Luận án tiến sĩ y tế công cộng thực trạng tăng huyết áp ở người dân từ 45 64 tuổi tại huyện điện biên tỉnh điện biên và chi phí hiệu quả của biện pháp can thiệp

Luận án tiến sĩ kỹ thuật nghiên cứu y tế công cộng thực trạng tăng huyết áp ở người dân từ 45 64 tuổi tại huyện điện biên tỉnh điện, phân tích chuyên sâu, xây dựng mô hình lý

• Tác giả: Phạm Thế Xuyên
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Thị Bạch Yến
• Trường học: Viện Vệ sinh Dịch tễ Trung ương
• Chuyên ngành: Y tế công cộng
• Đề tài: Thực Trạng Tăng Huyết Áp Ở Người Dân Từ 45 - 64 Tuổi Tại Huyện Điện Biên, Tỉnh Điện Biên Và Chi Phí - Hiệu Quả Của Biện Pháp Can Thiệp
• Loại tài liệu: luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: Thực trạng bệnh tăng huyết áp và một số yếu tố liên quan đến tăng huyết áp trên Thế giới và ở Việt Nam
• 1.1. Các phương pháp đánh giá kinh tế và phân tích chi phí - hiệu quả các biện pháp can thiệp trong phòng và kiểm soát tăng huyết áp
• 2. CHƯƠNG 2: ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Đối tượng, địa điểm và thời gian nghiên cứu
• 2.2. Phương pháp nghiên cứu
• 2.3. Chỉ số và biến số nghiên cứu
• 2.4. Tính chi phí nhóm can thiệp và nhóm chứng
• 2.5. Hiệu quả và tính chỉ số hiệu quả can thiệp
• 2.6. Tính tỷ số chi phí/hiệu quả, chi phí gia tăng, hiệu quả gia tăng
• 2.7. Công cụ và phương pháp thu thập số liệu
• 2.8. Phương pháp xử lý và phân tích số liệu
• 2.9. Các biện pháp khống chế sai số
• 2.10. Khía cạnh đạo đức nghiên cứu
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 3.1. Thực trạng và một số yếu tố liên quan đến bệnh tăng huyết áp ở nhóm tuổi 45-64 tại huyện Điện Biên, năm 2014
• 3.2. Hiệu quả và chi phí - hiệu quả của một số biện pháp can thiệp kiểm soát tăng huyết áp ở nhóm tuổi 45 - 64 tại huyện Điện Biên, 2015 - 2016
• 4. CHƯƠNG 4: Thực trạng và một số yếu tố liên quan đến bệnh tăng huyết áp ở nhóm tuổi 45-64 tại huyện Điện Biên, năm 2014
• 4.1. Hiệu quả của một số biện pháp can thiệp phòng và quản lý bệnh tăng huyết áp
• 4.2. Chi phí – hiệu quả của một số biện pháp phòng, chống tăng huyết áp ở địa bàn nghiên cứu
• 4.3. Những đóng góp và hạn chế của luận án
• KẾT LUẬN
• KHUYẾN NGHỊ
• CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU ĐÃ CÔNG BỐ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Thực trạng bệnh tăng huyết áp ở người từ 45 64 tuổi tại Điện Biên

Tăng huyết áp (tăng huyết áp) là một trong những vấn đề sức khỏe nghiêm trọng tại Việt Nam, đặc biệt ở nhóm người lớn tuổi từ 45-64 tuổi. Theo nghiên cứu, tỷ lệ mắc bệnh này trong nhóm tuổi này tại huyện Điện Biên đạt khoảng 22,86%. Điều này cho thấy sự gia tăng đáng kể của bệnh lý này trong cộng đồng. Các yếu tố nguy cơ như dinh dưỡng không hợp lý, lối sống ít vận động, và thói quen uống rượu, bia đã góp phần làm gia tăng tỷ lệ mắc bệnh. Việc nhận thức về tình trạng sức khỏe của người dân còn thấp, dẫn đến việc điều trị và kiểm soát huyết áp không hiệu quả. Theo thống kê, chỉ có 25% người mắc bệnh biết về tình trạng của mình và chỉ 8% đạt huyết áp mục tiêu. Điều này cho thấy sự cần thiết phải có các biện pháp can thiệp kịp thời nhằm nâng cao nhận thức và cải thiện tình trạng sức khỏe của người dân.

1.1. Các yếu tố liên quan đến tăng huyết áp

Nghiên cứu cho thấy có nhiều yếu tố liên quan đến tình trạng tăng huyết áp ở người từ 45-64 tuổi tại Điện Biên. Các yếu tố như tuổi tác, giới tính, và tình trạng dinh dưỡng đều có ảnh hưởng lớn đến nguy cơ mắc bệnh. Đặc biệt, những người có tiền sử gia đình mắc bệnh tim mạch có nguy cơ cao hơn. Ngoài ra, thói quen sinh hoạt như chế độ ăn uống không hợp lý, thiếu hoạt động thể chất cũng là những yếu tố nguy cơ chính. Việc nâng cao nhận thức về các yếu tố này là rất quan trọng trong việc phòng ngừa và kiểm soát bệnh. Các biện pháp can thiệp như giáo dục sức khỏe, tư vấn dinh dưỡng, và khuyến khích lối sống lành mạnh cần được triển khai rộng rãi.

II. Chi phí và hiệu quả của biện pháp can thiệp

Chi phí điều trị và can thiệp cho bệnh nhân tăng huyết áp là một vấn đề đáng quan tâm. Theo nghiên cứu, chi phí trung bình cho việc điều trị tăng huyết áp ở nhóm tuổi 45-64 tại Điện Biên là khá cao, với chi phí cho mỗi bệnh nhân lên tới hàng triệu đồng mỗi năm. Tuy nhiên, hiệu quả của các biện pháp can thiệp lại không tương xứng với chi phí bỏ ra. Nghiên cứu cho thấy rằng các biện pháp can thiệp như khám sàng lọc và quản lý điều trị có thể giúp giảm tỷ lệ mắc bệnh và cải thiện chất lượng cuộc sống cho người dân. Việc phân tích chi phí - hiệu quả cho thấy rằng đầu tư vào các biện pháp phòng ngừa và điều trị sớm có thể giúp giảm gánh nặng kinh tế cho xã hội trong tương lai.

2.1. Phân tích chi phí hiệu quả

Phân tích chi phí - hiệu quả của các biện pháp can thiệp cho thấy rằng việc đầu tư vào giáo dục sức khỏe và quản lý điều trị tăng huyết áp là cần thiết. Các nghiên cứu đã chỉ ra rằng chi phí cho mỗi QALY (Quality-Adjusted Life Year) đạt được từ các biện pháp can thiệp là thấp hơn so với chi phí điều trị bệnh khi đã phát triển. Điều này cho thấy rằng việc can thiệp sớm không chỉ giúp cải thiện sức khỏe cho người dân mà còn tiết kiệm chi phí cho hệ thống y tế. Các nhà quản lý y tế cần xem xét và áp dụng các biện pháp can thiệp hiệu quả để giảm thiểu gánh nặng bệnh tật và chi phí điều trị trong tương lai.

