Luận án tăng trưởng tín dụng ngân hàng cho DNNVV ở Việt Nam khi kinh tế vĩ mô bất ổn

Luận án tiến sĩ nghiên cứu tăng trưởng tín dụng ngân hàng đối với doanh nghiệp nhỏ và vừa ở việt nam trong điều kiện kinh tế, phát triển phương pháp mới, đánh giá hiệu quả ứng

• Tác giả: Nguyễn Văn Lê
• Người hướng dẫn: TS. Tô Ngọc Hưng
• Trường học: Học viện Ngân hàng
• Chuyên ngành: Tài chính - Ngân hàng
• Đề tài: Tăng Trưởng Tín Dụng Ngân Hàng Đối Với Doanh Nghiệp Nhỏ Và Vừa Ở Việt Nam Trong Kinh Tế Vĩ Mô Bất Ổn
• Loại tài liệu: luận án tiến sỹ
• Năm xuất bản: 2014
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• DANH MỤC CHỮ CÁI VIẾT TẮT
• DANH MỤC BẢNG, HÌNH VẼ VÀ HỘP
• LỜI MỞ ĐẦU
• 1. Chương 1: LUẬN CỨ KHOA HỌC VỀ TĂNG TRƯỞNG TÍN DỤNG NGÂN HÀNG ĐỐI VỚI DOANH NGHIỆP NHỎ VÀ VỪA TRONG ĐIỀU KIỆN KINH TẾ VĨ MÔ BẤT ỔN
• 1.1. TÍN DỤNG NGÂN HÀNG ĐỐI VỚI DOANH NGHIỆP NHỎ VÀ VỪA
• 1.1.1. Doanh nghiệp nhỏ và vừa và vai trò của nó trong nền kinh tế
• 1.1.2. Tín dụng ngân hàng đối với doanh nghiệp nhỏ và vừa
• 1.2. NHỮNG NỘI DUNG CƠ BẢN VỀ TĂNG TRƯỞNG TÍN DỤNG NGÂN HÀNG ĐỐI VỚI DOANH NGHIỆP NHỎ VÀ VỪA TRONG ĐIỀU KIỆN KINH TẾ VĨ MÔ BẤT ỔN
• 1.2.1. Cơ sở luận về nền kinh tế vĩ mô bất ổn
• 1.2.2. Tăng trưởng tín dụng ngân hàng đối với doanh nghiệp nhỏ và vừa trong điều kiện kinh tế vĩ mô bất ổn
• 1.2.3. Các nhân tố ảnh hưởng đến việc tăng trưởng tín dụng ngân hàng đối với doanh nghiệp nhỏ và vừa
• 1.3. KINH NGHIỆM QUỐC TẾ VỀ TĂNG TRƯỞNG TÍN DỤNG NGÂN HÀNG CHO DOANH NGHIỆP NHỎ VÀ VỪA TRONG ĐIỀU KIỆN KINH TẾ VĨ MÔ BẤT ỔN VÀ BÀI HỌC CHO VIỆT NAM
• 1.3.1. Kinh nghiệm của các quốc gia
• 1.3.2. Bài học cho Việt Nam
• 1.4. TÓM TẮT CHƯƠNG 1
• 2. Chương 2: THỰC TRẠNG TĂNG TRƯỞNG TÍN DỤNG NGÂN HÀNG ĐỐI VỚI DOANH NGHIỆP NHỎ VÀ VỪA Ở VIỆT NAM TRONG ĐIỀU KIỆN KINH TẾ VĨ MÔ BẤT ỔN
• 2.1. MÔI TRƯỜNG CHO TĂNG TRƯỞNG TÍN DỤNG NGÂN HÀNG ĐỐI VỚI DOANH NGHIỆP NHỎ VÀ VỪA VIỆT NAM TRONG ĐIỀU KIỆN KINH TẾ VĨ MÔ BẤT ỔN
• 2.1.1. Bối cảnh kinh tế vĩ mô bất ổn
• 2.1.2. Ảnh hưởng của bối cảnh kinh tế vĩ mô bất ổn đối với hoạt động của doanh nghiệp nhỏ và vừa
• 2.1.3. Thực trạng huy động vốn của các doanh nghiệp nhỏ và vừa trong điều kiện kinh tế vĩ mô bất ổn
• 2.1.4. Chính sách của Chính phủ về tăng trưởng tín dụng ngân hàng đối với doanh nghiệp nhỏ và vừa trong điều kiện kinh tế vĩ mô bất ổn
• 2.2. THỰC TRẠNG TĂNG TRƯỞNG TÍN DỤNG ĐỐI VỚI DOANH NGHIỆP NHỎ VÀ VỪA TRONG ĐIỀU KIỆN KINH TẾ VĨ MÔ BẤT ỔN
• 2.2.1. Đánh giá chung về các dịch vụ ngân hàng đối với doanh nghiệp nhỏ và vừa
• 2.2.2. Tăng trưởng tín dụng cho doanh nghiệp nhỏ và vừa Việt Nam trong điều kiện kinh tế vĩ mô bất ổn
• 2.2.3. Biện pháp tăng trưởng tín dụng đối với doanh nghiệp nhỏ và vừa trong trong điều kiện kinh tế vĩ mô bất ổn
• 2.2.4. Nghiên cứu thực nghiệm thực trạng tăng trưởng tín dụng của các DNNVV trong điều kiện kinh tế vĩ mô bất ổn
• 2.3. ĐÁNH GIÁ CHUNG ĐỐI VỚI TĂNG TRƯỞNG TÍN DỤNG ĐỐI VỚI DNNVV TRONG ĐIỀU KIỆN KINH TẾ VĨ MÔ BẤT ỔN
• 2.3.1. Những kết quả đạt được
• 2.3.2. Những hạn chế và nguyên nhân
• 2.4. TÓM TẮT CHƯƠNG 2
• 3. Chương 3: GIẢI PHÁP VÀ KIẾN NGHỊ VỀ TĂNG TRƯỞNG TÍN DỤNG ĐỐI VỚI DOANH NGHIỆP NHỎ VÀ VỪA Ở VIỆT NAM TRONG ĐIỀU KIỆN KINH TẾ VĨ MÔ BẤT ỔN
• 3.1. QUAN ĐIỂM VÀ ĐỊNH HƯỚNG TĂNG TRƯỞNG TÍN DỤNG ĐỐI VỚI DOANH NGHIỆP NHỎ VÀ VỪA TẠI VIỆT NAM TRONG THỜI GIAN TỚI
• 3.1.1. Quan điểm phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa tại Việt Nam
• 3.1.2. Quan điểm tăng trưởng tín dụng đối với doanh nghiệp nhỏ và vừa tại Việt Nam trong điều kiện kinh tế vĩ mô bất ổn
• 3.1.3. Định hướng tăng trưởng tín dụng đối với doanh nghiệp nhỏ và vừa ở Việt Nam từ phía Ngân hàng Nhà nước Việt Nam
• 3.1.4. Định hướng tăng trưởng tín dụng đối với doanh nghiệp nhỏ và vừa ở Việt Nam từ phía các ngân hàng thương mại Việt Nam
• 3.2. GIẢI PHÁP TĂNG TRƯỞNG TÍN DỤNG ĐỐI VỚI DOANH NGHIỆP NHỎ VÀ VỪA Ở VIỆT NAM TRONG ĐIỀU KIỆN KINH TẾ VĨ MÔ BẤT ỔN
• 3.2.1. Nhóm giải pháp mang tính chiến lược
• 3.2.2. Nhóm giải pháp cụ thể cho việc tăng trưởng tín dụng cho doanh nghiệp nhỏ và vừa trong điều kiện kinh tế vĩ mô bất ổn
• 3.3. MỘT SỐ KIẾN NGHỊ
• 3.3.1. Kiến nghị với Chính phủ
• 3.3.2. Kiến nghị với Ngân hàng Nhà nước Việt Nam
• 3.3.3. Kiến nghị với Hiệp hội Doanh nghiệp nhỏ và vừa Việt Nam
• 3.4. TÓM TẮT CHƯƠNG 3
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Tăng Trưởng Tín Dụng Ngân Hàng Đối Với Doanh Nghiệp Nhỏ Và Vừa

