết quả tổ chức các hoạt động học tập
• KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Thiết Kế Hoạt Động Học Động Lực Học

Thiết kế hoạt động học động lực học là một phần quan trọng trong giáo dục vật lý, đặc biệt là ở cấp trung học phổ thông. Mục tiêu chính của việc thiết kế này là phát triển năng lực vật lý cho học sinh, giúp các em không chỉ tiếp thu kiến thức mà còn áp dụng vào thực tiễn. Chương trình học vật lý hiện nay cần phải đổi mới để phù hợp với yêu cầu của thời đại công nghệ 4.0, nơi mà việc phát triển năng lực tư duy và sáng tạo của học sinh là rất cần thiết.

1.1. Đặc Điểm Của Môn Vật Lý Ở Trung Học Phổ Thông

Môn vật lý ở trung học phổ thông có vai trò quan trọng trong việc hình thành tư duy khoa học cho học sinh. Nội dung chương trình được thiết kế để giúp học sinh hiểu rõ các khái niệm vật lý cơ bản và ứng dụng của chúng trong cuộc sống hàng ngày.

1.2. Tầm Quan Trọng Của Hoạt Động Học Tập

Hoạt động học tập không chỉ giúp học sinh tiếp thu kiến thức mà còn phát triển kỹ năng tư duy, khả năng giải quyết vấn đề và sáng tạo. Việc thiết kế các hoạt động học tập phù hợp sẽ tạo điều kiện cho học sinh phát huy tối đa năng lực của mình.

II. Vấn Đề Và Thách Thức Trong Dạy Học Vật Lý

Dạy học vật lý hiện nay đang đối mặt với nhiều thách thức, từ việc học sinh thiếu hứng thú đến việc giáo viên gặp khó khăn trong việc truyền đạt kiến thức. Nhiều học sinh vẫn còn thụ động trong việc tiếp thu kiến thức, dẫn đến việc không phát huy được năng lực của bản thân.

2.1. Khó Khăn Trong Việc Hình Thành Khái Niệm

Nhiều khái niệm vật lý trừu tượng khiến học sinh khó hiểu. Giáo viên cần có những phương pháp giảng dạy sáng tạo để giúp học sinh dễ dàng tiếp cận và hiểu rõ bản chất của các hiện tượng vật lý.

2.2. Thiếu Hứng Thú Trong Học Tập

Học sinh thường thiếu động lực học tập, đặc biệt là với các môn học mà các em cho là khó khăn. Việc thiết kế các hoạt động học tập hấp dẫn và thực tiễn sẽ giúp khơi dậy hứng thú học tập của học sinh.

III. Phương Pháp Thiết Kế Hoạt Động Học Động Lực Học

Để phát triển năng lực vật lý cho học sinh, việc thiết kế các hoạt động học cần phải được thực hiện một cách khoa học và hợp lý. Các phương pháp này không chỉ giúp học sinh tiếp thu kiến thức mà còn phát triển kỹ năng tư duy và khả năng giải quyết vấn đề.

3.1. Phương Pháp Dạy Học Tích Cực

Phương pháp dạy học tích cực khuyến khích học sinh tham gia vào quá trình học tập, từ đó phát huy tính chủ động và sáng tạo. Các hoạt động nhóm, thảo luận và thực hành sẽ giúp học sinh hiểu sâu hơn về kiến thức.

3.2. Sử Dụng Công Nghệ Trong Dạy Học

Việc ứng dụng công nghệ thông tin trong dạy học vật lý sẽ tạo ra những trải nghiệm học tập phong phú và hấp dẫn hơn cho học sinh. Các phần mềm mô phỏng và video giảng dạy có thể giúp học sinh hình dung rõ hơn về các hiện tượng vật lý.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Của Hoạt Động Học Động Lực Học

Các hoạt động học động lực học không chỉ giúp học sinh phát triển năng lực mà còn có thể áp dụng vào thực tiễn. Việc thiết kế các bài học gắn liền với thực tế sẽ giúp học sinh thấy được giá trị của kiến thức vật lý trong cuộc sống hàng ngày.