III. Khuyến nghị và giải pháp

Để giảm thiểu tình trạng tăng huyết áp ở người từ 45-64 tuổi tại Điện Biên, cần có các giải pháp đồng bộ và hiệu quả. Trước hết, cần tăng cường công tác tuyên truyền, giáo dục sức khỏe cho người dân về các yếu tố nguy cơ và cách phòng ngừa bệnh. Thứ hai, các chương trình khám sàng lọc định kỳ cần được triển khai rộng rãi để phát hiện sớm và điều trị kịp thời. Cuối cùng, cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan y tế, chính quyền địa phương và cộng đồng trong việc thực hiện các biện pháp can thiệp. Việc này không chỉ giúp nâng cao sức khỏe cộng đồng mà còn giảm thiểu gánh nặng cho hệ thống y tế.

3.1. Tăng cường giáo dục sức khỏe

Giáo dục sức khỏe là một trong những yếu tố quan trọng trong việc phòng ngừa tăng huyết áp. Cần tổ chức các buổi hội thảo, tọa đàm để nâng cao nhận thức cho người dân về bệnh lý này. Các thông điệp cần được truyền tải một cách rõ ràng, dễ hiểu và gần gũi với đời sống hàng ngày của người dân. Việc sử dụng các phương tiện truyền thông như truyền hình, radio, và mạng xã hội cũng cần được tận dụng để tiếp cận đến đông đảo người dân. Chỉ khi người dân hiểu rõ về bệnh và các yếu tố nguy cơ, họ mới có thể chủ động trong việc chăm sóc sức khỏe của bản thân.

Nội dung chính

Tổng quan luận án

Bệnh tăng huyết áp (THA) là một trong tám nguyên nhân hàng đầu gây tử vong và tàn tật trên phạm vi toàn cầu. Theo ước tính của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), hàng năm có khoảng 9,4 triệu trường hợp tử vong do tăng huyết áp. Tại Việt Nam, tỷ lệ mắc tăng huyết áp ở người trưởng thành vào năm 2012 là 25,1%, đóng vai trò là yếu tố nguy cơ tim mạch hàng đầu. Mặc dù điều trị tăng huyết áp đã được chứng minh giúp làm giảm tỷ lệ tử vong và biến cố tim mạch, song tỷ lệ người bệnh được phát hiện, điều trị và đạt huyết áp mục tiêu vẫn còn thấp. Tại huyện Điện Biên, tỉnh Điện Biên – một địa bàn miền núi, biên giới phía Tây Bắc với điều kiện kinh tế - xã hội còn nhiều khó khăn – kết quả khám sàng lọc năm 2012 ghi nhận tỷ lệ tăng huyết áp ở người từ 40 tuổi trở lên là 22,86%. Trước thời điểm nghiên cứu, chưa có công trình nào đánh giá toàn diện thực trạng, các yếu tố liên quan cũng như phân tích chi phí - hiệu quả của các giải pháp can thiệp phòng chống tăng huyết áp tại địa phương này.

Luận án tiến sĩ y tế công cộng của tác giả Phạm Thế Xuyên, thực hiện tại Viện Vệ sinh Dịch tễ Trung ương năm 2019 dưới sự hướng dẫn khoa học của TS. Nguyễn Thị Bạch Yến và PGS. Dương Thị Hồng, được triển khai nhằm giải quyết khoảng trống thực tiễn và cung cấp bằng chứng cho công tác quản lý y tế tại địa phương.

Luận án xác định hai mục tiêu nghiên cứu cụ thể:

1. Mô tả thực trạng bệnh tăng huyết áp và một số yếu tố liên quan ở nhóm tuổi 45 - 64 tại huyện Điện Biên, tỉnh Điện Biên, năm 2014.
2. Phân tích chi phí - hiệu quả của biện pháp can thiệp quản lý điều trị bệnh tăng huyết áp ở nhóm tuổi 45 - 64 tại huyện Điện Biên, tỉnh Điện Biên, giai đoạn 2015 - 2016.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

• Đối tượng nghiên cứu: Người dân trong độ tuổi từ 45 đến 64 tuổi sinh sống tại địa bàn nghiên cứu; cán bộ y tế tham gia quản lý, điều trị; hồ sơ bệnh án và chi phí y tế liên quan.
• Phạm vi không gian: Các xã thuộc huyện Điện Biên, tỉnh Điện Biên (bao gồm xã can thiệp và xã đối chứng, cùng Bệnh viện Đa khoa huyện Điện Biên).
• Phạm vi thời gian: Nghiên cứu mô tả cắt ngang thực hiện năm 2014; nghiên cứu can thiệp cộng đồng và đánh giá kinh tế y tế thực hiện trong giai đoạn 2015 - 2016.

Tổng quan tài liệu và vị trí của luận án

Luận án đã tổng quan hệ thống các nghiên cứu trong nước và quốc tế về dịch tễ học tăng huyết áp, các yếu tố nguy cơ và đánh giá kinh tế y tế đối với các can thiệp tăng huyết áp:

Về dịch tễ học và các yếu tố liên quan trên thế giới:

• Campbell, Tej Khalsa và cộng sự (2016) chỉ ra tăng huyết áp gây ra 10,3 triệu ca tử vong và 208 triệu người tàn tật năm 2013, với hai phần ba số ca mắc tập trung ở các nước đang phát triển.
• Báo cáo toàn cầu của WHO (2013) ghi nhận tỷ lệ tăng huyết áp ở người lớn là 28,5% tại các nước thu nhập cao và 31,5% tại các nước thu nhập thấp và trung bình.
• Nghiên cứu Framingham (Élodie Giroux, 2013) tại Hoa Kỳ xác định 6 yếu tố nguy cơ tim mạch chính gồm tăng huyết áp, rối loạn lipid máu, hút thuốc lá, béo phì, đái tháo đường và ít vận động.
• Nghiên cứu thuần tập CMCS tại Trung Quốc trên 16.552 người thuộc 11 tỉnh và 3.118 người tại Bắc Kinh theo dõi từ 1992 đến 2002 chỉ ra mối liên quan mật thiết giữa tăng huyết áp và biến cố mạch vành.
• Nghiên cứu của Anchala và cộng sự (2014) tại Ấn Độ, điều tra dân số tại Bangladesh (2011), nghiên cứu cắt ngang tại Rumani (2012) và Thổ Nhĩ Kỳ (2012) đều phản ánh thực trạng tỷ lệ tăng huyết áp cao nhưng tỷ lệ nhận thức, điều trị và đạt huyết áp mục tiêu còn rất hạn chế ở các nước đang phát triển.

