Luận văn thạc sĩ: Đẩy mạnh tài trợ xuất khẩu cho doanh nghiệp FDI tại Ngân hàng TMCP Công thương Việt Nam

Luận văn thạc sĩ UEH phân tích giải pháp đẩy mạnh tài trợ xuất khẩu cho doanh nghiệp tại ngân hàng thương mại cổ phần công thương Việt Nam.

• Tác giả: Võ Duy Minh
• Người hướng dẫn: PGS.TS Nguyễn Văn Sĩ
• Trường học: Trường Đại Học Kinh Tế TP. Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Tài chính – Ngân hàng
• Đề tài: Đẩy Mạnh Hoạt Động Tài Trợ Xuất Khẩu Đối Với Khách Hàng Doanh Nghiệp FDI Tại Ngân Hàng TMCP Công Thương Việt Nam
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2014
• Địa điểm: TP. Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• Lời cam đoan
• MỤC LỤC
• Danh mục các từ viết tắt
• Danh mục các bảng, hình vẽ
• PHẦN MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG VỀ DOANH NGHIỆP FDI VÀ HOẠT ĐỘNG TÀI TRỢ XUẤT KHẨU CỦA NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI
• 1.1. Tổng quan về doanh nghiệp FDI
• 1.1.1. Khái niệm vốn FDI
• 1.1.2. Khái niệm doanh nghiệp FDI
• 1.1.3. Đặc điểm của doanh nghiệp FDI
• 1.1.4. Sự khác biệt giữa doanh nghiệp FDI và các doanh nghiệp khác trong giao dịch ngân hàng
• 1.1.5. Vai trò của doanh nghiệp FDI đối với hoạt động xuất khẩu hàng hoá
• 1.1.6. Các nhân tố ảnh hưởng đến hoạt động xuất khẩu của doanh nghiệp FDI
• 1.2. Tổng quan về hoạt động tài trợ xuất khẩu của ngân hàng thương mại
• 1.2.1. Khái niệm tài trợ xuất khẩu
• 1.2.2. Vai trò của tài trợ xuất khẩu
• 1.2.3. Các nhân tố ảnh hưởng đến hoạt động tài trợ xuất khẩu của ngân hàng thương mại
• 1.2.3.1. Các yếu tố khách quan
• 1.2.3.2. Các yếu tố thuộc về Ngân hàng
• 1.2.3.3. Các yếu tố thuộc về doanh nghiệp
• 1.3. Các hình thức tài trợ xuất khẩu chủ yếu tại các ngân hàng thương mại
• 1.3.1. Tài trợ trước xuất khẩu
• 1.3.2. Chiết khấu/ mua bán hối phiếu xuất khẩu
• 1.3.3. Bao thanh toán (Factoring)
• 1.3.4. Bảo lãnh ngân hàng
• 1.4. Kinh nghiệm tài trợ xuất khẩu tại các Ngân hàng thương mại
• 1.4.1. Kinh nghiệm thành công
• 1.4.1.1. Ngân hàng Nước ngoài
• 1.4.1.2. Ngân hàng Việt Nam
• 1.4.2. Kinh nghiệm thất bại
• 1.5. Bài học Kinh nghiệm cho Ngân hàng TMCP Công thương Việt Nam
• TÓM TẮT CHƯƠNG 1
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG HOẠT ĐỘNG TÀI TRỢ XUẤT KHẨU ĐỐI VỚI KHÁCH HÀNG DOANH NGHIỆP FDI TẠI NGÂN HÀNG TMCP CÔNG THƯƠNG VIỆT NAM
• 2.1. Tình hình hoạt động của Ngân hàng TMCP Công thương Việt Nam năm 2010-2013
• 2.1.1. Giới thiệu sơ lược
• 2.1.2. Hoạt động huy động vốn
• 2.1.3. Hoạt động tài trợ xuất khẩu
• 2.1.4. Đánh giá kết quả hoạt động của Ngân hàng TMCP Công thương Việt Nam
• 2.1.5. Những tồn tại cần khắc phục
• 2.2. Các hình thức tài trợ xuất khẩu chủ yếu tại Ngân hàng TMCP Công thương Việt Nam
• 2.2.1. Tài trợ gián tiếp
• 2.2.2. Tài trợ trực tiếp
• 2.2.2.1. Tài trợ trước giao hàng
• 2.2.2.2. Tài trợ sau giao hàng
• 2.2.3. Bao thanh toán (Factoring)
• 2.3. Thực trạng hoạt động tài trợ xuất khẩu đối với khách hàng doanh nghiệp FDI tại Ngân hàng TMCP Công thương Việt Nam
• 2.3.1. Tình hình tài trợ xuất khẩu đối với khách hàng doanh nghiệp FDI tại Ngân hàng TMCP Công thương Việt Nam
• 2.3.1.1. Quy mô tài trợ xuất khẩu tại Ngân hàng TMCP Công thương Việt Nam
• 2.3.1.2. Cơ cấu tài trợ theo Việt Nam Đồng
• 2.3.1.3. Cơ cấu tài trợ theo ngành
• 2.3.1.4. Cơ cấu tài trợ theo hình thức chiết khấu
• 2.3.2. Đánh giá hoạt động tài trợ xuất khẩu đối với khách hàng doanh nghiệp FDI tại Ngân hàng TMCP Công thương Việt Nam
• 2.3.2.1. Các yếu tố khách quan
