Chương I là chương giới thiệu về quá trình chuyển hóa vật chất và năng lượng, gồm hai phần chuyển hóa vật chất và năng lượng ở thực vật và chuyển hóa vật chất và năng lượng ở động vật. Chuyển hóa vật chất và năng lượng ở động vật gồm sáu bài: + Bài 15 - Tiêu hóa ở động vật + Bài 16 - Tiêu hóa ở động vật ( tiếp theo) + Bài 17 - Hô hấp ở động vật + Bài 18 - Tuần hoàn máu + Bài 19 - Tuần hoàn máu + Bài 20 - Cân bằng nội môi. Trong mỗi bài có nhiều kiến thức liên hệ thực tiễn như bệnh về tiêu hóa, hô hấp, tim mạch, rối loạn chuyển hóa vật chất, từ đó HS có thể vận dụng kiến thức để phòng ngừa một số bệnh tật. Giữa các bài có mối quan hệ với nhau.
Quy trình thiết kế các chủ đề dạy học theo hướng phát triển năng lực cho học sinh - Dạy học dựa trên dự án - Dạy học giải quyết vẫn đề - Dạy học thực hành - Dạy học bằng nghiên cứu khoa học 2.Thiết kế các chủ đề dạy học phần chuyển hóa vật chất và năng lượng ở động vật. DỰ ÁN 1: TIÊU HÓA VÀ SỨC KHỎE CON NGƯỜI. Bước 1: CHUẨN BỊ 1. Hoạt động của giáo viên: Hoạt động 1: Xây dựng bộ câu hỏi định hướng: xuất phát từ nội dung học và mục tiêu cần đạt được.
- Tiêu hoá là gì? Tiêu hóa nội bào? Tiêu hóa ngoại bào? - Chất dinh dưỡng là gì? Có thể chia làm những nhóm nào? - Cơ chế tiêu hoá ở động vật chưa có hệ tiêu hoá? - Cơ chế tiêu hoá ở động vật có túi hệ tiêu hoá? - Tiêu hóa ở động vật có ống tiêu hóa? - Phân biệt tiêu hóa nội bào với tiêu hóa ngoại bào? Cho biết những ưu điểm của tiêu hóa thức ăn trong ống tiêu hóa so với trong túi tiêu hóa? - So sánh tiêu hóa của thú ăn thịt và thú ăn thực vật? - Hướng tiến hóa về tiêu hóa của động vật? - Tại sao nhiều loài động vật ăn cỏ chỉ sử dụng thức ăn chủ yếu là chất xơ mà vẫn đáp ứng được nhu cầu về prôtêin cho cơ thể? - Bán cầu đại não, dạ dày, ruột non đều có nhiều nếp nhăn. Ý nghĩa của những nếp nhăn đó? - Một con giun chết làm tắc ống mật sẽ gây ra hậu quả gì? - Để đáp ứng được nhu cầu về prôtêin cho trâu, bò. Là một người nông dân bạn sẽ bổ sung dưới dạng ure hay axit amin? Giải thích? - Tại sao enzim pepsin của dạ dày phân giải được prôtêin của thức ăn nhưng lại không phân giải prôtêin của chính cơ quan tiêu hóa đó? - Tình hình sức khỏe của gia đình em (thôn, bản nơi mình sinh sống) như thế nào? - Cách giứ gìn sức khỏe của các cá nhân trong gia đình em? - Liên hệ bản thân và gia đình hiện nay đã có biện pháp gì trong công tác phòng chống bệnh tật khi ăn uống? Hoạt động 2: Thiết kế dự án - Lĩnh vực ứng dụng: Bài 15, 16 - Tiêu hóa ở động vật - Đối tượng thực hiện: học sinh lớp 11 hệ trung học phổ thông 7 skkn - Ý tưởng: HS tìm hiểu quá trình tiêu hóa ở động vật,ở người và nhận biết các hoạt động khi tiêu hóa để giữ gìn sức khỏe cho bản thân và gia đình. - Tên dự án: TIÊU HÓA VÀ SỨC KHỎE CON NGƯỜI.