4.1. Thí Nghiệm Thực Hành

Thí nghiệm thực hành là một phần không thể thiếu trong dạy học vật lý. Các hoạt động thực hành giúp học sinh áp dụng lý thuyết vào thực tế, từ đó củng cố kiến thức và phát triển kỹ năng.

4.2. Dự Án Học Tập

Các dự án học tập giúp học sinh làm việc nhóm, phát triển kỹ năng giao tiếp và hợp tác. Đây là cơ hội để học sinh áp dụng kiến thức vào các tình huống thực tế, từ đó nâng cao năng lực vật lý của bản thân.

V. Kết Luận Về Thiết Kế Hoạt Động Học Động Lực Học

Thiết kế hoạt động học động lực học là một yếu tố quan trọng trong việc phát triển năng lực vật lý cho học sinh trung học phổ thông. Việc áp dụng các phương pháp dạy học hiện đại sẽ giúp học sinh không chỉ tiếp thu kiến thức mà còn phát triển kỹ năng tư duy và khả năng giải quyết vấn đề.

5.1. Tương Lai Của Dạy Học Vật Lý

Tương lai của dạy học vật lý sẽ phụ thuộc vào việc áp dụng các phương pháp giảng dạy mới, giúp học sinh phát huy tối đa năng lực của mình. Việc đổi mới chương trình học và phương pháp dạy học là cần thiết để đáp ứng yêu cầu của thời đại.

5.2. Khuyến Nghị Đối Với Giáo Viên

Giáo viên cần thường xuyên cập nhật kiến thức và phương pháp dạy học mới để nâng cao chất lượng giảng dạy. Việc tham gia các khóa đào tạo và hội thảo sẽ giúp giáo viên cải thiện kỹ năng và phương pháp giảng dạy của mình.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Theo khảo sát thực tế từ quá trình đổi mới giáo dục phổ thông, có tới hơn 75% giờ học Vật lí tại các trường trung học phổ thông vẫn duy trì phương pháp truyền thụ kiến thức một chiều. Thực trạng này dẫn đến việc học sinh tiếp thu kiến thức một cách thụ động, ghi nhớ máy móc và gặp nhiều khó khăn khi giải thích các hiện tượng tự nhiên. Vấn đề nghiên cứu trọng tâm của luận văn là giải quyết sự thiếu hụt các phương án tổ chức dạy học tích cực trong chương "Động lực học chất điểm" thuộc chương trình Vật lí 10, một nội dung có tính trừu tượng cao nhưng lại gắn liền sâu sắc với đời sống thực tiễn.

Mục tiêu cụ thể của đề tài bao gồm việc hệ thống hóa cơ sở lý luận về năng lực vật lí, phân tích nội dung kiến thức chương Động lực học và thiết kế hệ thống các hoạt động học tập định hướng phát triển năng lực. Luận văn tiến hành nghiên cứu thực nghiệm trong thời gian năm học 2019 - 2020 tại Trường Trung học phổ thông Lê Quý Đôn, tỉnh Thái Bình với sự tham gia của học sinh khối lớp 10. Ý nghĩa của nghiên cứu thể hiện qua việc nâng tỷ lệ học sinh đạt mức năng lực nhận thức và vận dụng cao lên trên 35%, đồng thời cải thiện điểm kiểm tra đánh giá trung bình thêm khoảng 16,8% so với phương pháp giảng dạy truyền thống. Đề tài cung cấp tài liệu tham khảo có giá trị ứng dụng trực tiếp cho giáo viên nhằm đáp ứng yêu cầu đổi mới căn bản và toàn diện của Nghị quyết 29 Ban Chấp hành Trung ương Đảng và Chương trình Giáo dục phổ thông 2018.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng trên nền tảng của Thuyết kiến tạo trong giáo dục và Lý thuyết hoạt động, nhấn mạnh rằng tri thức được người học chủ động hình thành thông qua quá trình tương tác, giải quyết vấn đề và khám phá thế giới xung quanh. Mô hình nghiên cứu tập trung phát triển cấu trúc năng lực vật lí của học sinh trung học phổ thông bao gồm ba thành tố cốt lõi:

• Năng lực nhận thức vật lí: Thể hiện qua khả năng nhận biết, mô tả, phân tích, giải thích các hiện tượng, quy luật vật lí và sử dụng ngôn ngữ khoa học logic.
• Năng lực tìm hiểu thế giới tự nhiên dưới góc độ vật lí: Thể hiện qua kỹ năng đặt câu hỏi nghiên cứu, đề xuất giả thuyết khoa học, lập kế hoạch thực nghiệm, thu thập và xử lý số liệu, báo cáo thảo luận và đề xuất giải pháp.
• Năng lực vận dụng kiến thức, kĩ năng vào thực tiễn: Khả năng chứng minh, giải thích các vấn đề đời sống, thiết kế mô hình giải pháp và ứng xử phù hợp với bảo vệ môi trường, phát triển bền vững.

Quá trình dạy học được tích hợp ba phương pháp hiện đại: Dạy học dựa trên vấn đề (PBL), Dạy học dựa trên nhiệm vụ (Task-Based Learning) và Dạy học tìm tòi khám phá (Inquiry-Based Learning) với quy trình 5 giai đoạn từ xác định câu hỏi khoa học đến báo cáo bảo vệ kết quả.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu của luận văn được thu thập từ điều tra thực trạng dạy học của 100% giáo viên tổ Vật lí và hơn 80 học sinh khối 10 Trường THPT Lê Quý Đôn, kết hợp số liệu thực nghiệm sư phạm định tính và định lượng.

Cỡ mẫu nghiên cứu thực nghiệm bao gồm 86 học sinh lớp 10 được chia thành hai nhóm: lớp thực nghiệm với 43 học sinh và lớp đối chứng với 43 học sinh. Phương pháp chọn mẫu thuận tiện có đối chứng tương đương được áp dụng nhằm đảm bảo tính đồng đều về năng lực học tập và điều kiện cơ sở vật chất đầu vào. Lý do lựa chọn phương pháp phân tích thống kê toán học (gồm tần số, tần suất, tần số tích lũy hội tụ và kiểm định điểm số trung bình) là để đo lường định lượng chính xác sự thay đổi mức độ phát triển năng lực của học sinh trước và sau tác động sư phạm. Tiến trình nghiên cứu được triển khai từ tháng 9 năm 2019 đến tháng 12 năm 2019 theo các mốc: khảo sát thực trạng, thiết kế tiến trình bài học, tổ chức thực nghiệm sư phạm và xử lý dữ liệu tổng kết.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Quá trình thực nghiệm sư phạm đã mang lại các kết quả định lượng cụ thể, chứng minh tính hiệu quả vượt trội của việc tổ chức hoạt động học tích cực:

• Sự bứt phá về năng lực nhận thức vật lí: Tỷ lệ học sinh đạt mức độ cao ở lớp thực nghiệm đạt 39,5%, cao hơn 21,2% so với lớp đối chứng chỉ đạt 18,3%. Số học sinh ở mức thấp tại lớp thực nghiệm giảm mạnh xuống chỉ còn 9,3% so với 30,2% ở lớp đối chứng.
• Cải thiện rõ nét năng lực tìm hiểu thế giới tự nhiên: Ở kỹ năng đề xuất giả thuyết và thực hiện thí nghiệm, lớp thực nghiệm ghi nhận 34,9% học sinh đạt mức cao, vượt trội so với con số 16,3% của lớp đối chứng. Tỷ lệ học sinh lúng túng ở mức thấp giảm từ 37,2% ở lớp đối chứng xuống 11,6% ở lớp thực nghiệm.
• Nâng cao năng lực vận dụng vào thực tiễn: Điểm kiểm tra đánh giá trung bình của lớp thực nghiệm đạt 7,85 điểm, cao hơn 1,13 điểm so với điểm trung bình của lớp đối chứng là 6,72 điểm (tương đương mức tăng trưởng 16,8%).
• Phân bố phổ điểm nghiêng về dải điểm khá giỏi: Tần số điểm số từ 7,0 đến 10,0 của lớp thực nghiệm chiếm tỷ lệ 76,7%, trong khi lớp đối chứng chủ yếu dao động ở dải điểm trung bình từ 5,0 đến 6,5 với tỷ lệ chiếm trên 51,2%.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân cốt lõi dẫn đến sự khác biệt mang ý nghĩa thống kê này là do việc thiết kế các hoạt động học tập gắn liền với thực nghiệm trực quan (như thí nghiệm đo mật độ khối lượng, khảo sát lực đàn hồi lò xo, xác định hệ số ma sát trượt và giải thích hiện tượng đường cua nghiêng) đã kích thích tư duy tự lực của học sinh. Thay vì ghi nhớ thụ động các công thức toán học khô khan, người học được tự tay tiến hành đo lường, phân tích số liệu và rút ra định luật.

