CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ TẠO ĐỘNG LỰC LÀM VIỆC CHO CÔNG CHỨC 1. Một số vấn đề chung về công chức 1. Khái niệm công chức Công chức là một thuật ngữ được sử dụng đặc biệt phổ biến và có thể được hiểu khác nhau ở các quốc gia. Tuy nhiên khi nhắc tới công chức đều có đặc điểm chung đó là một nhóm lao động đặc biệt - đội ngũ những người làm việc trong khu vực công của chính phủ, trong bộ máy công quyền của nhà nước, được sử dụng quyền lực nhà nước để thực thi các nhiệm vụ do nhà nước quy định.
Ở Việt Nam, đội ngũ công chức là những người làm công ăn lương theo một chức trách nhà nước, được biên chế trong một cơ quan nhà nước nhất định theo những chức danh nghiệp vụ do luật định. Công chức có trách nhiệm trực tiếp xây dựng Nhà nước vững mạnh trong phạm vi cơ quan, tổ chức nhà nước của mình và thực hiện đầy đủ quyền, nghĩa vụ của công dân. Công chức Việt Nam có vị trí vai trò to lớn trong sứ mệnh lịch sử của Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa của dân, do dân và vì Nhân dân. Theo khoản 2, Điều 4, Luật Cán bộ, Công chức năm 2008 sửa đổi bổ sung năm 2019 quy định: “Công chức là công dân Việt Nam, được tuyển dụng, bổ nhiệm vào ngạch, chức vụ, chức danh tương ứng với vị trí việc làm trong cơ quan của Đảng Cộng sản Việt Nam, Nhà nước, tổ chức chính trị – xã hội ở trung ương, cấp tỉnh, cấp huyện; trong cơ quan, đơn vị thuộc Quân đội nhân dân mà không phải là sĩ quan, quân nhân chuyên nghiệp, công nhân quốc phòng; trong cơ quan, đơn vị thuộc Công an nhân dân mà không phải là sĩ quan, hạ sĩ quan phục vụ theo chế độ chuyên nghiệp, công nhân công an, trong biên chế và hưởng lương từ ngân sách nhà nước; đối với công chức trong bộ máy lãnh đạo, quản lý của đơn vị sự nghiệp công lập thì lương được bảo đảm từ quỹ lương của đơn vị sự nghiệp công lập theo quy định của pháp luật” [15].
Tại Nghị định số 06/2010/NĐ-CP ngày 25/01/2010 của Chính phủ quy định những người là công chức đã đưa ra căn cứ xác định công chức như sau: Công chức 8 là công dân Việt Nam, được tuyển dụng, bổ nhiệm vào ngạch, chức vụ, chức danh, trong biên chế, hưởng lương từ ngân sách nhà nước hoặc được bảo đảm từ quỹ lương của đơn vị sự nghiệp công lập theo quy định của pháp luật, làm việc trong các cơ quan, tổ chức, đơn vị quy định tại Nghị định này” [2]. Như vậy, công chức là người làm việc thường xuyên trong các cơ quan nhà nước, tổ chức xã hội nhất định và có tính chuyên môn nghiệp vụ rõ rệt. Tính thường xuyên thể hiện ở việc tuyển dụng là không giới hạn về thời gian. Khi đã được tuyển dụng vào một ngạch, chức danh, chức vụ thì một người là công chức sẽ làm việc thường xuyên, liên tục, không gián đoạn về mặt thời gian.
Đặc điểm, vị trí, vai trò và phân loại của công chức - Đặc điểm của công chức Công chức là những người làm việc trong các cơ quan nhà nước từ trung ương đến địa phương, thực hiện các chức năng quản lý nhà nước và đảm bảo pháp luật được thực thi đúng đắn. Công chức phải có năng lực chuyên môn, trình độ học vấn nhất định và phải qua các kỳ thi tuyển dụng công khai, minh bạch. Ngoài ra, phẩm chất đạo đức là yêu cầu quan trọng trong công tác quản lý nhà nước. Công chức hoạt động dựa trên các quy định của pháp luật và phải chịu sự giám sát của các cơ quan có thẩm quyền.
