Thiết Kế Thí Nghiệm Tương Tác Dòng Điện Song Song: Ngoại Khóa Vật Lí 11 (ĐH Thái Nguyên)

Chuyên khảo giáo dục phân tích Thiết kế chế tạo và sử dụng thí nghiệm tương tác giữa hai dòng điện song song trong tổ chức dạy học, đánh giá các khía cạnh quan trọng, đề xuất

• Tác giả: Nguyễn Khắc Phi
• Người hướng dẫn: Ts. Dương Xuân Quý
• Trường học: Trường Đại học Sư phạm - Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Lí luận và phương pháp dạy học bộ môn Vật lí
• Đề tài: Thiết Kế, Chế Tạo Và Sử Dụng Thí Nghiệm Tương Tác Giữa Hai Dòng Điện Song Song Trong Tổ Chức Dạy Học Ngoại Khóa Vật Lí Lớp 11 Theo Hướng Phát Huy Tính Tích Cực Và Phát Triển Năng Lực Sáng Tạo Của Học Sinh
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2015
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• MỤC LỤC
• DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT TRONG LUẬN VĂN
• DANH MỤC CÁC BẢNG
• DANH MỤC CÁC HÌNH ẢNH
• MỞ ĐẦU
• 1.1. Lý do chọn đề tài
• 1.2. Lịch sử vấn đề nghiên cứu
• 1.3. Mục đích nghiên cứu của đề tài
• 1.4. Giả thuyết khoa học của đề tài
• 1.5. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu của đề tài
• 1.6. Nhiệm vụ nghiên cứu của đề tài
• 1.7. Phạm vi nghiên cứu của đề tài
• 1.8. Phương pháp nghiên cứu của đề tài
• 1.9. Đóng góp của đề tài
• 1.10. Cấu trúc của đề tài
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÍ LUẬN VỀ HOẠT ĐỘNG NGOẠI KHÓA Ở TRƯỜNG PHỔ THÔNG
• 1.1. Cơ sở lí luận về hoạt động ngoại khóa ở trường THPT
• 1.1.1. Vị trí, vai trò của hoạt động ngoại khóa trong hệ thống các hình thức tổ chức dạy học ở trường phổ thông
• 1.1.2. Các đặc điểm của hoạt động ngoại khóa Vật lí
• 1.2. Thiết kế, chế tạo và sử dụng các dụng cụ TN đơn giản trong dạy học Vật lí ở trường phổ thông
• 1.2.1. Các đặc điểm cơ bản của dụng cụ TN đơn giản
• 1.2.2. Sự cần thiết của việc sử dụng các dụng cụ TN đơn giản trong dạy học Vật lí ở trường phổ thông
• 1.2.3. Các khả năng sử dụng các dụng cụ TN đơn giản trong dạy học Vật lí ở phổ thông
• 1.3. Tính tích cực trong học tập
• 1.3.1. Khái niệm về tính tích cực của HS trong học tập
• 1.3.2. Các biểu hiện của tính tích cực trong học tập
• 1.3.3. Các cấp độ của tính tích cực trong học tập
• 1.3.4. Những yếu tố thúc đẩy tính tích cực của HS trong học tập
• 1.4. Năng lực sáng tạo trong học tập
• 1.4.1. Khái niệm năng lực sáng tạo trong học tập
• 1.4.2. Các biểu hiện của năng lực sáng tạo của HS trong học tập
• 1.5. KẾT LUẬN CHƯƠNG 1
• 2. CHƯƠNG 2: THIẾT KẾ, CHẾ TẠO MỘT SỐ THIẾT BỊ TN VỀ TƯƠNG TÁC GIỮA HAI DÒNG ĐIỆN SONG SONG VÀ SỬ DỤNG ĐỂ TỔ CHỨC HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC NGOẠI KHÓA VỀ "TỪ TRƯỜNG" VẬT LÍ LỚP 11 (THPT) NHẰM PHÁT HUY TÍNH TÍCH CỰC VÀ PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC SÁNG TẠO CỦA HS
• 2.1. Mục tiêu dạy học ngoại khóa về tương tác giữa hai dòng điện song song phần "từ trường" ở lớp 11 THPT
• 2.1.1. Mục tiêu về kiến thức
• 2.1.2. Mục tiêu về kỹ năng
• 2.1.3. Mục tiêu về phát triển tư duy và năng lực sáng tạo
• 2.1.4. Mục tiêu và thái độ
• 2.2. Điều tra tình hình dạy học các kiến thức về chương “ Từ trường” ở lớp 11 ở một số trường THPT ở tỉnh Quảng Ninh
• 2.3. Thiết kế chế tạo thiết bị TN về tương tác giữa hai dòng điện song song
• 2.3.1. TBTN tương tác giữa hai dòng điện thẳng song song
• 2.3.2. TBTN tương tác giữa hai dòng điện tròn song song
• 2.4. Đánh giá về những ưu, nhược điểm của bộ TN đã chế tạo
• 2.5. Dự kiến nội dung của buổi cho HS báo cáo sản phẩm đã chế tạo được kết hợp với hội vui Vật lí về kiến thức chương “Từ trường”
• 2.6. Kế hoạch tổ chức hoạt động ngoại khóa về tương tác giữa hai dòng điện song song phần "từ trường" ở lớp 11 THPT
• 2.6.1. Xác định mục tiêu của hoạt động ngoại khóa
• 2.6.2. Xác định nội dung của hoạt động ngoại khóa
• 2.6.3. Xác định phương pháp
• 2.6.4. Xác định hình thức tổ chức
• 2.6.5. Dự kiến các bước và thời gian học ngoại khóa
• 2.6.6. Xây dựng công cụ đánh giá
• 2.7. KẾT LUẬN CHƯƠNG 2
• 3. CHƯƠNG 3: THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM
• 3.1. Đối tượng và thời gian thực nghiệm
• 3.2. Phương pháp thực nghiệm
• 3.3. Phân tích diễn biến và đánh giá kết quả thực nghiệm sư phạm
• 3.3.1. Phân tích diễn biến hoạt động ngoại khóa
• 3.3.2. Đánh giá hiệu quả của việc phát huy tính tích cực và năng lực sáng tạo của HS
• 3.3.3. Sơ bộ đánh giá hiệu quả của hoạt động ngoại khóa
• 3.4. KẾT LUẬN CHƯƠNG 3
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Khám Phá Thú Vị Tổng Quan Về Thí Nghiệm Tương Tác Dòng Điện