Tín dụng ngân hàng đóng vai trò quan trọng trong việc hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa (DNNVV) phát triển. Trong bối cảnh kinh tế vĩ mô bất ổn, việc tăng trưởng tín dụng cho DNNVV không chỉ giúp duy trì hoạt động sản xuất mà còn góp phần vào sự ổn định của nền kinh tế. Các ngân hàng thương mại (NHTM) cần có những chính sách phù hợp để đáp ứng nhu cầu vốn của DNNVV, từ đó thúc đẩy sự phát triển bền vững cho phân khúc này.

1.1. Vai Trò Của Doanh Nghiệp Nhỏ Và Vừa Trong Nền Kinh Tế

DNNVV chiếm tới 98% tổng số doanh nghiệp tại Việt Nam, đóng góp lớn vào việc tạo việc làm và phát triển kinh tế. Sự linh hoạt và khả năng thích ứng nhanh chóng của DNNVV giúp chúng trở thành động lực quan trọng trong nền kinh tế.

1.2. Tín Dụng Ngân Hàng Nguồn Lực Thiết Yếu Cho DNNVV

Nguồn tín dụng từ ngân hàng là yếu tố quyết định giúp DNNVV duy trì hoạt động và phát triển. Tuy nhiên, nhiều DNNVV vẫn gặp khó khăn trong việc tiếp cận nguồn vốn này do các yêu cầu khắt khe từ ngân hàng.

II. Thách Thức Trong Tăng Trưởng Tín Dụng Ngân Hàng Đối Với DNNVV

Mặc dù có vai trò quan trọng, nhưng DNNVV thường phải đối mặt với nhiều khó khăn tài chính trong việc tiếp cận tín dụng ngân hàng. Các yếu tố như lãi suất cao, yêu cầu tài sản đảm bảo lớn và quy trình phê duyệt phức tạp đã tạo ra rào cản cho DNNVV. Điều này không chỉ ảnh hưởng đến khả năng phát triển của các doanh nghiệp mà còn tác động tiêu cực đến nền kinh tế nói chung.

2.1. Rào Cản Trong Tiếp Cận Tín Dụng Ngân Hàng

Nhiều DNNVV không đủ điều kiện để vay vốn do thiếu tài sản đảm bảo hoặc lịch sử tín dụng không tốt. Điều này dẫn đến việc họ phải tìm kiếm các nguồn vốn khác, thường là với chi phí cao hơn.

2.2. Ảnh Hưởng Của Kinh Tế Vĩ Mô Bất Ổn

Tình hình kinh tế vĩ mô bất ổn như lạm phát và suy thoái kinh tế đã làm giảm sức cầu và ảnh hưởng đến khả năng trả nợ của DNNVV. Điều này khiến các ngân hàng trở nên thận trọng hơn trong việc cấp tín dụng.

III. Giải Pháp Tăng Trưởng Tín Dụng Ngân Hàng Đối Với DNNVV

Để tăng trưởng tín dụng cho DNNVV, cần có những giải pháp đồng bộ từ phía ngân hàng và chính phủ. Các ngân hàng cần thiết kế các sản phẩm tín dụng phù hợp với nhu cầu của DNNVV, đồng thời chính phủ cần có chính sách hỗ trợ để giảm thiểu rủi ro cho các ngân hàng khi cho vay. Việc này không chỉ giúp DNNVV tiếp cận nguồn vốn dễ dàng hơn mà còn thúc đẩy sự phát triển của nền kinh tế.

3.1. Thiết Kế Sản Phẩm Tín Dụng Phù Hợp

Ngân hàng cần phát triển các sản phẩm tín dụng linh hoạt, phù hợp với đặc thù của DNNVV. Điều này bao gồm việc giảm yêu cầu tài sản đảm bảo và đơn giản hóa quy trình phê duyệt.

3.2. Chính Sách Hỗ Trợ Từ Chính Phủ

Chính phủ cần có các chính sách hỗ trợ như bảo lãnh tín dụng cho DNNVV, giúp giảm thiểu rủi ro cho ngân hàng và khuyến khích họ cho vay nhiều hơn.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Và Kết Quả Nghiên Cứu Về Tín Dụng Ngân Hàng

Nghiên cứu cho thấy rằng việc tăng trưởng tín dụng ngân hàng đối với DNNVV đã có những kết quả tích cực trong việc thúc đẩy hoạt động sản xuất và kinh doanh. Các DNNVV đã có thể mở rộng quy mô và cải thiện năng lực cạnh tranh nhờ vào nguồn vốn vay từ ngân hàng. Tuy nhiên, vẫn cần tiếp tục theo dõi và điều chỉnh các chính sách để đảm bảo tính bền vững trong dài hạn.

4.1. Kết Quả Tích Cực Từ Tín Dụng Ngân Hàng

Nhiều DNNVV đã sử dụng nguồn vốn vay để đầu tư vào công nghệ mới và mở rộng sản xuất, từ đó nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm.

4.2. Thách Thức Cần Giải Quyết

Mặc dù có những kết quả tích cực, nhưng vẫn còn nhiều DNNVV gặp khó khăn trong việc tiếp cận tín dụng. Cần có các biện pháp cụ thể để giải quyết vấn đề này.

V. Kết Luận Về Tăng Trưởng Tín Dụng Ngân Hàng Đối Với DNNVV

Tăng trưởng tín dụng ngân hàng đối với DNNVV là một yếu tố quan trọng trong việc thúc đẩy phát triển kinh tế. Cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa ngân hàng và chính phủ để tạo ra môi trường thuận lợi cho DNNVV tiếp cận nguồn vốn. Việc này không chỉ giúp DNNVV phát triển mà còn góp phần vào sự ổn định và phát triển bền vững của nền kinh tế Việt Nam.

5.1. Tương Lai Của Tín Dụng Ngân Hàng Đối Với DNNVV

Trong tương lai, cần tiếp tục cải thiện các chính sách tín dụng để đáp ứng tốt hơn nhu cầu của DNNVV, đồng thời giảm thiểu rủi ro cho ngân hàng.

