ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƢỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC Xà HỘI VÀ NHÂN VĂN LÊ THỊ PHƢƠNG NGA THẾ GIỚI NGHỆ THUẬT TRONG KÝ CỦA HÀ MINH ĐỨC Chuyên ngành: Văn học Việt Nam Mã số: 60 22 34 LUẬN VĂN THẠC SĨ VĂN HỌC Người hướng dẫn khoa học: PGS.TS Đoàn Đức Phƣơng Hµ néi - 2010 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Lời cảm ơn Tôi xin cảm ơn các thầy cô giáo khoa Văn học, Bộ môn Văn học Việt Nam - Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn - Đại học Quốc gia Hà Nội cùng gia đình, bạn bè, đồng nghiệp đã giúp đỡ, tạo điều kiện thuận lợi cho tôi trong quá trình thực hiện luận văn. Đặc biệt, tôi xin gửi lời cảm ơn chân thành đến PGS.TS Đoàn Đức Phương - người đã tận tình giúp đỡ tôi trong suốt quá trình hoàn thành luận văn này. Xin chân thành cảm ơn. Học viên Lê Thị Phương Nga LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Môc lôc Më ®Çu.
Môc ®Ých vµ ph¹m vi nghiªn cøu. Môc ®Ých nghiªn cøu. Ph¹m vi nghiªn cøu. Ph-¬ng ph¸p nghiªn cøu.
Ph-¬ng ph¸p ph©n tÝch, tæng hîp. Ph-¬ng ph¸p thèng kª, ph©n lo¹i. Ph-¬ng ph¸p lÞch sö - x· héi. CÊu tróc cña luËn v¨n.
5 Ch-¬ng 1: Kh¸i l-îc vÒ kÝ vµ hµnh tr×nh s¸ng t¸c kÝ cña Hµ Minh §øc. Kh¸i niÖm vµ nh÷ng ®Æc ®iÓm thÓ lo¹i. ThÓ kÝ trong v¨n häc ViÖt Nam. Hµnh tr×nh s¸ng t¸c kÝ cña Hµ Minh §øc.
14 Ch-¬ng 2: Cuéc sèng vµ con ng-êi trong kÝ cña Hµ Minh §øc. ThÕ giíi nghÖ thuËt vµ thÕ giíi nghÖ thuËt ký Hµ Minh §øc. §Ò tµi nhµ tr-êng, thÇy c«, b¹n bÌ. H×nh bãng ch©n thùc cña con ng-êi vµ cña mét thêi.
Nh÷ng triÕt lý vÒ cuéc sèng. §Ò tµi nh÷ng miÒn quª ®Êt n-íc vµ n-íc ngoµi. Nh÷ng c¶m nhËn vÒ n-íc Mü. 37 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.
§Ò tµi chuyÖn ®êi th-êng. 43 Ch-¬ng 3: NghÖ thuËt ký Hµ Minh §øc. ChÊt hiÖn thùc vµ h- cÊu trong c¸c t¸c phÈm ký cña Hµ Minh §øc. Mèi quan hÖ gi÷a chÊt hiÖn thùc vµ h- cÊu trong thÓ lo¹i ký.
BiÓu hiÖn cña chÊt hiÖn thùc vµ h- cÊu trong ký cña Hµ Minh §øc. VÒ ng«n ng÷, giäng ®iÖu. Ng«n ng÷, giäng ®iÖu phª b×nh, b×nh luËn. Ng«n ng÷, giäng ®iÖu tr÷ t×nh, l·ng m¹n.
Ng«n ng÷, giäng ®iÖu dÝ dám, hµi h-íc. Kh«ng gian, thêi gian trong t¸c phÈm kÝ Hµ Minh §øc. 71 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 1 Më ®Çu 1. V¨n häc ViÖt Nam tõ sau n¨m 1975 cã nhiÒu khëi s¾c, ®æi míi vÒ c¶ ph-¬ng diÖn néi dung lÉn h×nh thøc biÓu hiÖn.