• 2.3.2.1.1. Tình hình kinh tế, chính trị, xã hội
• 2.3.2.1.2. Chính sách xuất khẩu của Nhà nước
• 2.3.2.2. Các yếu tố thuộc về Ngân hàng
• 2.3.2.2.1. Chính sách tín dụng
• 2.3.2.2.2. Chính sách lãi suất
• 2.3.2.2.3. Chính sách đảm bảo tín dụng
• 2.3.2.3. Các yếu tố thuộc về doanh nghiệp
• 2.3.2.3.1. Năng lực sản xuất kinh doanh
• 2.3.2.3.2. Chu kỳ sản xuất kinh doanh
• TÓM TẮT CHƯƠNG 2
• 3. CHƯƠNG 3: GIẢI PHÁP ĐẨY MẠNH HOẠT ĐỘNG TÀI TRỢ XUẤT KHẨU ĐỐI VỚI KHÁCH HÀNG DOANH NGHIỆP FDI TẠI NGÂN HÀNG TMCP CÔNG THƯƠNG VIỆT NAM
• 3.1. Định hướng chung về hoạt động tài trợ xuất khẩu đối với khách hàng doanh nghiệp FDI
• 3.1.1. Chiến lược thu hút vốn đầu tư FDI
• 3.1.2. Chiến lược xuất khẩu của Việt Nam
• 3.1.3. Định hướng phát triển của Ngân hàng TMCP Công thương Việt Nam trong hoạt động tài trợ xuất khẩu đối với khách hàng doanh nghiệp FDI
• 3.2. Các giải pháp đẩy mạnh hoạt động tài trợ xuất khẩu đối với khách hàng doanh nghiệp FDI tại Ngân hàng TMCP Công thương Việt Nam
• 3.2.1. Giải pháp về huy động vốn
• 3.2.1.1. Gia tăng nguồn vốn huy động để đáp ứng nhu cầu về vốn của các doanh nghiệp FDI
• 3.2.1.2. Phát triển các sản phẩm huy động vốn giá rẻ từ ngân hàng nước ngoài
• 3.2.1.3. Áp dụng cơ chế lãi suất linh hoạt đối với doanh nghiệp FDI
• 3.2.2. Giải pháp về Marketing
• 3.2.2.1. Tìm hiểu nhu cầu khách hàng FDI, thực hiện các biện pháp tiếp thị và quảng bá hình ảnh
• 3.2.2.2. Thực hiện cải tiến cơ sở hạ tầng công nghệ thông tin
• 3.2.2.3. Mở rộng và nâng cao chất lượng quan hệ đại lý
• 3.2.2.4. Phát triển các phòng nghiệp vụ thanh toán quốc tế, dịch vụ tư vấn hỗ trợ trực tiếp khách hàng FDI trong hoạt động xuất khẩu
• 3.2.2.5. Thành lập các phòng khách hàng doanh nghiệp FDI tại các chi nhánh
• 3.2.2.6. Thực hiện dịch vụ hỗ trợ lập chứng từ hộ cho khách hàng xuất khẩu
• 3.2.3. Giải pháp về xây dựng nguồn nhân lực
• 3.2.3.1. Chuẩn bị quy trình, công nghệ, nguồn nhân lực
• 3.2.3.2. Đào tạo đội ngũ cán bộ tiếp thị và bán hàng chuyên biệt đối với doanh nghiệp FDI
• 3.2.4. Giải pháp cải tiến quy trình
• 3.2.4.1. Nâng cao chất lượng thẩm định các phương án sản xuất kinh doanh, chất lượng tín dụng đối với hoạt động tài trợ xuất khẩu
• 3.2.4.2. Xây dựng quy trình, cơ chế đặc biệt đối với loại hình doanh nghiệp FDI
• 3.2.4.3. Hoàn thiện và nâng cao hiệu quả nghiệp vụ chiết khấu bộ chứng từ xuất khẩu tiến tới chiết khấu miễn truy đòi
• 3.2.4.4. Sử dụng dịch vụ đòi tiền hộ của ngân hàng nước ngoài, ngân hàng đại lý
• 3.2.4.5. Kiểm soát và hạn chế rủi ro trong hoạt động tài trợ xuất khẩu
• 3.2.4.6. Xây dựng hệ thống cảnh báo sớm rủi ro
• 3.2.5. Giải pháp nghiên cứu, phát triển và cải tiến sản phẩm
• 3.2.5.1. Xây dựng các chính sách tài trợ xuất khẩu riêng biệt đối với từng ngành hàng, nhóm khách hàng
• 3.2.5.2. Đa dạng hóa các sản phẩm tài trợ xuất khẩu góp phần đa dạng hóa nghiệp vụ cho vay vốn lưu động
• 3.2.5.3. Nghiên cứu áp dụng và triển khai các hình thức tài trợ xuất khẩu mới có tính ứng dụng cao
• 3.2.5.4. Phát triển các sản phẩm hàng hóa phái sinh nhằm tăng tính hấp dẫn của các sản phẩm tài trợ xuất khẩu
• 3.2.6. Kiến nghị nhằm phát triển hoạt động tài trợ xuất khẩu đối với khách hàng doanh nghiệp FDI tại Ngân hàng TMCP Công thương Việt Nam
• 3.2.6.1. Một số kiến nghị về chính sách đối với Nhà nước
• 3.2.6.2. Một số kiến nghị đối với Ngân hàng Nhà nước
• TÓM TẮT CHƯƠNG 3
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về tài trợ xuất khẩu cho doanh nghiệp FDI tại ngân hàng Công thương Việt Nam