Về thực trạng tăng huyết áp tại Việt Nam:

• Nghiên cứu của Nguyễn Lân Việt và cộng sự (2001 - 2009) chỉ ra các yếu tố nguy cơ tim mạch thường xuất hiện thành chùm và có mối tương quan "kiểu chữ U" giữa huyết áp và chỉ số BMI.
• Nghiên cứu của Hồng Mùng Hai (2014) tại Cà Mau ghi nhận tỷ lệ tăng huyết áp là 20,75%; Đỗ Thái Hòa và cộng sự (2014) tại Đông Sơn, Thanh Hóa ghi nhận tỷ lệ 19,7%; Ngô Trí Tuấn và Hoàng Văn Minh tại Phú Lương, Thái Nguyên ghi nhận tỷ lệ 25,7%; Đỗ Minh Tuấn (2013) tại Bá Thước, Thanh Hóa ghi nhận 24,1%; Lại Đức Trường (2010) và Chu Hồng Thắng tại Đồng Hỷ, Thái Nguyên ghi nhận tỷ lệ lần lượt là 17,8% và 17,7%.
• Các khảo sát của Chu Thị Thu Hà (2012), Vũ Xuân Phú và Nguyễn Minh Phương (2011) cho thấy kiến thức chung của người dân về bệnh tăng huyết áp, biến chứng và huyết áp mục tiêu còn thấp.

Về can thiệp và phân tích chi phí - hiệu quả:

• Nghiên cứu quốc tế của Gaziano và cộng sự (2014) tại Nam Phi chứng minh việc tập huấn nhân viên sức khỏe cộng đồng trong theo dõi tăng huyết áp là chiến lược đạt chi phí - hiệu quả cao với 20 USD trên một DALY phòng ngừa được.
• Carlo Marra (2017) tại Canada đánh giá mô hình chăm sóc bởi dược sĩ giúp tiết kiệm chi phí và tăng chất lượng sống.
• Bai Yamin và cộng sự (2013) tại Trung Quốc đánh giá chi phí trung bình để giảm 1 mmHg huyết áp tâm thu là 0,53 - 0,73 USD.
• Nghiên cứu của C. Yosefy và Gary Ginsberg tại Israel (2011), Cobiac và cộng sự (2010) tại Úc, Barton và cộng sự tại Anh, Martikainen tại Phần Lan đều khẳng định tính khả thi và hiệu quả kinh tế của các can thiệp giảm muối và quản lý tăng huyết áp cộng đồng.
• Tại Việt Nam, nghiên cứu của Viện Chiến lược và Chính sách Y tế (2012) xác định can thiệp điều trị tăng huyết áp độ 1 bằng thuốc tốn 195.845 đồng/người/năm, điều trị độ 2 và 3 tốn 570.609 đồng/người/năm; Hà Anh Đức và cộng sự (2012) tính toán chi phí can thiệp truyền thông giảm muối là 0,06 USD/người; Nguyễn Thị Phương Lan và cộng sự (2016) xác định chi phí cho 1 QALY đạt được trong quản lý tăng huyết áp 10 năm là 758,695 USD; Đinh Văn Thành (2008) tại Bắc Giang chứng minh mô hình quản lý tại tuyến huyện mang lại hiệu quả chi phí thấp hơn tuyến tỉnh.

Khoảng trống luận án lựa chọn giải quyết: Luận án tập trung khảo sát quần thể đồng bào dân tộc thiểu số và nông thôn miền núi tại huyện Điện Biên, tỉnh Điện Biên – nơi có điều kiện địa lý đặc thù và nguồn lực y tế hạn chế – nhằm đánh giá thực trạng dịch tễ học, các yếu tố nguy cơ hành vi, đồng thời lượng hóa chi phí trực tiếp, gián tiếp và phân tích chỉ số chi phí - hiệu quả gia tăng (ICER) theo số mmHg giảm được và số năm sống điều chỉnh chất lượng (QALY) đạt được từ mô hình can thiệp tại tuyến cơ sở.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết và khái niệm sử dụng

Luận án dựa trên khung lý thuyết can thiệp phòng chống tăng huyết áp 6 nội dung của WHO (dành cho chính phủ/nhà hoạch định chính sách, nhân viên y tế, xã hội dân sự, khu vực tư nhân, gia đình/cá nhân, và hệ thống giám sát).

Tiêu chuẩn chẩn đoán và phân loại tăng huyết áp được áp dụng theo Báo cáo thứ 7 của Liên Ủy ban Quốc gia Hoa Kỳ (JNC VII) và Hướng dẫn chẩn đoán, điều trị tăng huyết áp của Bộ Y tế Việt Nam:

Phân loại theo JNC VII	Huyết áp tâm thu (HATT - mmHg)	Huyết áp tâm trương (HATTr - mmHg)	Phân loại theo Bộ Y tế Việt Nam	HATT (mmHg)	HATTr (mmHg)
Huyết áp tối ưu	< 120	< 80	Tối ưu	< 120	< 80
Huyết áp bình thường cao	120 - 139	80 - 89	Bình thường	120 - 129	80 - 84
-	-	-	Bình thường cao	130 - 139	85 - 89
Tăng huyết áp giai đoạn 1	140 - 159	90 - 99	THA độ 1	140 - 159	90 - 99
Tăng huyết áp giai đoạn 2	$\ge$ 160	$\ge$ 100	THA độ 2	160 - 179	100 - 109
-	-	-	THA độ 3	$\ge$ 180	$\ge$ 110
-	-	-	THA tâm thu đơn độc	$\ge$ 140	< 90

Đạt huyết áp mục tiêu được định nghĩa khi trị số huyết áp được kiểm soát dưới 140/90 mmHg (hoặc dưới 130/80 mmHg đối với bệnh nhân có kèm đái tháo đường hoặc biến chứng).

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu kết hợp hai thiết kế dịch tễ học định lượng và phương pháp đánh giá kinh tế y tế:

1. Thiết kế nghiên cứu giai đoạn 1 (năm 2014):

   • Phương pháp: Nghiên cứu mô tả cắt ngang có phân tích.
   • Cỡ mẫu và đối tượng: 459 đối tượng từ 45 đến 64 tuổi tại huyện Điện Biên được chọn mẫu ngẫu nhiên, phát hiện 163 người mắc tăng huyết áp.
   • Nội dung khảo sát: Đo huyết áp theo quy trình chuẩn, phỏng vấn bộ câu hỏi về nhân khẩu học, tiền sử, kiến thức, thái độ, hành vi lối sống (hút thuốc lá/lào, sử dụng rượu bia theo đơn vị chuẩn của WHO, khẩu phần ăn rau quả dưới 400g/ngày, thói quen ăn mặn, mức độ hoạt động thể lực theo đơn vị MET), đo nhân trắc học (chiều cao, cân nặng, BMI, vòng eo, vòng mông).

