Chương 1: Cơ sở khoa học về chất lƣợng công chức tại các Sở thuộc Ủy ban nhân dân cấp tỉnh Chương 2: Thực trạng chất lƣợng công chức tại các Sở của tỉnh U Đôm Xay, nƣớc Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Lào Chương 3: Phƣơng hƣớng và giải pháp nâng cao chất lƣợng công chức tại các Sở của tỉnh U Đôm Xay, nƣớc Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Lào 12 CHƢƠNG 1 CƠ SỞ KHOA HỌC VỀ CHẤT LƢỢNG CÔNG CHỨC TẠI CÁC SỞ THUỘC ỦY BAN NHÂN DÂN CẤP TỈNH 1. Một số vấn đề về công chức tại các Sở 1. Khái niệm công chức Công chức nhà nƣớc là những thuật ngữ pháp lý thƣờng đƣợc sử dụng để nói về công chức nói chung. Có rất nhiều văn bản định nghĩa về khái niệm công chức, tuy nhiên không phải ai cũng hiểu rõ nội hàm của khái niệm này.
Khái niệm “công chức” là một khái niệm phổ biến đƣợc sử dụng trên toàn thế giới để mô tả những công dân đƣợc tuyển dụng để làm việc thƣờng xuyên trong các cơ quan nhà nƣớc. Tuy nhiên, do sự đặc thù của từng quốc gia, định nghĩa của khái niệm “công chức” không hoàn toàn giống nhau. Một số quốc gia chỉ xem xét công chức trong bối cảnh QLNN. Trái ngƣợc với điều đó, một số quốc gia khác có quan điểm rộng lớn hơn, coi công chức không chỉ là những ngƣời thực hiện trực tiếp công việc quản lý nguồn nhân lực và ngân sách, mà còn bao gồm cả những ngƣời làm việc trong các cơ quan có tính chất công cộng.
Cụ thể: Hợp chủng quốc Hoa Kỳ khẳng định rằng: Tất cả những nhân viên trong bộ máy hành chính của Chính phủ đƣợc gọi chung là công chức, trong khi đó, các nghị sĩ Quốc hội bao gồm cả thƣợng nghị sĩ và hạ nghị sĩ, cũng nhƣ những ngƣời làm việc trong Quốc hội, không đƣợc coi là công chức Ở Cộng hòa Pháp cho rằng: Công chức là những cá nhân đƣợc tuyển dụng và bổ nhiệm làm việc trong các cơ quan hành chính công quyền và tổ chức dịch vụ công cộng đƣợc tổ chức bởi nhà nƣớc, bao gồm cả cấp TW và địa phƣơng. Tuy nhiên, không bao gồm các công chức địa phƣơng thuộc các hội đồng địa phƣơng quản lý. Vƣơng quốc Anh lại cho rằng: Công chức là bao hàm các nhân viên làm việc trong ngành hành chính, ví dụ nhƣ nội chính và ngoại giao. 13 Cộng hòa nhân dân Trung Hoa khẳng định rõ rằng: Công chức bao gồm những ngƣời công tác trong cơ quan hành chính ở mọi cấp, ngoại trừ nhân viên phục vụ.
Đƣợc chia thành hai nhóm chính, công chức lãnh đạo đảm nhiệm quyền lực nhà nƣớc và đƣợc bổ nhiệm theo quy trình luật định, phải tuân theo Hiến Pháp, Điều lệ công chức, và Luật tổ chức của các cấp chính quyền. Ngƣợc lại, công chức nghiệp vụ là những ngƣời chịu trách nhiệm thi hành các nhiệm vụ thông thƣờng theo quy định, do các cơ quan hành chính ở mọi cấp bổ nhiệm và quản lý dựa trên Điều lệ công chức. Đối với hầu hết công chức nhà nƣớc, đây là nhóm lớn và họ có nhiệm vụ chặt chẽ trong việc thực hiện và tuân thủ các chính sách và luật pháp. Ở Việt Nam, khái niệm công chức đƣợc quy định tại Luật Cán bộ - Công chức (Việt Nam) năm 2008, sửa đổi bổ sung năm 2019 ghi rõ: “Công chức là công dân Việt Nam, đƣợc tuyển dụng, bổ nhiệm vào ngạch, chức vụ, chức danh tƣơng ứng với vị trí việc làm trong cơ quan của Đảng Cộng sản Việt Nam, nhà nƣớc, tổ chức chính trị - xã hội ở TW, cấp tỉnh, cấp huyện; trong cơ quan, đơn vị thuộc Quân đội nhân dân mà không phải là sĩ quan, quân nhân chuyên nghiệp, công nhân quốc phòng; trong cơ quan, đơn vị thuộc Công an nhân dân mà không phải là sĩ quan, hạ sĩ quan phục vụ theo chế độ chuyên nghiệp, công nhân công an, trong biên chế và hƣởng lƣơng từ ngân sách nhà nƣớc”.
