Nghiên cứu tỷ lệ nhiễm ba bệnh ký sinh trùng giữa động vật và người tại huyện Bắc Yên, tỉnh Sơn La

Nghiên cứu về tỷ lệ nhiễm ký sinh trùng giữa động vật và người ở Bắc Yên, Sơn La. Phân tích mối liên hệ giữa các loài động vật và nguy cơ nhiễm ký sinh trùng ở người.

• Tác giả: Lò Văn Khuých
• Người hướng dẫn: ThS. Đỗ Thị Lan Phương
• Trường học: Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Thú y
• Đề tài: Nghiên Cứu Tỷ Lệ Nhiễm Ba Bệnh Ký Sinh Trùng Truyền Lây Giữa Động Vật Và Người Tại Huyện Bắc Yên Tỉnh Sơn La
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2017
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• MỞ ĐẦU
• 0.1. Tính cấp thiết của đề tài
• 0.2. Mục đích và yêu cầu của đề tài
• 0.3. Ý nghĩa khoa học và ý nghĩa thực tiễn của đề tài
• 0.3.1. Ý nghĩa khoa học
• 0.3.2. Ý nghĩa thực tiễn
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU
• 1.1. Cơ sở khoa học của đề tài
• 1.1.1. Đặc điểm hình thái, cấu tạo của ấu trùng Cysticercus cellulosae, giun bao ở lợn và sán lá gan ở trâu, bò
• 1.2. Đặc điểm dịch tễ bệnh do ấu trùng Cysticercus cellulosae, bệnh giun bao ở lợn và bệnh sán lá gan trâu, bò
• 1.2.1. Đặc điểm dịch tễ bệnh do ấu trùng Cysticercus cellulosae
• 1.2.2. Đặc điểm dịch tễ bệnh do giun bao ở lợn
• 1.2.3. Đặc điểm dịch tễ của bệnh sán lá gan trâu, bò
• 1.3. Đặc điểm bệnh lý và lâm sàng của bệnh
• 1.3.1. Đặc điểm bệnh lý và lâm sàng của bệnh do ấu trùng Cysticercus cellulosae
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 3.1. Nghiên cứu một số đặc điểm dịch tễ bệnh ấu trùng Cysticercus cellulosae ở lợn tại huyện Bắc Yên, tỉnh Sơn La
• 3.2. Điều tra về tập quán chăn nuôi lợn và sinh hoạt của người dân ở huyện Bắc Yên, tỉnh Sơn La
• 3.3. Tình hình nhiễm bệnh ấu trùng Cysticercus cellulosae ở lợn tại huyện Bắc Yên tỉnh Sơn La
• 3.4. Nghiên cứu tỷ lệ nhiễm giun bao ở lợn tại huyện Bắc Yên, tỉnh Sơn La
• 3.5. Nghiên cứu tỷ lệ nhiễm sán lá gan ở trâu, bò tại huyện Bắc Yên, tỉnh Sơn La
• KẾT LUẬN VÀ ĐỀ NGHỊ
• appendix.1. Về bệnh do ấu trùng Cysticercus cellulosae gây ra ở lợn
• appendix.2. Về tình hình nhiễm bệnh giun bao ở lợn tại huyện Bắc Yên
• appendix.3. Về tình hình nhiễm bệnh sán lá gan trâu, bò ở huyện Bắc Yên, tỉnh Sơn La
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tính cấp thiết của đề tài

Tình trạng gia tăng các bệnh ký sinh trùng truyền lây giữa động vật và người đã trở thành vấn đề nghiêm trọng, ảnh hưởng đến sức khỏe cộng đồng và gây thiệt hại cho ngành chăn nuôi. Theo các nghiên cứu, có hơn 200 bệnh lây truyền từ động vật sang người, với những tác nhân gây bệnh đa dạng. Bệnh truyền lây từ động vật có thể xảy ra qua sự tiếp xúc trực tiếp hoặc gián tiếp với động vật và sản phẩm của chúng. Những bệnh này có thể gây ra từ tình trạng nhẹ như bệnh giun H. contortus đến những bệnh có thể dẫn đến tử vong như bệnh giun xoắn Trichinella spiralis và bệnh gạo lợn. Đặc biệt, bệnh gạo lợn do ấu trùng Cysticercus cellulosae của sán dây Taenia solium gây ra là một mối đe dọa lớn đối với sức khỏe con người, với tỷ lệ nhiễm bệnh cao ở nhiều quốc gia. Tình hình này càng nghiêm trọng hơn ở các vùng như huyện Bắc Yên, tỉnh Sơn La, nơi có điều kiện sinh thái thuận lợi cho sự phát triển của các bệnh ký sinh trùng. Việc chưa có nghiên cứu cụ thể về tình hình nhiễm bệnh trong khu vực Tây Bắc Việt Nam càng làm tăng tính cấp thiết của đề tài này.

II. Mục đích và yêu cầu của đề tài

Mục đích chính của đề tài là nghiên cứu tỷ lệ nhiễm ấu trùng Cysticercus cellulosae, tỷ lệ nhiễm giun bao ở lợn và tỷ lệ nhiễm sán lá gan lớn ở trâu, bò tại một số xã của huyện Bắc Yên, tỉnh Sơn La. Đề tài không chỉ nhằm cung cấp thông tin khoa học về tình hình dịch tễ của các bệnh này mà còn nhằm đưa ra các khuyến cáo hữu ích cho người chăn nuôi trong việc phòng chống các bệnh ký sinh trùng. Các yêu cầu cụ thể bao gồm việc xác định tỷ lệ nhiễm bệnh, phân tích đặc điểm dịch tễ, và đề xuất các biện pháp phòng ngừa hiệu quả. Kết quả của nghiên cứu sẽ giúp nâng cao nhận thức của cộng đồng về nguy cơ lây nhiễm từ động vật sang người, đồng thời góp phần vào việc xây dựng các chính sách y tế công cộng hiệu quả hơn.

III. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài

Kết quả của đề tài không chỉ có giá trị khoa học mà còn mang lại ý nghĩa thực tiễn to lớn. Về mặt khoa học, nghiên cứu sẽ cung cấp những thông tin mới về đặc điểm dịch tễ của bệnh ký sinh trùng tại khu vực huyện Bắc Yên. Những dữ liệu này có thể được sử dụng làm cơ sở cho các nghiên cứu tiếp theo về phòng chống và kiểm soát bệnh. Về mặt thực tiễn, kết quả nghiên cứu sẽ là cơ sở khoa học để khuyến cáo người chăn nuôi áp dụng các biện pháp phòng trị bệnh hiệu quả, từ đó giảm thiểu tỷ lệ gia súc mắc bệnh và nguy cơ lây nhiễm sang người. Điều này có ý nghĩa quan trọng trong việc bảo vệ sức khỏe cộng đồng và phát triển bền vững ngành chăn nuôi tại địa phương.