2. Thiết kế nghiên cứu giai đoạn 2 (2015 - 2016):

   • Phương pháp: Can thiệp cộng đồng có đối chứng, đánh giá trước và sau can thiệp (xã can thiệp và xã đối chứng).
   • Biện pháp can thiệp: Đào tạo, nâng cao năng lực cho cán bộ trạm y tế và nhân viên y tế thôn bản; tổ chức truyền thông giáo dục sức khỏe tại cộng đồng và hộ gia đình; tư vấn thay đổi lối sống; khám sàng lọc, lập hồ sơ quản lý điều trị ngoại trú, theo dõi tuân thủ dùng thuốc và kiểm tra huyết áp định kỳ.

3. Phương pháp đánh giá kinh tế y tế:

   • Phân tích chi phí - hiệu quả (Cost-Effectiveness Analysis - CEA) và phân tích chi phí - thỏa dụng (Cost-Utility Analysis - CUA).
   • Khung thời gian và quan điểm phân tích: Quan điểm hệ thống y tế và quan điểm xã hội, thời gian theo dõi 1 năm.
   • Thu thập chi phí:
     • Chi phí trực tiếp cho y tế: Thuốc, xét nghiệm, vật tư y tế, khấu hao trang thiết bị, thời gian của cán bộ y tế tuyến xã và tuyến huyện.
     • Chi phí trực tiếp ngoài y tế: Chi phí đi lại, ăn ở của người bệnh và người nhà.
     • Chi phí gián tiếp: Mất thu nhập do ngày nghỉ lao động của người bệnh và người chăm sóc.
   • Đo lường hiệu quả can thiệp:
     • Chỉ số hiệu quả (CSHQ) đối với kiến thức, thái độ, thực hành.
     • Mức giảm huyết áp tâm thu, huyết áp tâm trương trung bình (mmHg).
     • Tỷ lệ bệnh nhân đạt huyết áp mục tiêu.
     • Số năm sống điều chỉnh theo chất lượng (QALY) đạt được.
   • Tính toán chỉ số kinh tế:
     • Tỷ số chi phí/hiệu quả trung bình (ACER).
     • Tỷ số chi phí gia tăng/hiệu quả gia tăng: $$\text{ICER} = \frac{\text{Chi phí}{\text{can thiệp}} - \text{Chi phí}{\text{đối chứng}}}{\text{Hiệu quả}{\text{can thiệp}} - \text{Hiệu quả}{\text{đối chứng}}}$$
     • Áp dụng hệ số chiết khấu $H_i = \frac{1}{(1+r)^i}$ cho các dòng chi phí và kết quả theo thời gian.
     • So sánh với ngưỡng chi phí - hiệu quả theo khuyến cáo của WHO và Paul Revill (2015) (từ 1 đến 3 lần GDP bình quân đầu người cho mỗi QALY đạt được).
     • Phân tích độ nhạy (Sensitivity Analysis): Đánh giá tính ổn định của ICER khi thay đổi các thông số chi phí đầu vào và hiệu quả đầu ra.

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1. Thực trạng bệnh tăng huyết áp và một số yếu tố liên quan đến tăng huyết áp trên Thế giới và ở Việt Nam. Các phương pháp đánh giá kinh tế và phân tích chi phí - hiệu quả các biện pháp can thiệp trong phòng và kiểm soát tăng huyết áp

Chương 1 tổng thuật các cơ sở lý luận và bằng chứng thực tiễn về tăng huyết áp và kinh tế y tế:

• Tổng quan định nghĩa huyết áp, phân loại tăng huyết áp theo JNC VII và Bộ Y tế Việt Nam, định nghĩa đạt huyết áp mục tiêu.
• Đánh giá dịch tễ học toàn cầu: Tỷ lệ hiện mắc tăng nhanh tại các nước thu nhập thấp và trung bình (tăng 7,7% chuẩn hóa theo tuổi từ 2000 đến 2010 trong khi các nước phát triển giảm 2,6%). Phân tích gánh nặng bệnh tật tại châu Á, châu Phi tiểu vùng Sahara và châu Mỹ Latinh.
• Phân tích dịch tễ học tại Việt Nam: Tỷ lệ mắc chung 25,1%, gánh nặng bệnh không lây nhiễm chiếm 66% gánh nặng bệnh tật và 73% tổng tử vong. Thực trạng bỏ sót chẩn đoán và tỷ lệ quản lý thấp tại các địa phương.
• Điểm luận các nhóm yếu tố liên quan: Yếu tố hành vi lối sống (hút thuốc lá/lào làm tăng nguy cơ bệnh mạch vành 2-4 lần; lạm dụng rượu bia trên 4-5 đơn vị chuẩn; ăn mặn trên 5g muối/ngày; ăn ít rau quả dưới 400g/ngày; ít hoạt động thể lực) và yếu tố sinh học (tuổi cao, thừa cân béo phì, chỉ số BMI, tỷ số vòng eo/vòng mông).
• Khung lý thuyết can thiệp của WHO và các mô hình can thiệp trên thế giới (Canada, Đức, Israel, Nam Phi, Trung Quốc, Bồ Đào Nha).
• Cơ sở lý thuyết đánh giá kinh tế y tế: Phân loại chi phí (trực tiếp y tế, trực tiếp ngoài y tế, gián tiếp), các phương pháp CEA, CBA, CUA, chỉ số DALY, QALY, chỉ số ICER, hệ số chiết khấu và ngưỡng chi trả kinh tế y tế.
• Đặc điểm địa bàn tỉnh Điện Biên: Tỉnh miền núi biên giới Tây Bắc (diện tích 9.541,25 km², 10 đơn vị cấp huyện, 130 xã/phường/thị trấn, dân số 55 vạn người, 19 dân tộc: Thái 37,99%, Mông 34,8%, Kinh 18,42%), nhân lực y tế đạt 9,7 bác sĩ/vạn dân và 0,84 dược sĩ đại học/vạn dân; hơn 90% ngân sách do Trung ương điều tiết.

