CHƯƠNG 1. VẬT LIỆU SẤY 1. Khái niệm và phân loại a. Khái niệm Cây thanh long thuộc họ xương rồng, có nguồn gốc từ Nam Mỹ (cụ thể là Mexico).
Nó có tên tiếng anh là Pitaya hoặc Dragon Fruit. Lúc đầu, giống cây này được nhập về Việt Nam từ thời thuộc địa Pháp, chủ yếu là dùng làm cây cảnh. Vào đầu những năm 1990 mới được nhân rộng sản xuất cho đến ngày nay. Hiện nay được trồng nhiều nơi trên thế giới như Việt Nam, Thái Lan, Malaysia, Indonesia, Đài Loan, Trung Quốc.
Việt Nam là nước ở Đông Nam Á có trồng thanh long tương đối tập trung trên qui mô thương mại với diện tích ước lượng 50.000 hectare (2020) tập trung tại Bình Thuận 30.000 hectare, phần còn lại là Long An, Tiền Giang, TP. HCM, Khánh Hòa và rải rác ở một số nơi khác. Mô tả sơ bộ cây thanh long Thanh long có thân bò với 3 cánh dẹt, màu xanh lục nhạt, nhiều lá đài và cánh hoa dính vào nhau thành ống. Nhiều tiểu nhụy, bầu hạ cho quả thịt với lớp vỏ ngòai màu đỏ tươi với những phiến hoa còn lại.
Quả dài 18-20cm, đường kính từ 12-15cm. Sau lớp vỏ hơi dầy màu đỏ là phần thịt mầu trắng xanh (hoặc đỏ) với rất nhiều hạt màu đen nhỏ hơn hạt vừng. - Quả và hạt thanh long: Các hạt giống như hạt vừng đen nằm lẫn lộn trong ruột. Lớp cùi thịt trong ruột thường được ăn dưới dạng quả tươi, có mùi vị thơm dịu, ngọt vừa phải và ít cung cấp calo.
Quả có thể chế biến thành nước quả hay rượu vang, hoa có thể ăn hay ngâm vào nước giống như chè. Mặc dù các hạt bé tí xíu của chúng được ăn với thịt của ruột quả nhưng chúng không bị tiêu hoá. Hình ảnh quả thanh long được trình bày trên hình 1. Quả thanh long - Hoa thanh long: Hoa của thanh long chỉ nở vào ban đêm (khoảng 7h tối theo giờ Việt Nam) hoa màu trắng có mùi thơm tỏa ra, bông hoa nở tròn lớn cho nên còn được gọi là “hoa trăng” hay “nữ hoàng của đêm”, bên trong nhụy chứa nhiều bột mịn có hương thơm.
Vì vậy ngoài việc nuôi trồng ăn trái, thanh long cũng được trồng làm cây cảnh. Hình ảnh hoa thanh long được trình bày trên hình 1.2 2|Page ĐỒ ÁN THIẾT KẾ HỆ THỐNG SẤY Hình 1. Hoa thanh long - Trụ bám cho thanh long: Thanh long cần bám vào cây trụ, do đó phải chuẩn bị cây trụ trước khi đặt hom giống. Có thể dùng trụ bằng gỗ hay xi măng cốt thép.
Tuy nhiên nếu dùng trụ ximăng cần chú ý vào mùa nắng trụ hấp thụ nhiệt rất mạnh, dễ làm đứt các rễ khí sinh của thanh long, nên dùng rơm rạ, lá chuối hay bao tải bao một lớp mỏng xung quanh trụ để giảm bớt hấp thụ nhiệt và tưới lên trụ vào sáng sớm hay chiều tối. Trồng trụ thẳng, trên đầu trụ đóng thêm giá đỡ hình chữ (+) hoặc đóng nẹp hai bên mép trụ giúp thanh long có chỗ bám trên đầu trụ, cành thanh long sẽ rũ xuống. Hình ảnh trụ bám cho thanh long được trình bày trên hình 1. Trụ bám cho thanh long c.
Các loại thanh long - Thanh long ruột trắng: Loại này có vỏ màu đỏ, ruột màu trắng được trồng chủ yếu ở Bình Thuận. Nơi này cũng cho chất lượng trái ngon nhất - Thanh long ruột đỏ: Loại này có vỏ màu đỏ, ruột màu đỏ khi chín. Được trồng nhiều nơi tại Việt Nam, đây cũng là giống phổ biến nhất được người nông dân ưa chuộng trồng. Loại này cũng được nhiều người tiêu dùng ưa chuộng sử dụng.