IV. Đặc điểm dịch tễ bệnh do ấu trùng Cysticercus cellulosae

Bệnh do ấu trùng Cysticercus cellulosae là một trong những bệnh ký sinh trùng phổ biến trên thế giới, với khoảng 2,5 triệu người mắc. Tỷ lệ mắc bệnh thường phụ thuộc vào thói quen ăn uống, đặc biệt là ở những nơi có tập tục ăn thịt lợn sống hoặc chưa nấu chín. Các yếu tố như quản lý phân thải kém và thiếu kiểm soát an toàn thực phẩm cũng làm gia tăng nguy cơ lây nhiễm. Tại Việt Nam, tỷ lệ nhiễm bệnh ở vùng đồng bằng khoảng 0,5-2%, trong khi ở vùng trung du và miền núi có thể lên tới 3,8-6%. Những số liệu này cho thấy sự cần thiết phải thực hiện các nghiên cứu sâu hơn về dịch tễ học của bệnh tại các khu vực có nguy cơ cao, như huyện Bắc Yên, tỉnh Sơn La.

V. Đặc điểm dịch tễ bệnh giun bao ở lợn

Bệnh giun bao ở lợn là một bệnh ký sinh trùng phổ biến toàn cầu, với sự phân bố rộng rãi. Bệnh thường xảy ra ở những động vật chăn nuôi và liên quan đến các ổ dịch gần người. Con đường lây truyền chủ yếu là qua việc tiêu thụ thịt động vật nhiễm bệnh, đặc biệt là thịt chưa được nấu chín. Tại châu Á, bệnh giun bao đã được ghi nhận ở nhiều quốc gia như Thái Lan, Lào, và Trung Quốc. Tình hình này cho thấy sự cần thiết phải nâng cao nhận thức của người dân về nguy cơ lây nhiễm từ động vật sang người, đồng thời thúc đẩy các biện pháp kiểm soát dịch bệnh hiệu quả.

VI. Đặc điểm dịch tễ bệnh sán lá gan trâu bò

Bệnh sán lá gan là một trong những bệnh ký sinh trùng nghiêm trọng, đặc biệt là ở các loài thú nhai lại như trâu, bò. Bệnh này thường xảy ra quanh năm, do điều kiện sinh thái thuận lợi cho sự phát triển của ốc ký chủ. Tình trạng nhiễm bệnh thường nặng hơn ở bê nghé non và có thể dẫn đến tỷ lệ tử vong cao nếu không được phát hiện và điều trị kịp thời. Để kiểm soát bệnh, cần thiết phải thực hiện các biện pháp phòng ngừa, đồng thời nâng cao nhận thức của cộng đồng về nguy cơ lây nhiễm từ động vật sang người.

Nội dung chính

Giới thiệu dự án

Bệnh truyền lây giữa động vật và người (Zoonosis) đang là thách thức nghiêm trọng đối với sức khỏe cộng đồng toàn cầu và ngành chăn nuôi. Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) và Tổ chức Thú y Thế giới (WOAH), có hơn 200 bệnh truyền lây từ động vật sang người đã được ghi nhận, chiếm tới 60% các bệnh truyền nhiễm ở người và 75% các tác nhân gây bệnh mới nổi. Tại các khu vực miền núi và vùng sâu vùng xa của Việt Nam, đặc biệt là vùng Tây Bắc, tập quán sinh hoạt lạc hậu và điều kiện chăn nuôi quảng canh tạo môi trường thuận lợi cho mầm bệnh ký sinh trùng lưu hành dai dẳng.

Đề tài "Nghiên cứu tỷ lệ nhiễm ba bệnh ký sinh trùng truyền lây giữa động vật và người tại huyện Bắc Yên, tỉnh Sơn La" tập trung khảo sát và giải quyết khoảng trống dữ liệu dịch tễ học thực địa đối với ba bệnh ký sinh trùng nguy hiểm:

1. Ấu trùng sán dây lợn (Cysticercus cellulosae - thể ấu trùng của Taenia solium gây bệnh gạo lợn và hội chứng ấu trùng sán lợn não Neurocysticercosis ở người).
2. Giun bao (Trichinella spiralis - tác nhân gây suy hô hấp, viêm cơ tim và tử vong hàng loạt qua các ổ dịch ngộ độc thịt tái).
3. Sán lá gan (Fasciola spp., gồm Fasciola gigantica và Fasciola hepatica ký sinh ở trâu, bò và gây viêm đường mật mạn tính ở người).

flowchart TD
    A["Nguồn lây truyền (Vật nuôi & Môi trường)"] --> B["Lợn nhiễm C. cellulosae / T. spiralis"]
    A --> C["Trâu, Bò nhiễm Fasciola spp."]
    B -->|"Ăn thịt sống, tiết canh, nem chua"| D["Người (Ký chủ cuối cùng / ngẫu nhiên)"]
    C -->|"Phát tán trứng qua phân vào ốc Lymnaea"| E["Môi trường nước, rau thủy sinh"]
    E -->|"Ăn rau sống, uống nước lã"| D
    D -->|"Phóng uế bừa bãi, không có nhà vệ sinh"| A

Mục tiêu nghiên cứu cụ thể

1. Mục tiêu 1: Điều tra thực trạng tập quán chăn nuôi và sinh hoạt của 250 hộ dân tại 5 xã trọng điểm thuộc huyện Bắc Yên, tỉnh Sơn La nhằm lượng hóa các yếu tố nguy cơ lây truyền mầm bệnh.
2. Mục tiêu 2: Xác định tỷ lệ và cường độ nhiễm ấu trùng Cysticercus cellulosae trên 650 cá thể lợn mổ khám theo các yếu tố dịch tễ: địa bàn phân bố, lứa tuổi, giống lợn và phương thức chăn nuôi.
3. Mục tiêu 3: Đánh giá tỷ lệ nhiễm giun bao Trichinella spiralis trên 200 mẫu cơ lợn bằng kỹ thuật ép cơ quang học vi thể.
4. Mục tiêu 4: Xác định tỷ lệ và cường độ nhiễm sán lá gan Fasciola spp. trên 300 mẫu phân trâu, bò bằng phương pháp gạn rửa sa lắng (Sedimentation technique).
5. Mục tiêu 5: Xây dựng khung khuyến nghị thú y học thực hành và can thiệp vệ sinh phòng dịch bền vững nhằm cắt đứt chu kỳ sinh học của ký sinh trùng.