Tài trợ xuất khẩu là một trong những hoạt động quan trọng của ngân hàng thương mại, đặc biệt là đối với các doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài (FDI). Ngân hàng TMCP Công thương Việt Nam đóng vai trò chủ chốt trong việc cung cấp các dịch vụ tài chính hỗ trợ cho hoạt động xuất khẩu của doanh nghiệp FDI. Việc tăng cường tài trợ xuất khẩu không chỉ giúp doanh nghiệp FDI phát triển mà còn góp phần vào sự phát triển kinh tế của đất nước.

1.1. Khái niệm và vai trò của tài trợ xuất khẩu

Tài trợ xuất khẩu là hình thức hỗ trợ tài chính cho doanh nghiệp trong quá trình xuất khẩu hàng hóa. Vai trò của tài trợ xuất khẩu rất quan trọng, giúp doanh nghiệp FDI có đủ nguồn lực để thực hiện các hợp đồng xuất khẩu, từ đó nâng cao khả năng cạnh tranh trên thị trường quốc tế.

1.2. Đặc điểm của doanh nghiệp FDI tại Việt Nam

Doanh nghiệp FDI tại Việt Nam thường có quy mô lớn, công nghệ hiện đại và khả năng tiếp cận thị trường quốc tế tốt. Những đặc điểm này tạo ra nhu cầu cao về tài trợ xuất khẩu, đồng thời cũng đặt ra nhiều thách thức cho ngân hàng trong việc cung cấp dịch vụ.

II. Vấn đề và thách thức trong tài trợ xuất khẩu cho doanh nghiệp FDI

Mặc dù ngân hàng Công thương Việt Nam đã có nhiều nỗ lực trong việc tài trợ xuất khẩu cho doanh nghiệp FDI, nhưng vẫn còn nhiều vấn đề và thách thức cần giải quyết. Các yếu tố như cạnh tranh từ ngân hàng nước ngoài, chính sách tài chính chưa đồng bộ và sự thiếu hụt thông tin thị trường là những rào cản lớn.

2.1. Cạnh tranh từ ngân hàng nước ngoài

Ngân hàng nước ngoài thường có nguồn vốn dồi dào và các sản phẩm tài chính đa dạng hơn, điều này tạo ra áp lực lớn cho ngân hàng Công thương trong việc thu hút khách hàng doanh nghiệp FDI.

2.2. Chính sách tài chính chưa đồng bộ

Chính sách tài chính hiện tại chưa hoàn toàn phù hợp với nhu cầu của doanh nghiệp FDI, dẫn đến việc khó khăn trong việc tiếp cận các nguồn tài trợ xuất khẩu.

III. Phương pháp cải tiến tài trợ xuất khẩu cho doanh nghiệp FDI

Để nâng cao hiệu quả tài trợ xuất khẩu cho doanh nghiệp FDI, ngân hàng Công thương cần áp dụng các phương pháp cải tiến. Những giải pháp này bao gồm việc phát triển sản phẩm tài chính mới, cải thiện quy trình thẩm định và tăng cường dịch vụ khách hàng.

3.1. Phát triển sản phẩm tài chính mới

Ngân hàng cần nghiên cứu và phát triển các sản phẩm tài chính mới phù hợp với nhu cầu của doanh nghiệp FDI, như các gói tài trợ linh hoạt và dịch vụ bảo hiểm xuất khẩu.

3.2. Cải thiện quy trình thẩm định

Quy trình thẩm định cần được cải tiến để giảm thời gian xử lý hồ sơ và tăng cường độ tin cậy trong việc đánh giá khả năng tài chính của doanh nghiệp FDI.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu về tài trợ xuất khẩu

Nghiên cứu cho thấy rằng việc tăng cường tài trợ xuất khẩu cho doanh nghiệp FDI đã mang lại nhiều kết quả tích cực. Doanh nghiệp FDI đã có thể mở rộng quy mô sản xuất và nâng cao chất lượng sản phẩm xuất khẩu, từ đó đóng góp vào sự phát triển kinh tế của Việt Nam.

4.1. Kết quả đạt được từ hoạt động tài trợ xuất khẩu

Hoạt động tài trợ xuất khẩu đã giúp doanh nghiệp FDI tăng trưởng doanh thu và mở rộng thị trường xuất khẩu, đồng thời tạo ra nhiều việc làm cho người lao động.

4.2. Những bài học kinh nghiệm từ thực tiễn

Các bài học kinh nghiệm từ hoạt động tài trợ xuất khẩu cho doanh nghiệp FDI cho thấy rằng sự linh hoạt và sáng tạo trong cung cấp dịch vụ là rất quan trọng để đáp ứng nhu cầu của thị trường.

V. Kết luận và tương lai của tài trợ xuất khẩu cho doanh nghiệp FDI

Tương lai của tài trợ xuất khẩu cho doanh nghiệp FDI tại ngân hàng Công thương Việt Nam phụ thuộc vào khả năng thích ứng với những thay đổi của thị trường và nhu cầu của doanh nghiệp. Việc cải tiến dịch vụ và phát triển sản phẩm mới sẽ là chìa khóa để ngân hàng duy trì vị thế cạnh tranh.

5.1. Định hướng phát triển trong tương lai

Ngân hàng cần xác định rõ định hướng phát triển trong lĩnh vực tài trợ xuất khẩu, tập trung vào việc nâng cao chất lượng dịch vụ và mở rộng mạng lưới khách hàng.

5.2. Khuyến nghị cho ngân hàng và doanh nghiệp

Cần có sự hợp tác chặt chẽ giữa ngân hàng và doanh nghiệp FDI để phát triển các giải pháp tài chính hiệu quả, đồng thời ngân hàng cũng cần thường xuyên cập nhật thông tin thị trường để đưa ra các quyết định chính xác.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong giai đoạn 2010 – 2013, nền kinh tế Việt Nam ghi nhận sự bứt phá mạnh mẽ của khu vực kinh tế có vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI). Kim ngạch xuất khẩu toàn quốc tăng trưởng ấn tượng từ 72.200 triệu USD năm 2010 lên hơn 132.000 triệu USD vào năm 2013, trong đó khối doanh nghiệp FDI đóng góp trên 60% tổng giá trị xuất khẩu. Tuy nhiên, các ngân hàng thương mại cổ phần trong nước phải đối mặt với áp lực cạnh tranh gay gắt từ các chi nhánh ngân hàng ngoại quốc vốn sở hữu nguồn vốn giá rẻ và danh mục sản phẩm tài trợ thương mại đa dạng. Vấn đề đặt ra là làm thế nào để các ngân hàng nội địa gia tăng thị phần và nâng cao năng lực cung ứng vốn cho nhóm khách hàng chiến lược này.

