Chương 1 NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CƠ BẢN VỀ KIỂM SOÁT NỘI BỘ CHI PHÍ XÂY LẮP TRONG DOANH NGHIỆP XÂY DỰNG 1. KHÁI NIỆM, CHỨC NĂNG VÀ MỤC TIÊU CỦA KIỂM SOÁT NỘI BỘ 1. Khái niệm Kiểm soát nội bộ là một thể thức bên trong đơn vị, do người quản lý đơn vị thực hiện để kiểm soát nhân viên thực hiện đúng hay sai những thể thức đã được quy định trong quy chế khi thi hành bổn phận, đồng thời xem các bộ phận có khả năng đạt được kế hoạch đề ra hay không. Kiểm soát nội bộ không xác định chính xác kết quả đạt được bằng số liệu cụ thể mà xem xét chính sách, quy chế, hệ thống quản lý của đơn vị hoạt động ra sao và có đạt được hiệu quả không.
Chức năng của kiểm soát nội bộ + Tạo điều kiện cho đơn vị điều hành và quản lý kinh doanh một cách có hiệu quả. Các thủ tục kiểm soát sẽ giúp các nhà quản lý sử dụng hiệu quả và tránh được sự lãng phí nguồn lực trong quá trình sản xuất kinh doanh. + KSNB có chức năng đảm bảo giám sát mức độ hiệu năng, hiệu quả của các quyết định trong quá trình thực thi, bảo đảm tuân thủ đúng quy trình và thể thức đã thực hiện. + Ngăn chăn, phát hiện các sai phạm và gian lận trong kinh doanh, vấn đề sai phạm và gian lận là không thể tránh khỏi nhưng cần phải kiểm soát chặt chẽ, hữu hiệu nhằm ngăn chặn sai phạm và gian lận xảy ra.
+ Đảm bảo ghi chép kế toán đầy đủ, chính xác và đúng thể thức về các nghiệp vụ và hoạt động kinh doanh. Việc ghi nhận các hoạt động sản xuất kinh doanh thông qua công tác kế toán không phải lúc nào cũng đầy đủ và minh bạch. Bằng việc thiết lập các quy trình kiểm soát sẽ giúp cho việc ghi chép kế toán tuân thủ theo quy định. + Đảm bảo các báo cáo tài chính được lập kịp thời, hợp lệ và tuân thủ các yêu cầu có liên quan.
+ Bảo vệ các tài sản và thông tin không bị lạm dụng và sử dụng sai mục đích, bị thất thoát, mất cắp…Mặt khác trong nền kinh tế thị trường, yếu tố tài sản và thông tin Luan van 5 là những yếu tố quyết định đến sự thành công hay thất bại của đơn vị, do vậy cần phải tổ chức kiểm soát nội bộ để hạn chế sự thất thoát trong hoạt động xây lắp tại Công ty. Mục tiêu của kiểm soát nội bộ Trong doanh nghiệp, kiểm soát nội bộ là một hệ thống các chính sách, các biện pháp kiểm soát và thủ tục kiểm soát được xây dựng để thực hiện các mục tiêu: + Bảo vệ tài sản của doanh nghiệp, hạn chế mất cắp, hư hại và sử dụng không đúng mục đích. + Các thông tin kế toán được cung cấp phải đảm bảo tính kịp thời, chính xác và tin cậy về thực trạng hoạt động của doanh nghiệp. + Đảm bảo hiệu quả và năng lực quản lý.
+ Đảm bảo việc thực hiện các chính sách của doanh nghiệp. SỰ CẦN THIẾT VÀ CÁC YẾU TỐ CẤU THÀNH HỆ THỐNG KIỂM SOÁT NỘI BỘ 1. Sự cần thiết phải xây dựng hệ thống kiểm soát nội bộ Một hệ thống kiểm soát nội bộ vững mạnh sẽ giảm bớt rủi ro tiềm ẩn trong sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp, bảo vệ tài sản của doanh nghiệp khỏi bị hư hỏng, mất mác bởi hao hụt, gian lận,… Đảm bảo tính chính xác của số liệu kế toán và báo cáo tài chính. Đảm bảo mọi thành viên tuân thủ nội quy, quy chế, quy trình hoạt động của doanh nghiệp.
