Tổng quan nghiên cứu

Nghiên cứu này tập trung vào việc khám phá thái độ của giảng viên tiếng Anh tại các trường đại học Việt Nam đối với việc giảng dạy các biến thể tiếng Anh trên thế giới (World Englishes - WEs) trong lớp học. Với sự gia tăng mạnh mẽ của số lượng người sử dụng tiếng Anh như một ngôn ngữ quốc tế (English as a Lingua Franca - ELF), đặc biệt là tại các quốc gia thuộc Vòng ngoài (Outer Circle) và Vòng mở rộng (Expanding Circle) theo mô hình của Kachru, việc hiểu rõ quan điểm của giảng viên Việt Nam về vấn đề này trở nên vô cùng quan trọng. Nghiên cứu được thực hiện thông qua khảo sát trên 111 giảng viên từ bảy trường đại học công lập tại Việt Nam và phỏng vấn sâu 11 giảng viên tình nguyện. Thời gian thực hiện nghiên cứu từ tháng 5 đến tháng 8 năm 2016. Kết quả nghiên cứu dự kiến sẽ mang lại những đóng góp thiết thực cho các nhà nghiên cứu, nhà giáo dục và nhà hoạch định chính sách trong lĩnh vực giảng dạy tiếng Anh (English Language Teaching - ELT) ở Việt Nam, góp phần nâng cao hiệu quả giao tiếp đa văn hóa cho sinh viên.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu này dựa trên khung lý thuyết về World Englishes (WEs) và English as a Lingua Franca (ELF), đặc biệt là mô hình ba vòng tròn của Kachru (Inner Circle, Outer Circle, Expanding Circle). Mô hình này giúp phân loại các quốc gia dựa trên lịch sử sử dụng tiếng Anh và vai trò của nó trong xã hội. Các khái niệm chính được sử dụng bao gồm:

  • World Englishes (WEs): Các biến thể khác nhau của tiếng Anh được sử dụng trên toàn thế giới.
  • English as a Lingua Franca (ELF): Tiếng Anh được sử dụng như một ngôn ngữ chung để giao tiếp giữa những người có ngôn ngữ mẹ đẻ khác nhau.
  • Thái độ (Attitude): Xu hướng phản ứng tích cực hoặc tiêu cực đối với một đối tượng hoặc hành vi.
  • Cognitive component: Nhận thức, ý kiến và niềm tin của giảng viên về WEs.
  • Behavioral component: Xu hướng hành vi của giảng viên liên quan đến việc giảng dạy WEs.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp hỗn hợp (mixed methods) kết hợp định lượng và định tính. Dữ liệu định lượng được thu thập thông qua bảng hỏi khảo sát gửi đến 111 giảng viên từ 7 trường đại học công lập. Bảng hỏi bao gồm các câu hỏi đóng (Likert scale) và câu hỏi mở nhằm đánh giá nhận thức và thái độ của giảng viên về WEs. Dữ liệu định tính được thu thập thông qua phỏng vấn bán cấu trúc với 11 giảng viên tình nguyện, nhằm làm sâu sắc hơn các phát hiện từ khảo sát. Cỡ mẫu là 111, được chọn theo phương pháp thuận tiện (convenience sampling) kết hợp chọn lọc (selective sampling) do hạn chế về thời gian và nguồn lực. Dữ liệu được phân tích bằng phần mềm thống kê SPSS để xử lý dữ liệu định lượng và phân tích nội dung (content analysis) cho dữ liệu định tính. Nghiên cứu được thực hiện từ tháng 5 đến tháng 8 năm 2016.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Nghiên cứu cho thấy:

  1. Đa số giảng viên (71.1%) tin rằng sinh viên Việt Nam sử dụng tiếng Anh để giao tiếp với người không phải bản ngữ (NNS) nhiều hơn. Tuy nhiên, phần lớn giảng viên vẫn ưu tiên giảng dạy các biến thể tiếng Anh bản ngữ (Inner Circle), đặc biệt là tiếng Anh-Anh và tiếng Anh-Mỹ.
  2. Giảng viên có nhận thức tích cực về các biến thể tiếng Anh thuộc Vòng ngoài (Outer Circle) và Vòng mở rộng (Expanding Circle). Khoảng 87.76% giảng viên hoàn toàn không đồng ý rằng các biến thể tiếng Anh Vòng ngoài là sai. Tuy nhiên, mức độ sẵn sàng đưa các biến thể này vào giảng dạy còn hạn chế, với 30-40% giảng viên không chắc chắn hoặc không có ý định thực hiện.
  3. Giảng viên nhận thức được tầm quan trọng của việc trang bị cho sinh viên kiến thức về các biến thể tiếng Anh. Khoảng 90% giảng viên đồng ý rằng sinh viên cần được làm quen với các biến thể này để giao tiếp hiệu quả trong môi trường quốc tế.
  4. Có sự khác biệt nhỏ trong thái độ của giảng viên đối với Vòng ngoài và Vòng mở rộng. Giảng viên có xu hướng cởi mở hơn với các biến thể tiếng Anh thuộc Vòng ngoài, có thể do tính phổ biến và mức độ được chấp nhận rộng rãi hơn.