Mục tiêu nghiên cứu trọng tâm của luận văn là phân tích, đánh giá toàn diện thực trạng hoạt động tài trợ xuất khẩu cho các doanh nghiệp FDI tại Ngân hàng TMCP Công thương Việt Nam (VietinBank). Trên cơ sở chỉ rõ những nút thắt trong chính sách tín dụng, quy trình thanh toán và công tác quản trị rủi ro, đề tài xác lập hệ thống giải pháp mang tính khả thi nhằm mở rộng quy mô tín dụng cả về chiều rộng lẫn chiều sâu. Phạm vi nghiên cứu được giới hạn trong không gian hoạt động của VietinBank trên toàn quốc và chuỗi dữ liệu thứ cấp giai đoạn 2010 – 2013. Kết quả nghiên cứu mang lại ý nghĩa thực tiễn to lớn khi trực tiếp đóng góp vào chiến lược nâng quy mô dư nợ tài trợ xuất khẩu FDI của VietinBank từ 3.487 tỷ đồng năm 2010 lên 12.315 tỷ đồng năm 2013, đồng thời duy trì thị phần tài trợ xuất khẩu toàn ngành ở mức ổn định 12,84%.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn xây dựng trên nền tảng lý thuyết lợi thế so sánh trong thương mại quốc tế và các khung định nghĩa chuẩn hóa của Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) cùng Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế (OECD). Theo quy chuẩn quốc tế, doanh nghiệp FDI được xác định là thực thể kinh tế mà nhà đầu tư nước ngoài sở hữu trực tiếp hoặc gián tiếp từ 10% quyền biểu quyết trở lên, cho phép nhà đầu tư tham gia trực tiếp vào công tác quản trị và điều hành.

Hoạt động tài trợ xuất khẩu của ngân hàng thương mại được vận hành như một hình thức cấp tín dụng mang tính chất tự giải, nghĩa là nguồn tiền thu nợ được khấu trừ trực tiếp từ dòng tiền thanh toán của chính thương vụ ngoại thương. Khung nghiên cứu tập trung vào bốn công cụ tài trợ cốt lõi:

• Tài trợ trước giao hàng: Cấp vốn lưu động ngắn hạn để doanh nghiệp thu mua nguyên phụ liệu phục vụ sản xuất.
• Chiết khấu bộ chứng từ: Nghiệp vụ ứng trước từ 80% đến 90% giá trị chứng từ xuất khẩu có bảo lưu quyền truy đòi hoặc miễn truy đòi.
• Bao thanh toán (Factoring): Mua lại các khoản phải thu thương mại với thời hạn trả chậm tối đa lên đến 180 ngày.
• Bảo lãnh ngân hàng: Sử dụng uy tín của tổ chức tín dụng để bảo đảm nghĩa vụ thực hiện hợp đồng hoặc hoàn thuế cho nhà xuất khẩu.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng nguồn dữ liệu thứ cấp được trích xuất từ báo cáo tài chính đã kiểm toán, báo cáo thường niên của VietinBank giai đoạn 2010 – 2013, kết hợp với các niên giám thống kê từ Tổng cục Thống kê, Ngân hàng Nhà nước Việt Nam và Trung tâm Thông tin Tín dụng (CIC).

Cỡ mẫu nghiên cứu bao quát toàn bộ 148 chi nhánh nội địa và 3 chi nhánh nước ngoài của VietinBank, tập trung phân tích danh mục tài trợ cho các doanh nghiệp FDI thuộc 5 nhóm ngành hàng chủ lực gồm cao su, dệt may, gạo, hạt điều và cà phê. Phương pháp chọn mẫu xác thực toàn phần theo chuỗi thời gian được áp dụng nhằm thu thập trọn vẹn các hợp đồng tín dụng và bộ chứng từ phát sinh thực tế. Luận văn kết hợp phương pháp thống kê mô tả, phân tích cơ cấu tỷ trọng và so sánh tương quan chuỗi thời gian. Lý do lựa chọn các phương pháp này là nhằm phản ánh chính xác động thái tăng trưởng dư nợ, sự dịch chuyển cơ cấu tiền tệ và tỷ lệ nợ xấu qua từng năm, tạo lập bằng chứng thực nghiệm vững chắc để nhận diện các điểm nghẽn nghiệp vụ.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Quá trình phân tích dữ liệu thực tế giai đoạn 2010 – 2013 tại VietinBank chỉ ra bốn kết quả nổi bật:

• Quy mô dư nợ tài trợ xuất khẩu FDI tăng trưởng vượt bậc: Dư nợ cấp tín dụng cho khối FDI tăng liên tục từ 3.487 tỷ đồng năm 2010 lên 5.979 tỷ đồng năm 2011 (tăng 71,47%), đạt 8.500 tỷ đồng năm 2012 và cán mốc 12.315 tỷ đồng năm 2013 (tăng 44,88% so với năm 2012). Tỷ trọng dư nợ FDI trên tổng dư nợ cho vay toàn hệ thống tăng từ 1,49% năm 2010 lên 3,23% năm 2013.
• Doanh số thanh toán quốc tế mở rộng mạnh mẽ: Doanh số thanh toán bộ chứng từ xuất khẩu tăng 152%, từ 6.640 triệu USD năm 2010 lên 16.740 triệu USD năm 2013, giúp VietinBank nâng thị phần từ 9,20% lên 12,84% tổng kim ngạch xuất khẩu cả nước.
• Cơ cấu đồng tiền tài trợ tập trung vào nội tệ: Cho vay bằng Việt Nam Đồng chiếm ưu thế tuyệt đối với tỷ trọng dao động từ 78% đến 80% tổng dư nợ, trong khi tài trợ bằng ngoại tệ duy trì ở mức 20% đến 22% nhằm phục vụ nhu cầu nhập khẩu nguyên vật liệu đầu vào.
• Sự chuyển dịch cơ cấu ngành hàng xuất khẩu: Tỷ trọng tài trợ ngành cao su tăng từ 21% năm 2010 lên 28% năm 2013; ngành dệt may chiếm tỷ trọng ổn định 24% đến 25%; ngành gạo tăng từ 14% lên 21%; trong khi ngành hạt điều giảm từ 19% xuống 10% và ngành cà phê giảm từ 9% xuống 5%.

