CHƯƠNG I: CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA VIỆC DẠY HỌC THEO CHỦ ĐỀ VĂN CHÍNH LUẬN TRUNG ĐẠI CHIẾU – HỊCH – CÁO TRONG MÔN NGỮ VĂN LỚP 8 Ở THCS 1.Cơ sở lí luận về dạy học theo chủ đề 1.Khái niệm dạy học theo chủ đề Dạy học theo chủ đề là hình thức tìm tòi những khái nệm, tư tưởng, đơn vị kiến thức, nội ung bài học, chủ đề,… có sự giao thoa, tương đồng lẫn nhau, dựa trên cơ sở các mối liên hệ về lí luận và thực tiễn được đề cập đến trong các môn học hoặc các hợp phần của môn học đó tức là con đường tích hợp những nội dung từ một số đơn vị, bài học, môn học có liên hệ với nhau ) làm thành nội dung học trong một chủ đề có ý nghĩa hơn, thực tế hơn, nhờ đó học sinh có thể tự hoạt động nhiều hơn để tìm ra kiến thức và vận dụng vào thực tiễn. Dạy học theo chủ đề là sự kết hợp giữa mô hình dạy học truyền thống và hiện đại, ở đó giáo viên không dạy học chỉ bằng cách truyền thụ ( xây dựng ) kiến thức mà chủ yếu là hướng dẫn học sinh tự lực tìm kiếm thông tin, sử dụng kiến thức vào giải quyết các nhiệm vụ có ý nghĩa thực tiễn. Dạy học theo chủ đề là một mô hình mới cho hoạt động lớp học thay thế cho lớp học truyền thống( với đặc trưng là những bài học ngắn, cô lập, những hoạt động lớp học mà giáo viên giữ vai trò trung tâm ) bằng việc chú trọng những nội dung học tập có tính tổng quát, liên quan đến nhiều lĩnh vực, với trung tâm tập trung vào học sinh và nội dung tích hợp với những vấn đề, những thực hành gắn liền với thực tiễn. Với mô hình này, học sinh có nhiều cơ hội làm việc theo nhóm để giải quyết những vấn đề xác thực, có hệ thống và liên quan đến nhiều kiến thức khác nhau.
Các em thu thập thông tin từ nhiều nguồn kiến thức. Việc học của học sinh thực sự có giá trị vì nó kết nối với thực tế và rèn luyện được nhiều kĩ năng hoạt động và kĩ năng sống. Học sinh cũng được tạo điều kiện minh họa kiến thức mình vừa nhận được và đánh giá mình học được bao nhiêu, giao tiếp tốt như thế nào. Với cách tiếp cận này, vai trò của giáo viên chỉ là người hướng dẫn, chỉ bảo thay vì quản lí trực tiếp học sinh làm việc.
Tham khảo miễn phí các tài liệu khác tại luanvantot.com Dịch vụ viết luận văn trọn gói website: luanvantot.com Zalo/tele 0934573149 16 Tham khảo miễn phí các tài liệu khác tại luanvantot.com Dịch vụ viết luận văn trọn gói website: luanvantot.com Zalo/tele 0934573149 Dạy học theo chủ đề ở bậc trung học là sự cố gắng tăng cường tích hợp kiến thức,làm cho kiến thức có mối liên hệ mạng lưới nhiều chiều; là sự tích hợp vào nội dung học có ý nghĩa hơn, hấp dẫn hơn. Một cách hoa mỹ đó là việc “ thổi hơi thở” của cuộc sống vào những kiến thức cổ điển, nâng cao chất lượng “ cuộc sống thật” trong các bài học. Theo một số quan điểm, dạy học theo chủ đề thuộc về nội dung dạy học chứ không phải là phương pháp dạy học nhưng chính khi đã xây dựng nội dung dạy học theo chủ đề, chính nó lại tác động trở lại làm thay đổi rất nhiều đến việc lựa chọn phương pháp nào là phù hợp, hoặc cải biến các phương pháp sao cho phù hợp với nó. Vì là dạy học theo chủ đề nên căn bản quá trình xay dựng chủ đề tạo ra quá trình tích hợp nội dung (đơn môn hoặc liên môn) trong quá trình dạy.Những ưu thế của dạy học theo chủ đề so với dạy học truyền thống hiện nay Dạy học theo chủ đề giúp tiết kiệm được thời gian để tập trung thời gian khai khác nội dung kiến thức, học sinh có nhiều thời gian thực hành, vận dụng kiến thức đã học để giải quyết các vấn đề.