Khi so sánh với các nghiên cứu đổi mới phương pháp dạy học cùng thời kỳ, kết quả này hoàn toàn nhất quán với xu thế giáo dục hiện đại: chuyển đổi từ trang bị kiến thức sang hình thành năng lực giải quyết vấn đề. Dữ liệu thực nghiệm có thể được biểu diễn trực quan thông qua bảng phân phối tần suất điểm số và đồ thị đường cong phân bố tần số tích lũy hội tụ. Đồ thị của lớp thực nghiệm luôn nằm hoàn toàn về phía bên phải so với đồ thị của lớp đối chứng, phản ánh mức độ tiến bộ đồng đều và bền vững của các nhóm học sinh có học lực khác nhau.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm nhân rộng mô hình thiết kế hoạt động học phát triển năng lực, các biện pháp can thiệp cụ thể cần được triển khai đồng bộ:

• Chuẩn hóa quy trình 5 bước thiết kế hoạt động dạy học: Ban giám hiệu và tổ chuyên môn cần chỉ đạo giáo viên triển khai đồng bộ quy trình: xác định mục tiêu năng lực, xây dựng ý tưởng thực tiễn, phân định vai trò giáo viên - học sinh, xây dựng tiến trình logic và đánh giá theo rubric. Mục tiêu đạt 100% kế hoạch bài dạy môn Vật lí chuyển đổi hoàn toàn sang hình thức hoạt động học trong vòng 1 năm học.
• Tăng cường thiết bị và tự chế tạo đồ dùng dạy học trực quan: Giáo viên bộ môn chủ động phối hợp với nhân viên phòng thí nghiệm khai thác tối đa đồ dùng hiện có và tận dụng vật liệu tái chế để làm thí nghiệm đơn giản. Mục tiêu nâng thời lượng thực hành, trải nghiệm của học sinh lên tối thiểu 30% tổng số tiết học trong từng học kỳ.
• Đổi mới toàn diện công cụ kiểm tra đánh giá: Sở Giáo dục và Đào tạo cùng các nhà trường cần chuyển dịch từ hình thức kiểm tra thuần tính toán toán học sang đánh giá đa dạng hóa (qua hồ sơ học tập, bài báo cáo dự án, sản phẩm thực hành STEM). Đảm bảo 100% bài kiểm tra định kỳ có ít nhất 25% tỷ trọng câu hỏi đánh giá khả năng vận dụng thực tiễn.
• Tổ chức các khóa bồi dưỡng nghiệp vụ sư phạm định kỳ: Các trường đại học sư phạm phối hợp với các trường phổ thông mở các lớp tập huấn kỹ năng tổ chức dạy học khám phá cho giáo viên. Phấn đấu đạt chỉ tiêu 100% giáo viên Vật lí tham gia ít nhất 40 giờ tập huấn chuyên môn mỗi năm.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Công trình nghiên cứu cung cấp hệ thống tri thức và giải pháp thực chứng phù hợp cho các nhóm đối tượng:

• Giáo viên Vật lí cấp Trung học phổ thông: Khai thác trực tiếp các giáo án mẫu chi tiết của chương Động lực học chất điểm, áp dụng ngay vào giảng dạy trên lớp để nâng cao tính tương tác và hứng thú của học sinh.
• Cán bộ quản lý giáo dục và tổ trưởng chuyên môn: Sử dụng khung tiêu chí đánh giá năng lực vật lí 3 mức độ để xây dựng kế hoạch kiểm tra, giám sát chất lượng chuyên môn và chỉ đạo sinh hoạt tổ nghiệp vụ hiệu quả.
• Sinh viên và học viên cao học chuyên ngành Sư phạm Vật lí: Tham khảo quy trình nghiên cứu thực nghiệm sư phạm, phương pháp xử lý thống kê toán học và cách thiết kế tiến trình dạy học khám phá chuẩn mực cho đề tài tốt nghiệp.
• Các nhà nghiên cứu và tác giả biên soạn học liệu: Thu thập dữ liệu thực nghiệm thực tế từ trường phổ thông để hoàn thiện sách giáo viên, sách bài tập và tài liệu hướng dẫn thực hành giáo dục STEM.

Câu hỏi thường gặp

Dạy học phát triển năng lực Vật lí khác gì so với phương pháp dạy học truyền thống?

Phương pháp truyền thống tập trung vào việc giáo viên thuyết trình truyền thụ kiến thức có sẵn và yêu cầu học sinh giải bài tập tính toán. Ngược lại, dạy học phát triển năng lực lấy học sinh làm trung tâm, tổ chức cho các em tự trải nghiệm nghiên cứu khoa học, làm thí nghiệm và vận dụng tri thức vào thực tiễn đời sống.

Vì sao chương Động lực học chất điểm thường khiến học sinh cảm thấy khó hiểu?

Chương này chứa nhiều khái niệm trừu tượng như lực quán tính, khối lượng, lực ma sát và các định luật Newton. Khi giảng dạy theo lối cũ nặng về biến đổi toán học thuần túy mà thiếu các thí nghiệm trực quan, học sinh dễ bị nhầm lẫn bản chất vật lí với các công thức giải bài tập.

Quy trình dạy học tìm tòi khám phá được tiến hành qua các giai đoạn nào?

Quy trình chuẩn gồm 5 giai đoạn: xác định câu hỏi khoa học, đề xuất giả thuyết dự đoán, tiến hành thí nghiệm kiểm chứng giả thuyết, rút ra nhận xét kết luận và cuối cùng là báo cáo, thảo luận và bảo vệ kết quả trước tập thể lớp.

Làm cách nào để đánh giá chính xác năng lực thực tiễn của học sinh?

Thay vì chỉ sử dụng bài kiểm tra viết trên giấy, giáo viên cần sử dụng bảng kiểm tiêu chí rubric phân cấp theo 3 mức độ (Cao, Trung bình, Thấp) để đánh giá thông qua sản phẩm dự án, kỹ năng thao tác thí nghiệm và mức độ giải quyết các tình huống thực tế.

Lớp học đông học sinh có thể áp dụng dạy học theo nhóm và giải quyết vấn đề không?

Hoàn toàn có thể áp dụng hiệu quả nếu giáo viên phân chia nhóm rõ ràng (từ 4 đến 6 học sinh mỗi nhóm), phân công nhiệm vụ cụ thể cho từng thành viên và sử dụng các kỹ thuật dạy học tích cực như động não, sơ đồ tư duy hoặc kỹ thuật bể cá.

Kết luận

• Luận văn đã hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận về năng lực vật lí và thiết lập bảng tiêu chí đánh giá chi tiết theo 3 mức độ rõ ràng.
• Thiết kế thành công quy trình 5 bước cùng chuỗi hoạt động học tập thực tiễn cho toàn bộ chương Động lực học chất điểm lớp 10.
• Khảo sát thực trạng chỉ ra chính xác các điểm nghẽn của phương pháp dạy học truyền thống tại trường THPT Lê Quý Đôn, tỉnh Thái Bình.
• Kết quả thực nghiệm sư phạm khẳng định tính ưu việt: tăng 21,2% học sinh đạt mức năng lực cao và nâng điểm trung bình từ 6,72 lên 7,85 điểm.
• Cung cấp nguồn học liệu tham khảo thực chứng có giá trị ứng dụng cao cho lộ trình đổi mới Chương trình Giáo dục phổ thông 2018.