Thí nghiệm tương tác dòng điện là một phần không thể thiếu trong chương trình Vật lý 11, đặc biệt trong các hoạt động ngoại khóa Vật lý. Nó không chỉ minh họa các khái niệm lý thuyết mà còn khơi gợi sự hứng thú và sáng tạo của học sinh. Thí nghiệm này tập trung vào lực từ tác dụng lên dòng điện trong từ trường, một hiện tượng cơ bản có nhiều ứng dụng trong kỹ thuật và đời sống. Thông qua các thí nghiệm, học sinh có thể tự tay kiểm chứng các quy tắc như quy tắc bàn tay trái, quy tắc nắm tay phải, và hiểu rõ hơn về từ trường và đường sức từ. Các dụng cụ thí nghiệm có thể đơn giản như ampe kế, vôn kế, nguồn điện, mạch điện, và điện trở, hoặc phức tạp hơn như các thiết bị tự chế để khảo sát lực Lorentz và dòng điện trong từ trường. Theo nghiên cứu của Nguyễn Khắc Phi, việc thiết kế, chế tạo và sử dụng thí nghiệm tương tác giữa hai dòng điện song song trong tổ chức dạy học ngoại khóa Vật lí lớp 11 theo hướng phát huy tính tích cực và phát triển năng lực sáng tạo của học sinh là một hướng đi đầy tiềm năng. Thí nghiệm tương tác dòng điện không chỉ giúp học sinh nắm vững kiến thức lý thuyết mà còn phát triển kỹ năng thực hành, tư duy logic và sáng tạo. Điều này đặc biệt quan trọng trong bối cảnh giáo dục hiện đại, khi mà việc phát huy tính tích cực và chủ động của học sinh được đặt lên hàng đầu.