ë hÇu hÕt c¸c thÓ lo¹i ®Òu cã nh÷ng ®æi míi, ®ãng gãp vµo sù ph¸t triÓn chung cña v¨n häc d©n téc. §Æc biÖt, bèi c¶nh ®Êt n-íc ®· hoµn toµn gi¶i phãng kh«ng cã nghÜa lµ con ng-êi ®· hÕt nh÷ng mèi lo vµ cuéc sèng ®· mÊt ®i nh÷ng ®iÒu thó vÞ bÊt ngê hay nh÷ng hoµn c¶nh Ðo le t¸c ®éng ®Õn chÝnh b¶n th©n con ng-êi. Ng-îc l¹i, trong hoµn c¶nh ®Æc biÖt nµy, cuéc sèng cña con ng-êi cµng trë nªn ®a d¹ng, nhiÒu mµu vÎ. NÕu nh- trong thêi kú tr-íc, khi ®Êt n-íc cßn ch×m trong c¶nh khãi löa chiÕn tranh, c¶ d©n téc ®Òu h-íng ®Õn mét môc tiªu cao c¶ nhÊt: ®Êu tranh gi¶i phãng ®Êt n-íc th× sau khi gi¶i phãng, mçi ng-êi l¹i trë vÒ víi cuéc sèng riªng vµ nh÷ng lo toan riªng cña m×nh.
Bëi thÕ, nhu cÇu mäi mÆt cña x· héi con ng-êi ®· cã nhiÒu thay ®æi vµ v¨n häc ®· nhanh chãng n¾m b¾t ®-îc sù thay ®æi ®ã. §Ò tµi ®-îc quan t©m nhÊt cña v¨n häc giai ®o¹n nµy chÝnh lµ ®êi sèng con ng-êi thêi kú hËu chiÕn. Nh÷ng vÊn ®Ò vÒ quyÒn sèng c¸ nh©n vµ nh÷ng g× tr-íc ®©y bÞ g¸c l¹i th× nay ®· ®-îc c¸c t¸c gi¶ kh¬i gîi l¹i. Con ng-êi lo l¾ng cho b¶n th©n m×nh vµ tù thÓ hiÖn m×nh nhiÒu h¬n.
§iÒu nµy ®· dÉn ®Õn mét yªu cÇu tÊt yÕu dµnh cho nghÖ thuËt nãi chung, ®ã lµ sù ph¶n ¸nh mét c¸ch kh¸ch quan, ch©n thùc vÒ cuéc ®êi. V¨n häc còng kh«ng n»m ngoµi xu thÕ chung ®ã. §èi víi v¨n häc, nh÷ng thÓ lo¹i cã -u thÕ lín vÒ viÖc ph¶n ¸nh mét c¸ch kh¸ch quan, ch©n thùc vÒ cuéc sèng víi tÊt c¶ nh÷ng g× ®ang diÔn ra cã c¬ héi vµ ®iÒu kiÖn ®Ó ph¸t triÓn mét c¸ch m¹nh mÏ. Vµ, ®©y chÝnh lµ c¬ héi cho kÝ ®-îc kh¼ng ®Þnh -u thÕ riªng cña m×nh so víi c¸c thÓ lo¹i v¨n häc kh¸c.
Tõ tr-íc ®Õn nay, nãi ®Õn Hµ Minh §øc, bao giê ng-êi ta còng nghÜ ngay ®Õn h×nh ¶nh cña mét nhµ nghiªn cøu, phª b×nh v¨n LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 2 häc xuÊt s¾c thêi hiÖn ®¹i. Kh«ng nhiÒu ng-êi trong chó ng ta biÕt r»ng bªn c¹nh vai trß lµ mét nhµ nghiªn cøu, phª b×nh v¨n häc, «ng cßn lµ mét nhµ v¨n, nhµ th¬ víi søc s¸ng t¹o kh¸ dåi dµo, t¸c gi¶ cña bèn tËp th¬ vµ n¨m tËp bót kÝ cã gi¸ trÞ vµ g©y ®-îc tiÕng vang trªn v¨n ®µn v¨n häc ViÖt Nam hiÖn ®¹i. N¨m 1999, khi tËp kÝ ®Çu tiªn cña «ng mang tªn VÞ Gi¸o s- vµ Èn sÜ ®-êng ra ®êi thùc sù ®· g©y ®-îc tiÕng vang lín trong d- luËn bëi mét giäng v¨n th©m trÇm, s©u s¾c, gi¶n dÞ vµ giµu xóc c¶m, víi nh÷ng ph¸t hiÖn tinh tÕ vµ nh÷ng liªn t-ëng ®éc ®¸o. C¸c t¸c phÈm kÝ tiÕp theo ra ®êi kh«ng chØ ®¸p øng ®-îc nh÷ng nhu cÇu cña con ng-êi trong mét x· héi míi mµ cßn tiÕp nèi ®-îc nh÷ng thµnh c«ng cña nh÷ng t¸c phÈm ®Çu tay, ghi dÊu Ên tªn tuæi t¸c gi¶ Hµ Minh §øc trªn v¨n ®µn víi thÓ lo¹i ký.