Hoạt động 3: Thiết kế các nhiệm vụ cho HS Chia lớp thành 4 nhóm: + Nhóm 1: Sưu tầm các loại thức ăn của gia đình và địa phương? Nguồn gốc các loại thức ăn, lợi ích của các loại thức ăn? (chia thành 2 nhóm thức ăn lành mạnh cho cơ thể và thức ăn tiềm ẩn yếu tố gây bệnh). Tìm hiểu về giá trị dinh dưỡng trong các loại thức ăn đó, loại nào có nhiều giá trị dinh dưỡng? Vì sao? Từ đó tìm hiểu chất dinh dưỡng là gì? Có thể chia làm những nhóm nào? Tìm hiểu về cách trồng, cách nuôi, sản xuất ra các nguồn thực phẩm đó? Cách xác định thực phẩm lành mạnh, thực phẩm bẩn? Tìm hiểu về khái niệm tiêu hoá là gì? Tiêu hóa nội bào? Tiêu hóa ngoại bào? Cơ chế tiêu hoá ở động vật chưa có cơ quan tiêu hoá? + Nhóm 2:Dựa vào nguồn thức ăn có thể chia động vật thành những nhóm nào? Cấu tạo hệ tiêu hóa của chúng có gì khác nhau? Cách chăm sóc chúng có khác nhau không? Từ đó so sánh tiêu hóa của thú ăn thịt và thú ăn thực vật? + Nhóm 3: Tìm hiểu về tình hình bệnh tiêu hóa phổ biến của địa phương (ung thư tuyến giáp, Ung thư ruột…) nguyên nhân, cách phòng, biện pháp điều trị, các nội dung hoạt động của gia đình, thôn, trường lớp… đã và đang làm để phòng chống bệnh tật. Từ đó trình bày được tiêu hóa ở người và giải thích được một số bệnh về tiêu hóa ở người, tuyên truyền phòng chống bệnh tiêu hóa cho gia đình…. + Nhóm 4: Nhóm diễn kịch về cơ chế hoạt động của miệng , dạ dày , ruột non, manh tràng.
Nội dung kịch: các nhân vật chính đóng vai trò là miệng , dạ dày , ruột non, manh tràng. Ai cũng nêu vai trò của mình trong tiêu hóa thức ăn Khán giả sẽ đưa ra các câu hỏi phụ cho các nhân vật trả lời (nếu trả lời nhanh, đúng thì GV chuẩn bị phần quà cho các học sinh). Các câu hỏi yêu cầu các nhân vật thể hiện vai trò của mình trong quá trình tiêu hóa từ đó rút ra các kết luận: 8 skkn *Tại sao lại nói tiêu hóa thức ăn trong ống tiêu hóa là tiêu hóa ngoại bào. * Ống tiêu hóa phân hóa thành những bộ phận khác nhau có tác dụng gì.
* Cho biết những ưu điểm của tiêu hóa thức ăn trong ống tiêu hóa so với trong túi tiêu hóa. Hoạt động 4: Chuẩn bị các tài liệu hỗ trợ GV và HS cũng như các điều kiện thực hiện dự án trong thực tế. - Sách giáo khoa sinh học 11 ban cơ bản - Sách giáo viên sinh học 11 ban cơ bản - Dụng cụ máy tính, điện thoại, USB (nhà trường cho HS và GV mượn), kéo, giấy màu, keo gián giấy, phần thưởng (lớp cùng giáo viên bố trí). - Sản phẩm học sinh sưu tầm.
Hoạt động của học sinh: - Xây dựng kế hoạch dự án: Xác định những công việc cần làm, thời gian dự kiến, vật liệu, kinh phí, phương pháp tiến hành và phân công công việc trong nhóm. - Chuẩn bị các nguồn thông tin đáng tin cậy để chuẩn bị thực hiện dự án. - Cùng GV thống nhất các tiêu chí đánh giá dự án.2 - THỰC HIỆN DỰ ÁN 1. Hoạt động của GV - Thành lập nhóm lớp trên ứng dụng Face book, zalo ….