Dạy học theo chủ đề cũng như một số mô hình tích cực khác, giáo viên luôn phải nghĩ rằng các em tự tin và có thể biết nhiều hơn ta mong đợi, vì thế dạy học cần tận dụng tối đa kiến thức, kinh nghiệm, kĩ năng có sẵn của các em và khuyến khích khả năng biết nhiều hơn thế của học sinh về một vấn đề mới để giảm tối đa thời gian và sự thụ động của học sinh trong khi tiếp nhận kiến thức mới, để tăng hiểu biết lên nhiều lần so với nội dung cần dạy. Phát huy tính chủ động sáng tạo của học sinh. Dạy học theo chủ đề nhắm tới việc sử dụng kiến thức, hiểu biết vào thực tiễn các nhiệm vụ học tập, nhắm tới sự lĩnh hội hệ thống kiến thức tổ chức theo một tổng thể. Hơn nữa với việc học sinh lĩnh hội kiến thức trong quá trình giải quyết nhiệm vụ học tập, cũng mang lại một lợi thế to lớn đó là mở rộng không gian, thời gian dạy học, tinh giản thời gian dạy, độ ứng dụng thực tế cao hơn nhiều.
Việc dạy học theo chủ đề sẽ phát huy tính chủ động, sáng tạo của giáo viên trong công tác giảng dạy và thực hiện kế hoạch dạy học. 17 Tham khảo miễn phí các tài liệu khác tại luanvantot.com Dịch vụ viết luận văn trọn gói website: luanvantot.com Zalo/tele 0934573149 Dạy học theo chủ đề rất cần thiết trong công tác bồi dường học sinh giỏi, ôn thi vào THPT vì nó giúp cho học sinh tổng hợp kiến thức, xâu chuỗi các vấn đề, nhìn nhận vấn đề một cách đa dạng, đa chiều,… Mọi sự so sánh giữa bất kì mô hình nào hay phương pháp dạy nào cũng trở nên khập khiễng bởi mỗi một mô hình hay phương pháp đều có những ưu thế và hạn chế riêng có. Tuy nhiên, nếu đặt ra vấn đề cho ngành giáo dục hiện nay là: Làm thế nào để nội dung kiến thức trở nên hấp dẫn và có ý nghĩa trong cuộc sống? Làm thế nào để việc học tập phải nhắm đến mục đích là rèn kĩ năng giải quyết vấn đề, đặc biệt là các vấn đề đa dạng của thực tiễn? Có phải cứ phải dạy kiến thức theo từng bài thì học sinh mới hiểu và vận dụng được kiến thức? Làm thế nào để nội dung chương trình dạy luôn được cập nhật trước sự bùng nổ vũ bão của công nghệ thông tin để các kiến thức của việc học và dạy học thực sự là thế giới mới cho những người học? Việc trả lời các câu hỏi trên đồng nghĩa với việc xác định mục tiêu giáo dục, mô hình dạy học trong thời đại mới. Đồng thời, cũng sẽ chỉ ra cho ta thấy những lợi thế nhất định của từng mô hình khi áp dụng giảng dạy.