- Thanh long tím hồng: Loại này có vỏ màu đỏ, ruột màu tím hồng. Đây là giống được lai tạo giữa ruột trắng và ruột đỏ. Cho năng suất trái tốt hơn hai loại kể trên. Đây là giống mới 3|Page ĐỒ ÁN THIẾT KẾ HỆ THỐNG SẤY Nên người tiêu dùng còn bỡ ngỡ - Thanh long vỏ vàng ruột trắng: Loại này có vỏ màu vàng, ruột trắng.
Giống này xuất xứ từ Thái Lan và được trồng tại Việt Nam vài năm gần đây. Mẫu mã trái tương đối lạ mắt. Về năng suất và khả năng tiêu dùng thì chưa được kiểm chứng. Thành phần dinh dưỡng trong quả thanh long Độ ẩm: 85.9mg; Kali 272mg; Sắt 3.7mg; Vitamin C 6mg (12mg đối với Loại ruột đỏ); Protid 1.3g đối với Loại ruột đỏ); Một số chỉ tiêu như protit, đặc biệt chỉ tiêu Vitamin C ở thanh long ruột đỏ cao hơn nhiều so với thanh long ruột trắng.
Ngoài ra từ thanh long, người ta đã phân lập được n-hentriancotan (C31H64), β-sitosterol, và một vài sterol khác [4] 1. Vai trò của quả thanh long a. Đối với sức khỏe - Giúp chống lại các bệnh mãn tính: Thanh long là loại trái cây có chứa nhiều chất chống oxy hóa, chúng giúp ngăn ngừa tổn thương tế bào và viêm nhiễm từ các bệnh mãn tính. Cụ thể, trong ruột thanh long có 3 nhóm chất chống oxy hóa chính là Vitanmin C giúp giảm nguy cơ mắc các bệnh ung thư, Betalain có tác dụng giúp giảm Cholesterols và ngăn chặn tế bào ung thư.
Carotenoids giúp giảm nguy cơ mắc các bệnh về tim mạch và ung thư. Ngoài thanh long, các loại quả mọng nhiệt đới như việt quất, dâu tây. cũng có tác dụng cung cấp các chất chống oxy hóa. Vì vậy, bạn nên sử dụng chúng trong chế độ ăn uống dinh dưỡng nhé.
- Cung cấp chất xơ cho cơ thể: Thanh long là loại trái cây cung cấp nhiều chất xơ, với mỗi khẩu phần 1 cốc thanh long sẽ cung cấp được tới 7gr. Chúng có tác dụng tốt cho hệ tiêu hóa, chống lại các bệnh về tim mạch, kiểm soát bệnh tiểu đường loại 2 và giúp cơ thể khỏe mạnh. Tuy nhiên, việc ăn chất xơ hàng ngày sẽ có thể gây khó chịu ở dạ dày nhất là đối với những trường hợp thường xuyên ăn uống thiếu chất xơ. Vì vậy, bạn hãy tăng dần khẩu phần chất xơ kết hợp với nước trong bữa ăn nhé.
- Hỗ trợ lưu thông máu hiệu quả: Do có chứa nhiều sắt, là khoáng chất cần thiết cho quá trình tái tạo máu, giữ cho các hoạt động lưu thông của máu và hệ thống mạch được làm việc một cách trơn tru, nên việc dùng nhiều thanh long sẽ giúp cơ được khỏe mạnh hơn và lượng máu dồi dào hơn. Hơn thế nữa, lượng oxy được cung cấp cho các hệ cơ quan sẽ được dồi dào hơn, giúp bạn có đầy đủ sức khỏe cho ngày dài làm việc và hoạt động. - Cung cấp magie cho cơ thể: Cùng với canxi, magie là nhân tố chính trong quá trình kích thích sự phát triển của xương, giúp cơ thể cao lớn và xương chắc khỏe. Ngoài ra, magie còn tham gia vào rất nhiều các hoạt động thiết yếu khác của cơ thể như hỗ trợ hệ tim mạch lưu thông máu và các hoạt động của thận.