Chương 2. Đối tượng và phương pháp nghiên cứu

Chương 2 trình bày chi tiết phương pháp luận thực hiện đề tài:

• Quy định đối tượng nghiên cứu, tiêu chuẩn lựa chọn và tiêu chuẩn loại trừ cho nghiên cứu dịch tễ cắt ngang năm 2014 và nghiên cứu can thiệp 2015 - 2016.
• Thiết kế chọn mẫu và quy trình can thiệp tại hai xã (xã can thiệp và xã đối chứng) thuộc huyện Điện Biên.
• Hệ thống biến số và chỉ số: Nhân khẩu học, phân độ huyết áp, các chỉ số nhân trắc học, thói quen ăn uống, sinh hoạt, hoạt động thể lực, mức độ tuân thủ điều trị.
• Phương pháp xác định và tính toán chi phí quản lý, điều trị tại tuyến trạm y tế xã và điều trị ngoại trú tại Bệnh viện Đa khoa huyện Điện Biên.
• Công thức tính chỉ số hiệu quả can thiệp (CSHQ), tính số mmHg giảm đi, tính số QALY đạt được dựa trên bảng chất lượng cuộc sống.
• Phương pháp tính tỷ số chi phí/hiệu quả trung bình và tỷ số chi phí gia tăng/hiệu quả gia tăng (ICER).
• Công cụ thu thập thông tin: Bộ câu hỏi phỏng vấn chuẩn hóa, máy đo huyết áp chuẩn, cân thước đo nhân trắc học.
• Kỹ thuật xử lý số liệu thống kê y sinh học, các biện pháp khống chế sai số hệ thống, sai số ngẫu nhiên và đảm bảo đạo đức nghiên cứu y sinh học.

Chương 3. Kết quả nghiên cứu

Chương 3 trình bày các kết quả nghiên cứu theo hai phần mục tiêu chính:

Phần 1: Thực trạng và yếu tố liên quan đến tăng huyết áp (năm 2014, mẫu n = 459):

• Đặc điểm đối tượng nghiên cứu: Tỷ lệ mắc tăng huyết áp chung ở nhóm tuổi 45 - 64; phân bố theo giới tính, nhóm tuổi và dân tộc (Thái, Kinh, Mông, các dân tộc khác).
• Thực trạng đo huyết áp: Tỷ lệ đối tượng được đo và không được đo huyết áp trong 12 tháng trước điều tra; tỷ lệ tăng huyết áp đơn thuần và tăng huyết áp mắc kèm đái tháo đường.
• Thực trạng các yếu tố nguy cơ: Tỷ lệ hút thuốc lá/lào, mức độ sử dụng rượu bia, tỷ lệ ăn thiếu rau quả theo chuẩn WHO (< 400g/ngày).
• Phân tích mối liên quan giữa các yếu tố nhân khẩu học, nhân trắc học (BMI, vòng eo/vòng mông), hành vi lối sống với tăng huyết áp ở nam giới, nữ giới và chung hai giới; phân tích tương tác đa biến giữa các yếu tố nguy cơ.

Phần 2: Hiệu quả và phân tích chi phí - hiệu quả can thiệp (giai đoạn 2015 - 2016):

• So sánh các đặc điểm nền trước can thiệp giữa xã can thiệp và xã đối chứng: Nghề nghiệp, kinh tế hộ gia đình, trình độ học vấn, các chỉ số nhân trắc học, nơi kiểm tra huyết áp, mức độ tuân thủ điều trị, phân độ tăng huyết áp và tỷ lệ đạt huyết áp mục tiêu.
• Hiệu quả can thiệp về kiến thức: Cải thiện kiến thức đúng về các yếu tố liên quan, các biến chứng của tăng huyết áp và kiến thức chung về phòng chống tăng huyết áp tại xã can thiệp so với xã đối chứng.
• Hiệu quả can thiệp về hành vi: Tỷ lệ giảm hút thuốc lá, tăng tỷ lệ ăn rau quả đạt chuẩn, cải thiện mức độ hoạt động thể lực từ trung bình trở lên, thay đổi chỉ số BMI và tỷ lệ thừa cân béo phì.
• Hiệu quả lâm sàng: Tăng tỷ lệ tham gia điều trị và tuân thủ điều trị; nâng cao tỷ lệ đạt huyết áp mục tiêu; mức giảm huyết áp tâm thu và huyết áp tâm trương trung bình (mmHg); số năm sống điều chỉnh theo chất lượng (QALY) đạt được ở nhóm can thiệp so với nhóm chứng.
• Phân tích kinh tế y tế:
  • Bảng tổng hợp chi phí quản lý, điều trị tăng huyết áp trong 1 năm tại 2 xã.
  • Chi phí điều trị ngoại trú trung bình cho một bệnh nhân tăng huyết áp tại Bệnh viện Đa khoa huyện và cơ cấu thành phần chi phí.
  • Chênh lệch giữa chi phí thực tế tại bệnh viện và chi phí người bệnh/BHYT đồng chi trả.
  • Tính toán tỷ số chi phí/hiệu quả cho mỗi mmHg giảm đi và mỗi QALY đạt được.
  • Xác định tỷ số chi phí gia tăng/hiệu quả gia tăng (ICER) đối với mức giảm mmHg và đối với số QALY tăng thêm.
  • Kết quả phân tích độ nhạy khi thay đổi chi phí đầu vào và hiệu quả đầu ra.

Chương 4. Bàn luận

Chương 4 tập trung phân tích, biện giải và đối chiếu kết quả nghiên cứu với các y văn trong nước và quốc tế:

• Bàn luận về tỷ lệ mắc tăng huyết áp ở nhóm tuổi 45 - 64 tại huyện Điện Biên so với các nghiên cứu tại các vùng nông thôn, đồng bằng và miền núi khác tại Việt Nam; giải thích sự khác biệt theo nhóm tuổi, giới tính và đặc điểm nhân khẩu học dân tộc.
• Phân tích sâu về vai trò của các yếu tố nguy cơ hành vi (hút thuốc lá, uống rượu bia, khẩu phần ăn nhiều muối, thiếu rau xanh, ít hoạt động thể lực) và thừa cân béo phì trong bối cảnh sinh hoạt của đồng bào miền núi phía Bắc.
• Đánh giá hiệu quả của mô hình can thiệp lồng ghép tại trạm y tế xã và y tế thôn bản trong việc nâng cao kiến thức, thay đổi hành vi lối sống, cải thiện tỷ lệ tuân thủ điều trị và tỷ lệ kiểm soát đạt huyết áp mục tiêu.
• Đánh giá kinh tế y tế: Bàn luận về tính khả thi, chi phí quản lý tại tuyến xã so với tuyến huyện; so sánh tỷ số ICER đạt được với ngưỡng chi trả quốc gia và quốc tế; khẳng định tính chi phí - hiệu quả của mô hình can thiệp tăng cường quản lý tại trạm y tế xã.
• Trình bày những đóng góp khoa học mới và những hạn chế nội tại của đề tài.