1.1. Vai trò của Thí Nghiệm Vật Lý 11 trong Ngoại Khóa

Thí nghiệm đóng vai trò then chốt trong việc củng cố và mở rộng kiến thức đã học. Nó tạo cơ hội cho học sinh được tự tay thực hiện các thao tác, quan sát hiện tượng, và rút ra kết luận. Trong các hoạt động ngoại khóa Vật lý, thí nghiệm giúp học sinh khám phá sâu hơn về tương tác dòng điện và lực từ, từ đó phát triển tư duy phản biện và khả năng giải quyết vấn đề. Hơn nữa, việc tham gia vào các dự án sáng tạo khoa học Vật lý liên quan đến thí nghiệm giúp học sinh rèn luyện kỹ năng làm việc nhóm, giao tiếp, và trình bày kết quả nghiên cứu.

1.2. Ứng dụng Thực Tế của Tương Tác Dòng Điện trong Đời Sống

Kiến thức về tương tác dòng điện không chỉ giới hạn trong sách vở mà còn có rất nhiều ứng dụng thực tế trong đời sống hàng ngày. Ví dụ, nguyên lý hoạt động của động cơ điện dựa trên lực từ tác dụng lên dây dẫn mang dòng điện trong từ trường. Hiểu rõ về tương tác dòng điện giúp học sinh có thể giải thích và ứng dụng các thiết bị điện trong gia đình, cũng như các công nghệ tiên tiến trong công nghiệp và giao thông vận tải.

II. Vượt Qua Rào Cản Thách Thức Khi Dạy và Học Tương Tác Dòng Điện

Mặc dù thí nghiệm tương tác dòng điện có nhiều lợi ích, nhưng việc dạy và học chủ đề này cũng gặp phải không ít thách thức. Một trong những khó khăn lớn nhất là việc thiếu hụt dụng cụ thí nghiệm Vật lý đầy đủ và hiện đại. Nhiều trường học, đặc biệt là ở vùng sâu vùng xa, không có đủ trang thiết bị để học sinh thực hành. Bên cạnh đó, việc hiểu và vận dụng các quy tắc như quy tắc bàn tay trái, quy tắc nắm tay phải cũng gây khó khăn cho nhiều học sinh. Các em thường nhầm lẫn giữa các quy tắc, hoặc không biết cách áp dụng chúng vào các bài toán cụ thể. Ngoài ra, việc thiết kế và chế tạo các thí nghiệm tự chế cũng đòi hỏi sự sáng tạo và kỹ năng thực hành tốt, điều mà không phải học sinh nào cũng có được. Theo khảo sát, nhiều giáo viên chưa khai thác hết tiềm năng của các thiết bị TN hiện có, cũng như chưa tổ chức cho HS tự thiết kế và làm TN. Do vậy, trong học nội khóa, HS không có cơ hội được rèn luyện các kỹ năng, các thao tác làm TN, cũng như không được hình thành kiến thức một cách đúng đắn dễ dẫn đến sai lầm, hay không có sự hứng thú, tích cực trong học tập và không được rèn luyện tư duy sáng tạo.

2.1. Giải Pháp Đơn Giản Hóa Dụng Cụ Thí Nghiệm Tương Tác Dòng Điện

Để khắc phục tình trạng thiếu hụt dụng cụ thí nghiệm Vật lý, giáo viên có thể khuyến khích học sinh tự chế tạo các thiết bị đơn giản từ vật liệu tái chế hoặc dễ kiếm. Ví dụ, có thể sử dụng nam châm vĩnh cửu, dây điện, pin, và các vật liệu khác để tạo ra một mô hình động cơ điện đơn giản, minh họa nguyên lý hoạt động của lực từ. Việc tự chế tạo dụng cụ không chỉ giúp tiết kiệm chi phí mà còn khơi gợi sự sáng tạo và niềm đam mê khoa học của học sinh.