§Æc biÖt, Ba lÇn ®Õn n-íc Mü ®· ®-îc ®¸nh gi¸ lµ mét t¸c phÈm viÕt kh¸ thµnh c«ng ë mét ®Ò tµi khã vÒ mét ®Êt n-íc ®a d¹ng, nhiÒu mµu vÎ mµ ai còng cã thÓ hiÓu phÇn nµo, song ®Ó n¾m b¾t ®-îc b¶n chÊt cña nã th× d-êng nh- lµ ®iÒu kh«ng ph¶i ai còng cã thÓ lµm ®-îc. Nh- vËy, cã thÓ nãi, kh«ng chØ thµnh c«ng trªn lÜnh vùc nghiªn cøu v¨n häc, Hµ Minh §øc cßn rÊt thµnh c«ng trong vai trß lµ mét t¸c gi¶ s¸ng t¸c. Tuy nhiªn, ®iÒu nµy ngoµi nh÷ng ng-êi thùc sù quan t©m ®Õn v¨n häc hay nãi ®óng h¬n lµ ngoµi nh÷ng chuyªn gia, nh÷ng nhµ nghiªn cøu, Ýt ai biÕt ®Õn. ChÝnh v× vËy, mÆc dï cã gi¸ trÞ lín song c¸c t¸c phÈm ký cña «ng vÉn ch-a ®-îc nghiªn cøu, t×m hiÓu vµ giíi thiÖu ®Õn b¹n ®äc mét c¸ch cã hÖ thèng.
Víi nh÷ng lý do trªn, chóng t«i lùa chän ®Ò tµi ThÕ giíi nghÖ thuËt trong ký cña Hµ Minh §øc víi mong muèn ®ãng gãp mét phÇn nhá bÐ cña m×nh vµo viÖc kh¼ng ®Þnh nh÷ng gi¸ trÞ c¬ b¶n cña t¸c phÈm ký Hµ Minh §øc trong sù vËn ®éng, ph¸t triÓn cña thÓ lo¹i. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. LÞch sö vÊn ®Ò Nh÷ng s¸ng t¸c kÝ cña Hµ Minh §øc thêi kú nµy lµ sù kÕ thõa, tiÕp nèi vµ gãp phÇn hiÖn ®¹i hãa mét thÓ lo¹i kh«ng cßn xa l¹ víi ®éc gi¶ nãi chung. §©y còng lµ sù so s¸nh, ®èi chiÕu víi c¸c t¸c gi¶ cïng thêi.
§ång thêi, nh÷ng s¸ng t¸c kÝ cña «ng ®· kh¾c phôc nh÷ng h¹n chÕ mµ th¬ ca hay v¨n xu«i kh«ng ®¸p øng ®-îc tr-íc nh÷ng nhu cÇu ngµy cµng ®a d¹ng cña cuéc sèng con ng-êi. MÆc dï vËy, nh- ®· nãi, c¸c s¸ng t¸c kÝ cña Hµ Minh §øc cßn kh¸ xa l¹ víi b¹n ®äc vµ c¸c c«ng tr×nh nghiªn cøu vÒ c¸c t¸c phÈm kÝ cña «ng cßn rÊt Ýt vµ ch-a cã tÝnh hÖ thèng. HÇu hÕt chØ lµ nh÷ng bµi b¸o mang tÝnh chÊt giíi thiÖu, ®¸nh gi¸ vÒ c¸c t¸c phÈm khi míi ra ®êi. Chóng ta cã thÓ kÓ ra mét sè bµi b¸o tiªu biÓu ®¸nh gi¸ vÒ c¸c t¸c phÈm kÝ cña Hµ Minh §øc nh-: Bµi b×nh luËn cña TrÇn Kh¸nh Thµnh B¶n lÜnh cña mét ngßi bót trong Ba lÇn ®Õn n-íc Mü (B¸o V¨n NghÖ - th¸ng 4/2001) vÒ tËp Ba lÇn ®Õn n-íc Mü.