Đảm bảo cho doanh nghiệp hoạt động hiệu quả, sử dụng tối ưu các nguồn lực và đạt được mục tiêu đề ra. Bảo vệ quyền lợi của nhà đầu tư và gây dựng lòng tin đối với các cổ đông và đối tác. Ngoài ra, trong mọi hoạt động của doanh nghiệp, chức năng kiểm tra, kiểm soát giữ vai trò quan trọng và được thực hiện bởi hệ thống kiểm soát nội bộ. Vì thế, hệ thống KSNB là một chức năng thường xuyên của tổ chức và trên cơ sở đó xác định rủi ro có thể xảy ra trong từng khâu công việc để tìm ra biện pháp ngăn chặn, thực hiện có hiệu quả tất cả các mục tiêu đặt ra của doanh nghiệp.
Thiết lập hệ thống kiểm soát nội bộ để kiểm soát tất cả các hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp là một việc hết sức quan trọng đối với tất cả các doanh nghiệp muốn tồn tại trên thị trường. Các yếu tố cấu thành hệ thống kiểm soát nội bộ 1. Môi trường kiểm soát Là những yếu tố của tổ chức ảnh hưởng đến hoạt động của hệ thống kiểm soát nội bộ và là các yếu tố tạo ra một môi trường trong đó toàn bộ thành viên của tổ chức có nhận thức được tầm quan trọng của hệ thống kiểm soát nội bộ không. Một môi trường kiểm soát tốt sẽ là nền tảng quan trọng cho sự hoạt động hiệu quả của hệ thống kiểm soát nội bộ.
Môi trường kiểm soát nội bộ bao gồm các nhân tố bên trong và bên ngoài đơn vị tác động đến việc thiết kế, hoạt động và xử lý dữ liệu của hệ thống kiểm soát nội bộ Các yếu tố môi trường bên trong Các yếu tố thuộc môi trường bên trong chủ yếu liên quan đến quan điểm, thái độ và nhận thức cũng như hành động của các nhà quản lý. Trên thực tế hiệu quả của của hệ thống kiểm soát nội bộ phụ thuộc rất lớn vào các nhà quản lý đơn vị. Nếu các nhà quản lý cho rằng việc kiểm tra, kiểm soát nội bộ là quan trọng thì mọi thành viên sẽ có nhận thức đúng đắn về hệ thống kiểm soát nội bộ và thực hiện đúng các quy định chế độ đặt ra. Các yếu tố bên trong bao gồm: - Đặc thù về quản lý Quan điểm lãnh đạo của nhà quản lý sẽ ảnh hưởng đến các chính sách, chế độ, các quy định và cách thức tổ chức kiểm tra, kiểm soát của đơn vị, ví dụ : Nhận thức của Ban giám đốc thế nào về tầm quan trọng của liêm chính và đạo đức nghề nghiệp, về việc ban hành bằng văn bản các nội quy, quy chế, quy trình sản xuất kinh doanh, … một môi trường kiểm soát tốt sẽ là nền tảng quan trọng cho sự hoạt động hiệu quả của hệ thống kiểm soát nội bộ.
- Cơ cấu tổ chức Cơ cấu tố chức được xây dựng hợp lý sẽ tạo ra môi trường kiểm soát tốt. Để thiết lập một cơ cấu tổ chức thích hợp và có hiệu quả thì phải tuân thủ các nguyên tắc sau: + Thiết lập được sự điều hành và sự kiểm soát trên toàn bộ hoạt động của đơn vị, không có sự chồng chéo giữa các bộ phận. Luan van 7 + Thực hiện sự phân chia rành mạch 3 chức năng: Xử lý nghiệp vụ, ghi chép sổ sách và quản lý tài sản. + Đảm bảo sự độc lập tương đối giữa các bộ phận nhằm đạt được hiệu quả cao nhất của các bộ phận chức năng.