2.2. Hướng Dẫn Chi Tiết Cách Áp Dụng Quy Tắc Bàn Tay Trái và Nắm Tay Phải

Để giúp học sinh nắm vững các quy tắc về tương tác dòng điện, giáo viên cần cung cấp hướng dẫn chi tiết và dễ hiểu. Sử dụng hình ảnh minh họa, video, và các bài tập thực hành để giúp học sinh làm quen với các quy tắc. Chia nhỏ các quy tắc thành các bước đơn giản, và luyện tập áp dụng chúng vào các bài toán khác nhau. Khuyến khích học sinh thảo luận và giải thích các quy tắc cho nhau để củng cố kiến thức.

2.3. Ưu tiên Thí Nghiệm Thực Hành Vật Lý Tăng Cường Tư Duy Sáng Tạo

Thí nghiệm thực hành không chỉ giúp học sinh nắm bắt kiến thức mà còn kích thích khả năng sáng tạo và tư duy phản biện. Bằng cách đối diện với các tình huống thực tế và giải quyết các vấn đề phát sinh, học sinh sẽ phát triển khả năng suy luận, phân tích và đưa ra quyết định. Sự sáng tạo không chỉ xuất hiện trong quá trình thiết kế và thực hiện thí nghiệm mà còn trong cách học sinh giải thích và ứng dụng kết quả. Điều này giúp họ trở thành những người học chủ động, tự tin khám phá và áp dụng kiến thức vào cuộc sống.

III. Phương Pháp Mới Hướng Dẫn Thí Nghiệm Tương Tác Dòng Điện Sáng Tạo

Để nâng cao hiệu quả của thí nghiệm tương tác dòng điện, cần áp dụng các phương pháp dạy học sáng tạo và phù hợp với trình độ của học sinh. Một trong những phương pháp hiệu quả là sử dụng mô phỏng thí nghiệm tương tác dòng điện trên máy tính hoặc điện thoại. Các phần mềm mô phỏng cho phép học sinh thay đổi các thông số của thí nghiệm (ví dụ: cường độ dòng điện, từ trường) và quan sát kết quả ngay lập tức, giúp các em hiểu rõ hơn về các yếu tố ảnh hưởng đến lực từ. Ngoài ra, việc tổ chức các hoạt động ngoại khóa Vật lý dưới dạng các cuộc thi sáng tạo khoa học Vật lý cũng là một cách tuyệt vời để khuyến khích học sinh khám phá và ứng dụng kiến thức về tương tác dòng điện. Các em có thể tự thiết kế và chế tạo các thiết bị độc đáo, trình bày kết quả nghiên cứu, và tranh tài với các đội khác.

3.1. Sử Dụng Hiệu Quả Phần Mềm Mô Phỏng Thí Nghiệm Vật Lý

Phần mềm mô phỏng thí nghiệm là một công cụ hữu ích giúp học sinh hình dung các hiện tượng vật lý phức tạp. Giáo viên cần hướng dẫn học sinh cách sử dụng phần mềm một cách hiệu quả, bằng cách đặt ra các câu hỏi gợi mở, yêu cầu các em thực hiện các thí nghiệm ảo, và so sánh kết quả với lý thuyết. Khuyến khích học sinh khám phá các tính năng của phần mềm, và tự thiết kế các thí nghiệm để kiểm chứng các giả thuyết.

3.2. Tổ Chức Cuộc Thi Sáng Tạo Khoa Học Vật Lý Hấp Dẫn

Cuộc thi sáng tạo khoa học là một sân chơi bổ ích giúp học sinh thể hiện tài năng và niềm đam mê khoa học. Giáo viên cần tạo điều kiện cho học sinh tham gia vào các cuộc thi, bằng cách cung cấp tài liệu tham khảo, hướng dẫn kỹ thuật, và hỗ trợ tinh thần. Khuyến khích học sinh làm việc nhóm, chia sẻ ý tưởng, và học hỏi lẫn nhau. Đánh giá các dự án dựa trên tính sáng tạo, tính ứng dụng, và khả năng trình bày kết quả.