Phạm vi và giới hạn nghiên cứu

• Địa bàn khảo sát: 5 xã đại diện sinh thái của huyện Bắc Yên, tỉnh Sơn La (Hồng Ngài, Song Pe, Chim Vàn, Háng Đồng, Phiêng Ban).
• Đối tượng: Đàn lợn địa phương và lợn lai; đàn trâu, bò nông hộ tại địa bàn nghiên cứu.
• Giới hạn kỹ thuật: Nghiên cứu tập trung vào chẩn đoán hình thái học vi thể, mổ khám ký sinh trùng học kinh điển và dịch tễ học mô tả cắt ngang (Cross-sectional epidemiological study); chưa thực hiện giải trình tự gene phân tử mở rộng (Sanger sequencing) do giới hạn trang thiết bị thực địa.

---

Phân tích và thiết kế giải pháp

Phân tích hiện trạng

Tại khu vực miền núi Tây Bắc, công tác giám sát dịch tễ thú y đối với các bệnh ký sinh trùng truyền lây còn gặp nhiều rào cản do địa hình chia cắt, tập quán thả rông gia súc và thói quen tiêu thụ thực phẩm tươi sống (tiết canh, lợn tái, thịt ủ chua).

Tiêu chí so sánh	Khảo sát lâm sàng truyền thống	Chẩn đoán huyết thanh học (ELISA)	Phương pháp dịch tễ chuẩn hóa (Đề tài áp dụng)
Độ nhạy & Độ đặc hiệu	Thấp, dễ bỏ sót cá thể nhiễm nhẹ	Cao, nhưng dễ phản ứng chéo với sán dây khác	Rất cao nhờ mổ khám toàn diện Skrjabin và kính hiển vi
Chi phí thực hiện	Thấp	Rất cao, đòi hỏi sinh phẩm nhập ngoại	Tối ưu hóa cho điều kiện thực địa nông thôn
Khả năng định lượng cường độ	Không định lượng được	Chỉ đo chuẩn độ kháng thể	Định lượng chính xác số ấu trùng/$40\text{ cm}^2$ và trứng/vi trường
Tính khả thi vùng sâu vùng xa	Cao	Thấp do yêu cầu chuỗi lạnh bảo quản mẫu	Rất cao, xử lý mẫu trực tiếp tại thực địa

Phân loại yêu cầu can thiệp theo mô hình MoSCoW

• Must have (Bắt buộc): Loại bỏ hoàn toàn quặng thịt lợn nhiễm C. cellulosae vượt ngưỡng ($\ge 3$ hạt/$40\text{ cm}^2$); chấm dứt thói quen ăn tiết canh và thịt tái tại các bản có ổ dịch.
• Should have (Nên có): Xây dựng hố xí hai ngăn hoặc tự hoại hợp vệ sinh; chuyển đổi từ phương thức nuôi thả rông sang nuôi nhốt có kiểm soát.
• Could have (Có thể): Sử dụng hóa chất diệt ốc ký chủ trung gian ($\text{CuSO}_4$ 3–4%) tại các bãi chăn thả ven sông suối mùa mưa.
• Won't have (Chưa thực hiện đợt này): Triển khai xét nghiệm PCR định lượng hàng loạt trên toàn bộ đàn gia súc vùng sâu.

Thiết kế hệ thống và quy trình giám sát

graph LR
    subgraph Thu Thập Dữ Liệu
        A1[Phiếu điều tra 250 hộ]
        A2[650 lợn mổ khám Skrjabin]
        A3[200 mẫu cơ hoành lợn]
        A4[300 mẫu phân trâu bò]
    end
    subgraph Quy Trình Phòng Thí Nghiệm
        B1[Phân tích vi thể H&E Microtome]
        B2[Kỹ thuật ép cơ Trichinoscopy]
        B3[Phương pháp lắng cặn Benedek]
    end
    subgraph Xử Lý & Đánh Giá
        C1[Phần mềm Win Episcope 2.0]
        C2[Phân tích thống kê Minitab 16 & Excel]
        C3[Khung khuyến nghị dịch tễ thú y]
    end
    A1 --> C2
    A2 --> B1 --> C2
    A3 --> B2 --> C2
    A4 --> B3 --> C2
    C2 --> C3

Công nghệ và thiết bị sử dụng

• Phần mềm dịch tễ và thống kê: Win Episcope 2.0 (tính toán dung lượng mẫu dịch tễ), Minitab v16.0, Microsoft Excel 2010.
• Thiết bị giải phẫu bệnh & mô học: Máy cắt tiêu bản vi thể Microtome, hệ thống nhuộm Hematoxylin - Eosin (H&E), kính hiển vi quang học Olympus CX21 với trắc vi thị kính.
• Hóa chất & dung môi: Dung dịch cố định Formol 10%, cồn chuyển tiếp graded alcohol ($70^\circ - 100^\circ$), Paraffin tinh khiết, nước muối sinh lý $0.9% \text{ NaCl}$, hóa chất nhuộm Harris Hematoxylin và Eosin Y.

Cấu trúc dữ liệu ghi nhận mẫu xét nghiệm (LIMS Protocol Data Model)

{
  "sample_id": "BY-SL-2017-L042",
  "location": {
    "district": "Bac Yen",
    "commune": "Phieng Ban",
    "village": "Ban Cao"
  },
  "host_info": {
    "species": "Sus scrofa domesticus",
    "breed_type": "Local_MongCai_Cross",
    "age_months": 8,
    "farming_method": "Free_range"
  },
  "diagnostics": {
    "cysticercus_cellulosae": {
      "result": "Positive",
      "intensity_per_40cm2": 4,
      "histopathology": "Encapsulated larva with scolex in striated muscle"
    },
    "trichinella_spiralis": {
      "result": "Negative",
      "method": "Compressorium_Trichinoscopy"
    },
    "fasciola_spp": {
      "result": "Not_Applicable"
    }
  }
}

Phương pháp luận nghiên cứu (Methodology)

Nghiên cứu áp dụng thiết kế dịch tễ học quan sát đa tầng với phương pháp lấy mẫu chùm nhiều bậc (Multi-stage cluster sampling):

1. Bậc 1: Lựa chọn 5 xã trọng điểm có đặc điểm sinh thái đại diện (vùng cao núi đá, vùng trung trũng ven sông Đà).
2. Bậc 2: Tại mỗi xã chọn ngẫu nhiên 4 bản.
3. Bậc 3: Chọn ngẫu nhiên các hộ chăn nuôi và cơ sở giết mổ nhỏ lẻ để thu thập mẫu đại diện.

