Chương 1: Khái luận về phá sản và thẩm quyền của Tòa án trong giải quyết yêu cầ u phá sản doanh nghiệp Chương 2: Thẩm quyền của Tòa án trong giải quyết yêu cầu phá sản doanh nghiệp theo quy định của pháp luật Việt Nam hiện hành – thực tiễn áp dụng Chương 3: Một số kiến nghị hoàn thiện và nâng cao hiệu quả thực thi pháp luật về thẩm quyền của Tòa án trong giải quyết yêu cầu phá sản doanh nghiệp. 12 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com CHƢƠNG 1: KHÁI LUẬN VỀ PHÁ SẢN VÀ THẨM QUYỀN CỦA TÒA ÁN TRONG GIẢI QUYẾT YÊU CẦU PHÁ SẢN 1. Khái quát về phá sản doanh nghiệp 1. Giải quyết yêu cầu phá sản doanh nghiệp – Thủ tục thanh toán nợ Ý chí có vai trò rất quan trọng đối với giao dịch dân sự, kinh doanh - thương mại, là yếu tố cơ bản không thể thiếu để hình thành, thực hiện và chấm dứt giao dịch dân sự, kinh doanh – thương mại, từ đó làm phát sinh quyền, nghĩa vụ pháp lý của các chủ thể trong giao dịch đó.
Tự do ý chí có giá trị nổi bật đó là sự hạn chế sự can thiệp của công quyền vào tự do cá nhân và ý tưởng tự do ý chí ra đời thực sự nhằm tới mục tiêu mở rộng tối đa các quyền tự do đối với tài sản, các lợi ích của cá nhân và thu hẹp tối đa sự can thiệp của cơ quan nhà nước vào khu vực tư nhân. Tuy nhiên, kinh tế sẽ không thể phát triển nếu các thỏa thuận được lập ra một cách tự do, chính vì vậy nhà nước cần có sự can thiệp vào khu vực quyền lợi tư. Sự can thiệp của nhà nước vào khu vực quyền lợi tư là rất cần thiết bởi các lý do sau: Sự hạn chế bớt tự do ý chí xuất phát từ nhu cầu bảo vệ người yếu thế trong xã hội trong một giao dịch cụ thể. Đây cũng chính là lý do, mà việc giải quyết các tranh chấp trong dân sự, kinh doanh – thương mại hầu hết cần có sự can thiệp của cơ quan nhà nước có thẩm quyền.
Sự can thiệp của nhà nước vào khu vực quyền lợi tư là do nhu cầu cân đối lợi ích của cá nhân với lợi ích chung của cộng đồng. Một mặt con người 13 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com cần được tự do để phát triển đầy đủ và toàn diện đúng với mục đích sống của chính mình, nhưng cộng đồng cũng cần được duy trì và phát triển để trở thành cái nôi thực sự nuôi dưỡng cho các ước mơ chung của con người và mỗi cá nhân. Ngoài ra, sự hạn chế bớt tự do ý chí trong giao dịch dân sự, kinh doanh thương mại còn do nhu cầu phát triển kinh tế có trật tự và đúng hướng theo sự lựa chọn chung của toàn thể quốc gia. Mặt khác, theo Chủ nghĩa Mác – Lê Nin đã khẳng định thì cái ý chí được nâng lên thành luật không phải từ trên trời rơi xuống hay từ dưới đất mọc lên trong đầu các nhà làm luật một cách ngẫu nhiên, tùy tiện mà bản thân nó được quy định bởi các điều kiện sinh hoạt vật chất của giai cấp thống trị mà đại diện trực tiếp của nó là nhà lập pháp.