Thảo luận kết quả

Kết quả nghiên cứu cho thấy sự mâu thuẫn giữa nhận thức và hành vi của giảng viên. Mặc dù nhận thức được tầm quan trọng của WEs và thực tế sinh viên giao tiếp chủ yếu với NNS, giảng viên vẫn ưu tiên giảng dạy tiếng Anh bản ngữ. Điều này có thể được giải thích bởi nhiều yếu tố, bao gồm:

  • Ảnh hưởng của phương pháp giảng dạy truyền thống: Hệ thống giáo dục Việt Nam vẫn chú trọng đến các chuẩn mực của tiếng Anh bản ngữ.
  • Thiếu tài liệu và nguồn lực: Giảng viên có thể gặp khó khăn trong việc tìm kiếm tài liệu và nguồn lực phù hợp để giảng dạy WEs.
  • Áp lực từ kỳ thi và đánh giá: Các kỳ thi tiếng Anh quốc gia thường tập trung vào tiếng Anh bản ngữ, tạo áp lực cho giảng viên và sinh viên.
  • Quan điểm của sinh viên: Một số sinh viên có thể vẫn mong muốn học tiếng Anh bản ngữ để đạt được sự "chuẩn mực".

Kết quả này tương đồng với một nghiên cứu gần đây của Tran & Moore (2015), chỉ ra rằng mặc dù giáo viên nhận thức được sự cần thiết của WEs nhưng vẫn gặp nhiều khó khăn trong việc áp dụng vào thực tế giảng dạy. Biểu đồ so sánh thái độ giữa Outer Circle và Expanding Circle (có thể tạo biểu đồ cột) sẽ làm rõ hơn sự khác biệt nhỏ trong thái độ của giảng viên.

Đề xuất và khuyến nghị

Để thúc đẩy việc giảng dạy WEs trong các trường đại học Việt Nam, nghiên cứu đề xuất các giải pháp sau:

  1. Phát triển chương trình đào tạo: Bộ Giáo dục và Đào tạo nên xây dựng chương trình đào tạo về WEs cho giảng viên, tập trung vào kiến thức, kỹ năng và phương pháp giảng dạy hiệu quả. Thời gian thực hiện: 1-2 năm. Chủ thể thực hiện: Bộ Giáo dục và Đào tạo, các trường đại học sư phạm.
  2. Biên soạn tài liệu giảng dạy: Các trường đại học và nhà xuất bản nên phối hợp biên soạn tài liệu giảng dạy về WEs, bao gồm giáo trình, bài tập và tài liệu tham khảo. Mục tiêu: Cung cấp nguồn tài liệu phong phú và đa dạng cho giảng viên và sinh viên. Timeline: 6-12 tháng. Chủ thể: Các trường đại học, nhà xuất bản.
  3. Tổ chức hội thảo và tập huấn: Tổ chức các hội thảo và tập huấn về WEs cho giảng viên, tạo cơ hội để họ trao đổi kinh nghiệm và nâng cao trình độ chuyên môn. Mục tiêu: Nâng cao nhận thức và kỹ năng cho ít nhất 50% giảng viên trong vòng 3 năm. Timeline: Thường xuyên, ít nhất 2 lần/năm. Chủ thể: Các trường đại học, tổ chức giáo dục.
  4. Khuyến khích nghiên cứu: Các trường đại học nên khuyến khích giảng viên thực hiện nghiên cứu về WEs, đặc biệt là các nghiên cứu về thái độ của sinh viên và giảng viên đối với các biến thể tiếng Anh khác nhau. Mục tiêu: Tăng số lượng công bố khoa học về WEs lên 20% trong 5 năm. Chủ thể: Các trường đại học, quỹ nghiên cứu khoa học.
  5. Tăng cường hợp tác quốc tế: Các trường đại học nên tăng cường hợp tác với các trường đại học và tổ chức giáo dục quốc tế để trao đổi kinh nghiệm và học hỏi các mô hình giảng dạy WEs tiên tiến. Mục tiêu: Thiết lập ít nhất 3 chương trình hợp tác quốc tế về WEs trong 3 năm. Chủ thể: Các trường đại học, tổ chức quốc tế.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Luận văn này đặc biệt hữu ích cho các đối tượng sau:

  1. Giảng viên tiếng Anh: Luận văn cung cấp thông tin chi tiết về thái độ của giảng viên đối với WEs, giúp họ hiểu rõ hơn về vấn đề này và có thể điều chỉnh phương pháp giảng dạy phù hợp hơn. Use case: Tham khảo các giải pháp đề xuất để áp dụng vào thực tế giảng dạy.
  2. Sinh viên chuyên ngành tiếng Anh: Luận văn giúp sinh viên hiểu rõ hơn về sự đa dạng của tiếng Anh và tầm quan trọng của việc giao tiếp hiệu quả trong môi trường quốc tế. Use case: Sử dụng làm tài liệu tham khảo cho các bài luận, bài thuyết trình về WEs.
  3. Nhà nghiên cứu: Luận văn cung cấp dữ liệu và phân tích về thái độ của giảng viên đối với WEs, có thể sử dụng làm cơ sở cho các nghiên cứu sâu hơn về vấn đề này. Use case: So sánh kết quả nghiên cứu của mình với kết quả của luận văn để xác định xu hướng và khoảng trống nghiên cứu.
  4. Nhà hoạch định chính sách giáo dục: Luận văn cung cấp thông tin hữu ích cho việc xây dựng chính sách giáo dục liên quan đến việc giảng dạy tiếng Anh trong bối cảnh hội nhập quốc tế. Use case: Tham khảo các đề xuất để xây dựng chương trình đào tạo và tài liệu giảng dạy về WEs.

Câu hỏi thường gặp

  1. World Englishes (WEs) là gì và tại sao nó lại quan trọng trong giảng dạy tiếng Anh?

    WEs đề cập đến các biến thể khác nhau của tiếng Anh trên toàn thế giới, phản ánh sự đa dạng văn hóa và ngôn ngữ. Việc giảng dạy WEs giúp sinh viên làm quen với nhiều giọng điệu và cách diễn đạt, tăng cường khả năng giao tiếp hiệu quả trong môi trường quốc tế, nơi họ có thể gặp gỡ người dùng tiếng Anh từ nhiều quốc gia khác nhau. Ví dụ, sinh viên có thể học cách hiểu và giao tiếp với người Singapore sử dụng "Singlish".

  2. Mô hình ba vòng tròn của Kachru là gì và nó liên quan như thế nào đến WEs?

    Mô hình này chia thế giới thành ba vòng tròn dựa trên vai trò của tiếng Anh: Vòng trong (Inner Circle) là nơi tiếng Anh là ngôn ngữ mẹ đẻ (ví dụ: Anh, Mỹ), Vòng ngoài (Outer Circle) là nơi tiếng Anh là ngôn ngữ chính thức thứ hai (ví dụ: Ấn Độ, Singapore), và Vòng mở rộng (Expanding Circle) là nơi tiếng Anh được dạy như một ngoại ngữ (ví dụ: Việt Nam, Nhật Bản). Mô hình này giúp hiểu rõ hơn về sự phát triển và sử dụng của các biến thể tiếng Anh khác nhau.

  3. Tại sao giảng viên Việt Nam vẫn ưu tiên giảng dạy tiếng Anh bản ngữ mặc dù sinh viên giao tiếp chủ yếu với người không phải bản ngữ?

    Có nhiều lý do, bao gồm ảnh hưởng từ chương trình giảng dạy truyền thống, thiếu tài liệu và nguồn lực cho WEs, áp lực từ các kỳ thi, và quan điểm của sinh viên về "chuẩn mực" của tiếng Anh bản ngữ. Nghiên cứu cho thấy giảng viên cần được hỗ trợ để thay đổi phương pháp giảng dạy.

  4. Làm thế nào để giảng viên có thể tích hợp WEs vào bài giảng một cách hiệu quả?

    Giảng viên có thể sử dụng các tài liệu đa dạng (video, audio) từ các nguồn khác nhau, khuyến khích sinh viên tiếp xúc với các giọng điệu khác nhau, thảo luận về các khác biệt văn hóa và ngôn ngữ, và tạo cơ hội cho sinh viên thực hành giao tiếp với người dùng tiếng Anh từ nhiều quốc gia khác nhau.

  5. Nghiên cứu này có những hạn chế gì và cần những nghiên cứu nào trong tương lai?

    Nghiên cứu này tập trung vào giảng viên từ một số trường đại học công lập, và kết quả có thể không đại diện cho tất cả giảng viên tiếng Anh ở Việt Nam. Các nghiên cứu trong tương lai nên mở rộng phạm vi khảo sát, bao gồm cả sinh viên và giảng viên từ các trường tư thục, và tập trung vào việc đánh giá hiệu quả của các phương pháp giảng dạy WEs khác nhau.

Kết luận

  • Nghiên cứu này cung cấp cái nhìn sâu sắc về thái độ của giảng viên tiếng Anh tại các trường đại học Việt Nam đối với World Englishes.
  • Kết quả cho thấy giảng viên có nhận thức tích cực về WEs nhưng vẫn còn nhiều thách thức trong việc đưa WEs vào giảng dạy.
  • Nghiên cứu đề xuất các giải pháp cụ thể để thúc đẩy việc giảng dạy WEs trong các trường đại học Việt Nam.
  • Trong tương lai, cần có thêm nhiều nghiên cứu về WEs tại Việt Nam để hiểu rõ hơn về vấn đề này và tìm ra các giải pháp hiệu quả hơn.
  • Hãy hành động ngay hôm nay để giúp sinh viên Việt Nam trở thành những người giao tiếp hiệu quả trong môi trường quốc tế đa văn hóa!