Đánh giá rủi ro an toàn sinh học (Biosafety Risk Assessment)

• Rủi ro lây nhiễm chéo ký sinh trùng sang nghiên cứu viên: Bắt buộc sử dụng bảo hộ cá nhân cấp 2 (găng tay nitrile, khẩu trang y tế, kính bảo hộ khi xử lý bệnh phẩm tươi chứa ấu trùng sống).
• Rủi ro phát tán mầm bệnh ra môi trường: Toàn bộ bệnh phẩm sau chẩn đoán được bất hoạt nhiệt (hấp autoclave $121^\circ\text{C}$ trong 30 phút) hoặc tiêu hủy theo quy chuẩn chất thải y tế nguy hại.

---

Triển khai thực nghiệm và kết quả

Quy trình kỹ thuật xét nghiệm

1. Kỹ thuật mổ khám toàn diện phát hiện Cysticercus cellulosae

Áp dụng quy trình mổ khám Skrjabin: Rạch sâu các khối cơ có hoạt động sinh lý cao gồm cơ hoành cách mô, cơ nhai (cơ masseter), cơ lưỡi, cơ tim, cơ liên sườn và cơ đùi. Định lượng số lượng bọc ấu trùng trên diện tích lát cắt chuẩn $40\text{ cm}^2$:

• Cường độ nhẹ (+): 1 – 2 ấu trùng/$40\text{ cm}^2$.
• Cường độ trung bình (++): 3 – 5 ấu trùng/$40\text{ cm}^2$.
• Cường độ nặng (+++): $\ge 6$ ấu trùng/$40\text{ cm}^2$.

2. Kỹ thuật ép cơ phát hiện Trichinella spiralis

Cắt 28 lát cắt nhỏ bằng hạt thóc từ chân cơ hoành cách mô (Diaphragmatic crus), đặt vào hai phiến kính của dụng cụ ép cơ chuyên dụng (Compressorium), ép chặt và soi dưới kính hiển vi quang học ở độ phóng đại $40\times$ và $100\times$ để nhận diện kén giun bao dạng xoắn ốc bọc vỏ collagen.

3. Phương pháp lắng cặn Benedek cải tiến tìm trứng Fasciola spp.

Hòa tan mẫu phân bằng nước sạch theo tỷ lệ $1:10$, khuấy đều, lọc qua rây lưới loại bỏ bã thô. Để sa lắng tĩnh trong 20–30 phút, gạn bỏ lớp nước trong bên trên, bổ sung nước mới và lặp lại 3–4 chu kỳ sa lắng cho đến khi nước trong suốt. Nhỏ cặn đáy lên đĩa Petri hoặc lam kính để kiểm tra hình thái trứng sán lá gan (hình bầu dục có nắp, màu vàng nâu, kích thước $130 - 180 \times 60 - 100\ \mu\text{m}$).

"""
Thuật toán phân tích dịch tễ học và kiểm định Chi-Square
Xử lý dữ liệu tỷ lệ nhiễm ký sinh trùng theo phương thức chăn nuôi
"""
import numpy as np
from scipy import stats

def calculate_epidemiology_metrics(observed_data):
    """
    Input: observed_data = np.array([[infected, healthy], ...])
    Output: Chi2, p-value, odds ratio, prevalence rates
    """
    total_samples = np.sum(observed_data, axis=1)
    infected_counts = observed_data[:, 0]
    prevalence = (infected_counts / total_samples) * 100
    
    chi2_stat, p_val, dof, expected = stats.chi2_contingency(observed_data)
    
    return {
        "prevalence_rates": prevalence.tolist(),
        "chi2_statistic": float(chi2_stat),
        "p_value": float(p_val),
        "degrees_of_freedom": int(dof)
    }

# Dữ liệu thực nghiệm: [Nhiễm, Không nhiễm] cho [Nhốt hoàn toàn, Bán chăn thả, Thả rông]
data_cysticercus = np.array([
    [0, 455],
    [1, 83],
    [2, 109]
])

results = calculate_epidemiology_metrics(data_cysticercus)
print(f"Chi-square: {results['chi2_statistic']:.4f}, p-value: {results['p_value']:.4f}")

Dữ liệu thực nghiệm và kết quả đạt được

1. Thực trạng tập quán chăn nuôi và sinh hoạt của người dân (250 hộ điều tra)

• Tỷ lệ nuôi lợn thả rông: 70.00% (175/250 hộ).
• Tỷ lệ nuôi lợn bán chăn thả: 16.00% (40/250 hộ).
• Tỷ lệ hộ dân không có nhà vệ sinh: 38.40% (96/250 hộ) - phóng uế trực tiếp ra môi trường.
• Tỷ lệ người dân có thói quen ăn thịt sống/tái, nem chua, tiết canh: 13.60% (34/250 hộ).
• Tỷ lệ người dân chưa từng được xét nghiệm hoặc tẩy sán dây định kỳ: 100.00% (250/250 hộ).

2. Tỷ lệ nhiễm ấu trùng Cysticercus cellulosae trên lợn mổ khám ($N = 650$)

Tổng số phát hiện 3 cá thể dương tính, chiếm tỷ lệ chung 0.46%, cường độ nhiễm trung bình từ 3 – 4 ấu trùng/$40\text{ cm}^2$.

Yếu tố dịch tễ	Phân nhóm khảo sát	Số mẫu mổ khám	Số ca dương tính	Tỷ lệ nhiễm (%)	Cường độ TB (Ấu trùng/$40\text{ cm}^2$)
Theo địa bàn	Phiêng Ban	145	2	1.38%	4
	Hồng Ngài	130	1	0.77%	3
	Song Pe	145	0	0.00%	-
	Chim Vàn	130	0	0.00%	-
	Háng Đồng	100	0	0.00%	-
Theo lứa tuổi	$\le 2$ tháng	3	0	0.00%	-
	$> 2 - 6$ tháng	328	1	0.30%	3
	$> 6 - 12$ tháng	179	2	1.12%	4
	$> 12$ tháng	140	0	0.00%	-
Theo giống lợn	Lợn địa phương	566	3	0.53%	3 - 4
	Lợn lai ngoại	84	0	0.00%	-
Phương thức nuôi	Nuôi thả rông	111	2	1.80%	4
	Bán chăn thả	84	1	1.19%	3
	Nuôi nhốt kín	455	0	0.00%	-

3. Tỷ lệ nhiễm giun bao Trichinella spiralis trên lợn ($N = 200$)

• Tổng số mẫu cơ xét nghiệm: 200 mẫu (mỗi xã 40 mẫu).
• Phát hiện 1 mẫu dương tính tại xã Song Pe, chiếm tỷ lệ chung 0.50% (tỷ lệ riêng xã Song Pe là 2.50%), cường độ nhiễm đạt 5 kén/50g cơ.
• Cá thể lợn nhiễm 3 tháng tuổi được gia đình tiêu hủy chôn lấp kịp thời, ngăn chặn bùng phát ổ dịch sang người.