Điều này giải thích tại sao, cùng là quy định về việc Tòa án có thẩm quyền đại diện cho nhà nước trong giải quyết yêu cầu phá sản doanh nghiệp nhưng tên gọi, chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn của Tòa án ở các nước có nền kinh tế khác nhau được quy định là khác nhau. Ngoài những lý do trên thì sự can thiệp của nhà nước trong giải quyết phá sản doanh nghiệp còn xuất phát từ viê ̣c giải quyết yêu cầu phá sản doanh nghiệp là vấn đề rất phức tạp, liên quan đến nhiều lĩnh vực kinh tế, xã hội khác nhau. Đó là việc: + Doanh nghiệp, hợp tác xã bị phá sản gây nên tình trạng thất nghiệp của những người làm công ăn lương ở các doanh nghiệp bị phá sản đồng thời việc doanh nghiệp bị phá sản còn gây ra rất nhiều hậu quả xấu cho xã hội. Mỗi khi doanh nghiệp bị phá sản thì các doanh nghiệp làm ăn cùng doanh nghiệp phá sản đó cũng bị ảnh hưởng theo phản ứng dây chuyền.
+ Bên cạnh đó, trong quá trình sản xuất, kinh doanh mỗi khi thiếu vốn thì doanh nghiệp phải vay tiền của ngân hàng, phải thế chấp tài sản, chính vì 14 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com vậy phá sản còn liên quan đến lĩnh vực ngân hàng, lĩnh vực dân sự (cầm cố, thế chấp, kinh doanh nhà đất) v.v… + Mỗi công dân muốn đứng ra kinh doanh cần phải xin phép cơ quan nhà nước có thẩm quyền và phải chịu thuế theo luật định, còn khi phá sản thì phải báo các cơ quan có trách nhiệm để khỏi phải nộp thuế và chịu các nghĩa vụ xã hội khác. Việc pháp luật quy định điều kiện để “khai sinh” doanh nghiệp nên cũng quy định cả những điều kiện để “khai tử” chúng là hoàn toàn đúng đắn. Thanh toán nợ có nghĩa chung nhất là bán tài sản của người mắc nợ để thanh toán cho các chủ nợ. Chủ nợ và con nợ hoàn toàn có quyền thỏa thuận để dàn xếp việc trả nợ và lấy nợ bằng nhiều cách khác nhau như xóa nợ, hoãn nợ, chuyển đổi nợ thành vốn góp v.v… Một nguyên tắc chung trong giao dịch dân sự là con nợ - nợ tài sản của chủ nợ thì phải có nghĩa vụ trả nợ và ngược lại chủ nợ cho con nợ - vay thì có quyền đòi nợ.
Tuy nhiên, thủ tục thanh toán nợ trong giải quyết yêu cầu phá sản doanh nghiệp còn được xây dựng trên quan niệm: Trong nền kinh tế cạnh tranh cao, một doanh nghiệp không thể cạnh tranh sẽ mất vị trí và phải rời khỏi thương trường. Dấu hiệu để xác định một doanh nghiệp mấ t khả năng cạnh tranh chính là việc doanh nghiệp lâm vào tình trạng phá sản, để giải quyết việc phá sản của doanh nghiêp này một cách nhanh chóng, hiệu quả thì thủ tục thanh toán nợ đó vừa mang tính dân sự, kinh tế vừa phải mang tính tập thể, các chủ nợ được đối xử công bằng, và quyết định đó có hiệu lực ràng buộc với cả chủ nợ và con nợ. Khi phải giải quyết mối quan hệ nợ nần giữa một con nợ với nhiều chủ nợ ở trạng thái mà sản nghiệp còn lại của con nợ không còn đủ để thực hiện đầy đủ nghĩa vụ với tất cả các chủ nợ, thì thủ tục dân sự lại có một số khiếm khuyết như: 15 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Thứ nhất, trường hợp một doanh nghiệp lâm vào tình trạng phá sản thường có rất nhiều chủ nợ. Nếu sử dụng thủ tục lấy nợ trong dân sự thì sẽ có sự xuất hiện đồng thời của nhiều vụ kiện dân sự trên thực tế và Tòa án không thể thụ lý và giải quyết hết được, mặt khác chi phí đòi nợ lớn có thể làm tiêu hao sản nghiệp vốn đã còn ít ỏi của con nợ và trực tiếp ảnh hưởng đến lợi ích của các chủ nợ.