5.2. Đề Xuất Chính Sách Hỗ Trợ

Cần có các chính sách hỗ trợ cụ thể từ chính phủ nhằm tạo điều kiện thuận lợi cho DNNVV trong việc tiếp cận tín dụng ngân hàng, từ đó thúc đẩy sự phát triển của toàn bộ nền kinh tế.

Nội dung chính

Tổng quan luận án

Luận án tiến sĩ kinh tế với đề tài "Tăng trưởng tín dụng ngân hàng đối với doanh nghiệp nhỏ và vừa ở Việt Nam trong điều kiện kinh tế vĩ mô bất ổn" được thực hiện bởi nghiên cứu sinh Nguyễn Văn Lê tại Học viện Ngân hàng, dưới sự hướng dẫn khoa học của PGS.TS. Tô Ngọc Hưng và TS. Đào Minh Phúc, hoàn thành năm 2014 thuộc chuyên ngành Tài chính - Ngân hàng (Mã số: 62.01).

Tính cấp thiết và khoảng trống nghiên cứu

Trong nền kinh tế quốc dân, doanh nghiệp nhỏ và vừa (DNNVV) chiếm tới 98% tổng số doanh nghiệp tại Việt Nam, đóng vai trò quan trọng trong việc tạo việc làm, xóa đói giảm nghèo, huy động các nguồn lực xã hội và hỗ trợ các thành phần kinh tế khác. Đặc thù của hệ thống tài chính Việt Nam là nền kinh tế dựa vào hệ thống ngân hàng (bank-based market), khiến nguồn vốn tín dụng ngân hàng trở thành kênh tài trợ quan trọng cho quá trình vận hành của các DNNVV.

Tuy nhiên, từ năm 2008, các biến động tiêu cực từ nền kinh tế thế giới kết hợp với những bất ổn nội tại của kinh tế vĩ mô Việt Nam (lạm phát cao, lãi suất tăng mạnh, sức cầu sụt giảm) đã đẩy khối DNNVV vào tình trạng đình trệ, thu hẹp quy mô và phá sản hàng loạt. Vòng xoáy suy thoái khiến các ngân hàng thương mại thắt chặt điều kiện tín dụng, làm cho các DNNVV vốn gặp bất lợi về quy mô và tài sản bảo đảm lại càng khó tiếp cận nguồn vốn. Thực tiễn này đặt ra yêu cầu phải có nghiên cứu toàn diện, có hệ thống về cơ chế tăng trưởng tín dụng ngân hàng cho khối DNNVV trong bối cảnh vĩ mô bất ổn.

Mục tiêu nghiên cứu

Luận án xác định các mục tiêu nghiên cứu cụ thể trên hai phương diện:

1. Về mặt lý luận: Hệ thống hóa và làm rõ cơ sở lý luận về tăng trưởng tín dụng ngân hàng cho DNNVV trong điều kiện kinh tế vĩ mô bất ổn; xác định các nhân tố ảnh hưởng và chỉ tiêu đánh giá; tổng kết kinh nghiệm quốc tế từ Hàn Quốc, Đài Loan và Ireland nhằm rút ra bài học cho Việt Nam.
2. Về mặt thực tiễn: Phân tích tác động của biến động vĩ mô và các chính sách của Chính phủ đối với hoạt động huy động vốn của DNNVV; đánh giá thực trạng tăng trưởng tín dụng ngân hàng cho đối tượng này tại Việt Nam giai đoạn 2008–2013 qua phương pháp định tính và mô hình định lượng; từ đó đề xuất hệ thống giải pháp và kiến nghị đến năm 2020.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

• Đối tượng nghiên cứu: Hoạt động tăng trưởng tín dụng ngân hàng đối với các doanh nghiệp nhỏ và vừa trong điều kiện kinh tế vĩ mô bất ổn.
• Phạm vi không gian: Nghiên cứu hoạt động cấp tín dụng của hệ thống ngân hàng thương mại Việt Nam, tập trung vào các ngân hàng thương mại nhà nước (NHTMNN) và ngân hàng thương mại cổ phần (NHTMCP).
• Phạm vi thời gian: Dữ liệu thực trạng được thu thập và đánh giá chủ yếu trong giai đoạn 2008–2013; định hướng và giải pháp đề xuất có tầm nhìn đến năm 2020.

---

Tổng quan tài liệu và vị trí của luận án

Luận án tiến hành tổng thuật các công trình nghiên cứu trong nước và quốc tế liên quan đến tín dụng ngân hàng và DNNVV theo hai nhóm:

Các nghiên cứu quốc tế

• Santiago (2008): Khảo sát 30.897 DNNVV tại Tây Ban Nha giai đoạn 1994–2008, chỉ ra rằng tín dụng ngân hàng và tín dụng thương mại là hai nguồn tài trợ chính; 1/3 doanh nghiệp khó tiếp cận vốn ngân hàng phải chuyển sang dựa vào tín dụng thương mại khi nền kinh tế chịu cú sốc tiền tệ.
• Brindusa: Phân tích rủi ro tín dụng trong cho vay DNNVV tại Romania, làm rõ chính sách quản trị rủi ro và việc ngân hàng thiết kế các sản phẩm chuyên biệt với chi phí cạnh tranh cho khối doanh nghiệp này.
• Santiago và cộng sự (2013): Khẳng định tín dụng thương mại đóng vai trò như "người cho vay cuối cùng" đối với các DNNVV bị cắt giảm tín dụng ngân hàng trong thời kỳ khủng hoảng tài chính tại Tây Ban Nha.
• Dorothée và cộng sự (1998): Nghiên cứu cấu trúc tài chính của DNNVV tại chín quốc gia phát triển giai đoạn 1990–1996, phát hiện các DNNVV tại Áo, Đức, Bồ Đào Nha và Nhật Bản có đòn bẩy tài chính cao, đồng thời phụ thuộc nhiều vào các khoản vay ngắn hạn để bù đắp vốn lưu động.
• Hội đồng chính sách về quản lý và dịch vụ tài chính Nam Phi: Chỉ ra rào cản tiếp cận vốn xuất phát từ việc các ngân hàng e ngại rủi ro tín dụng cao của DNNVV nên không chú trọng thiết kế sản phẩm chuyên biệt.
• Yibin Mu (2002): Phân tích các rào cản tiếp cận vốn của DNNVV Trung Quốc trong quá trình cải cách doanh nghiệp và đánh giá vai trò của ba loại hình quỹ bảo lãnh tín dụng (do chính phủ tài trợ, do DNNVV thành lập và do tư nhân sở hữu).