[22] Luật Cán bộ - Công chức đƣợc Quốc hội Lào thông qua ngày 18/12/2015 đã quy định về cán bộ, công chức. Tại Điều 2 của Luật: “Cán bộ - Công chức là công dân Lào đƣợc tuyển dụng vào làm việc hoặc đƣợc bầu cử, bổ nhiệm giữ bất kỳ chức vụ nào trong Đảng, nhà nƣớc, mặt trận Lào xây dựng đất nƣớc và các tổ chức chính trị - xã hội ở Trung ƣơng và địa phƣơng hoặc đi làm việc tại cơ quan đại diện nƣớc Cộng hòa dân chủ nhân dân Lào ở nƣớc ngoài và tổ chức quốc tế đƣợc hƣởng lƣơng và phụ cấp từ ngân sách nhà nƣớc”. Khoản 2, Điều 3 quy định: “Công chức có chức vụ hành chính, công chức kỹ thuật, giúp việc hành chính đƣợc bầu, bổ nhiệm giữ chức vụ hành chính, kỹ thuật hoặc đảm nhiệm các chức vụ trong tổ chức Đảng, nhà nƣớc, 14 mặt trận Lào Xây dựng đất nƣớc và các đoàn thể tổ chức xã hội ở Trung ƣơng và địa phƣơng”. [21] Tóm lại, công chức là ngƣời đƣợc tuyển dụng và bổ nhiệm vào một vị trí công chức cụ thể, với chức vụ và tên chức vụ đƣợc xác định trong biên chế.
Họ đƣợc trả lƣơng theo quy định của pháp luật từ nguồn ngân sách nhà nƣớc, và thực hiện nhiệm vụ công việc tại các cơ quan, tổ chức hoặc đơn vị thuộc Đảng, nhà nƣớc, các tổ chức chính trị xã hội, cũng nhƣ trong bộ máy quản lý của các tổ chức hoạt động công lập. Đặc điểm công chức Công chức là những cá nhân có đủ trƣởng thành về thể chất và xã hội, đƣợc tuyển dụng hoặc bổ nhiệm để giữ một vị trí công việc thƣờng xuyên trong các cơ quan nhà nƣớc. Tham gia trực tiếp vào hệ thống quản lý công quyền của quốc gia, họ cần tự quản lý hành vi và thái độ của mình, đồng thời chịu trách nhiệm trƣớc pháp luật với tƣ cách là công dân và là ngƣời công chức. Mỗi công chức tại mỗi vị trí công việc đều đƣợc đặt tên, có chức vụ và chức danh cụ thể, điều này phải đƣợc xác định rõ ràng.
Chức danh cần phản ánh đúng chức vụ, phù hợp với yêu cầu của công việc và đặc điểm cụ thể của chức vụ đó. Công chức có trách nhiệm phải tuân thủ pháp luật trong việc thực hiện nhiệm vụ của họ và cũng chịu trách nhiệm về việc giám sát và hỗ trợ việc thực hiện nhiệm vụ của những ngƣời dƣới quyền của họ. Công chức không chỉ dựa vào giá trị sản phẩm lao động của họ đƣợc xã hội công nhận mà còn ở khả năng tự nuôi sống bản thân thông qua công sức lao động của mình. Sự trƣởng thành xã hội cũng thể hiện trong cuộc sống riêng tƣ của họ, và họ tuân thủ đầy đủ các quy định pháp luật.