Mọi hành động của công chức đều phải tuân thủ nghiêm ngặt theo quy định của pháp luật. Lương của công chức được chi trả từ ngân sách nhà nước, được quy định rõ ràng theo các bậc, cấp và vị trí công tác. Ngoài lương, công chức có thể được hưởng các chế độ đãi ngộ khác như bảo hiểm, hưu trí, và các khoản phụ cấp. Công chức thường có tính ổn định cao trong công việc.
Chỉ khi có vi phạm hoặc không đáp ứng được yêu cầu công việc mới bị xử lý theo các quy định kỷ luật, bao gồm cả việc miễn nhiệm hoặc cách chức. - Nhiệm vụ chính của công chức là phục vụ lợi ích công cộng, thực hiện chức năng quản lý nhà nước, đảm bảo dịch vụ hành chính công và hỗ trợ công dân trong việc thực hiện quyền lợi của mình. 9 - Vị trí, vai trò của công chức Công chức duy trì hoạt động thường xuyên của bộ máy nhà nước, đảm bảo sự ổn định và liên tục trong quản lý các hoạt động kinh tế, chính trị, xã hội. Công chức đóng vai trò như cầu nối giữa nhà nước và người dân trong việc đảm bảo quyền lợi của người dân và nghĩa vụ của Nhà nước.
Họ là những người trực tiếp thực hiện, triển khai và kiểm tra các chính sách, pháp luật của Nhà nước. Công chức đóng vai trò tổ chức, chỉ đạo và điều hành các hoạt động của cơ quan, đơn vị, đảm bảo các hoạt động hành chính công được thực hiện một cách hiệu quả, đúng quy trình và quy định pháp luật. Công chức có trách nhiệm bảo đảm việc thực hiện các chính sách công bằng, minh bạch, phục vụ lợi ích chung của xã hội. Nhìn chung, vị trí và vai trò của công chức không chỉ gắn liền với hoạt động hành chính công mà còn đóng vai trò quan trọng trong việc thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội, ổn định trật tự xã hội, và duy trì sự công bằng trong xã hội - Phân loại công chức Việc phân loại người làm việc trong các cơ quan nhà nước nói chung và công chức nói riêng tương đối phức tạp nhưng được nhiều nước quan tâm nhằm mục đích quản lý có hiệu quả nguồn nhân lực của nhà nước.
Tùy thuộc vào mục đích phân loại, công chức: Theo bằng cấp, học vấn; Theo tổ chức làm việc; Theo hệ thống thứ bậc trong cơ cấu tổ chức của bộ máy nhà nước; Theo vị trí công tác; Theo ngành (chuyên môn), ngạch (cấp bậc) và bậc (vị trí). Ví dụ, ở nước ta, theo Điều 34 Luật Cán bộ, công chức 2008 được sửa đổi bởi khoản 4 Điều 1 Luật Cán bộ, công chức và Luật Viên chức sửa đổi 2019 , công chức được phân loại theo ngạch như sau: Loại A gồm những người được bổ nhiệm vào ngạch chuyên viên cao cấp hoặc tương đương; Loại B gồm những người được bổ nhiệm vào ngạch chuyên viên chính hoặc tương đương; Loại C gồm những người được bổ nhiệm vào ngạch chuyên viên hoặc tương đương; Loại D gồm những người được bổ nhiệm vào ngạch cán sự hoặc tương đương và ngạch nhân viên [15]. Nhìn chung, việc phân loại công chức có ý nghĩa rất quan trọng trong xây dựng và quản lý đội ngũ công chức có hiệu quả. Việc phân loại công chức giúp cho việc 10 xác định tiền lương, các chế độ, chính sách một cách hợp lý, chính xác; giúp cho việc tiêu chuẩn hóa và cụ thể hóa việc đánh giá công chức; giúp cho việc xây dựng, quy hoạch đào tạo và bồi dưỡng công chức đúng đối tượng theo yêu cầu, nội dung công việc.