Yêu cầu HS tham gia. Các nội dung như kế hoạch dự án, sản phẩm dự án của mỗi nhóm phải được trình bày công khai trên nhóm để các thành viên trong nhóm, nhóm khác, GV có thể theo dõi công khai trước khi báo cáo sản phẩm. - Theo dõi, hướng dẫn, đánh giá HS trong quá trình thực hiện dự án - Liên hệ bệnh viện Hưng Nguyên - Nghệ An, trung tâm y tế dự phòng huyện Nam Đàn - Chuẩn bị cơ sở vật chất, tạo điều kiện thuận lợi cho các em thực hiện dự án: Bìa, gim bấm, bút dạ, trang zalo riêng,… - Bước đầu thông qua sản phẩm cuối của các nhóm HS 1. Hoạt động của học sinh - Phân công nhiệm vụ các thành viên trong nhóm thực hiện dự án theo đúng kế hoạch.
9 skkn - Tiến hành thu thập, xử lý thông tin thu được. - Xây dựng sản phẩm hoặc bản báo cáo. - Liên hệ, tìm nguồn giúp đỡ khi cần. - Thường xuyên phản hồi, thông báo thông tin cho GV và các nhóm khác 1.
KẾT THÚC DỰ ÁN 1. Hoạt động của GV - Chuẩn bị cơ sở vật chất cho buổi báo cáo dự án (tivi, phần thưởng, mũ, vương miện). - Theo dõi, đánh giá sản phẩm dự án của các nhóm theo các tiêu chí phát triển năng lực. Hoạt động của học sinh - Chuẩn bị tiến hành giới thiệu sản phẩm.
- Tiến hành giới thiệu sản phẩm. - Tự đánh giá sản phẩm dự án của nhóm. - Đánh giá sản phẩm dự án của các nhóm khác theo tiêu chí đã đưa ra. Học sinh : Tạ Phương Thảo, lớp 11A1 năm học 2021-2022, trườngTHPT Kim Liên trong những giờ tự học ở nhà.
DỰ ÁN 2: HÔ HẤP – COVID-19 2. Hoạt động của giáo viên: Hoạt động 1: Xây dựng bộ câu hỏi định hướng: xuất phát từ nội dung học và mục tiêu cần đạt được. - Hô hấp là gì? Các giai đoạn của hô hấp? 10 skkn - Vận chuyển khí giữa cơ quan hô hấp và tế bào được thực hiện như thế nào? - Bề mặt trao đổi khí là gì? Đặc điểm Bề mặt trao đổi khí? - Hãy liệt kê các hình thức hô hấp của động vật ở nước và ở cạn? - Nếu bắt giun đất để lên mặt đất khô ráo, giun sẽ nhanh bị chết. Tại sao? - Đối chiếu với 4 đặc điểm của bề mặt trao đổi khí, hãy lí giải tại sao trao đổi khí của mang cá xương đạt hiệu quả cao? - Tại sao bề mặt trao đổi khí của chim, thú phát triển hơn của lưỡng cư và bò sát? - Chiều hướng tiến hóa về hô hấp ở động vật ? - Tại sao phổi là cơ quan trao đổi khí hiệu quả? - Rối loạn hô hấp ngoài có thể phát sinh do nguyên nhân nào? Tạo ra những bệnh nào? Hoạt động 2: Thiết kế dự án - Lĩnh vực ứng dụng: Bài 17 - Hô hấp ở động vật - Đối tượng thực hiện : học sinh lớp 11 hệ trung học phổ thông - Ý tưởng: HS tìm hiểu hô hấp ở các nhóm động vật khác nhau và người, tìm hiểu các yếu tố ngăn cản quá trình hô hấp từ đó nhận biết nguyên nhân cách phòng và trị bệnh PTNMT -Tên dự án: Hô hấp – Covid-19 Hoạt đông 3: Thiết kế các nhiệm vụ cho HS: Chia lớp thành 4 nhóm: + Nhóm 1: Thống kê các bệnh nhân bị covid19 ở gia đình và lớp học em: tên bệnh, số ca mắc bệnh, biểu hiện, nguyên nhân, cách phòng và điều trị bệnh.
Tìm hiểu và khái quát các nội dung: * Khái niệm hô hấp. Nêu các giai đoạn của hô hấp * Khái niện bề mặt trao đổi khí. Đặc điểm bề mặt trao đổi khí .