Họ đứng ở một vị trí xã hội đã tham gia vào hệ thống quản lý công việc dựa trên trình độ đào tạo và xếp hạng trong hệ thống hành chính. Vì vậy, công chức đang có một vị trí xã hội đặc biệt để thực hiện quyền lực của nhà nƣớc trong việc quản lý toàn bộ xã hội. Họ đƣợc hƣởng lƣơng từ ngân sách nhà nƣớc. Công chức tích lũy nhiều kinh nghiệm sống, phụ thuộc vào lĩnh vực mà họ hoạt động.
Do tính chất công việc 15 của họ, công chức cần phải qua đào tạo tại một trình độ cụ thể, phù hợp với vị trí làm việc của họ trong hệ thống công quyền. - Công việc của công chức trong việc thực hiện nhiệm vụ công vụ không liên quan trực tiếp đến việc sản xuất tài sản vật chất, mà thay vào đó là việc thực hiện các chức năng QLNN nói chung. - Công chức là đối tƣợng lao động đặc biệt. Họ thực thi quyền lực nhà nƣớc trên ba phƣơng diện: Quyền lập pháp, quyền hành pháp và quyền tƣ pháp.
Do đó, quy chế pháp lý điều chỉnh đối với công chức đƣợc xác định theo Luật hành chính. - Công chức đƣợc hƣởng lƣơng và các chế độ đãi ngộ khác do ngân sách nhà nƣớc chi trả. Do đó, công chức là những cá nhân ở giữa trong một quan hệ lao động với nhà nƣớc. Quan hệ này luôn bao gồm hai yếu tố quan trọng: yếu tố tự nguyện từ phía ngƣời lao động và ý chí của nhà nƣớc.
Sự đồng ý của ngƣời lao động là điều kiện cơ bản để tạo nên quan hệ này, tuy nhiên, chỉ có ý chí của các cơ quan nhà nƣớc có thẩm quyền mới xác định đƣợc quan hệ pháp lý giữa hai bên. Vị trí, vai trò và nghĩa vụ của công chức 1. Vị trí, vai trò của công chức Vị trí, vai trò quan trọng của công chức tại các Sở trƣớc hết xuất phát từ vị trí và vai trò quan trọng của đội ngũ công chức. Điều đó biểu hiện cụ thể ở các khía cạnh sau: - Các công chức tại các Sở của tỉnh đóng vai trò then chốt trong việc tăng cƣờng sự hiệu quả và hiệu suất hoạt động của hệ thống hành chính nhà nƣớc tại địa phƣơng, đồng thời họ là ngƣời thực hiện sứ mệnh đƣa đƣờng lối của Đảng, chính sách, và pháp luật của nhà nƣớc vào thực tế cuộc sống.
Các công chức này cũng có trách nhiệm tiếp thu và thực hiện ý kiến và yêu cầu của cộng đồng, nắm bắt những vấn đề thực tiễn trong cuộc sống để đề xuất cho nhà nƣớc những chính sách và quản lý phù hợp trên lãnh thổ tỉnh. 16 Các công chức tại các Sở của tỉnh đóng vai trò quan trọng trong việc nâng cao khả năng lãnh đạo và hiệu quả trong QLNN. Họ cùng với những ngƣời khác là nhân tố quyết định để thực hiện thành công các mục tiêu chính trị, kinh tế xã hội, văn hóa, và quốc phòng an ninh. Họ là những ngƣời quyết định và tham gia vào xây dựng hệ thống chính trị và cách mạng của cộng đồng dân cƣ, các tổ chức, và doanh nghiệp trên lãnh thổ của tỉnh.
- Công chức tại các Sở của tỉnh đóng một vai trò vô cùng quan trọng trong việc thúc đẩy sự hiệu quả của các cơ quan, tổ chức, và đoàn thể, đảm bảo và thực hiện quyền làm chủ của nhân dân, cũng nhƣ củng cố mối quan hệ giữa chính quyền và nhân dân. Nghị định số 76/NĐ-CP, ban hành ngày 15 tháng 7 năm 2020 bởi Chính phủ Lào, đặt ra Chƣơng trình tổng thể cải cách hành chính nhà nƣớc giai đoạn 2021 - 2030.