Thứ hai, thủ tục đòi nợ trong dân sự chỉ cho phép chủ nợ thực hiện quyền đòi nợ của mình khi khoản nợ đã đáo hạn. Vì vậy, khi các khoản nợ không đáo hạn cùng một lúc sẽ dẫn đến tình trạng “lo lắng” của các chủ nợ có các khoản nợ đáo hạn sau khi mà họ nhìn thấy sản nghiệp của con nợ đã không còn hoặc còn rất ít và chắc chắn sẽ không đủ để thực hiện nghĩa vụ thanh toán đối với mình. Ngay cả khi các khoản nợ đáo hạn cùng một lúc thì theo thủ tục dân sự, cơ quan tài phán cũng chỉ có thể ra phán quyết buộc con nợ có nghĩa vụ phải thanh toán chứ không thể giải quyết thỏa đáng vấn đề con nợ không còn khả năng thực hiện đồng thời tất cả các nghĩa vụ tài sản của mình. Tất cả những khiếm khuyết đã phân tích của thủ tục thanh toán nơ ̣ trong dân sự chỉ có thể được giải quyết bằng cơ chế lấy nợ của thủ tục phá sản, trong điều kiện sản nghiệp của con nợ không còn đủ để đồng thời thanh toán hết tổng số nợ, dù con nợ có trao toàn bộ sản nghiệp của mình cho các chủ nợ thì rủi ro vẫn là quá lớn đối với các chủ nợ.
Nếu có thể, bằng một giải pháp nào đó và với sự trợ giúp của các chủ nợ, mà con nợ còn có thể tiếp tục tồn tại thì cơ hội để thu hồi đủ số nợ cho các chủ nợ sẽ trở nên hiệu quả hơn. Qua phân tích trên ta nhận thấy sự thiện chí của chủ nợ có vai trò rất lớn, quyết định sự tồn tại của con nợ. Có thể nói, việc thanh toán nợ trong thủ tục phá sản có nhiều ưu điểm hơn so với thủ tục thanh toán nợ trong dân sự, đồng thời việc thanh toán nợ trong 16 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com thủ tục phá sản khác với thanh toán nợ trong dân sự, kinh tế và điều đó được thể hiện như sau: 1. Thủ tục phá sản là thủ tục thanh toán nợ tập thể Thứ nhấ t, tính tập thể của thủ tục phá sản được thể hiện ở chỗ tất cả các chủ nợ đều được tham gia vào quá trình đòi nơ ̣ và thanh toán nơ ̣.
Khác với thanh toán nơ ̣ trong dân sự l à các chủ nợ “ma ̣nh ai nấ y đòi”, trong thủ tu ̣c phá sản các chủ nợ không thể tùy tiện đòi doanh nghiệp mắc nợ thanh toán cho mình và doanh nghiệp mắc nợ cũng không đươ ̣c tự ý thanh toán nơ ̣ cho riêng mô ̣t chủ nơ ̣ nào mà các chủ nợ đều phải gửi giấy đòi nợ cho Tòa án trong thời hạn do luật quy định. Hế t thời ha ̣n do pháp luâ ̣t quy đinh ̣ mà các chủ nợ không gửi giấ y đòi nơ ̣ đế n Tòa án t hì coi như chủ nợ đã từ bỏ quyề n đòi nơ ̣ của mình, chủ nợ có tên trong danh sách chủ nơ ̣ sẽ đươ ̣c chia thành các nhóm khác nhau và yêu cầ u của c ủa các chủ nợ này sẽ được xem xét mô ̣t cách công bằ ng. Thứ hai, thủ tục thanh toán nợ trong phá sản được thực hiện với sự tham gia của một tổ chức có tính tập thể - Đó chính là Hội nghị chủ nợ.