Kết quả và những đóng góp mới

Những đóng góp mới của luận án

1. Đóng góp về mặt lý luận và khoa học:

   • Cung cấp bức tranh dịch tễ học toàn diện đầu tiên về thực trạng tăng huyết áp và các yếu tố liên quan ở nhóm tuổi 45 - 64 tại địa bàn vùng cao, biên giới huyện Điện Biên, tỉnh Điện Biên.
   • Cung cấp bằng chứng thực nghiệm về đánh giá kinh tế y tế (phân tích chi phí - hiệu quả và chi phí - thỏa dụng) cho chương trình can thiệp phòng chống tăng huyết áp tại tuyến y tế cơ sở ở một tỉnh miền núi nghèo của Việt Nam.

2. Đóng góp về mặt thực tiễn:

   • Chứng minh mô hình can thiệp nâng cao năng lực y tế cơ sở kết hợp truyền thông thay đổi hành vi và quản lý điều trị ngoại trú tại trạm y tế xã giúp cải thiện kiểm soát huyết áp, giảm trị số huyết áp trung bình và gia tăng số năm sống chất lượng (QALY) cho người bệnh.
   • Cung cấp số liệu cụ thể về chi phí trực tiếp, gián tiếp và tỷ số ICER, làm căn cứ khoa học giúp các nhà hoạch định chính sách y tế tỉnh Điện Biên và Bộ Y tế phân bổ nguồn lực hợp lý cho chương trình phòng chống bệnh không lây nhiễm.

Khuyến nghị và giải pháp đề xuất

• Đối với Sở Y tế và chính quyền địa phương tỉnh Điện Biên: Duy trì và nhân rộng mô hình quản lý, điều trị bệnh tăng huyết áp tại trạm y tế xã; tăng cường trang thiết bị đo huyết áp và cung ứng đầy đủ danh mục thuốc hạ áp cơ bản bảo hiểm y tế tại tuyến cơ sở.
• Đối với cán bộ y tế cơ sở: Thường xuyên tổ chức tập huấn cho nhân viên y tế thôn bản; tăng cường truyền thông giáo dục sức khỏe về giảm ăn mặn, giảm rượu bia, tăng cường rau quả và theo dõi huyết áp định kỳ.
• Đối với người dân: Nâng cao ý thức tự kiểm tra huyết áp thường xuyên, tuân thủ hướng dẫn điều trị của thầy thuốc và duy trì lối sống lành mạnh.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

• Hạn chế của nghiên cứu:
  • Nghiên cứu tập trung vào nhóm tuổi trung niên và cao tuổi (45 - 64 tuổi) tại địa bàn huyện Điện Biên, tỉnh Điện Biên, nên việc ngoại suy kết quả cần cân nhắc các đặc điểm nhân khẩu học và kinh tế tương đồng.
  • Thời gian theo dõi đánh giá can thiệp và chi phí - hiệu quả được tính toán trong khung thời gian 1 năm, chưa đo lường trực tiếp các biến cố tim mạch dài hạn trong nhiều thập kỷ (như nhồi máu cơ tim, tai biến mạch máu não) mà phải ước tính gián tiếp thông qua QALY và mức giảm huyết áp trung bình.
• Hướng nghiên cứu tiếp theo:
  • Tiếp tục mở rộng theo dõi đoàn hệ dài hạn để đánh giá tỷ lệ giảm biến cố tim mạch và tử vong thực tế do tăng huyết áp.
  • Nghiên cứu đánh giá kinh tế y tế dài hạn đối với các mô hình lồng ghép quản lý đồng thời tăng huyết áp và đái tháo đường tại tuyến y tế cơ sở vùng miền núi.

Giá trị tham khảo

Luận án mang lại giá trị tham khảo cụ thể cho các nhóm đối tượng:

• Các nhà quản lý y tế và hoạch định chính sách: Tham khảo số liệu chi phí quản lý, cơ cấu chi phí ngoại trú và tỷ số ICER để xây dựng chính sách chi trả bảo hiểm y tế, đầu tư nguồn lực cho y tế xã trong phòng chống bệnh không lây nhiễm.
• Giảng viên, nghiên cứu sinh chuyên ngành Y tế công cộng và Y học dự phòng: Tham khảo phương pháp luận thiết kế nghiên cứu can thiệp cộng đồng kết hợp phân tích kinh tế y tế (CEA, CUA, tính QALY, phân tích độ nhạy).
• Cán bộ y tế tuyến cơ sở tại các tỉnh miền núi: Ứng dụng quy trình quản lý bệnh nhân tăng huyết áp, kỹ năng truyền thông giáo dục sức khỏe phù hợp với điều kiện sinh hoạt và văn hóa của đồng bào dân tộc thiểu số.

Câu hỏi thường gặp

1. Tỷ lệ mắc tăng huyết áp ở nhóm tuổi 45 - 64 tại huyện Điện Biên năm 2014 được xác định là bao nhiêu và có bao nhiêu bệnh nhân được khảo sát? Trong giai đoạn điều tra cắt ngang năm 2014, nghiên cứu khảo sát mẫu gồm 459 đối tượng từ 45 đến 64 tuổi tại huyện Điện Biên, qua đó phát hiện 163 người mắc bệnh tăng huyết áp.

2. Luận án đã áp dụng những phương pháp đánh giá kinh tế y tế nào để lượng hóa hiệu quả can thiệp? Luận án áp dụng hai phương pháp đánh giá kinh tế y tế chính là Phân tích chi phí - hiệu quả (CEA) và Phân tích chi phí - thỏa dụng (CUA), sử dụng các thước đo đầu ra gồm số mmHg huyết áp giảm đi, tỷ lệ đạt huyết áp mục tiêu, số năm sống điều chỉnh chất lượng (QALY) đạt được và tỷ số chi phí gia tăng/hiệu quả gia tăng (ICER).

3. Các thành phần chi phí nào được đưa vào mô hình phân tích chi phí quản lý, điều trị tăng huyết áp? Nghiên cứu tính toán đầy đủ 3 nhóm chi phí: Chi phí trực tiếp y tế (thuốc hạ áp, xét nghiệm, vật tư, khấu hao trang thiết bị, thời gian của cán bộ y tế trạm y tế xã và Bệnh viện Đa khoa huyện); Chi phí trực tiếp ngoài y tế (tiền đi lại, ăn ở của bệnh nhân và người nhà); Chi phí gián tiếp (tổn thất thu nhập do ngày công lao động bị mất của người bệnh và người chăm sóc).

4. Mô hình can thiệp tại cộng đồng của luận án bao gồm những hoạt động chính nào? Can thiệp được thực hiện tại tuyến xã với các hoạt động: tập huấn nâng cao năng lực chuyên môn cho cán bộ trạm y tế và nhân viên y tế thôn bản; truyền thông giáo dục sức khỏe cộng đồng về các yếu tố nguy cơ (giảm ăn mặn, giảm rượu bia, tăng cường rau quả, tăng vận động thể lực); khám sàng lọc, lập hồ sơ quản lý và điều trị ngoại trú, giám sát tuân thủ dùng thuốc và kiểm tra huyết áp định kỳ.