IV. Ứng Dụng Thí Nghiệm Tương Tác Dòng Điện Trong Dự Án Vật Lý 11

Thí nghiệm tương tác dòng điện không chỉ là một bài học lý thuyết mà còn là nền tảng cho nhiều dự án Vật lý 11 sáng tạo. Học sinh có thể sử dụng kiến thức về lực từ và từ trường để thiết kế và chế tạo các thiết bị như động cơ điện mini, loa điện, hoặc các thiết bị đo từ trường đơn giản. Các dự án này không chỉ giúp học sinh củng cố kiến thức mà còn phát triển kỹ năng thực hành, tư duy sáng tạo, và khả năng làm việc nhóm. Ngoài ra, việc tham gia vào các hoạt động ngoại khóa Vật lý liên quan đến dự án giúp học sinh mở rộng kiến thức, kết nối với cộng đồng, và phát triển các kỹ năng mềm cần thiết cho tương lai.

4.1. Xây Dựng Động Cơ Điện Mini Từ Vật Liệu Tái Chế

Chế tạo động cơ điện mini là một dự án thú vị và bổ ích giúp học sinh hiểu rõ nguyên lý hoạt động của động cơ điện. Hướng dẫn học sinh sử dụng nam châm vĩnh cửu, dây điện, pin, và các vật liệu tái chế để tạo ra một động cơ đơn giản nhưng hiệu quả. Khuyến khích học sinh tìm hiểu về các loại động cơ điện khác nhau, và thiết kế các phiên bản động cơ mini độc đáo.

4.2. Chế Tạo Loa Điện Đơn Giản Từ Vật Liệu Dễ Kiếm

Chế tạo loa điện là một dự án sáng tạo giúp học sinh hiểu rõ nguyên lý hoạt động của loa điện. Hướng dẫn học sinh sử dụng nam châm vĩnh cửu, cuộn dây, màng loa, và các vật liệu dễ kiếm để tạo ra một loa điện đơn giản nhưng có thể phát ra âm thanh. Khuyến khích học sinh tìm hiểu về các loại loa điện khác nhau, và thiết kế các phiên bản loa điện độc đáo.

4.3. Nghiên Cứu Chế Tạo Dụng Cụ Thí Nghiệm Vật Lý Đơn Giản

Chế tạo dụng cụ thí nghiệm không chỉ giúp học sinh tiết kiệm chi phí mà còn khơi gợi khả năng sáng tạo và tư duy logic. Hướng dẫn học sinh tái chế các vật liệu phế thải thành các dụng cụ thí nghiệm đơn giản nhưng hiệu quả. Khuyến khích học sinh tự khám phá và thử nghiệm các vật liệu khác nhau để tạo ra những dụng cụ độc đáo.

V. Kết Luận Tương Lai Của Thí Nghiệm Tương Tác Dòng Điện Ngoại Khóa

Thí nghiệm tương tác dòng điện là một công cụ mạnh mẽ để phát triển tư duy khoa học và kỹ năng thực hành cho học sinh. Để khai thác tối đa tiềm năng của thí nghiệm, cần có sự đầu tư vào trang thiết bị, phương pháp dạy học sáng tạo, và sự hỗ trợ từ cộng đồng. Trong tương lai, các hoạt động ngoại khóa Vật lý liên quan đến tương tác dòng điện sẽ ngày càng trở nên phổ biến và đa dạng, giúp học sinh không chỉ nắm vững kiến thức mà còn phát triển các kỹ năng mềm cần thiết cho sự thành công trong cuộc sống.

5.1. Nâng Cao Chất Lượng Dạy và Học Vật Lý Thông Qua Thí Nghiệm

Việc tích hợp thí nghiệm vào quá trình dạy và học Vật lý là một yếu tố quan trọng để nâng cao chất lượng giáo dục. Thí nghiệm giúp học sinh hiểu rõ các khái niệm lý thuyết, phát triển kỹ năng thực hành, và khơi gợi sự hứng thú và sáng tạo. Giáo viên cần tạo điều kiện cho học sinh tham gia vào các hoạt động thí nghiệm, và sử dụng các phương pháp đánh giá đa dạng để đo lường hiệu quả học tập.