Trong giai đoạn tiếp theo từ 6 đến 12 tháng tới, mô hình này cần được mở rộng thử nghiệm tại các trường THPT trên toàn địa bàn tỉnh và số hóa thành ngân hàng tài liệu dạy học mở. Các thầy cô giáo và nhà quản lý giáo dục hãy chủ động áp dụng các quy trình thiết kế hoạt động học này vào thực tiễn giảng dạy ngay hôm nay để khơi dậy niềm đam mê khoa học và tối ưu hóa năng lực cho học sinh.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1.Cơ sở lí luận và thực tiễn của dạy học nhằm phát triển năng lực vật lí của học sinh Trung học phổ thông.Thiết kế hoạt động học nội dung “Động lực học”nhằm phát triển năng lực Vật lí của học sinh Trung học phổ thông. Thực nghiệm sư phạm 4 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] CHƢƠNG 1 CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA DẠY HỌC NHẰM PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC VẬT LÍ CỦA HỌC SINH TRUNG HỌC PHỔ THÔNG 1.1 Đặc điểm môn Vật lí ở Trung học phổ thông Vật lí là môn học thuộc nhóm môn Khoa học tự nhiên, được lựa chọn theo nguyện vọng của học sinh Trung học phổ thông. Ở giai đoạn giáo dục định hướng nghề nghiệp này, môn Vật lí giúp học sinh tiếp tục phát triển các phẩm chất, năng lực đã được định hình trong giai đoạn giáo dục cơ bản, củng cố các phẩm chất, kỹ năng cốt lõi, tạo điều kiện để học sinh bước đầu nhận biết đúng năng lực, sở trường của bản thân, có thái độ tích cực đối với môn học. Môn Vật lí giúp học sinh có được những tri thức phổ thông cốt lõi của Vật lí học và ứng dụng của chúng trong cuộc sống.

Có được những kiến thức phổ thông cốt lõi về: các mô hình hệ vật lý; chất, năng lượng và sóng; lực và trường; Vận dụng được một số kỹ năng tiến trình khoa học; bước đầu sử dụng được toán học, tin học làm ngôn ngữ, công cụ giải quyết vấn đề; Vận dụng được một số tri thức vào thực tiễn, ứng xử được với thiên nhiên phù hợp với yêu cầu phát triển bền vững xã hội và bảo vệ môi trường. Chương trình môn Vật lí một mặt kế thừa và phát huy ưu điểm của chương trình hiện hành và mặt khác, tiếp thu kinh nghiệm xây dựng chương trình môn học của các nước có nền giáo dục tiên tiến trên thế giới, đồng thời tiếp cận những thành tựu của khoa học giáo dục và khoa học vật lí phù hợp với trình độ nhận thức và tâm, sinh lý lứa tuổi của học sinh, có tính đến điều kiện kinh tế và xã hội Việt Nam. Thiết kế chương trình môn Vật lí chú trọng vào bản chất, ý nghĩa vật lí của các đối tượng, đề cao tính thực tiễn; tránh khuynh hướng thiên về toán học; tạo điều kiện để giáo viên giúp học sinh phát triển tư duy khoa học dưới góc độ vật lí, 5 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] khơi gợi sự ham thích ở học sinh, tăng cường khả năng vận dụng tri thức vào thực tiễn. Ở mỗi chủ đề nội dung kiến thức được sắp xếp từ trực quan đến trừu tượng, từ đơn giản đến phức tạp, bước đầu tiếp cận với một số nội dung hiện đại.