Kết luận

Luận án của tác giả Phạm Thế Xuyên đã phản ánh thực trạng dịch tễ học bệnh tăng huyết áp và các yếu tố liên quan ở nhóm tuổi 45 - 64 tại huyện Điện Biên, tỉnh Điện Biên năm 2014, đồng thời chứng minh hiệu quả lâm sàng và sức khỏe cộng đồng của mô hình can thiệp tại trạm y tế xã trong giai đoạn 2015 - 2016. Qua phân tích chi phí - hiệu quả và chi phí - thỏa dụng, công trình cung cấp bằng chứng khẳng định việc quản lý, điều trị tăng huyết áp tại tuyến y tế cơ sở là giải pháp đạt chi phí - hiệu quả cao, phù hợp với điều kiện kinh tế - xã hội của địa phương miền núi. Kết quả nghiên cứu là tài liệu tham khảo có giá trị khoa học và thực tiễn cho công tác hoạch định chính sách phòng chống bệnh không lây nhiễm tại Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 TỔNG QUAN 1. Thực trạng bệnh tăng huyết áp và một số yếu tố liên quan đến tăng huyết áp trên Thế giới và ở Việt Nam 1. Một số khái niệm về huyết áp * Huyết áp: Là áp lực máu cần thiết tác động lên thành động mạch nhằm đưa máu đến nuôi dưỡng các mô trong cơ thể. Huyết áp thể hiện bằng hai chỉ số: (1) HA tâm thu, ình thường từ 90 đến 139 mmHg; (2) HA tối thiểu (HA tâm trương), ình thường từ 60 đến 89 mmHg [23].

* Tăng huyết áp: Tăng huyết áp thường không gây triệu chứng gì đặc biệt, do đó để chẩn đoán THA nhất thiết phải đo huyết áp định kỳ, thường xuyên. Theo Cẩm nang Điều trị Nội khoa (Nhà xuất ản Y học), tăng huyết áp là khi: (i) HA đo tại cơ sở y tế ≥ 140/90 mmHg hoặc khi đo tại nhà và khi theo dõi huyết áp lưu động 24 giờ ≥ 1 5/85 mmHg; hoặc (ii) huyết áp không tăng nhưng có ằng chứng THA như đang dùng thuốc hạ huyết áp hoặc có biến chứng như ệnh tim, tai biến mạch máu não do tăng huyết áp [23]. * Phân độ tăng huyết áp: Phân độ tăng huyết áp của bệnh nhân theo chỉ số huyết áp tâm thu hoặc huyết áp tâm trương cao hơn [55]. Theo Báo cáo lần thứ 7 của Liên Ủy ban Quốc gia về dự phòng, phát hiện, đánh giá và điều trị THA (JNC VII) [112], phân độ THA như sau: Bảng 1.

Phân loại tăng huyết áp theo JNC VII Huyết áp Huyết áp Phân loại tâm thu (mmHg) tâm trương (mmHg) Huyết áp tối ưu <120 <80 Huyết áp ình thường cao 120-139 80-89 Tăng huyết áp giai đoạn 1 140-159 90-99 Tăng huyết áp giai đoạn 2 ≥160 ≥100 4 Bảng 1. Phân loại các mức độ tăng huyết áp của Việt Nam [55]. Huyết áp Tâm thu Tâm trương Tối ưu < 120 Và < 80 Bình thường 120 - 129 Và/hoặc 80 - 84 Bình thường cao 130 - 139 Và/hoặc 85 - 89 THA độ 1 140 - 159 Và/hoặc 90 - 99 THA độ 2 160 - 179 Và/hoặc 100 - 109 THA độ 3 ≥ 180 Và/hoặc ≥ 110 THA tâm thu đơn độc ≥ 140 Và ≤ 90 Các tiêu chuẩn trên chỉ dùng cho những người hiện tại không dùng các thuốc hạ áp và không trong tình trạng bệnh cấp tính. * Đạt huyết áp mục tiêu: THA là bệnh phải điều trị liên tục, kéo dài và thậm chí suốt đời, trong quá trình dùng thuốc, trị số HA trở về ình thường (<140/90 mmHg) thì được gọi là đạt huyết áp mục tiêu, tuy nhiên đó mới chỉ đạt mục tiêu điều trị, do vậy bệnh nhân không được ngừng điều trị [55].

Thực trạng bệnh tăng huyết áp trên thế giới Từ năm 2000, các áo cáo quốc gia đã chỉ ra rằng tỷ lệ tăng huyết áp đang gia tăng ở các nước thu nhập thấp và trung ình, trong khi đó là ổn định hoặc giảm ở các nước thu nhập cao và THA là một thách thức quan trọng đối với sức khỏe cộng đồng trên toàn thế giới. Phòng ngừa, phát hiện, điều trị và kiểm soát tình trạng này nên được ưu tiên cao [98]. Tuy nhiên, các ước tính hiện tại về gánh nặng do tăng huyết áp gây nên vẫn là mối quan ngại đối với sức khỏe cộng đồng ở tất cả các khu vực trên thế giới. Theo báo cáo của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), hiện nay bệnh tim mạch đang là nguyên nhân hàng đầu của tử vong không những ở các quốc gia đã phát triển mà ngay cả quốc gia đang phát triển.

Tử vong do bệnh tim mạch chiếm 1/3 tử vong chung của toàn thế giới (17/50 triệu ca tử vong) trong đó 80% tập trung ở các quốc gia đang phát triển. Một trong những yếu tố nguy cơ tim mạch chính đã được 5 khẳng định là THA, tỷ lệ THA trên thế giới từ 10- 0% đối với người trên 18 tuổi. Tăng huyết áp đã ảnh hưởng đến một tỷ người trên toàn thế giới, dẫn đến các cơn đau tim và đột quỵ. Các nhà nghiên cứu ước tính rằng huyết áp tăng lên hiện nay giết chết khoảng 9,4 triệu người mỗi năm [122].

Trước sự gia tăng và tác động to lớn của THA, WHO (201 ) đã có áo cáo toàn cầu về tăng huyết áp: “kẻ sát nhân thầm lặng, cuộc khủng hoảng sức khoẻ cộng đồng toàn cầu”, vào đầu thế kỷ 21, THA là một vấn đề y tế công cộng toàn cầu. Theo đó, người lớn trên thế giới có tỷ lệ THA là 28,5% (27,3- 29,7%) ở các nước thu nhập cao và 31,5% (30,2 - 32,9%) ở các nước thu nhập thấp và trung bình. Từ năm 2000 đến 2010, tỷ lệ THA chuẩn hóa theo tuổi đã giảm 2,6% ở các nước có thu nhập cao nhưng tăng 7,7% ở các nước thu nhập thấp và trung bình. Trong cùng thời kỳ, tỷ lệ nhận thức (58,2% so với 67,0%), điều trị (44,5% so với 55,6%), và kiểm soát (17,9% so với 28,4%) tăng đáng kể ở các nước thu nhập cao, trong khi nhận thức (32,3% so với 37,9%) và điều trị (24,9% so với 29,0%) tăng ít hơn, và kiểm soát (8,4% so với 7,7%) thậm chí giảm nhẹ ở các nước thu nhập thấp và trung bình [122].