T¸c gi¶ kh¼ng ®Þnh ®©y lµ t¸c phÈm cña mét ng-êi cã b¶n lÜnh. T¸c phÈm cã søc hÊp dÉn do t×m ®-îc c¸ch tiÕp cËn vÊn ®Ò ë nhiÒu gãc ®é kh¸c nhau hßa trén víi c¸ch viÕt giµu xóc c¶m. Bµi viÕt Mét lÇn ®äc Ba lÇn ®Õn n-íc Mü cña §ç Quang H¹nh (B¸o Lao §éng - Th¸ng 10/2000) kh¼ng ®Þnh ®©y lµ mét cuèn s¸ch ®¸ng ®äc. T¸c gi¶ ®· ghi chÐp mét c¸ch ch©n thùc c¶m nghÜ c«ng viÖc trong nh÷ng lÇn ®Õn víi n-íc Mü.
Bëi yªu th¬ vµ lµm th¬ nªn mçi trang viÕt cña «ng ®Òu cã chÊt v¨n, giµu c¶m xóc Bµi viÕt cña L-u Kh¸nh Th¬ vÒ tËp Ng-êi cña mét thêi ®¨ng trªn b¸o C«ng an nh©n d©n cã tÝnh chÊt giíi thiÖu vÒ t¸c phÈm trong lÇn xuÊt b¶n. T¸c gi¶ ®· ®¸nh gi¸ tËp kÝ nµy ®· hoµn thiÖn nh÷ng môc ®Ých ban ®Çu ®-îc ®-a ra, kh«ng chØ t¸i hiÖn cuéc sèng vµ nh÷ng con ng-êi mét thêi mµ cßn thÓ hiÖn ®-îc b¶n chÊt cuéc sèng. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 4 Bµi viÕt Bót kÝ vµ håi kÝ thêi kú ®æi míi cña Lý Hoµi Thu (vienvanhoc.vn) ®· xem xÐt nh÷ng ®Æc tr-ng, nh÷ng thµnh tùu cña bót kÝ vµ håi kÝ v¨n häc trong hoµn c¶nh lÞch sö míi. ë ®ã, t¸c gi¶ ®· dÉn ra c¸c tËp kÝ cña Hµ Minh §øc nh- nh÷ng dÉn chøng tiªu biÓu cho nh÷ng gi¸ trÞ cña thÓ lo¹i trong thêi hiÖn ®¹i.
Ngoµi ra cßn cã thÓ kÓ ®Õn c¸c bµi viÕt cña §µo Duy HiÖp vµ mét sè t¸c gi¶ kh¸c mang tÝnh chÊt giíi thiÖu vÒ c¸c tËp ký khi míi xuÊt b¶n. Nh- vËy, cã thÓ nãi, c¸c bµi viÕt nµy ®· nªu bËt ®-îc nh÷ng ®Æc tr-ng tiªu biÓu vµ quan träng nhÊt trong c¸c t¸c phÈm kÝ cña Hµ Minh §øc lµ ®· ph¶n ¸nh mét c¸ch kh¸ch quan, ch©n thùc vÒ cuéc ®êi, n¾m b¾t ®-îc b¶n chÊt cña cuéc sèng víi lèi viÕt gi¶n dÞ, ch©n thùc nh-ng còng giµu chÊt th¬. Tuy nhiªn, sù nh×n nhËn, ®¸nh gi¸ cßn ch-a thËt cô thÓ vµ hÖ thèng. Môc ®Ých vµ ph¹m vi nghiªn cøu 3.
Môc ®Ých nghiªn cøu Víi viÖc chän ®Ò tµi ThÕ giíi nghÖ thuËt trong ký cña Hµ Minh §øc, chóng t«i muèn ®i vµo viÖc t×m hiÓu cuéc sèng, con ng-êi ®-îc ph¶n ¸nh trong c¸c t¸c phÈm vµ nghÖ thuËt viÕt ký cña «ng. Tõ ®ã, ®ãng gãp mét phÇn nhá vµo viÖc kh¸m ph¸ mét khÝa c¹nh míi cña mét t¸c gi¶ tõ l©u ®· quen thuéc trªn lÜnh vùc nghiªn cøu, phª b×nh v¨n häc. §ång thêi gãp phÇn t×m hiÓu mét c¸i nh×n míi vÒ thÓ lo¹i ký trong c¶m quan cña mét nhµ phª b×nh v¨n häc.