4. Tỷ lệ và cường độ nhiễm sán lá gan Fasciola spp. ở trâu, bò ($N = 300$)

• Tỷ lệ nhiễm chung toàn huyện: 37.67% (113/300 cá thể dương tính).
• Phân bố theo địa bàn: Cao nhất tại xã Song Pe (43.75% - 35/80 con), Hồng Ngài (37.50% - 15/40 con), Phiêng Ban (37.14% - 26/70 con), Chim Vàn (35.38% - 23/65 con) và thấp nhất tại xã Háng Đồng (31.11% - 14/45 con).
• Phân bố cường độ nhiễm: Mức độ nhẹ chiếm chủ đạo 54.87% (62/113 con), mức độ trung bình 28.32% (32/113 con), mức độ nặng 16.81% (19/113 con).

---

Đổi mới và đóng góp khoa học

Đóng góp tri thức dịch tễ thực địa mới

1. Lập bản đồ phân vùng rủi ro dịch tễ học: Đề tài đã cung cấp số liệu thực nghiệm hệ thống đầu tiên về 3 bệnh ký sinh trùng nguy hiểm tại huyện vùng cao biên giới Bắc Yên, tỉnh Sơn La.
2. Làm rõ mối tương quan sinh thái - địa hình: Phát hiện mối liên hệ chặt chẽ giữa lưu vực sông Đà (xã Song Pe, Phiêng Ban) với tỷ lệ nhiễm sán lá gan cao ($>43%$) do mật độ ốc nước ngọt Lymnaea ký chủ trung gian phát triển mạnh ở chân ruộng trũng ẩm ướt.
3. Chứng minh định lượng ảnh hưởng của phương thức nuôi: Khẳng định phương thức nuôi thả rông làm tăng nguy cơ nhiễm C. cellulosae lên gấp nhiều lần so với nuôi nhốt ($1.80%$ so với $0.00%$, $p < 0.05$).

So sánh đối chiếu với các công trình nghiên cứu tiền nhiệm

Thông số nghiên cứu	Phạm Văn Khuê & Phan Lục (1996)	Nguyễn Hữu Hưng (2009)	Nghiên cứu của Lò Văn Khuých (2017)
Địa bàn khảo sát	Miền Bắc (Lạng Sơn, Thái Nguyên)	ĐBSCL (Sóc Trăng, Đồng Tháp)	Bắc Yên - Sơn La (Tây Bắc)
Tỷ lệ nhiễm C. cellulosae	Lạng Sơn: 3.89%, Thái Nguyên: 1.49%	Không khảo sát	0.46% (Địa phương: 0.53%)
Tỷ lệ nhiễm Fasciola spp.	28.88% (Bắc Kạn)	51.91% (Đàn bò thịt ĐBSCL)	37.67% (Cao nhất Song Pe: 43.75%)
Tỷ lệ nhiễm T. spiralis	Ổ dịch cục bộ Tây Bắc	Không ghi nhận	0.50% (Phát hiện thể kén tự nhiên)

---

Ứng dụng thực tế và triển khai

Quy trình can thiệp thú y và y tế công cộng tích hợp (One Health)

sequenceDiagram
    participant TrangTrai as Hộ Chăn Nuôi
    participant ThuY as Trạm Thú Y Huyện
    participant YTe as Y Tế Dự Phòng
    TrangTrai->>ThuY: Khai báo mổ khám / Giám sát lò mổ
    ThuY->>ThuY: Kiểm nghiệm thịt (Lát cắt 40cm2, Trichinoscopy)
    alt Phát hiện hạt gạo >= 3 hạt/40cm2
        ThuY->>TrangTrai: Tiêu hủy quặng thịt, cấm tiêu thụ
        ThuY->>YTe: Cảnh báo ổ dịch sán lợn / giun xoắn
        YTe->>TrangTrai: Điều tra dịch tễ người, cấp phát thuốc tẩy sán
    else Thịt sạch tiêu chuẩn
        ThuY->>TrangTrai: Đóng dấu kiểm dịch an toàn thực phẩm
    end

Phác đồ can thiệp điều trị và phòng ngừa chuẩn hóa

• Điều trị sán lá gan (Fasciola spp.) cho trâu bò:
  • Lựa chọn 1: Triclabendazole (Fasinex) liều $10 - 12\text{ mg/kg}$ thể trọng, dùng 1 liều duy nhất qua đường uống (diệt cả sán non di hành và sán trưởng thành trong ống dẫn mật).
  • Lựa chọn 2: Nitroxynil (Fasiolid 25%) liều $10\text{ mg/kg}$ thể trọng ($1\text{ ml}/25\text{ kg}$ thể trọng), tiêm dưới da.
  • Lựa chọn 3: Oxyclozanid (Tolzan-F) liều $10\text{ mg/kg}$ thể trọng, dạng viên nén cho uống.
• Biện pháp môi trường: Định kỳ 1–2 lần/năm phun dung dịch Đồng Sunfat ($\text{CuSO}_4$) nồng độ 3–4% tại các bãi cỏ trũng để ức chế ốc ký chủ trung gian. Ủ phân gia súc bằng phương pháp sinh nhiệt sinh học (nhiệt độ đống ủ $> 55^\circ\text{C}$) để tiêu diệt triệt để trứng sán.

---

Hạn chế và hướng phát triển

Hạn chế kỹ thuật hiện tại

1. Dung lượng mẫu phân bố chưa đồng đều giữa các lứa tuổi: Nhóm lợn $\le 2$ tháng tuổi chỉ mổ khám được 3 con do hộ dân ít khi xuất bán/giết mổ lợn non, dẫn đến khả năng đánh giá nhóm tuổi này còn hạn chế.
2. Kỹ thuật chẩn đoán truyền thống: Kỹ thuật lắng cặn Benedek có độ nhạy hạn chế đối với các trường hợp trâu bò mới nhiễm sán non chưa thành thục sinh dục để đẻ trứng.