Ví dụ như bộ phận mua hàng và bộ phận kho cùng chịu trách nhiệm trước trưởng phòng vật tư. - Chính sách nhân sự Đội ngũ nhân viên luôn là yếu tố quan trọng quyết định đến sự tồn tại và phát triển của đơn vị. Đối với hệ thống kiểm soát thì nhân sự vừa là yếu tố của môi trường kiểm soát, vừa là chủ thể trực tiếp thực hiện mọi hoạt động kiểm soát trong đơn vị. Vì vậy nhà quản lý cần đưa ra các chính sách nhân sự hợp lý.
Việc đào tạo, bố trí nhân sự, đề bạt nhân sự phải phù hợp với năng lực chuyên môn và phẩm chất đạo đức, đồng thời phải mang tính kế tục và liên tiếp. Các chính sách thông thường sử dụng ở các doanh nghiệp như chính sách tín dụng, chính sách đào tạo, chính sách bố trí cán bộ nhân sự. - Công tác kế hoạch Hệ thống kế hoạch và dự toán là công việc quan trọng của nhà quản lý khi điều hành hoạt động. Nhờ có kế hoạch mà nhà quản lý định hướng được công việc cần làm, phân chia tài chính, nhân sự phù hợp và biết được kết quả đạt được.
Trên thực tế, sau khi xây dựng được kế hoạch thì vấn đề các nhà quản lý quan tâm là tiến độ thực hiện kế hoạch đề ra, theo dõi những nhân tố ảnh hưởng đến kế hoạch đã lập nhằm phát hiện những vấn đề bất thường và xử lý, điều chỉnh kế hoạch kịp thời. Các kế hoạch và dự toán trong một đơn vị bao gồm: Kế hoạch sản xuất, tiêu thụ, thu chi quỹ, dự toán đầu tư, sửa chữa tài sản cố định, đặc biệt là kế hoạch tài chính và sự luân chuyển tiền trong tương lai là những nhân tố quan trọng trong môi trường kiểm soát. - Bộ phận kiểm toán nội bộ Thực hiện sự giám sát và đánh giá thường xuyên về toàn bộ hoạt động của đơn vị trong đó có cả hệ thống kiểm soát nội bộ. Kiểm toán đóng vai trò quan trọng trong môi trường kiểm soát.
Một đơn vị có bộ phận kiểm soát nội bộ hữu hiệu sẽ có được những thông tin kịp thời về tình hình hoạt động nói chung, chất lượng công tác kiểm soát nói Luan van 8 riêng để bổ sung các thủ tục cho phù hợp và hiệu quả hơn. Để đạt mục tiêu này, bộ phận kiểm toán nội bộ phải đảm bảo các yêu cầu: +Về cơ cấu tổ chức: Phải trực thuộc một cấp cao đủ để không giới hạn hoạt động của nó. Đồng thời phải được giao một quyền hạn tương đối rộng rãi và bảo đảm được tính độc lập tương đối với bộ phận được kiểm tra. + Về nhận sự: Phải có được các nhân viên có khả năng đủ để thực hiện nhiệm vụ của mình.
-Uỷ ban kiểm soát Là những người thực hiện các nhiệm vụ và quyền hạn như giám sát sự chấp hành luật pháp của đơn vị, kiểm tra và giám sát công việc của kiểm soát viên nội bộ, giám sát tiến trình lập báo cáo tài chính. Các yếu tố môi trường bên ngoài Hệ thống kiểm soát ngoài sự tác động của môi trường bên trong, còn có sự tác động của môi trường bên ngoài. Thuộc nhóm môi trường này có các nhân tố: Sự kiểm soát của các cơ quan chức năng nhà nước, ảnh hưởng của các chủ nợ, môi trường pháp lý, đường lối phát triển của đất nước. Thay đổi công nghệ làm thay đổi quy trình vận hành, sự ban hành của một đạo luật hay chính sách mới ảnh hưởng đến hoạt động của tổ chức.