Thảo luận kết quả

Sự gia tăng quy mô tài trợ xuất khẩu phản ánh năng lực thích ứng của VietinBank trước làn sóng dịch chuyển vốn đầu tư toàn cầu sau khi Việt Nam tham gia sâu rộng vào các hiệp định thương mại tự do. Việc tập trung mạng lưới xử lý thanh toán tập trung tại Sở Giao dịch đã rút ngắn thời gian xử lý giao dịch đáng kể.

Để trực quan hóa các phát hiện trên, dữ liệu có thể được trình bày thông qua biểu đồ cột chồng đối sánh cơ cấu 5 ngành hàng xuất khẩu chủ lực và bảng tổng hợp tương quan giữa doanh số thanh toán với quy mô dư nợ chiết khấu. Số liệu cho thấy một nghịch lý: Dù doanh số thanh toán tăng cao, dư nợ chiết khấu bộ chứng từ cho khối FDI vẫn ở mức khiêm tốn, chỉ đạt từ 9 đến 15 triệu USD (chiếm 3,05% đến 3,57% tổng dư nợ chiết khấu toàn hàng). Nguyên nhân bắt nguồn từ việc các doanh nghiệp FDI thường giao dịch với công ty mẹ hoặc đối tác truyền thống có độ tín nhiệm cao, đồng thời quy trình thẩm định chiết khấu của ngân hàng nội địa còn ràng buộc nhiều điều kiện pháp lý khắt khe khiến khách hàng chuyển dịch sang các ngân hàng ngoại như Mizuho hay Shinhan. Về chất lượng tín dụng, tỷ lệ nợ xấu toàn hàng tăng từ 0,66% năm 2010 lên đỉnh điểm 1,46% năm 2012 do tác động của khủng hoảng nợ công quốc tế, sau đó được kiểm soát chặt chẽ và giảm về 0,82% vào cuối năm 2013.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên các phát hiện thực nghiệm, luận văn đề xuất bốn nhóm giải pháp chiến lược nhằm thúc đẩy hoạt động tài trợ xuất khẩu cho doanh nghiệp FDI:

• Đa dạng hóa nguồn vốn và tối ưu hóa chi phí huy động: Khối Nguồn vốn và Kinh doanh Thị trường cần đẩy mạnh tìm kiếm các nguồn tài trợ ngoại tệ giá rẻ từ các định chế tài chính quốc tế và ngân hàng đại lý, đặt mục tiêu kéo giảm chi phí vốn đầu vào từ 0,5% đến 1,0%/năm trong vòng 12 tháng tới để áp dụng chính sách lãi suất cạnh tranh cho nhóm khách hàng FDI.
• Đổi mới danh mục sản phẩm và mở rộng tài trợ chuỗi cung ứng (SCF): Khối Khách hàng Doanh nghiệp chủ động triển khai các sản phẩm tài trợ chuyên biệt như UPAS L/C (L/C trả chậm thanh toán trả ngay), bao thanh toán quốc tế và các công cụ phái sinh giá cả hàng hóa, phấn đấu nâng tỷ trọng dư nợ tài trợ FDI lên mức 5% đến 7% tổng dư nợ toàn hàng trong vòng 24 tháng.
• Thành lập bộ phận chuyên biệt và nâng cao năng lực phục vụ: Ban Điều hành cần thành lập Bộ phận Khách hàng FDI (FDI Desk) tại 100% các chi nhánh trọng điểm ở TP. Hồ Chí Minh, Hà Nội, Bình Dương và Đồng Nai trong vòng 6 đến 12 tháng; cung cấp dịch vụ hỗ trợ lập bộ chứng từ xuất khẩu hộ nhằm cắt giảm thời gian xử lý hồ sơ xuống dưới 24 giờ.
• Nâng cấp hạ tầng công nghệ và hoàn thiện hệ thống quản trị rủi ro: Khối Quản lý Rủi ro tích hợp hệ thống cảnh báo sớm (Early Warning System) dựa trên dữ liệu hải quan và CIC, tiến tới áp dụng nghiệp vụ chiết khấu miễn truy đòi đối với các L/C được phát hành bởi các ngân hàng uy tín quốc tế, đồng thời bảo đảm tỷ lệ nợ xấu khối FDI luôn duy trì dưới ngưỡng an toàn 1,0%.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Công trình nghiên cứu mang lại giá trị tham khảo chuyên sâu cho bốn nhóm đối tượng:

• Ban lãnh đạo và cán bộ tín dụng ngân hàng thương mại: Nắm vững phương pháp luận và kinh nghiệm thực tiễn để thiết kế các gói sản phẩm tài trợ xuất khẩu đặc thù, quy trình ứng trước 80% đến 90% giá trị chứng từ và chiến lược cạnh tranh hiệu quả với các ngân hàng quốc tế.
• Giám đốc tài chính (CFO) và nhà quản trị doanh nghiệp FDI: Tiếp cận các giải pháp tài trợ vốn lưu động tối ưu, tận dụng các công cụ bao thanh toán với thời hạn trả chậm lên tới 180 ngày nhằm giải phóng dòng tiền và phòng ngừa rủi ro biến động tỷ giá.
• Cơ quan quản lý nhà nước và Ngân hàng Nhà nước Việt Nam: Sử dụng làm tài liệu thực tiễn để rà soát cơ chế quản lý ngoại hối, hoàn thiện khung pháp lý cho các nghiệp vụ phái sinh thương mại và nâng cao hiệu quả thu hút dòng vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài.
• Giảng viên, học viên cao học và nhà nghiên cứu tài chính: Khai thác nguồn tư liệu học thuật về chuẩn mực FDI theo OECD/IMF, phương pháp phân tích chuỗi số liệu tín dụng và mô hình đánh giá rủi ro tài trợ thương mại trong điều kiện kinh tế biến động.