Hướng nghiên cứu mở rộng

• Phát triển bộ sinh phẩm Real-time PCR đa mồi (Multiplex PCR): Phát hiện đồng thời DNA của Taenia solium, Trichinella spiralis và Fasciola gigantica từ mẫu phân và mẫu môi trường.
• Ứng dụng hệ thống thông tin địa lý (GIS): Số hóa tọa độ ổ dịch, xây dựng bản đồ nhiệt (Heatmap) dự báo vùng nguy cơ bùng phát bệnh theo mùa và lượng mưa tại tỉnh Sơn La.

---

Đối tượng hưởng lợi

• Sinh viên & Học viên Thú y: Cung cấp tài liệu tham khảo thực địa chuẩn mực về phương pháp luận mổ khám Skrjabin, xét nghiệm ký sinh trùng học và kỹ năng xử lý dữ liệu dịch tễ học với Minitab/WinEpiscope.
• Cán bộ Thú y cơ sở & Trạm Thú y huyện: Cung cấp số liệu chính xác về các điểm nóng dịch tễ (xã Phiêng Ban, Song Pe) để bố trí nguồn lực vaccine, hóa chất tẩy giun sán có trọng tâm.
• Người chăn nuôi nông hộ: Nhận thức rõ mối nguy hiểm của phương thức thả rông và thói quen ăn thịt tái sống; tiếp cận phác đồ phòng trị sán lá gan hiệu quả cao.
• Cơ quan Quản lý Y tế Công cộng: Có cơ sở dữ liệu liên ngành (One Health) để xây dựng chương trình mục tiêu quốc gia loại trừ bệnh sán dây/ấu trùng sán dải lợn và ngộ độc giun xoắn.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Điều kiện kỹ thuật tối thiểu để triển khai kiểm soát giun bao tại lò mổ địa phương là gì?

Cần trang bị kính hiển vi soi nổi hoặc kính hiển vi quang học có độ phóng đại $40\times - 100\times$, dụng cụ ép cơ chuyên dụng (Compressorium) gồm hai tấm kính dày bắt vít siết chặt, kéo cong mũi nhọn và dung dịch sát trùng. Vị trí lấy mẫu bắt buộc là chân cơ hoành cách mô.

2. Xử lý thịt lợn nghi ngờ nhiễm gạo như thế nào để đảm bảo an toàn sinh học tuyệt đối?

Nếu mật độ ấu trùng $\ge 3$ hạt/$40\text{ cm}^2$, bắt buộc phải tịch thu tiêu hủy hoặc chuyển làm thức ăn nấu chín kỹ cho gia cầm. Nếu mật độ $< 3$ hạt/$40\text{ cm}^2$, có thể xử lý nhiệt bằng cách luộc chín ở nhiệt độ $> 75^\circ\text{C}$ trong ít nhất 1 giờ, hoặc ướp muối bão hòa trong 3 tuần, hoặc cấp đông sâu ở $-10^\circ\text{C}$ đến $-15^\circ\text{C}$ trong 15 ngày liên tục. Tuyệt đối không dùng chanh hoặc giấm để tái thịt vì không diệt được ấu trùng.

3. Phương pháp gạn rửa sa lắng Benedek có phân biệt được trứng sán lá gan và trứng sán lá dạ cỏ không?

Có. Trứng Fasciola spp. có màu vàng nâu sáng, nắp nhỏ rõ ràng ở một cực, kích thước lớn ($130 - 180\ \mu\text{m}$). Trong khi đó, trứng sán lá dạ cỏ (Paramphistomum spp.) có màu trong suốt hoặc xám nhạt, phôi bào phân bố thưa hơn và kích thước thường nhỏ hơn.

4. Tại sao tỷ lệ nhiễm Cysticercus cellulosae ở lợn $>6 - 12$ tháng tuổi lại cao nhất?

Do thời gian hoàn thành chu kỳ sinh học từ khi lợn ăn phải trứng sán dây T. solium đến khi hình thành bọc ấu trùng hoàn chỉnh trong cơ mất khoảng 60 ngày (2 tháng). Nhóm lợn từ 6–12 tháng có thời gian chăn thả tự do ngoài tự nhiên đủ dài, tần suất tiếp xúc với phân người chứa đốt sán cao hơn nhiều so với lợn sơ sinh.

5. Chi phí và hiệu quả kinh tế khi tẩy sán lá gan định kỳ cho đàn trâu bò là bao nhiêu?

Chi phí sử dụng Triclabendazole hoặc Nitroxynil dao động từ 15.000 – 25.000 VNĐ/cá thể/lần. Can thiệp định kỳ 2 lần/năm giúp ngăn ngừa tình trạng suy nhược mạn tính, tăng sản lượng thịt thêm 15–20% và giảm tỷ lệ chết do suy kiệt ở gia súc non, mang lại tỷ suất hoàn vốn (ROI) ước tính đạt $1 : 8$.

---

Kết luận

Công trình nghiên cứu của Lò Văn Khuých (2017) tại Đại học Nông Lâm Thái Nguyên đã hoàn thành xuất sắc các mục tiêu đề ra, cung cấp bức tranh dịch tễ học toàn diện về ba bệnh ký sinh trùng truyền lây nguy hiểm tại huyện Bắc Yên, tỉnh Sơn La:

• Xác định tỷ lệ nhiễm ấu trùng sán dây lợn Cysticercus cellulosae là 0.46% (tập trung ở lợn địa phương nuôi thả rông).
• Ghi nhận tỷ lệ nhiễm giun bao Trichinella spiralis thể kén cơ là 0.50%.
• Cảnh báo tỷ lệ nhiễm sán lá gan Fasciola spp. ở mức báo động 37.67% trên đàn trâu bò, đặc biệt tại các xã ven lưu vực sông Đà.

Kết quả nghiên cứu là minh chứng khoa học đanh thép đòi hỏi chính quyền địa phương và các cơ quan thú y - y tế dự phòng cần phối hợp hành động khẩn cấp: kiên quyết xóa bỏ tập quán ăn thịt sống/tiết canh, hỗ trợ xây dựng nhà vệ sinh hợp chuẩn, chuyển đổi phương thức chăn nuôi có chuồng trại và thực hiện tẩy giun sán định kỳ cho đàn gia súc nhằm bảo vệ sức khỏe cộng đồng và nâng cao hiệu quả kinh tế nông nghiệp bền vững.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU 1. Cơ sở khoa học của đề tài 1. Đặc điểm hình thái, cấu tạo của ấu trùng Cysticercus cellulosae, giun bao ở lợn và sán lá gan ở trâu, bò * Đặc điểm hình thái, cấu tạo của ấu trùng Cysticercus cellulosae ở lợn - Đặc điểm hình thái: Ấu trùng Cysticercus cellulosae là một hạt nước hình cầu hay hình bầu dục, dài 6 - 10 mm, rộng 5 - 10 mm, chứa đầy nước. Trên có mặt một điểm trắng đục, bằng hạt gạo, đó chính là đầu sán tụt vào.