Từ việc phân loại công chức, các cơ quan nhà nước đưa ra các căn cứ cho việc xác định biên chế công chức một cách hợp lý. Đối chiếu với các cách phân loại nêu trên, công chức cơ cơ quan chuyên môn thuộc UBND quận, thuộc đề tài học viên đang nghiên cứu; được phân loại theo hệ thống thứ bậc trong cơ cấu tổ chức của bộ máy nhà nước là công chức làm việc ở cơ quan nhà nước cấp huyện. Công chức cơ quan chuyên môn Cơ quan chuyên môn thuộc UBND là cơ quan có thẩm quyền chuyên môn với vị trí, tính chất tham mưu, giúp UBND cùng cấp thực hiện chức năng quản lý nhà nước về ngành, lĩnh vực hoặc một số ngành, lĩnh vực ở địa phương. Công chức các CQCM thuộc UBND quận là công dân Việt Nam được tuyển dụng, bổ nhiệm vào ngạch, chức vụ, chức danh tương ứng với vị trí việc làm trong các Phòng và cơ quan tương đương thuộc UBND quận để thực hiện công vụ theo biên chế và hưởng lương từ ngân sách Nhà nước.
Theo Nghị định số 06/2010/NĐ-CP ngày 25/1/2010, công chức các CQCM thuộc UBND quận gồm: Chánh Văn phòng, Phó Chánh Văn phòng và người làm việc trong Văn phòng HĐND và UBND; Chủ tịch, Phó Chủ tịch UBND quận; Người giữ chức vụ cấp trưởng, cấp phó và người làm việc trong CQCM thuộc UBND quận [2]. Đặc điểm của công chức cơ quan chuyên môn có một số đặc điểm đặc thù sau: (1) công chức làm việc trong các cơ quan chuyên môn thường có trình độ chuyên môn sâu, am hiểu về một lĩnh vực cụ thể như giáo dục, y tế, tài chính, nông nghiệp, xây dựng, v. Họ phải được đào tạo bài bản và có năng lực trong lĩnh vực mình phụ trách; (2) Công chức trong các cơ quan này thực hiện các nhiệm vụ hành chính công và các chính sách quốc gia, đảm bảo lợi ích chung của toàn xã hội. Vị trí vai trò của công chức cơ quan chuyên môn được thể hiện: (1) Công chức trong các cơ quan chuyên môn là thành phần không thể thiếu trong hệ thống hành 11 chính công, làm việc tại các bộ, sở, ngành và địa phương.
Họ có nhiệm vụ tham mưu cho các cấp lãnh đạo và thực hiện các quyết định chính sách trong lĩnh vực chuyên môn của mình. Họ là người trực tiếp làm việc với người dân, doanh nghiệp, và các tổ chức khác để triển khai chính sách, cung cấp các dịch vụ công. (2) Công chức trong cơ quan chuyên môn đóng vai trò tư vấn và tham mưu cho lãnh đạo trong việc xây dựng, ban hành, và triển khai các chính sách liên quan đến lĩnh vực chuyên môn mà họ phụ trách. Họ là những người thực hiện chính sách nhà nước trong các lĩnh vực như y tế, giáo dục, kinh tế, giao thông, môi trường, v.
Điều này giúp đảm bảo rằng các chính sách của nhà nước được thực hiện một cách hiệu quả và phù hợp với thực tiễn xã hội. (3) Công chức tại các cơ quan chuyên môn chịu trách nhiệm trực tiếp trong việc cung cấp dịch vụ công, bảo đảm rằng người dân được tiếp cận với các dịch vụ chất lượng, đúng pháp luật và phù hợp với nhu cầu xã hội. Lý luận chung về tạo động lực làm việc 1.