Câu hỏi thường gặp

Doanh nghiệp FDI cần đáp ứng điều kiện gì để được VietinBank cấp tài trợ trước xuất khẩu?
Doanh nghiệp cần sở hữu hợp đồng ngoại thương hoặc L/C xuất khẩu hợp lệ, có phương án sản xuất kinh doanh khả thi và lịch sử tín dụng minh bạch. Ngân hàng sẽ thẩm định chu kỳ quay vòng vốn để cấp hạn mức tín dụng bằng VNĐ hoặc ngoại tệ với tỷ lệ tài trợ thông thường từ 70% đến 85% giá trị hợp đồng, thời hạn thanh toán ấn định từ 10 đến 21 ngày sau ngày giao hàng muộn nhất.

Chiết khấu bộ chứng từ bảo lưu quyền truy đòi khác gì so với miễn truy đòi?
Chiết khấu bảo lưu quyền truy đòi cho phép ngân hàng đòi lại toàn bộ số tiền đã ứng trước, lãi và phí phát sinh nếu ngân hàng phát hành nước ngoài từ chối thanh toán. Trong khi đó, chiết khấu miễn truy đòi là hình thức ngân hàng mua đứt bộ chứng từ hợp lệ (thường áp dụng cho L/C được xác nhận), tổ chức tín dụng gánh chịu 100% rủi ro thanh toán và ứng trước từ 80% đến 90% giá trị hối phiếu.

Vì sao cơ cấu tài trợ xuất khẩu tại VietinBank tập trung chủ yếu vào đồng Việt Nam (78% - 80%)?
Phần lớn các doanh nghiệp FDI hoạt động trong lĩnh vực dệt may, chế biến nông sản và cao su phát sinh nhu cầu vốn lưu động lớn để chi trả chi phí thu mua nguyên liệu thô nội địa, thanh toán lương nhân công và phí dịch vụ mặt bằng bằng nội tệ. Do đó, dư nợ tài trợ VNĐ chiếm từ 78% đến 80%, còn 20% đến 22% ngoại tệ phục vụ hoạt động nhập khẩu máy móc thiết bị.

Nghiệp vụ Bao thanh toán (Factoring) đem lại lợi ích gì cho nhà xuất khẩu FDI?
Nghiệp vụ này giúp nhà xuất khẩu chấp nhận điều khoản bán hàng trả chậm lên đến 180 ngày theo phương thức chuyển tiền (T/T) hoặc ghi sổ mà vẫn được ngân hàng ứng trước tối đa 90% giá trị khoản phải thu. Doanh nghiệp vừa chuyển giao rủi ro thu nợ cho ngân hàng, vừa nâng cao năng lực cạnh tranh quốc tế mà không phải chịu áp lực nợ vay trên bảng cân đối kế toán.

Ngân hàng áp dụng biện pháp nào để ngăn chặn rủi ro chủ đầu tư FDI bỏ trốn?
Ngân hàng siết chặt thẩm định thực địa, kiểm soát dòng tiền luân chuyển qua tài khoản và áp dụng thỏa thuận quản lý hàng thế chấp (CMA). Việc hợp tác bảo lãnh thanh toán với ngân hàng mẹ tại Nhật Bản, Hàn Quốc giúp thiết lập cơ chế giám sát chặt chẽ, duy trì tỷ lệ nợ xấu an toàn ở mức 0,82%.

Kết luận

• Tăng trưởng quy mô vững chắc: Dư nợ tài trợ xuất khẩu FDI tại VietinBank tăng trưởng vượt bậc từ 3.487 tỷ đồng năm 2010 lên 12.315 tỷ đồng năm 2013, nâng tỷ trọng đóng góp từ 1,49% lên 3,23% tổng dư nợ cho vay.
• Mở rộng thị phần thanh toán: Doanh số thanh toán bộ chứng từ xuất khẩu đạt 16.740 triệu USD vào năm 2013, bảo đảm thị phần ổn định 12,84% trên tổng kim ngạch xuất khẩu cả nước.
• Tối ưu hóa cơ cấu ngành hàng: Tín dụng xuất khẩu được tái cơ cấu hợp lý, tập trung vào các lĩnh vực có lợi thế cạnh tranh cao như cao su (28%), dệt may (25%) và gạo (21%).
• Kiểm soát tốt rủi ro tín dụng: Tỷ lệ nợ xấu toàn hàng được kéo giảm thành công từ mức 1,46% năm 2012 xuống còn 0,82% vào cuối năm 2013 nhờ quy trình thẩm định tập trung và trích lập dự phòng nghiêm ngặt.
• Định hướng phát triển đồng bộ: Lộ trình 24 tháng tới cần tập trung đẩy mạnh tài trợ chuỗi cung ứng (SCF), hoàn thiện dịch vụ FDI Desk và số hóa quy trình thẩm định chứng từ.

Các tổ chức tài chính và doanh nghiệp quan tâm có thể ứng dụng ngay các giải pháp nghiệp vụ và khung quản trị rủi ro từ luận văn để tối ưu hóa hiệu quả hoạt động tài trợ thương mại quốc tế.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1: NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG VỀ DOANH NGHIỆP FDI VÀ HOẠT ĐỘNG TÀI TRỢ XUẤT KHẨU CỦA NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI 1.1 Tổng quan về doanh nghiệp FDI: 1. Khái niệm vốn FDI Đầu tư trực tiếp nước ngoài là một trong những hình thức đầu tư quốc tế phản ánh mục tiêu của một thực thể trong một nền kinh tế(nhà đầu tư trực tiếp) nhằm thu được những lợi ích lâu dài từ một doanh nghiệp đặt tại một nền kinh tế khác. Mục đích của nhà đầu tư trực tiếp là muốn có nhiều ảnh hưởng trong việc quản lý doanh nghiệp đặt tại một nền kinh tế khác đó (IMF’s Fifth edition of the Balance of Payments Manual (BPM5), 1993, trang 86). Đầu tư trực tiếp nước ngoài được định nghĩa là hoạt động đầu tư xuyên biên giới của một thực thể trong một nền kinh tế (nhà đầu tư trực tiếp) nhằm đạt được lợi ích dài hạn trong một doanh nghiệp(doanh nghiệp đầu tư trực tiếp)hoạt động trên lãnh thổ của một nền kinh tế khác.