Các nghiên cứu trong nước

• Công ty Tài chính Quốc tế IFC (2009): Nhấn mạnh khoảng trống tài chính của DNNVV (quá lớn đối với tài chính vi mô nhưng quá nhỏ so với mô hình ngân hàng doanh nghiệp lớn) và tiềm năng sinh lời của phân khúc này đối với các ngân hàng thương mại.
• Nguyễn Thị Minh Huệ và Tăng Thị Thanh Phúc (2012): Phân tích ảnh hưởng của chính sách thắt chặt tiền tệ giai đoạn suy thoái, chỉ ra khó khăn tiếp cận tín dụng của khu vực tư nhân và đề xuất mở rộng bảo lãnh tín dụng theo Quyết định 03/2011/QĐ-TTg sang cả doanh nghiệp siêu nhỏ.
• Báo cáo khảo sát của VCCI (2012): Chỉ ra 50% doanh nghiệp phải vay vốn với lãi suất trên 18%/năm trong khi mức chịu đựng tối đa là 15% và mức hợp lý là 13%–14%; kiến nghị hạ mặt bằng lãi suất, mở rộng cho vay tín chấp cho doanh nghiệp siêu nhỏ và nâng cao hiệu quả các quỹ bảo lãnh tín dụng.
• Số liệu của Tổng cục Thống kê và Viện Chiến lược và Chính sách tài chính (2012): Phản ánh thực trạng 48% DNNVV bị từ chối vay vốn không rõ lý do bên cạnh các nguyên nhân thiếu tài sản bảo đảm hay phương án kinh doanh chưa khả thi.

Khoảng trống nghiên cứu luận án lựa chọn

Các công trình trong nước trước đây chủ yếu tiếp cận vấn đề ở phạm vi hẹp hoặc phân tích riêng lẻ từng khía cạnh tài chính. Luận án của NCS. Nguyễn Văn Lê lựa chọn nghiên cứu một cách toàn diện, hệ thống hóa từ luận cứ khoa học, phân tích định lượng dữ liệu thực nghiệm đến xây dựng hệ thống giải pháp tổng thể gắn với bối cảnh kinh tế vĩ mô bất ổn và quá trình tái cơ cấu hệ thống ngân hàng thương mại Việt Nam.

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Cơ sở lý thuyết và khung phân tích

• Khái niệm và tiêu chí phân loại DNNVV: Luận án đối chiếu tiêu chuẩn phân loại của Ngân hàng Thế giới (World Bank) và một số quốc gia, sử dụng tiêu chí pháp lý theo Nghị định số 56/2009/NĐ-CP ngày 30/06/2009 của Chính phủ Việt Nam (phân loại thành siêu nhỏ, nhỏ và vừa dựa trên tổng nguồn vốn hoặc số lao động bình quân năm).
• Lý thuyết về bất ổn kinh tế vĩ mô: Sử dụng khung phân tích cân đối nội (sản lượng thực đạt mức tiềm năng, lạm phát thấp và ổn định) và cân đối ngoại (cán cân vãng lai bền vững) để nhận diện các trạng thái bất ổn vĩ mô thông qua lạm phát, tăng trưởng kinh tế, thâm hụt ngân sách và tỷ giá.
• Khung pháp lý hoạt động tín dụng: Vận dụng Luật các Tổ chức tín dụng số 47/2010/QH12 quy định về các nghiệp vụ cấp tín dụng (cho vay, chiết khấu, tái chiết khấu, bảo lãnh ngân hàng, bao thanh toán, cho thuê tài chính).

Quy mô doanh nghiệp (theo Nghị định 56/2009/NĐ-CP)	Khu vực Nông, lâm nghiệp và thủy sản	Khu vực Công nghiệp và xây dựng	Khu vực Thương mại và dịch vụ
Doanh nghiệp siêu nhỏ	Lao động $\le$ 10 người	Lao động $\le$ 10 người	Lao động $\le$ 10 người
Doanh nghiệp nhỏ	Vốn $\le$ 20 tỷ đồng; Lao động 10 - 200 người	Vốn $\le$ 20 tỷ đồng; Lao động 10 - 200 người	Vốn $\le$ 10 tỷ đồng; Lao động 10 - 50 người
Doanh nghiệp vừa	Vốn 20 - 100 tỷ đồng; Lao động 200 - 300 người	Vốn 20 - 100 tỷ đồng; Lao động 200 - 300 người	Vốn 10 - 50 tỷ đồng; Lao động 50 - 100 người

Phương pháp nghiên cứu

Luận án kết hợp phương pháp luận duy vật biện chứng, duy vật lịch sử với các phương pháp nghiên cứu cụ thể:

1. Phương pháp định tính: Thu thập, tổng hợp dữ liệu thứ cấp, phân tích thống kê mô tả, so sánh lịch sử, khái quát hóa kinh nghiệm quốc tế và đối chiếu chính sách quản lý nhà nước.
2. Phương pháp định lượng (Mô hình kinh tế lượng): Luận án xây dựng mô hình hồi quy để kiểm định các giả thuyết về nhân tố ảnh hưởng đến mức độ huy động vốn vay ngân hàng của DNNVV trong hai năm 2010 và 2011.
   • Biến phụ thuộc: Tỷ trọng vốn vay ngân hàng trong tổng nguồn vốn (phân theo ngắn hạn, dài hạn và tổng thể), tỷ trọng nợ phải trả.
   • Biến độc lập: Quy mô doanh nghiệp, tỷ suất sinh lời, tỷ lệ tài sản cố định hữu hình, hệ số thanh khoản, tấm chắn thuế phi nợ, và các biến giả ngành nghề kinh doanh.
3. Nguồn dữ liệu: Dữ liệu vĩ mô từ Ngân hàng Nhà nước, Tổng cục Thống kê, Bộ Kế hoạch và Đầu tư, báo cáo tài chính của các NHTM Việt Nam và tập dữ liệu khảo sát báo cáo tài chính của các DNNVV trong giai đoạn nghiên cứu.

---

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Luận cứ khoa học về tăng trưởng tín dụng ngân hàng đối với doanh nghiệp nhỏ và vừa trong điều kiện kinh tế vĩ mô bất ổn

Chương 1 hệ thống hóa các vấn đề lý luận nền tảng về DNNVV, tín dụng ngân hàng và cơ chế tác động của môi trường kinh tế vĩ mô bất ổn:

• Đặc điểm của DNNVV: Sở hữu tiềm lực tài chính nhỏ, quy mô hạn chế, thiếu chiến lược dài hạn, máy móc công nghệ dễ lạc hậu nhưng có bộ máy điều hành gọn nhẹ, linh hoạt, dễ chuyển đổi kinh doanh.
• Vai trò của tín dụng ngân hàng: Cung cấp nguồn vốn phục vụ chu kỳ sản xuất - kinh doanh (dự trữ, sản xuất, lưu thông), tối ưu hóa cơ cấu vốn qua đòn bẩy tài chính và nâng cao hiệu quả quản trị của doanh nghiệp.
• Hệ thống chỉ tiêu phản ánh tăng trưởng tín dụng:
  • Quy mô: Mức tăng dư nợ $M(dn) = DN(t) - DN(t-1)$, tốc độ tăng trưởng dư nợ $T(dn)$, tỷ trọng dư nợ trên tổng dư nợ $TT(dn)$, số lượng khách hàng mở rộng, lợi nhuận thu được.
  • Cơ cấu: Phân bổ dư nợ theo thời hạn, theo loại tiền, theo hình thức cấp tín dụng, theo loại hình sở hữu và theo ngành kinh tế.
  • Chất lượng tín dụng: Quy mô và tỷ lệ nợ quá hạn, quy mô và tỷ lệ nợ xấu trên tổng dư nợ DNNVV.
• Nhân tố ảnh hưởng: Phân tích ba nhóm nhân tố gồm nhóm từ ngân hàng (chính sách tín dụng, năng lực huy động vốn, chất lượng nhân sự, thông tin tín dụng, quy trình cho vay, năng lực quản trị rủi ro), nhóm từ doanh nghiệp (năng lực tài chính, năng lực quản trị, tài sản thế chấp, trình độ hiểu biết về dịch vụ ngân hàng) và nhóm môi trường vĩ mô, pháp lý, xã hội.
• Kinh nghiệm quốc tế:
  • Hàn Quốc: Giai đoạn 1960–1970 ưu tiên các Chaebol khiến tỷ lệ phá sản của DNNVV tăng vọt lên 39,9% năm 1997 và 38% năm 1998 sau khủng hoảng tài chính châu Á. Chính phủ Hàn Quốc đã thành lập Ngân hàng Công nghiệp Hàn Quốc (1961), ban hành quy định tỷ lệ cho vay DNNVV tối thiểu bắt buộc áp dụng cho các ngân hàng thương mại, và xây dựng hệ thống quỹ bảo lãnh gồm Quỹ Bảo lãnh Tín dụng Hàn Quốc (KCGF, 1976) và Quỹ Bảo lãnh Tín dụng Công nghệ (KOTEC, 1989).
  • Đài Loan và Ireland: Rút ra các bài học về chính sách can thiệp có mục tiêu, hỗ trợ phát triển chuỗi giá trị và duy trì tính thanh khoản thông qua các chương trình bảo lãnh tín dụng công.

Giai đoạn áp dụng tại Hàn Quốc	Ngân hàng thương mại toàn quốc (%)	Ngân hàng địa phương (%)	Chi nhánh ngân hàng nước ngoài (%)	Ngân hàng Công nghiệp Hàn Quốc (%)
04/1965	30	60	-	90
10/1980	35	55	-	90
04/1986	35	80	25	90
05/1994	45	70	35	90
02/1999	45	60	35	80

Chương 2: Thực trạng tăng trưởng tín dụng ngân hàng đối với doanh nghiệp nhỏ và vừa ở Việt Nam trong điều kiện kinh tế vĩ mô bất ổn

Chương 2 tập trung phản ánh bức tranh thực trạng môi trường kinh tế và hoạt động tín dụng dành cho DNNVV tại Việt Nam giai đoạn 2008–2013:

• Môi trường kinh tế vĩ mô và hoạt động của DNNVV: Biến động lạm phát, lãi suất tăng vọt và thâm hụt ngân sách dẫn đến làn sóng giải thể doanh nghiệp gia tăng (năm 2011–2013 ghi nhận hàng chục nghìn doanh nghiệp ngừng hoạt động mỗi năm).
• Thực trạng cấp tín dụng cho DNNVV:
  • Đánh giá năng lực cung cấp sản phẩm dịch vụ của các NHTM: danh mục chủ yếu là cho vay ngắn hạn bổ sung vốn lưu động, cho vay từng lần và hạn mức; các sản phẩm hiện đại như bao thanh toán, cho thuê tài chính chiếm tỷ trọng rất nhỏ.
  • Phân tích cơ cấu dư nợ theo loại hình doanh nghiệp, theo ngành nghề và thời hạn vay; kiểm tra mức độ phụ thuộc vào tài sản bảo đảm (chủ yếu là bất động sản).
  • Phân tích chất lượng tín dụng: Tỷ lệ nợ xấu và nợ quá hạn của khối DNNVV tăng cao trong các năm 2011–2013 do dòng tiền suy giảm và gánh nặng chi phí lãi vay lớn.
  • Khảo sát các chương trình, gói tín dụng ưu đãi từ các ngân hàng điển hình như SHB, VietinBank.
• Nghiên cứu thực nghiệm định lượng:
  • Tác giả ước lượng mô hình hồi quy dữ liệu doanh nghiệp trong hai năm 2010 và 2011.
  • Kết quả chỉ ra mối quan hệ nghịch chiều có ý nghĩa thống kê giữa tỷ suất sinh lời của DNNVV và tỷ lệ vay ngân hàng trong thời kỳ kinh tế bất ổn. Chi phí lãi vay tăng cao trong khi hiệu quả kinh doanh sụt giảm khiến các doanh nghiệp sử dụng nhiều nợ vay gặp rủi ro tài chính nghiêm trọng.
  • Quy mô doanh nghiệp và tỷ lệ tài sản cố định hữu hình có tác động thuận chiều đến khả năng tiếp cận vốn vay ngân hàng dài hạn.
• Đánh giá chung:
  • Kết quả đạt được: Tín dụng ngân hàng đã góp phần duy trì hoạt động cho nhiều DNNVV, các NHTM đã chủ động phân loại khách hàng và tái cơ cấu nợ theo chỉ đạo của Chính phủ và NHNN.
  • Hạn chế và nguyên nhân: Tăng trưởng tín dụng chưa bền vững; rào cản tài sản thế chấp còn nặng nề; thông tin tài chính của DNNVV thiếu minh bạch; cơ chế quỹ bảo lãnh tín dụng địa phương hoạt động kém hiệu quả; năng lực quản trị rủi ro của NHTM chưa thích ứng kịp với các biến động vĩ mô.

Chương 3: Giải pháp và kiến nghị về tăng trưởng tín dụng đối với doanh nghiệp nhỏ và vừa ở Việt Nam trong điều kiện kinh tế vĩ mô bất ổn

Chương 3 xây dựng hệ thống định hướng, giải pháp và kiến nghị có tính khả thi đến năm 2020:

• Quan điểm và định hướng phát triển: Khẳng định phát triển DNNVV là chiến lược lâu dài; tăng trưởng tín dụng phải đi đôi với kiểm soát chất lượng tín dụng, phù hợp với định hướng điều hành chính sách tiền tệ của NHNN và chiến lược kinh doanh của các NHTM.
• Nhóm giải pháp mang tính chiến lược:
  1. Xây dựng chiến lược khách hàng mục tiêu rõ ràng, định vị phân khúc DNNVV là mảng kinh doanh cốt lõi.
  2. Tái cấu trúc mô hình tổ chức, thiết lập các trung tâm phục vụ khách hàng DNNVV chuyên biệt tại các chi nhánh NHTM.
  3. Hoàn thiện hệ thống xếp hạng tín dụng nội bộ và quy trình quản trị rủi ro phù hợp với đặc thù thiếu chuẩn mực báo cáo tài chính của DNNVV.
• Nhóm giải pháp cụ thể:
  1. Đa dạng hóa sản phẩm tín dụng: Phát triển các sản phẩm cho vay theo chuỗi giá trị, tài trợ thương mại, cho vay thấu chi, chiết khấu và cho thuê tài chính.
  2. Linh hoạt hóa chính sách tài sản bảo đảm: Tăng cường cho vay dựa trên dòng tiền, quản lý các khoản phải thu, thế chấp bằng hàng hóa tồn kho và quyền đòi nợ.
  3. Đơn giản hóa quy trình thẩm định, rút ngắn thời gian xét duyệt tín dụng nhưng vẫn đảm bảo tính an toàn.
  4. Nâng cao chất lượng nguồn nhân lực: Đào tạo đội ngũ cán bộ tín dụng chuyên trách am hiểu ngành nghề và có kỹ năng tư vấn tài chính cho DNNVV.
• Các kiến nghị cụ thể:
  • Kiến nghị với Chính phủ: Duy trì ổn định kinh tế vĩ mô; hoàn thiện khung pháp lý về đăng ký giao dịch bảo đảm; tái cơ cấu và nâng cao năng lực tài chính cho hệ thống Quỹ Bảo lãnh tín dụng DNNVV; hoàn thiện cơ chế hỗ trợ thuế và mặt bằng sản xuất.
  • Kiến nghị với Ngân hàng Nhà nước: Điều hành linh hoạt chính sách tiền tệ; chỉ đạo trần lãi suất cho vay hợp lý đối với các lĩnh vực ưu tiên; hoàn thiện Trung tâm Thông tin Tín dụng (CIC) để hỗ trợ chia sẻ thông tin minh bạch.
  • Kiến nghị với Hiệp hội DNNVV Việt Nam: Tăng cường vai trò cầu nối thông tin giữa ngân hàng và doanh nghiệp; tổ chức các chương trình đào tạo quản trị tài chính, nâng cao kỹ năng lập kế hoạch kinh doanh cho hội viên.

---

Kết quả và những đóng góp mới

1. Về mặt học thuật và lý luận:
   • Hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận về tăng trưởng tín dụng ngân hàng dành riêng cho phân khúc DNNVV trong bối cảnh nền kinh tế vĩ mô bất ổn.
   • Làm rõ khung tiêu chí đánh giá tăng trưởng tín dụng đa chiều (kết hợp quy mô, cơ cấu và chất lượng tín dụng).
   • Đúc kết các bài học kinh nghiệm quốc tế có giá trị tham chiếu cao từ mô hình tỷ lệ cho vay bắt buộc và hệ thống quỹ bảo lãnh tín dụng công nghệ của Hàn Quốc, Đài Loan và Ireland.
2. Về mặt thực tiễn:
   • Đánh giá thực trạng tín dụng ngân hàng cho DNNVV tại Việt Nam giai đoạn 2008–2013 dựa trên việc kết hợp phân tích định tính và mô hình hồi quy định lượng.
   • Cung cấp bằng chứng thực nghiệm về tác động tiêu cực của đòn bẩy tài chính và chi phí lãi vay đối với khả năng sinh lời của DNNVV trong giai đoạn kinh tế vĩ mô bất ổn (2010–2011).
   • Đề xuất hệ thống giải pháp phân tầng thành hai nhóm: giải pháp chiến lược dài hạn và giải pháp tác nghiệp cụ thể cho các NHTM, kèm theo các kiến nghị chính sách đồng bộ gửi tới Chính phủ, NHNN và Hiệp hội DNNVV.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

• Hạn chế: Dữ liệu điều tra thực nghiệm của luận án tập trung chủ yếu vào giai đoạn biến động vĩ mô 2008–2013 với trọng tâm là hai năm 2010 và 2011. Do mức độ minh bạch báo cáo tài chính của các DNNVV tại thời điểm nghiên cứu còn hạn chế, cỡ mẫu hồi quy và phạm vi thu thập số liệu có thể chưa bao quát toàn bộ các tiểu vùng kinh tế.
• Hướng nghiên cứu tiếp: Mở rộng phân tích định lượng trên chuỗi dữ liệu bảng (panel data) dài hạn hơn trong giai đoạn phục hồi kinh tế sau tái cơ cấu; đánh giá tác động của các mô hình bảo lãnh tín dụng thế hệ mới và các công cụ tài chính phái sinh hỗ trợ phòng ngừa rủi ro cho DNNVV.

---

Giá trị tham khảo

Luận án là tài liệu tham khảo cho nhiều nhóm đối tượng:

• Ngân hàng thương mại: Tham khảo mô hình phân khúc khách hàng, quy trình quản trị rủi ro và các giải pháp thiết kế sản phẩm tín dụng phi tài sản thế chấp cho DNNVV.
• Cơ quan hoạch định chính sách (Chính phủ, Ngân hàng Nhà nước): Cung cấp căn cứ thực tiễn để hoàn thiện khung pháp lý về bảo lãnh tín dụng, cơ chế trần lãi suất ưu đãi và các chính sách tiền tệ hỗ trợ khu vực tư nhân.
• Nghiên cứu sinh, giảng viên chuyên ngành Tài chính - Ngân hàng: Cung cấp khung lý thuyết, phương pháp tiếp cận định lượng kinh tế lượng và hệ thống tài liệu tổng thuật về tài chính doanh nghiệp nhỏ và vừa.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Luận án định nghĩa doanh nghiệp nhỏ và vừa theo căn cứ pháp lý nào?

Luận án sử dụng tiêu chuẩn phân loại tại Điều 3, Nghị định số 56/2009/NĐ-CP ngày 30/06/2009 của Chính phủ Việt Nam, chia doanh nghiệp thành 3 cấp: siêu nhỏ, nhỏ và vừa căn cứ theo quy mô tổng nguồn vốn (tiêu chí ưu tiên) hoặc số lượng lao động bình quân năm trên ba khu vực kinh tế (Nông lâm thủy sản; Công nghiệp - xây dựng; Thương mại - dịch vụ).

2. Mô hình kinh tế lượng trong luận án sử dụng các biến số nào?

Mô hình hồi quy của tác giả cho dữ liệu năm 2010 và 2011 sử dụng biến phụ thuộc là mức độ vốn vay ngân hàng (tỷ trọng vay ngắn hạn, dài hạn và tổng nguồn vốn) cùng tỷ trọng nợ. Các biến độc lập bao gồm: quy mô doanh nghiệp, tỷ suất sinh lời, tỷ lệ tài sản cố định hữu hình, hệ số thanh khoản, tấm chắn thuế phi nợ và các biến giả đại diện cho ngành nghề kinh doanh.

3. Kinh nghiệm của Hàn Quốc được luận án đúc kết gồm những chính sách cụ thể nào?

Hàn Quốc đã áp dụng quy định tỷ lệ cho vay tối thiểu bắt buộc đối với DNNVV cho các NHTM từ năm 1965 (từ 30% đến 45% đối với ngân hàng toàn quốc, và lên tới 80% đối với ngân hàng địa phương), thành lập Ngân hàng Công nghiệp Hàn Quốc (1961), cùng hệ thống quỹ bảo lãnh tín dụng chuyên trách gồm Quỹ Bảo lãnh Tín dụng Hàn Quốc (KCGF, 1976) và Quỹ Bảo lãnh Tín dụng Công nghệ (KOTEC, 1989).