Theo Phạm Sỹ Lăng, Phan Địch Lân (2001) [13] : Ấu trùng Cysticercus cellulosae ký sinh ở não, mắt, cơ lưỡi, cơ mông, cơ liên sườn, cơ tim của lợn và người. Ấu trùng có cấu tạo dạng bọc mầu trắng, giống hạt gạo nếp, đường kính từ 8 - 10 mm, bên ngoài là tổ chức liên kết dầy, bên trong chứa dịch thể trong suốt và một đầu sán màu trắng. Cấu tạo như đầu sán dây trưởng thành. - Sức đề kháng của ấu trùng: Ấu trùng sán dây lợn do có vỏ bọc nên có sức tồn tại cao.

Ở thịt lợn chưa nấu chín, có vắt chanh, ấu trùng vẫn tồn tại nguyên vẹn. Những biện pháp điều trị nhằm làm vôi hóa ấu trùng nói chung đều không có tác dụng (Nguyễn Văn Đề và cs, 1998[2]). Những hóa chất có tác dụng diệt khuẩn, nếu được dùng với nồng độ cao có tác dụng diệt ấu trùng sán lợn tốt. Phạm Hoàng Thế đã thí nghiệm tiêm các dung dịch ancol hoặc iod vào bọc ấu trùng thấy có tác dụng diệt ấu trùng nhanh.

Ấu trùng có sức đề kháng cao ở nhiệt độ thấp và có sức đề kháng yếu ở nhiệt độ cao. Ở nhiệt độ 50 - 60oC, ấu trùng sán dây chết sau 1giờ. 6 * Đặc điểm hình thái, cấu tạo của giun bao ở lợn Giun tròn Trichinella spiralis có thân hình rất nhỏ. Cơ thể giun chia thành 2 phần.

Phần trước nhỏ, phần sau to hơn một chút. Phần trước là thực quản, gồm các tế bào xếp hình chuỗi hạt, chiếm tới ⅓ chiều dài cơ thể. - Giun đực trưởng thành dài 1,4 - 1,6 mm, rộng 0,06 mm. Không có gai giao hợp, chỉ có hai gai chồi ở cuối thân.

Lỗ bài tiết ở giữa 2 gai chồi - Giun cái dài 3 - 4 mm,rộng 0,06 mm. Âm hộ ở khoảng 1/5 phía trước thân. Hậu môn ở tận cùng đuôi. Giun cái đẻ ra ấu trùng.

Mỗi giun cái có thể đẻ từ 1000 - 1500, có khi 6000 - 10. Ấu trùng mới đẻ có kích thước 0,08 - 0,12 x 0,005 - 0,006 mm. ấu trùng cuộn hình xoáy ốc trong tổ chức cơ, bọc bởi màng bao tạo thành kén. Vì vậy giun xoắn còn có tên gọi là giun bao.

- Kén của ấu trùng giun xoắn màu trắng, gồm hai lớp, hình bầu dục nếu ở lợn, loài gặm nhấm, chó; hình tròn nếu ở cáo, gấu, mèo … Vì vậy kén của giun xoắn trong tổ chức cơ có nguồn gốc từ vật chủ, chứ không phải nguồn gốc từ ký sinh trùng. * Đặc điểm hình thái, cấu tạo của sán lá gan ở trâu, bò Sán lá F. hepatica có màu đỏ nâu. gigantica là loàisán lá phổ biến ở nước ta.

Loài sán này có chiều dài từ 25 - 75 mm, rộng từ 3 - 12 mm,hình lá, u lồi hình nón của đầu là phần tiếp theo của thân, vì vậy sán không có ‘‘vai’’. Hairìa bên thân sán song song với nhau, có hai giác bám: giác bụng và giác miệng. Giácmiệng ở đầu sán thông với hầu, thực quản, ruột gồm hai manh tràng phân thành nhiềunhánh nhỏ. Giác bụng tròn, lớn hơn giác miệng và ở gần giác miệng.gigantica màu vàng nâu, hình bầu dục, phình rộng ở giữa, thon dần về hai đầu, đầu hơinhỏ có nắp trứng, trứng dài 0,13 - 0,18 mm, rộng 0,06 - 0,1 mm.

hepatica có đầu lồi và nhô ra phía trước làm cho sán có ‘‘vai’’. Sándài 18 - 51 mm, rộng 4 - 13 mm, phần đầu hình nón dài 3 - 4 mm, chứa cả hai giácbám, giác bụng lớn hơn giác miệng. Hai rìa bên thân sán không song song với nhaumà phình ra ở chỗ vai rồi thon lại ở cuối thân. Cấu tạo bên trong của F.

Trứng sán có hình thái, màu sắc tương tự trứng của loài F.gigantica, dài 0,13 - 0,15 mm; rộng 0,07 - 0,09 mm. Cũng như nhiều loài sán lá khác, sán lá gan lưỡng tính, có thể thụ tinh chéo hoặc tự thụ tinh. Sán có giác miệng và giác bụng, giác bụng không nối với cơ quan tiêu hoá. Sán không có hệ hô hấp, tuần hoàn và cơ quan thị giác (ở giai đoạn mao ấu có dấu vết sắc tố mắt).

Hệ sinh dục rất phát triển với cả bộ phận sinh dục đực và cái trong cùng một sán. Tử cung sán chứa đầy trứng. Hệ bài tiết gồm 1 - 2 ống bài tiết chạy dọc cơ thể. Từ ống bài tiết có nhiềunhánh nhỏ chạy ra hai bên và tận cùng là tế bào ngọn lửa.

Các ống này tập trung dịch bài tiết vào túi dự trữ ở cuối thân và đổ ra ngoài qua lỗ bài tiết. Hệ thần kinh kém phát triển, gồm hai hạch não nằm ở hai bên, nối với nhaubằng vòng dây thần kinh. Từ đó có ba đôi dây thần kinh đi về phía trước và phía sau thân, những dây này nối với nhau bằng nhiều dây nhỏ. Cơ quan cảm giác bị tiêu giảm.