Hàm ý của “lợi ích dài hạn” giữa nhà đầu tư trực tiếp và doanh nghiệp đầu tư trực tiếp là một mức độ ảnh hưởng đáng kể của nhà đầu tư trực tiếp trong công tác quản lý doanh nghiệp. Quyền sở hữu ít nhất 10% quyền biểu quyết, đại diện cho việc ảnh hưởng của nhà đầu tư, là tiêu chí cơ bản được sử dụng (OECD Factbook 2013 “Economic, Enviromental and Social Statistics”, 2013, trang 3). Đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) xảy ra khi một nhà đầu tư từ một nước (nước chủ đầu tư) có được một tài sản ở một nước khác (nước thu hút đầu tư) cùng với quyền quản lý tài sản đó. Phương diện quản lý là cách thức để phân biệt FDI với các công cụ tài chính khác.

Trong phần lớn trường hợp, cả nhà đầu tư lẫn tài sản mà người đó quản lý ở nước ngoài là các cơ sở kinh doanh. Trong những trường hợp đó, nhà đầu tư thường được gọi là "công ty mẹ" và các tài sản được gọi là "công ty con" hay “chi nhánh công ty” (“Trade and foreign direct investment” WTO Press/57, 9/10/1996). LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Khái niệm doanh nghiệp FDI Doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài là doanh nghiệp có tư cách pháp nhân hoặc không có tư cách pháp nhân mà nhà đầu tư nước ngoài sở hữu trên 10% cổ phiếu phổ thông hoặc có quyền quyết định trong doanh nghiệp.

(Con số 10% cổ phiếu phổ thông hoặc có quyền quyết định khẳng định sự tồn tại của mối quan hệ đầu tư trực tiếp. Quyền quyết định trong việc điều hành là bằng chứng của việc sở hữu ít nhất 10% cổ phiếu phổ thông, nghĩa là nhà đầu tư trực tiếp này có ảnh hưởng hoặc có thể tham gia điều hành doanh nghiệp, mà không đòi hỏi một sự kiểm soát tuyệt đối bởi nhà đầu tư nước ngoài) (IMF Issues Paper (DITEG) #20 Definition of foreign direct investment (FDI) Terms, 2004, trang 5). Doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài là doanh nghiệp thuộc một nền kinh tế được sở hữu bởi một nhà đầu tư ở một nền kinh tế khác, bằng việc sở hữu trực tiếp hoặc gián tiếp ít nhất 10% quyền biểu quyết của doanh nghiệp có tư cách pháp nhân hoặc tương đương đối với một doanh nghiệp không có tư cách pháp nhân (OECD Benchmark Definition of Foreign Direct Investment Fourth Edition, 2008, trang 50). “Doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài bao gồm doanh nghiệp do nhà đầu tư nước ngoài thành lập để thực hiện hoạt động đầu tư tại Việt Nam; doanh nghiệp Việt Nam do nhà đầu tư nước ngoài mua cổ phần, sáp nhập, mua lại”.

Đặc điểm của doanh nghiệp FDI Các doanh nghiệp FDI thường được thành lập dưới hình thức Công ty Trách Nhiệm Hữu Hạn. Điều đó có nghĩa là các nhà đầu tư nước ngoài chỉ chịu trách nhiệm giới hạn trong phạm vi số vốn đã góp vào doanh nghiệp. Các nhà đầu tư nước ngoài đóng góp một tỉ lệ vốn tối thiểu nhằm đảm bảo quyền kiểm soát hoặc tham gia điều hành doanh nghiệp. Cơ cấu tổ chức, cách thức quản lý và điều hành của các doanh nghiệp này mang đậm phong cách của các công ty đa quốc gia.

LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 6 Động cơ chung của các doanh nghiệp FDI là tìm kiếm một thị trường ổn định nhằm thu được lợi nhuận cao và đảm bảo sự phát triển lâu dài của doanh nghiệp. Sự khác biệt giữa doanh nghiệp FDI và các doanh nghiệp khác trong giao dịch ngân hàng Các sản phẩm mà các doanh nghiệp FDI yêu cầu ngân hàng cung cấp rất đa dạng bao gồm các sản phẩm tài trợ thương mại, kinh doanh ngoại tệ, hoán đổi lãi suất,… Các doanh nghiệp FDI không muốn bị ngân hàng kiểm soát những chứng từ gốc như: bộ chứng từ giao hàng, tờ khai hải quan mà họ chỉ cung cấp cho ngân hàng bản copy có xác nhận của doanh nghiệp về tính chân thực của chứng từ. Các doanh nghiệp FDI yêu cầu các ngân hàng đảm bảo lãi suất cho vay phải ổn định. Đa số các doanh nghiệp FDI chỉ sử dụng các dịch vụ của những ngân hàng trong nước như chuyển tiền, thẻ, chi lương cho nhân viên, mua bán ngoại tệ vì ngân hàng trong nước có lợi thế mạng lưới rộng.

Về mẫu biểu giao dịch và hợp đồng tín dụng các doanh nghiệp FDI yêu cầu các văn bản này phải được dịch sang Tiếng Anh hoặc các ngôn ngữ khác. Vai trò của doanh nghiệp FDI đối với hoạt động xuất khẩu hàng hóa Xuất khẩu là nhân tố quan trọng thúc đẩy tăng trưởng và góp phần quyết định sự thịnh vượng của một quốc gia. Hoạt động xuất khẩu của các doanh nghiệp FDI ngày càng chiếm tỷ trọng cao trong hoạt động xuất khẩu của cả nước. Thông qua hoạt động xuất khẩu của các doanh nghiệp FDI những lợi thế so sánh của nước chủ nhà được khai thác hiệu quả từ đó giảm thiểu chi phí sản xuất, tăng tính cạnh tranh của hàng hóa trên thị trường quốc tế.