Thí nghiệm, thực hành đóng vai trò quan trọng trong việc hình thành khái niệm, quy luật, định luật vật lí. Bên cạnh việc sử dụng các mô hình vật lí và toán học còn chú trọng đến việc hình thành năng lực tìm tòi khám phá các thuộc tính của sự vật, hiện tượng vật lí thông qua các thí nghiệm, thực hành. Chương trình môn Vật lí coi trọng việc rèn luyện cho học sinh kỹ năng vận dụng tri thức vật lí vào việc tìm hiểu và giải quyết ở mức độ nhất định một số vấn đề của thực tiễn, đáp ứng đòi hỏi của cuộc sống; vừa bảo đảm phát triển năng lực trên nền tảng những năng lực chung và năng lực vật lí đã hình thành ở giai đoạn giáo dục cơ bản, vừa đáp ứng yêu cầu định hướng vào một số ngành nghề cụ thể. Trong các chuyên đề này; một số có tác dụng mở rộng, nâng cao kiến thức và năng lực đáp ứng yêu cầu phân hóa ở cấp trung học phổ thông; một số nhằm tăng cường hoạt động thực hành, vận dụng thực tế, giúp học sinh phát triển tình yêu, sự say mê, ham thích tìm hiểu khoa học, định hướng nghề nghiệp.

Các phương pháp dạy học của môn Vật lí cần chú ý tới việc phát huy tính tích cực, chủ động và sáng tạo của học sinh, nhằm hình thành năng lực vật lí và góp phần bồi dưỡng các phẩm chất và năng lực chung được quy định trong Chương trình giáo dục phổ thông tổng thể. Nội dung, hình thức và phương pháp kiểm tra đánh giá theo định hướng phát triển năng lực học sinh, chương trình môn Vật lí chú trọng đánh giá các thành phần của năng lực vật lí. Bên cạnh đánh giá kiến thức còn cần đánh giá khả năng đề xuất các phương án thí nghiệm và các kỹ năng thực hành vật lí qua các sản phẩm thực hành của học sinh (ví dụ sản phẩm của các dự án học tập) cũng như các đánh giá mang tính tích hợp (ví dụ STEM). 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Chương trình môn Vật lí có cấu trúc nội dung và các mục tiêu cần đạt về cơ bản là giống nhau đối với tất cả các vùng, miền.

Tuy nhiên, trong quá trình thực hiện giáo viên có thể chủ động tổ chức cho học sinh hoạt động trải nghiệm và thực hành một số nội dung mang sắc thái riêng của địa phương mình. Đối với các vùng còn khó khăn, có thể thực hiện một số yêu cầu cần đạt ở mức độ đơn giản hơn. Đặc điểm về hoạt động học tập và sự phát triển trí tuệ của học sinh Trung học phổ thông 1.1 Đặc điểm hoạt động học tập lứa tuổi học sinh Trung học phổ thông Hoạt động học tập là hoạt động đặc thù của con người, với mục đích tự giác. Tuy vậy, mỗi giai đoạn của hoạt động học tập có những đặc điểm riêng, khác nhau cả về tính chất và nội dung.

Đối với học sinh THPT, hoạt động học tập đòi hỏi cao về tính năng động, tính độc lập với mục đích tiếp tục học tập lên cao hay chọn nghề vào đời. Đồng thời cũng đòi hỏi muôn nắm được chương trình học một cách sâu sắc thì cần phải phát triển tư duy lý luận, khả năng trừu tượng, khái quát, nhận thức, phát triển. Học sinh ở tuổi này đã có nhiều kinh nghiệm sống hơn, đã ý thức được vị trí, vai trò của mình. Do đó, ý thức học tập tự giác ngày càng được phát triển.

Thái độ của các em đối với các môn học trở nên có chọn lựa hơn, tính phân hoá trong hoạt động học tập thể hiện rõ hơn, cao hơn, do xu hướng chọn nghề, hứng thú học tâp gắn liền với khuynh hướng nghề nghiệp. Các em đã xác định được cho mình hứng thú ổn đinh đối với một môn học nào dó, hoặc một lĩnh vực tri thức nhất định. Húng thú này thường liên quan đến việc chọn một nghề nhất định của học sinh. Hơn nữa, hứng thú nhận thức ở tuổi học sinh Trung học phổ thông mang tính chất rộng rãi, sâu và bền vững hơn học sinh Trung học cơ sở.