Hệ sinh dục của sán phát triển mạnh, có bộ phận sinh dục đực và cái trên cùngmột cơ thể. Bộ phận sinh dục đực gồm hai tinh hoàn phân nhánh mạnh, xếp trên dưới nhau ở phần sau cơ thể. Mỗi tinh hoàn thông với ống dẫn tinh riêng rồi đổ vào túi sinh dục. Phần cuối của túi sinh dục được kitin hóa, gọi là cirrus, có chức năng như dương vật.

Buồng trứng phân nhánh ở phía trước tinh hoàn. Tử cung sán chứa đầy trứng, uốn khúc thành hình hoa ở giữa ống dẫn noãn hoàng và giác bụng. Tuyến noãn hoàng xếp dọc 2 bên thân và phân nhánh. Đặc điểm dịch tễ bệnh do ấu trùng Cysticercus cellulosae, bệnh giun bao ở lợn và bệnh sán lá gan trâu, bò * Đặc điểm dịch tễ bệnh do ấu trùng Cysticercus cellulosae Trên thế giới có khoảng 2,5 triệu người mắc bệnh do ấu trùng Cysticercus cellulosae, bệnh gặp khắp nơi trên thế giới.

Tỷ lệ mắc bệnh phụ thuộc vào thói quen ăn nhất là ở những nơi có tập tục ăn thịt lợn sống, chưa nấu chín. Việc quản lý phân thải chưa tốt như sử dụng các loại hố xí không hợp vệ sinh, nuôi lợn thả rông. Ngoài ra, chưa có chế độ quy định về kiểm tra an toàn thực phẩm chặt chẽ cũng làm bệnh có thể lưu hành. Ở châu Mỹ La tinh tỷ lệ nhiễm từ 0,2-2,7%, châu Á từ 3,9-38%, châu Phi từ 0,13-8,6%, các nước theo đạo Hồi ở vùng Bắc Phi, Do Thái giáo thì hiếm gặp hơn.

Tại Việt Nam, theo điều tra của Viện Sốt Rét KST - CT TW, tỷ lệ nhiễm ấu trùng Cysticercuscellulosae vùng đồng bằng từ 0,5-2%, vùng trung du và miền núi là 3,8-6%. * Đặc điểm dịch tễ bệnh do giun bao ở lợn - Phân bố : Bệnh giun bao thấy ở khắp nơi trên thế giới, với những mức độ khác nhau. Bệnh của những động vật có giun bao có thể chia thành ổ dịch thiên nhiên (chủ yếu là những động vật hoang dại có giun bao) và ổ dịch gần người (chủ yếu là những động vật chăn nuôi). Bệnh giun bao ở người liên quan chủ yếu tới ổ dịch giun bao ở các động vật chăn nuôi, hiếm khi liên quan tới ổ dịch giun bao ở các động vật hoang dại.

- Con đường truyền bệnh : + Qua thức ăn: Ăn thịt động vật có ấu trùng (ấu trùng có thể sống trong thịt gia súc chết 2-4 tháng) + Động vật nhiễm do ăn phân của động vật + Do ăn phải côn trùngmang mầm bệnh 9 + Truyền qua bào thai +Người mắc bệnh do ăn thịt động vật mắc giun bao chưa nấu chín : thịt tái, nem chua, nem lạp,giăm bông, thịt hun khói. - Tình hình mắc giun bao: + Trên thế giới bệnh giun bao thường xảy ra ở Bắc cực và Châu Phi: Ước tính có khoảng 11 triệu người mắc và tỷ lệ chết : 0,2 %. Có 43/198 nước thấy vật nuôi (Lợn) nhiễm Có 66/198 nước thấy thú rừng nhiễm. Gần đây bệnh đã có ở các nước Châu Âu : Serbia, Croatia, Rumani,Bungari,Ireland Tại châu Á: 22/45 nước có bệnh như Thái Lan, Lào, Trung Quốc, Nhật Bản.

* Đặc điểm dịch tễ của bệnh sán lá gan trâu, bò Bệnh sán lá gan là bệnh chung của hầu hết các loài thú đặc biệt là loài nhai lại, kể cả người. Trâu bò bị nhiễm bệnh nặng hơn và ở tất cả các lứa tuổi. Bê nghé non bị bội nhiễm sẽ phát bệnh ở thể cấp tỉnh. Trong điều kiện sinh thái ở nước ta, đàn trâu bò thường bị nhiễm sán lá gan quanh năm.

Bởi vì thời tiết ấm áp và ẩm ướt trên mặt đất làm cho ốc ký chủ phát triển mạnh từ đó làm môi giới truyền bào ấu cho trâu bò suốt 12 tháng trong năm. Nhìn chung tất cả các trâu bò nhập nội đều mắc bệnh sán lá gan, kể cả bò sữa. Trâu bò nhiễm sán khi gặp điều kiện không thuận lợi vào vụ đông và đầu vụ xuân (làm việc nặng, thời tiêt lạnh, thiếu thức ăn xanh) sẽ phát bệnh hàng loạt rồi chết, đôi khi tưởng là một bệnh truyền nhiễm. Đặc điểm bệnh lý và lâm sàng của bệnh * Đặc điểm bệnh lý và lâm sàng của bệnh do ấu trùng Cysticercus cellulosae - Bệnh lý: Theo Phạm Sỹ Lăng và cs (2001) [13]: Khi lợn mắc bệnh gạo có triệu chứng không điển hình, khi mổ khám mới thấy những tổn thương bệnh lý.

Nếu gạo ở não thì con vật bị co giật, sùi bọt mép giống như cơn động kinh ở 10 người. Mổ khám lợn bị bệnh thường thấy ấu trùng ký sinh ở tổ chức cơ vân, chèn ép các mao mạch gây trở ngại tuần hoàn, chèn ép thần kinh gây bại liệt. Ấu trùng cũng gây ra các ổ viêm xơ hóa ở các tổ chức nội quan của vật chủ. Ấu trùng “gạo lợn” tạo ra các kén trong cơ, gây tắc mao mạch, chèn ép vào thần kinh vận động, làm liệt từng bộ phận của cơ thể, đặc biệt khi ấu trùng ký sinh ở não vật chủ làm con vật có triệu chứng thần kinh.

Ấu trùng có thể có ở nhiều vị trí khác nhau trong cơ thể, nhưng nhiều nhất là ở bắp thịt, cơ lưỡi, cổ, vai, mông, cơ liên sườn, cơ tim, cơ hoành cách mô.