Rõ ràng, nếu căn cứ vào việc tìm câu trả lời cho những câu hỏi này thì dạy học theo chủ đề khi so sánh với dạy học theo cách tiếp cận truyền thống hiện nay, sẽ có những ưu điểm sau: Dạy học theo cách tiếp cận truyền Dạy học theo chủ đề thống hiện nay 1.Tiến trình giải quyết vấn đề tuân theo 1. Các nhiệm vụ học tập được giao, học chiến lược giải quyết vấn đề trong sinh quyết định chiến lươc học tập với khoa học vật lí: logic, chặt chẽ, khoa sự chủ động hỗ trợ, hợp tác của giáo học do GV (SGK) áp đặt ( GV là trung viên (Học sinh là trung tâm). Nếu thành công có thể góp phần đạt 2. Hướng tới các mục tiêu: chiếm lĩnh tới mức nhiều hơn mục tiêu của môn nội dung kiến thức khoa học, hiểu biết học hiện nay: chiếm lĩnh kiến thức mới tiến trình khoa học và rèn luyện các kĩ thông qua hoạt động bồi dưỡng các năng tiến trình khoa học như: quan sát, phương thức tư duy khoa học và các thu thập thông tin, dữ liệu; xử lý (so 18 Tham khảo miễn phí các tài liệu khác tại luanvantot.com Dịch vụ viết luận văn trọn gói website: luanvantot.com Zalo/tele 0934573149 phương pháp nhận thức khoa học: PP sánh, sắp xếp, phân loại, liên hệ… thực nghiệm, PP tương tự, PP mô hình, thông tin); suy luận, áp dụng thực tiễn.
suy luận khoa học,…) 3. Dạy theo một chủ đề thống nhất 3. Dạy theo từng bài riêng lẻ với một được tổ chức lại theo hướng tích hợp từ thời lượng cố định. một phần trong chương trình học.
Kiến thức thu được là các khái niệm 4. Kiến thức thu được rời rạc, hoặc chỉ trong một mối liên hệ mạng lưới với có mối liên hệ tuyến tính ( một chiều nhau. theo thiết kế chương trình học ). Trình độ nhận thức có thể đạt được 5.
Trình độ nhận thức sau quá trình học ở mức độ cao: Phân tích, tổng hợp, tập thường theo trình tự và thường đánh giá. dừng lại ở trình độ biết, hiểu, vận dụng ( giải bài tập ). Kết thúc một chủ đề học sinh có một 6. Kết thúc một chương học,học sinh tổng thể kiến thức mới, tinh giản, chặt không có một tổng thể kiến thức mới chẽ và khác với nội dung trong sách mà có kiến thức từng phần riêng biệt giáo khoa.
hoặc có hệ thống kiến thức liên hệ tuyến tính theo trật tự cac bài học. Kiến thức gần gũi với thức tiễn mà 7. Kiến thức còn xa rời thực tiễn mà học sinh đang sống hơn do yêu cầu cập người học đang sống do sự chậm cập nhật thông tin khi thực hiện chủ đề. nhật của nội dung sách giáo khoa.
Hiểu biết có được sau khi kết thúc 8. Kiến thức thu được sau khi học chủ đề thường vượt ra ngoài khuôn khổ thường là hạn hẹp trong chương trình, nội dung cần học do quá trình tìm nội dung học. kiếm, xử lý thông tin ngoài nguồn tài liệu chính thức của học sinh. Có thề hướng tới, bồi dưỡng các kĩ 9.
Không thể hướng tới nhiều mục tiêu năng làm việc với thông tin, giao tiếp, nhân văn quan trọng như: rèn luyện các ngôn ngữ, hợp tác. kĩ năng sống và làm việc: giao tiếp, hợp tác, quản lý, điều hành, ra quyết định… 19 Tham khảo miễn phí các tài liệu khác tại luanvantot.Các đặc trưng cơ bản của dạy học theo chủ đề 1.Mục tiêu của dạy học theo chủ đề Dạy học theo chủ đề cũng như các mô hình dạy học tích cực khác đều nhằm đáp ứng những yêu cầu về đổi mới PPDH và qua đó cũng thực hiện đầy dủ các mục tiêu giáo dục môn học trong giai đoạn hiện nay. Ngoài ra cũng như các chiến lược dạy học hiện đại khác, dạy học theo chủ đề còn đặt mối quan tâm nhiều hơn đến sự phát triển của HS có các phong cách học khác nhau, quan tâm đến sự chuẩn bị cho HS đương đầu một cách thành công với sự phát triển không ngững của thực tiễn.