5.2. Phát Triển Kỹ Năng Mềm Cho Học Sinh Thông Qua Hoạt Động Ngoại Khóa

Hoạt động ngoại khóa là một cơ hội tuyệt vời để phát triển các kỹ năng mềm cho học sinh, như kỹ năng làm việc nhóm, giao tiếp, giải quyết vấn đề, và tư duy phản biện. Giáo viên cần thiết kế các hoạt động ngoại khóa sao cho học sinh có thể tham gia một cách tích cực và chủ động, và tạo ra những sản phẩm có giá trị cho cộng đồng.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 CƠ SỞ LÍ LUẬN VỀ HOẠT ĐỘNG NGOẠI KHÓA Ở TRƯỜNG PHỔ THÔNG 1. Cơ sở lí luận về hoạt động ngoại khóa ở trường THPT 1. Vị trí, vai trò của hoạt động ngoại khóa trong hệ thống các hình thức tổ chức dạy học ở trường phổ thông Hoạt động ngoại khóa là một trong ba hình thức dạy học chủ yếu ở trường phổ thông hiện nay. Hoạt động ngoại khóa nói chung và hoạt động ngoại khóa Vật lí nói riêng có vai trò vô cùng quan trọng trong việc giáo dục HS trên tất cả các mặt, cụ thể là: - Về nâng cao chất lượng kiến thức: Hoạt động ngoại khóa giúp HS củng cố, đào sâu, mở rộng những tri thức đã được học ở trên lớp, bổ sung những vấn đề chưa được đặt ra trong chương trình chính khóa, tăng cường tính thực tiễn, tính thời sự, tính xã hội cho nội dung bài học.

Bên cạnh đó nó còn giúp HS vận dụng kiến thức đã học vào thực tế, tạo điều kiện để học đi đôi với hành, nối liền kiến thức trên bục giảng với thực tiễn đời sống. - Về rèn luyện kỹ năng: Hoạt động ngoại khóa rèn luyện cho HS kỹ năng phân tích, kỹ năng giải quyết vấn đề, kỹ năng thực nghiệm, kỹ năng làm việc tập thể, kỹ năng sống, tổ chức, giao tiếp, định hướng nghề nghiệp… - Về phát triển tư duy: Hoạt động ngoại khóa rèn luyện và phát triển các năng lực tư duy của HS như: Tư duy logic, tư duy trừu tượng, tư duy sáng tạo… - Về giáo dục tinh thần thái độ: + Hoạt động ngoại khóa làm cho quá trình dạy bộ môn thêm phong phú, đa dạng làm cho việc học tập của HS thêm lôi cuốn, sinh động. Vì vậy có tác dụng khơi dậy niềm say mê hứng thú học tập, thực hành, lòng ham hiểu biết yêu khoa học và phát huy tính tích cực chủ động sáng tạo của HS. + Hoạt động ngoại khóa cũng góp phần giáo dục tổ chức, tính kế hoạch, tinh thần làm chủ và hợp tác trên cơ sở những hoạt động thực tế.

+ Ngoài ra hoạt động ngoại khóa còn giúp HS có thể hiểu sâu hơn về những giá trị văn hóa, truyền thống của cha ông, của quê hương, đất nước, nâng cao nhận thức về các vấn đề xã hội. Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – ĐHTN 6 http://www.vn Như vậy hoạt động ngoại khóa đóng một vai trò rất quan trọng trong việc bổ sung các kiến thức, kỹ năng và kinh nghiệm sống cho HS, giúp HS hoàn thiện nhân cách và phát triển toàn diện, cân đối về trí tuệ, đạo đức, thể dục, thẩm mỹ, những điều mà ở nội khóa còn yếu. Các đặc điểm của hoạt động ngoại khóa Vật lí Hoạt động ngoại khóa Vật lí cũng như hoạt động ngoại khóa nói chung có những đặc điểm sau: - Việc tổ chức các hoạt động ngoại khóa phải được lập kế hoạch cụ thể về cả mục đích, nội dung, phương pháp, hình thức tổ chức, lịch hoạt động cụ thể và thời gian thực hiện. - Được thực hiện ngoài giờ học chính khóa.