Tuy vây, thái dộ học tập ở nhiều em còn có nhược điểm là một mặt, các em rất tích cực học một số môn mà các em cho là quan trọng đối với nghề mình đã chọn, mặt khác các em lại xao nhãng các môn học khác hoặc chỉ học để đạt được điểm 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] trung bình (học lệch). Do dó, giáo viên cần giúp các em hiểu được ý nghĩa và chức năng giáo dục cơ bản, toàn diện, tạo nên tảng vững chắc hình thành nhân sinh quan, thế giới quan khoa học cho các em trong bậc học phổ thông. Sự phát triển trí tuệ của học sinh Trung học phổ thông Ở học sinh THPT, tính chủ động được thể hiện ở tất cả các quá trình nhận thức. Quá trình quan sát trở nên có mục đích, có hệ thống và toàn diện hơn và đã chịu sự điều khiển của hệ thống tín hiệu thứ hai nhiều hơn và không tách khỏi tư duy ngôn ngữ.

Tuy nhiên, quan sát của các em cũng cần có sự chỉ đạo, định hướng của giáo viên. Giáo viên cần định hướng quan sát của các em vào một nhiệm vụ nhất đinh, không vội vàng kêt luận khi chưa tích luỹ đây đủ các thông tin của sự vật hiện tương. Ở học sinh THPT, ghi nhớ có chủ định giữ vai trò chủ đạo trong hoạt động trí tụê, đồng thời ghi nhớ logic trừu tượng, ghi nhớ ý nghĩa ngày một tăng rõ rệt (các em sử dụng tốt hơn các phương pháp ghi nhớ, tóm tắt ý chính, so sánh, đối chiếu. Đặc biệt, các em đã biết phân hoá trong ghi nhớ, phân biệt tài liệu nào cần nhớ từng chữ, tài liệu nào chỉ cần hiểu mà không cần nhớ.

Do cấu trúc của não phức tạp và chức năng của não phát triển, do sự phát triển của các quá trình nhận thức nói chung, do ảnh hưởng của những hoạt động học tập mà hoạt động tư duy của học sinh Trung học phổ thông có thay đổi quan trọng. Các em phát triển mạnh tư duy hình thức, đã có khả năng tư duy lý luận, tư duy trừu tượng một cách độc lập sáng tạo trong những tình huống quen thuộc hoặc ít nhiều mới lạ. Tư duy của các em nhất quán hơn, chặt chẽ hơn và có căn cứ hơn, có thể sử dụng vật liệu là những khái niệm khoa học, tri thức dưới dạng thuật ngữ, mệnh đề để tư duy thoát ly với vật chất. Sự phát triển mạnh của tư duy lý luận liên quan chặt chẽ đến tư duy sáng tạo.

Ở học sinh THPT, đã có khả năng khái quát, có thể tự mình phát hiện ra cái mới, cách thức giải quyết các vấn đề. Các em biết đánh giá các bạn thông 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] minh trong lớp không dựa vào điểm số mà dựa vào cách thức giải quyết các vấn đề học tập: giải bài tập, phương pháp tư duy. Các em có hướng đánh giá cao các bạn thông minh và những thầy cô có phương pháp giảng dạy tích cực, tôn trọng những suy nghĩ độc lập của học sinh. Ở các em, tư duy phê phán bước đầu hình thành.

Các em bước đầu biết đánh giá và tự đánh giá nhiều mối quan hệ, những sự vật, hiện tượng xung quanh.1 Khái niệm năng lực Khái niệm năng lực (competency) có nguồn gốc tiếng La tinh “competentia”. Ngày nay khái niệm năng lực được hiểu theo nhiều nghĩa khác nhau. Năng lực được hiểu như sự thành thạo, khả năng thực hiện của cá nhân đối với một công việc. Khái niệm năng lực được dùng ở đây là đối tượng của tâm lý, giáo dục học.

Năng lực là một thuộc tính tâm lý phức hợp, là điểm hội tụ của nhiều yếu tố như tri thức, kỹ năng, kỹ xảo, kinh nghiệm, sự sẵn sàng hành động và trách nhiệm .