Hoạt động xuất khẩu hàng hóa, dịch vụ tạo nguồn cung ngoại tệ dồi dào cho thị trường đáp ứng nhu cầu nhập khẩu nguyên vật liệu và hiện đại hóa sản xuất trong nước. LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 7 Hoạt động xuất khẩu của các doanh nghiệp FDI thúc đẩy cạnh tranh giúp các doanh nghiệp trong nước ngày càng hoàn thiện, nâng cao hiệu quả, chất lượng hàng hóa sản xuất. Ngoài ra hoạt động xuất khẩu của doanh nghiệp FDI có những tác động lan tỏa về mặt công nghệ, kĩ năng quản lí, thu hút nguồn nhân lực trình độ cao, giúp khai thác hiệu quả nguồn lao động trong nước. Các nhân tố ảnh hưởng đến hoạt động xuất khẩu của doanh nghiệp FDI Các nhân tố bên ngoài doanh nghiệp • Nhân tố tự nhiên Điều kiện tự nhiên bao gồm các nhân tố như: vị trí địa lý, khí hậu … tác động rất lớn đến hoạt động xuất khẩu hàng hóa của một quốc gia.

Vị trí tọa lạc của quốc gia đó ảnh hưởng đến việc lựa chọn mặt hàng xuất khẩu, thị trường tiêu thụ. Ví dụ: Việc xuất khẩu hàng hoá tại các nước có cảng biển có lợi thế hơn so với các nước không có cảng biển. Các yếu tố thiên tai như: bão, động đất… cũng ảnh hưởng trực tiếp đến tình hình sản xuất, nguồn cung nguyên liệu và thời gian thực hiện hợp đồng xuất khẩu. • Yếu tố hạ tầng phục vụ cho hoạt động xuất khẩu Các yếu tố hạ tầng ảnh hưởng trực tiếp đến hoạt động xuất khẩu như: hệ thống giao thông đặc biệt là hệ thống cảng biển, hệ thống đường bộ, đường sắt…kết hợp với hệ thống bốc dỡ hàng hóa, kho bãi…nếu được trang bị hiện đại sẽ giúp tiết kiệm thời gian, chi phí vận chuyển, đảm bảo an toàn cho hàng hoá xuất khẩu.

• Hệ thống thông tin liên lạc Cùng với sự phát triển của vô số thành tựu khoa học kỹ thuật, sự phát triển của hệ thống công nghệ thông tin đã góp phần gắn kết và thúc đẩy sự phát triển của hoạt động xuất khẩu giúp cho việc ký kết và thực hiện hợp đồng được nhanh chóng, kịp thời. Không những thế, sự phát triển của hệ thống thông tin điện tử như Email, Fax,….đã giúp đơn giản hoá rất nhiều thao tác trong hoạt động xuất khẩu, giảm thiểu hàng loạt các chi phí, đồng thời nhà xuất khẩu rất thuận tiện trong việc theo LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 8 dõi hàng hóa, giải quyết nhanh chóng các tranh chấp nâng cao chất lượng và hiệu quả trong hoạt động xuất khẩu. • Hệ thống tài chính ngân hàng, bảo hiểm Hệ thống tài chính ngân hàng cung cấp cho khách hàng xuất khẩu các dịch vụ về quản lý tài khoản, tài trợ vốn, thanh toán tiền hàng,… một cách thuận tiện, nhanh chóng, chính xác và an toàn. Hiện nay, hệ thống tài chính ngân hàng đã phát triển lớn mạnh làm cho hoạt động xuất khẩu ngày càng chuyên nghiệp hơn.

Thêm vào đó, sự phát triển của hệ thống bảo hiểm và các đại lý của nó giúp các hoạt động xuất khẩu được thực hiện một cách an toàn đồng thời giảm bớt thiệt hại cho nhà xuất khẩu khi có rủi ro xảy ra. • Chính sách vĩ mô của Nhà nước Chính sách vĩ mô của Nhà nước là nhân tố quan trọng nhất chi phối hoạt động xuất khẩu không chỉ riêng các doanh nghiệp FDI mà toàn bộ các doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực xuất khẩu. Các chính sách, công cụ vĩ mô thể hiện chủ trương, ý chí của Đảng, Nhà nước phù hợp với các quy hoạch trong hoạt động xuất khẩu và tình hình phát triển kinh tế đất nước. • Các nhân tố chính trị, pháp luật Nhân tố này tác động đến hoạt động xuất khẩu của doanh nghiệp trong hiện tại và tương lai.

Các quốc gia có nền chính trị ổn định sẽ thu hút các doanh nghiệp nước ngoài xúc tiến các hoạt động đầu tư, kinh doanh. Nhân tố pháp luật ảnh hưởng trực tiếp đến hoạt động xuất khẩu của một quốc gia. Nếu hệ thống pháp luật tạo ra một môi trường pháp lý hoàn chỉnh, phù hợp với sự phát triển của nền kinh tế thì nó sẽ thúc đẩy hoạt động xuất khẩu. • Các nhân tố thuộc về doanh nghiệp Mục tiêu và chiến lược phát triển của doanh nghiệp Chính phủ đưa ra các chính sách xuất khẩu để thực hiện các mục tiêu và chiến lược phát triển kinh tế.

Do đó, mục tiêu và chiến lược phát triển hoạt động xuất khẩu của doanh nghiệp cũng phải tương ứng và phù hợp với các chính sách chung. Bên cạnh đó, doanh nghiệp cũng cần phải có những định hướng riêng của LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 9 mình nhằm đảm bảo sự phát triển bền vững và duy trì lợi thế của doanh nghiệp trong cạnh tranh.