4. Luận án chỉ ra những trở ngại lớn nhất từ phía ngân hàng khi cho vay DNNVV là gì?

Hai rào cản chính từ phía ngân hàng gồm: rủi ro tín dụng cao (do DNNVV thiếu thông tin tài chính minh bạch, tỷ lệ tài sản thế chấp thấp) và chi phí phục vụ khách hàng trên một đơn vị vốn vay quá cao (do quy mô khoản vay nhỏ, số lượng giao dịch nhiều và nhu cầu phát sinh phân tán).

---

Kết luận

Luận án tiến sĩ của NCS. Nguyễn Văn Lê đã giải quyết các vấn đề lý luận và thực tiễn về tăng trưởng tín dụng ngân hàng cho khối doanh nghiệp nhỏ và vừa tại Việt Nam trong bối cảnh vĩ mô bất ổn giai đoạn 2008–2013. Bằng việc kết hợp nghiên cứu định tính và kiểm định mô hình kinh tế lượng, tác giả đã làm rõ mối liên hệ giữa chi phí đòn bẩy tài chính với khả năng sinh lời của doanh nghiệp, đồng thời đúc kết các bài học kinh nghiệm quốc tế phù hợp. Hệ thống giải pháp chiến lược và tác nghiệp đề xuất trong luận án cung cấp cơ sở khoa học giá trị nhằm nâng cao khả năng tiếp cận vốn tín dụng cho DNNVV gắn liền với mục tiêu đảm bảo an toàn hệ thống ngân hàng thương mại Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 LUẬN CỨ KHOA HỌC VỀ TĂNG TRƯỞNG TÍN DỤNG NGÂN HÀNG ĐỐI VỚI DOANH NGHIỆP NHỎ VÀ VỪA TRONG ĐIỀU KIỆN KINH TẾ VĨ MÔ BẤT ỔN 1. TÍN DỤNG NGÂN HÀNG ĐỐI VỚI DOANH NGHIỆP NHỎ VÀ VỪA 1. Doanh nghiệp nhỏ và vừa và vai trò của nó trong nền kinh tế 1. Khái niệm doanh nghiệp nhỏ và vừa Mặc dù nhiều người đồng ý rằng thị trường DNNVV có quy mô và tầm quan trọng đáng kể, tuy nhiên vẫn còn tồn tại nhiều định nghĩa và cách phân loại khác nhau về thị trường này.

Theo tiêu chí phân loại của Ngân hàng thế giới (World Bank), căn cứ vào quy mô có thể chia DNNVV thành ba loại: doanh nghiệp siêu nhỏ (micro), doanh nghiệp nhỏ và doanh nghiệp vừa. Các tiêu chí để phân loại DNNVV của World Bank chủ yếu dựa vào số lượng lao động bình quân, tài sản và doanh thu hàng năm của doanh nghiệp. Ngoài ra World Bank còn đưa thêm tiêu chí về quy mô vay trung bình để phân loại DNNVV (Bảng 1.1: Tiêu chí phân loại DNNVV của World Bank Qui mô công ty Nhân viên Tài sản Doanh thu hàng năm Siêu nhỏ <10 < $100,000 < $100,000 Nhỏ <50 < $3 triệu < $3 triệu Vừa <300 < $15 triệu < $15 triệu Quy mô vay trung bình Siêu nhỏ < $10,000 Nhỏ < $100,000 Vừa < $1 triệu (< $2 triệu đối với một số quốc gia tiên tiến) Nguồn: Tổng hợp từ World Bank Ngoài ra, tại mỗi quốc gia có nền kinh khác nhau, theo từng giai đoạn phát triển kinh tế thì quan niệm về DNNVV cũng khác nhau. Chẳng hạn tại các quốc gia thuộc khối Liên minh Châu Âu, DNNVV là những doanh nghiệp có số lượng nhân viên dưới 250 người và doanh thu hàng năm là nhỏ hơn 50 triệu euro.

Còn tại Châu Mĩ, cụ thể là nước Mĩ thì DNNVV là những doanh nghiệp có số lượng người lao động dưới 500 người (cho phần lớn hoạt động sản xuất và khai thác) và có doanh thu hàng năm là dưới 7 triệu đô la đối với đa số các ngành không liên quan tới sản xuất (dao động tới mức tối đa là 35. 12 Tại Châu Á, các DNNVV tại HongKong được phân loại theo ngành sản xuất và số lượng nhân viên. Theo đó, các DNNVV trong các ngành sản xuất có số nhân viên dưới 100 người và ngành phi sản xuất có số nhân viên dưới 50 người. Bên cạnh đó, từ góc độ là bên cung cấp dịch vụ, các ngân hàng tại HongKong còn đưa ra việc phân loại dựa vào các tiêu chí như doanh thu hàng năm, mức độ tập trung tư bản, năng lực tín dụng.2: Tiêu chí phân loại DNNVV tại một số quốc gia Nhân viên (người) Doanh thu hàng năm Châu Âu < 250 <50 triệu Euro Châu Mĩ <7 triệu USD (đối với đa số các <500 (cho phần lớn hoạt động sản xuất Hoa Kỳ ngành không liên quan tới sản xuất, và khai thác) mức tối đa là 35,5 triệu đô la) Canada <250 <50 triệu CAD <500 trong hoạt động sản xuất Mexico <50 trong hoạt động dịch vụ Châu Phi Nam Phi <200 <50 triệu ZAR Châu Á <200 (ngành sử dụng nhiều lao động) Thái Lan <200 triệu Bạt <100 (ngành sử dụng nhiều vốn) <100 (ngành sản xuất) HongKong < 50 (ngành phi sản xuất) Nguồn: IFC, 2009 [7] Tại Thái Lan, việc phân loại các doanh nghiệp được đưa ra một cách chi tiết và cụ thể hơn với sự tách biệt rõ ràng giữa các doanh nghiệp vừa và doanh nghiệp nhỏ.

Các thông số quan trọng được sử dụng là số lượng nhân công, tài sản cố định và ngành hàng kinh doanh. Theo đó, các doanh nghiệp nhỏ thuộc ngành sản xuất có số lượng công nhân dưới 50 người, tài sản dưới 50 triệu bạt, các doanh nghiệp vừa thì có số lượng công nhân từ 51-200 người và tài sản từ 50- 200 triệu bạt; đối với lĩnh vực bán buôn thì doanh nghiệp nhỏ có số lượng công nhân dưới 25 người, tài sản dưới 50 triệu bạt, doanh nghiệp vừa có số lượng công nhân từ 26-50 người và tài sản từ 50- 200 triệu bạt. Từ các tiêu chí phân loại DNNVV của World Bank và ở một số quốc gia trên thế giới, chúng ta thấy rằng DNNVV là những doanh nghiệp có quy mô nhỏ bé về mặt vốn, lao động hay doanh thu. Tùy thuộc vào hoàn cảnh kinh tế của mỗi quốc gia thì việc áp dụng các tiêu chí để xác định DNNVV có khác nhau.