- Có thể được tổ chức dưới nhiều dạng: Tập thể cả lớp, theo nhóm năng khiếu, học tập, vui chơi, thường kì, đột xuất, nhân dịp những kỉ niệm hay lễ hội… - Nội dung của hoạt động ngoại khóa thường liên quan đến nội dung học tập trong chương trình nội khóa, phù hợp với trình độ và đặc điểm của đối tượng tham gia. - Hình thức ngoại khóa Vật lí rất đa dạng, bao gồm ngoại khóa làm bài tập, làm TN, tham gia công trình Vật lí, hội vui Vật lí…nhằm giúp HS mở rộng đào sâu, làm phong phú thêm những kiến thức đã được học trong giờ nội khóa. - Cách đánh giá kết quả thông qua những biểu hiện trong quá trình tham gia hoạt động và sản phẩm của HS. - HS được giao lưu với nhau, có thể phát huy tính năng động, sáng tạo của mình mà không bị hạn chế bởi những căng thẳng như trong giờ học trên lớp.

Như vậy hoạt động ngoại khóa không gò bó về thời gian, không gian cũng như trình tự nội dung như giờ học nội khóa, do đó GV có thể dễ dàng kết hợp hoạt động ngoại khóa với những phương pháp, hình thức dạy học khác. Nội dung của hoạt động ngoại khóa Vật lí Nội dung ngoại khóa Vật lí ở trường phổ thông rất đa dạng nhưng có thể chia thành hai nội dung chính: Lí thuyết và thực nghiệm. Cụ thể đó là các nội dung như: - Nghiên cứu những kiến thức lí thuyết về Vật lí và kỹ thuật. - Nghiên cứu, tìm hiểu những ứng dụng của Vật lí trong đời sống, kỹ thuật.

- Thiết kế, chế tạo dụng cụ và làm TN Vật lí. Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – ĐHTN 7 http://www.vn Theo chúng tôi nội dung của hoạt động ngoại khóa Vật lí nên tập trung vào những kiến thức nằm trong phạm vi chương trình nội khóa, hoạt động ngoại khóa gắn với nội khóa nhằm mục đích giúp HS củng cố, đào sâu, mở rộng kiến thức, rèn luyện các kỹ năng cơ bản, phát huy tính tích cực và phát triển năng lực sáng tạo. Trong phạm vi đề tài nghiên cứu, tôi tập trung nghiên cứu hoạt động ngoại khóa về thiết kế, chế tạo dụng cụ và làm TN Vật lí. Trong các giờ nội khóa mặc dù cũng có những bộ TN phục vụ cho tiết học nhưng hầu như các em chỉ quan sát GV thực hiện hoặc nếu có thực hiện thì chỉ một hoặc hai em được tiến hành, HS trong lớp chỉ được “xem TN”.

Chính vì vậy ngoại khóa về thiết kế, chế tạo dụng cụ và làm TN sẽ giúp các em hiểu được bản chất của hiện tượng, HS tự tìm tòi chế tạo, tự tay thực hiện TN không những không dẫn đến sự tin tưởng về các kiến thức được học mà còn phát huy được tính tích cực và khả năng sáng tạo của các em. Căn cứ vào các hướng có thể tổ chức hoạt động ngoại khóa về Vật lí như trên và thực tế dạy học Vật lí ở trường phổ thông hiện nay, chúng tôi lựa chọn nội dung của đề tài chủ yếu là hoạt động thực nghiệm: Thiết kế, chế tạo và sử dụng cụ TN Vật lí đơn giản và chúng tôi chọn nội dung kiến thức của chương “Từ trường” trong sách giáo khoa Vật lí lớp 11. Các hình thức hoạt động ngoại khóa Vật lí Việc phân chia các hình thức hoạt động ngoại khóa về Vật lí chỉ mang tính chất tương đối, không phân biệt được rõ ràng. Có thể phân ra các hình thức hoạt động ngoại khóa về Vật lí theo lượng HS tham gia, cũng có thể theo nội dung ngoại khóa hoặc theo thời gian và địa điểm diễn ra hoạt động ngoại khóa… Sau khi nghiên cứu các tài liệu, chúng tôi nhận thấy các hình thức tổ chức hoạt động ngoại khóa về Vật lí thông thường nhất là: Hoạt động ngoại khóa mang tính chất cá nhân, hoạt động ngoại khóa theo các nhóm và hoạt động ngoại khóa có tính quần chúng rộng rãi.