Việc chứa tới 10% lượng magie cần thiết mỗi ngày giúp thanh long là nguồn cung cấp dồi dào loại khoáng chất thiết yếu này. 4|Page ĐỒ ÁN THIẾT KẾ HỆ THỐNG SẤY - Tốt cho hệ tiêu hóa: Nếu muốn làm sạch hệ thống tiêu hóa của bạn, hãy thường xuyên ăn thanh long. Hàm lượng chất xơ cao trong thanh long hỗ trợ rất tốt cho những người có bệnh về tiêu hóa, giúp giảm các triệu chứng như kích thích đường ruột và táo bón. Ngoài ra theo nghiên cứu, ăn thanh long giúp kích thích sự phát triển của các lợi khuẩn đường ruột làm cho việc hấp thụ các chất dinh dưỡng được hiệu quả hơn, vô cùng có lợi cho sức khỏe.
- Tăng cường hệ miễn dịch: Với hàm lượng giàu các vitamin C, B1, B2 là các khoáng chất cần thiết cho sự tuần hoàn của cơ thể và hỗ trợ tăng cường hệ miễn dịch, sử dụng thanh long thường xuyên sẽ giúp chống lại các bệnh lý thông thường như cảm cúm, ho, viêm họng. Đặc biệt, thanh long cũng có tác dụng "thần kỳ" lên việc đẩy lùi các tác nhân gây ung thư, ngăn ngừa tế bào ung thư phát triển và giảm thiểu nguy cơ tim mạch. Đối với kinh tế - Thị trường tiêu thụ nội địa: Trái thanh long đã có mặt trên hầu hết thị trường trong nước trong đó tập trung nhiều tại khu vực phía Bắc, thành phố Hồ Chí Minh và các tỉnh duyên hải miền Trung. Hoạt động mua bán thanh long do các doanh nghiệp, các cơ sở thu mua, đóng gói thanh long thực hiện thông qua các kênh phân phối, chợ đầu mối ở các tỉnh, thành phố như Trung tâm kinh doanh Chợ đầu mối phía Nam – Hà Nội, Chợ đầu mối Long Biên – Hà Nội, chợ đầu mối chuyên kinh doanh phân phối rau quả tại thành phố Hồ Chí Minh.
Thanh Long cũng có mặt trong hầu hết hệ thống siêu thị trong nước như Tổng Công ty Thương mại Hà Nội, Tổng Công ty TNHH Một thành viên Hà Nội, Tổng Công ty Thương mại Sài Gòn, CoopMart, Lotte Mart, Big C, CitiMart… Tuy nhiên, do trên thị trường Việt Nam có nhiều loại trái cây nên Thanh long phải chịu sự cạnh tranh rất lớn trên thị trường tiêu thụ trong nước. Theo ước tính, lượng thanh long tiêu thụ tại thị trường nội địa chỉ đạt khoảng 15 – 20% tổng sản lượng. - Thị trường suất khẩu: Thanh long được xếp vào nhóm mặt hàng trái cây xuất khẩu chủ lực và thường nằm trong nhóm sản phẩm xuất khẩu tỷ đô của Việt Nam trong những năm qua. Thị trường xuất khẩu chính của thanh long Việt Nam là Trung Quốc (chiếm tới hơn 80%), Thái Lan, Indonesia.
Bên cạnh đó, thanh long Việt Nam cũng đã được xuất khẩu sang nhiều nước khác như Ấn Độ, Australia, New Zealand, Nhật Bản, Liên minh Châu Âu và Chile. Thanh long Việt Nam đã chiếm thị phần xuất khẩu đáng kể ở các khu vực thị trường như Châu Á, Châu Âu và Mỹ, đồng thời được nhiều người Âu, Mỹ gốc Á biết tới và tiêu thụ. Tuy nhiên, những năm gần đây, thanh long Việt Nam đang chịu sự cạnh tranh ngày càng tăng lên với một số nguồn cung khác từ Đài Loan, Thái Lan, Malaysia… Ngoài thanh long quả tươi, hiện Việt Nam cũng có thanh long sấy khô, sấy dẻo, nước ép si rô, snack thanh long, rượu vang thanh long, kem thanh long, chả cá thanh long, bánh mỳ thanh long… Một số sản phẩm thanh long chế biến đã được xuất khẩu. Thông số vật lý và thành phần hóa học Theo [4], ta có thông số vật lý của thanh long: - Độ ẩm: 80%; 5|Page ĐỒ ÁN THIẾT KẾ HỆ THỐNG SẤY - Khối lượng riêng: ρ = 1037 kg/m3; - Nhiệt dung riêng của thanh long: ∁p= 3.88 kJ/kgK; - Hệ số dẫn nhiệt của thanh long: λ = 0.
Tình hình sản xuất, chế biết thanh long trên Thế giới và Việt Nam a.