Tuy nhiên, 13 phần lớn khi xác định DNNVV, các quốc gia đã dựa chủ yếu vào các tiêu chí sau: Số lượng lao động thường xuyên; Số lượng vốn góp; Doanh thu hàng năm; Đặc điểm ngành nghề kinh doanh. Đây là các tiêu chí cơ bản để xác định DNNVV tại mỗi quốc gia và cũng là những tiêu chí có tính định hướng để luận án làm rõ các tiêu chí cụ thể khi xác định DNNVV ở Việt Nam. Trong phạm vi của luận án, tác giả sử dụng định nghĩa DNNVV trong Nghị định số 56/2009/NĐ-CP ngày 30/06/2009 của Chính phủ làm cơ sở lí luận cho việc nghiên cứu đề tài. Nghị định số 56/2009/NĐ-CP ngày 30/06/2009 của Chính phủ về việc trợ giúp phát triển DNNVV Việt Nam, DNNVV lại được định nghĩa: “DNNVV là cơ sở kinh doanh đã đăng ký kinh doanh theo quy định pháp luật, được chia thành ba cấp; siêu nhỏ, nhỏ, vừa theo quy mô tổng nguồn vốn (tổng nguồn vốn tương đương tổng tài sản được xác định trong bảng cân đối kế toán của doanh nghiệp) hoặc số lao động bình quân năm (tổng nguồn vốn là tiêu chí ưu tiên).3: Tiêu chí phân loại doanh nghiệp Doanh nghiệp Doanh nghiệp nhỏ Doanh nghiệp vừa siêu nhỏ Tổng Tổng Số lao động Số lao động Số lao động nguồn vốn nguồn vốn I- Nông, lâm 10 người trở 20 tỷ đồng Từ trên 10 Từ trên 20 tỷ Từ trên 200 nghiệp và xuống trở xuống người đến đồng đến 100 người đến 300 thuỷ sản 200 người tỷ đồng người II- Công 10 người trở 20 tỷ đồng Từ trên 10 Từ trên 20 tỷ Từ trên 200 nghiệp và xuống trở xuống người đến đồng đến 100 người đến 300 xây dựng 200 người tỷ đồng người III- Thương 10 người trở 10 tỷ đồng Từ trên 10 Từ trên 10 tỷ Từ trên 50 mại và dịch xuống trở xuống người đến 50 đồng đến 50 tỷ người đến 100 vụ người đồng người Nguồn: Tổng hợp từ Nghị định số 56/2009/NĐ-CP Theo Nghị định trên, DNNVV phải đáp ứng các tiêu chí sau: - Về mặt pháp lý: phải là cơ sở kinh doanh đã kinh doanh theo quy định của pháp luật.

- Về quy mô: được phân thành 3 cấp : siêu nhỏ, nhỏ, vừa theo quy mô tổng nguồn vốn. - Về vốn đăng ký: phụ thuộc vào quy mô và loại hình doanh nghiệp. - Về số lượng lao động trung bình hàng năm: phụ thuộc vào quy mô và loại hình doanh nghiệp. Đặc điểm của doanh nghiệp nhỏ và vừa Ngoài những đặc trưng vốn có của một doanh nghiệp hoạt động trong nền kinh tế, DNNVV còn có những đặc điểm riêng biệt xuất phát từ tính chất hoạt động như sau: Thứ nhất, doanh nghiệp nhỏ và vừa có quy mô hoạt động sản xuất kinh doanh và tiềm lực tài chính nhỏ Với lượng vốn đầu tư giới hạn và số lượng lao động tối đa là 300 người thì quy mô của doanh nghiệp là tương đối nhỏ.

Điều này mang lại một số lợi thế cho DNNVV như khả năng dễ thành lập, dễ gia nhập thị trường, khả năng thu hồi vốn nhanh. Những lợi thế này đã tạo điều kiện cho các DNNVV phát triển trong nhiều ngành nghề, trên nhiều địa bàn, lấp vào các khoảng trống mà các doanh nghiệp lớn để lại. Tuy nhiên, do quy mô vốn nhỏ nên DNNVV bị hạn chế trong khả năng tiến hành đầu tư vào mặt bằng, nhà xưởng, máy móc thiết bị và nguyên vật liệu. Các DNNVV thường không đạt được lợi thế về quy mô như các doanh nghiệp lớn.

Hơn nữa, quy mô nhỏ và vấn đề minh bạch thông tin hạn chế cũng khiến cho các doanh nghiệp khó khăn trong việc tiếp cận với các nhà đầu tư để huy động vốn từ các ngân hàng cũng như từ thị trường chứng khoán. Vì vậy, các DNNVV phụ thuộc nhiều vào nguồn vốn phi chính thức, chiếm dụng từ đối tác và lợi nhuận giữ lại. Đối với các doanh nghiệp tiếp cận được nguồn vốn tín dụng ngân hàng, nguồn tài trợ này cũng không phải lúc nào cũng đáp ứng được nhu cầu của doanh nghiệp do hạn chế về thủ tục vay vốn đối với ngân hàng, phương án sản xuất kinh doanh chưa hoàn thiện, tài sản bảo đảm chưa đáp ứng được các tiêu chuẩn của ngân hàng… Thứ hai, loại hình doanh nghiệp và ngành nghề, lĩnh vực kinh doanh phong phú DNNVV hoạt động dưới nhiều loại hình doanh nghiệp như hộ kinh doanh cá thể, tổ hợp tác, doanh nghiệp tư nhân, công ty trách nhiệm hữu hạn, công ty cổ phần… trên nhiều lĩnh vực, ngành nghề khác nhau. Nhờ quy mô nhỏ, có khả năng tập dụng được nguồn lao động và nguyên vật liệu tại trong địa phương, dễ dàng đáp ứng được những thay đổi trong nhu cầu của thị trường nên DNNVV phát triển nhanh chóng, là nhân tố đóng góp vào ổn định đời sống xã hội, thúc đẩy tăng trưởng và phát triển kinh tế.

Thứ ba, chiến lược sản xuất kinh doanh, trình độ khoa học kỹ thuật và năng lực cạnh tranh hạn chế 15 Nhiều DNNVV thiếu một chiến lược kinh doanh rõ ràng, phù hợp với sứ mệnh, mục tiêu của doanh nghiệp mà đa phần chỉ xây dựng các kế hoạch sản xuất kinh doanh mang tính tạm thời, ngắn hạn, đáp ứng nhu cầu biến động của thị trường. Do đó, DNNVV thường có xu hướng đi chệnh ra sức mệnh và mục tiêu đề ra ban đầu và thiếu sự điều chỉnh kịp thời và hợp lý. Trong thời đại khoa học kỹ thuật thay đổi nhanh chóng, đầu tư vào khoa học kỹ thuật để nâng cao chất lượng sản phẩm, dịch vụ, tiết kiệm chi phí trở thành điều kiện cốt lõi để giúp bất kỳ một doanh nghiệp nào nâng cao năng lực cạnh tranh. Đối với DNNVV, do quy mô vốn bị hạn chế nên việc đầu tư nâng cấp, đổi mới các máy móc thiết bị, quy trình sản xuất thường không được thường xuyên nên dẫn tới xu hướng rơi vào tình trạng công nghệ lạc hậu, trình độ quản lý yếu kém.

Hệ quả là các DNNVV thường sử dụng công nghệ lạc hậu, chi phí sản xuất cao, thiếu kinh nghiệm và trình độ trong nắm bắt thông tin thị trường cũng như marketing sản phẩm, dịch vụ.