Tài liệu này cũng hướng dẫn để bệnh nhân THA có thể phòng ngừa và điều trị được và làm thế nào để các chính phủ, nhân viên y tế, khu vực tư nhân, gia đình và cá nhân cùng hợp sức để giảm sự tăng huyết áp và tác động của nó. Dữ liệu từ các cuộc điều tra quốc gia và khu vực khác nhau cho thấy THA là phổ biến ở các nước đang phát triển, đặc biệt là ở khu vực đô thị. Một số yếu tố nguy cơ THA dường như phổ biến hơn ở các nước đang phát triển so với các vùng phát triển [90]. Campbell, Tej Khalsa và cộng sự (2016), THA là yếu tố nguy cơ hàng đầu đối với tử vong và tàn tật trên toàn cầu, là nguyên nhân gây ra khoảng 10,3 triệu người chết và 208 triệu người tàn tật năm 201.

Cứ 10 người lớn trên 25 tuổi thì có khoảng 4 người mắc THA, và ước tính 9 trong số 10 người lớn sống đến 80 tuổi sẽ bị THA. 6 Hai phần ba số người bị THA là ở các nước đang phát triển [95]. Tara Kessaram, Jeanie McKenzie và cộng sự (năm 2015) nghiên cứu về các bệnh không lây nhiễm và các yếu tố nguy cơ ở quần thể người lớn ở một số quần đảo thuộc Thái Bình Dương: kết quả từ phương pháp tiếp cận theo phương pháp của WHO về giám sát, cho thấy tỷ lệ THA đã vượt quá 25% ở một số quần thể. Tăng huyết áp ít phổ biến ở quần đảo Solomon và phổ biến nhất ở Samoa thuộc Mỹ và quần đảo Cook, nơi có hơn 0% phụ nữ và 40% nam giới bị THA [111].

Ở Ấn Độ (năm 2014), tác giả Anchala, Raghupathy và cộng sự tiến hành một tổng quan hệ thống và phân tích tổng hợp về sự phổ biến, nâng cao nhận thức, và kiểm soát tăng huyết áp đối với người lớn (≥18 tuổi) tại một số vùng nông thôn và thành thị của Ấn độ. Qua tổng hợp 142 bài viết trong tổng số 3.047 bài viết, kết quả cho thấy tỷ lệ THA chung của Ấn Độ là 29%, nông thôn 25% và thành thị là 33%. Trong số này, 25% người dân ở nông thôn và 42% người dân ở đô thị nhận thức được tình trạng THA của họ. Chỉ có 25% người THA ở nông thôn và 8% người THA ở đô thị đang được điều trị THA.

Tỷ lệ đạt huyết áp mục tiêu ở người THA thuộc khu vực nông thôn và khu vực đô thị lần lượt là 10% và 20% [61]. Một điều tra về sự phổ biến, nâng cao nhận thức, điều trị và kiểm soát tăng huyết áp và các yếu tố nguy cơ liên quan trong dân số trưởng thành ở Bangladesh (2011) trên mẫu đại diện là 7.876 người tuổi từ 35 tuổi trở lên, sử dụng mô hình hồi quy logistic để xác định các yếu tố nguy cơ đối với nhận thức, điều trị và kiểm soát THA. Kết quả: Nhìn chung, tỷ lệ chuẩn hóa theo tuổi của tiền THA và THA lần lượt là 27,1% và 24,4%. Trong số những bệnh nhân bị tăng huyết áp thì chỉ có 50,1% biết về tình trạng HA của họ, 41,2% là trong điều trị, nhưng chỉ có 1,4% đạt huyết áp mục tiêu [104].

Tại Rumani các tác giả tổ chức hai (02) cuộc điều tra cắt ngang cách 7 nhau 7 năm, cuộc thứ nhất với 2.017 cá nhân tuổi từ 18-85, tỷ lệ tham gia nghiên cứu 45%, cuộc thứ hai với 1.975 cá nhân tuổi từ 18-80, tỷ tỷ lệ tham gia nghiên cứu 69%, bằng cách phỏng vấn theo bộ câu hỏi, đo huyết áp và các số đo nhân trắc học trong hai nghiên cứu. Tỷ lệ THA ở Rumani là 40,41%, nhận thức đúng về THA là 69,55%, trong đó với 59,15% cá nhân THA được điều trị, tỷ lệ kiểm soát được HA là 25%. Qua 7 năm, đã giảm 10,7% về tỷ lệ THA, gia tăng 57% trong nhận thức của THA và tăng 52% trong điều trị tăng huyết áp, dẫn đến gần như tăng gấp đôi tỷ lệ kiểm soát của THA [74]. Một nghiên cứu tại Thổ Nhĩ ỳ (2012), các tác giả tiến hành nghiên cứu nhằm đánh giá dịch tễ học hiện tại của tăng huyết áp, bao gồm mức độ phổ biến của nó, nhận thức, điều trị và kiểm soát huyết áp để đánh giá những thay đổi trong các yếu tố này trong 10 năm qua ằng cách so sánh kết quả với sự phổ biến, nâng cao nhận thức, điều trị và kiểm soát tăng huyết áp ở Thổ Nhĩ ỳ từ dữ liệu nghiên cứu năm 200 , cũng như đánh giá các thông số ảnh hưởng đến nhận thức và kiểm soát huyết áp.

Kết quả: Mặc dù tỷ lệ THA ở 2 cuộc điều tra đã ổn định ở mức khoảng 30%, song nhận thức về THA, điều trị và tỷ lệ kiểm soát THA đã được cải thiện ở Thổ Nhĩ ỳ. Nhìn chung, 54,7% bệnh nhân THA đã nhận thức chẩn đoán của họ trong năm 2012 so với 40,7% trong năm 200. Tỷ lệ điều trị tăng huyết áp tăng từ 1,1% năm 200 lên 47,4% vào năm 2012, và tỷ lệ kiểm soát ở bệnh nhân THA tăng từ 8,1% năm 200 lên 28,7% trong năm 2012. Tỷ lệ kiểm soát THA ở bệnh nhân điều trị được cải thiện giữa năm 200 (20,7%) và năm 2012 (5 ,9%).

Qua đây cho thấy, vẫn còn một số lượng lớn của THA không được điều trị hoặc điều trị không đầy đủ ở Thổ Nhĩ ỳ [108].