Cụ thể: - Tổ chức các hoạt động ngoại khóa ở lớp và ở nhà (HS đọc sách báo về Vật lí và kỹ thuật; tổ chức các buổi báo cáo và dạ hội về các vấn đề Vật lí - kỹ thuật; HS ra báo tường hoặc tập san về Vật lí - kỹ thuật; HS biểu diễn TN hoặc giới thiệu sản phẩm là TN Vật lí chế tạo được…). Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – ĐHTN 8 http://www.vn - HS tổ chức triển lãm giới thiệu những thành tích hoạt động ngoại khóa về Vật lí. - Tổ chức cho HS thăm quan ngoại khóa về Vật lí, kỹ thuật. - Tổ chức, hướng dẫn HS thiết kế, chế tạo và sử dụng các dụng cụ TN Vật lí hoặc máy móc đơn giản.

- Tổ chức ôn luyện cho HS tham dự thi HS giỏi hoặc các cuộc thi khác dành cho môn Vật lí ở trường phổ thông. Với các hình thức tổ chức ngoại khóa về Vật lí như trên, HS có thể tham gia vào các hoạt động với tư cách cá nhân, nhóm hoặc tập thể. * Hoạt động ngoại khóa theo nhóm Dựa trên tính chất đặc thù của bộ môn Vật lí: Các kiến thức Vật lí không khó nhưng biểu hiện khá phức tạp trong thức tế và các kiến thức được xây dựng chủ yếu bằng con đường thực nghiệm. Cho nên tổ chức ngoại khóa về Vật lí nên lựa chọn nhiều nội dung liên quan đến việc sử dụng TN.

Để hoạt động ngoại khóa về Vật lí có liên quan nhiều đến TN thành công được thì hình thức tổ chức hoạt động ngoại khóa theo nhóm là ưu việt nhất. Hình thức này vừa đảm bảo cho quá trình thiết kế, chế tạo và tiến hành TN diễn ra nhanh, có chất lượng vừa tạo điều kiện cho HS tự học hỏi lẫn nhau và rèn luyện kỹ năng làm việc theo nhóm. - Các nguyên tắc đảm bảo tổ chức tốt nhóm ngoại khóa Vật lí: + Khi tổ chức nhóm ngoại khóa trước hết phải dựa trên tinh thần tự nguyện, hứng thú của HS, HS phải được lựa chọn lĩnh vực kiến thức yêu thích để thiết kế, chế tạo TN. Điều này tạo cho HS tinh thần làm việc thoải mải, từ đó họ thấy yêu thích công việc, nỗ lực hoàn thành công việc và phát triển được tài năng.

+ Để nhóm ngoại khóa có thể tồn tại và hoạt động có hiệu quả thì nhất thiết phải phát hiện và xây dựng được hạt nhân của nhóm. Hạt nhân của nhóm thường là nhóm trưởng. HS được chọn là hạt nhân của nhóm phải thích thú và có sự nhiệt tình cao với đề tài mà nhóm theo đuổi, đồng thời cũng phải có khả năng đoàn kết các thành viên trong nhóm học tập và lực học thuộc hạng khá vững vàng, tuy nhiên nhóm trưởng không nhất thiết là thành viên giỏi nhất trong nhóm. + Yếu tố mới và tính vừa sức của đề tài đóng vai trò quan trọng trong việc duy trì và phát triển sự hứng thú và tích cực của nhóm.

Với nguyên tắc này, nội dung hoạt động ngoại khóa phải mới ít nhiều so với nội khóa, không đơn thuần là những TN kiểm Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – ĐHTN 9 http://www.vn nghiệm lại kiến thức hoặc áp dụng dưới dạng quá đơn giản các kiến thức đã học. GV cần phải xác định được nội dung thích hợp, vừa sức với HS và khéo léo tổ chức sao cho từng bước HS thu được kết quả đều đặn, kể cả ở giai đoạn đầu để động viên kịp thời. Để đạt được điều đó, khi tổ chức nhóm ngoại khóa GV cần phải dự kiến được những khó khăn mà HS có thể gặp phải, lên phương án giúp đỡ và tạo điều kiện về thời gian, tài liệu, nguyên vật liệu…cho nhóm HS.