CHƯƠNG 1 NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CƠ BẢN VỀ HIỆU QUẢ HUY ĐỘNG VỐN CỦA NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI 1. Khái quát về hoạt động huy động vốn của ngân hàng thương mại 1. Định nghĩa ngân hàng thương mại Lịch sử hình thành và phát triển của ngân hàng gắn liền với lịch sử hình thành và phát triển của nền sản xuất hàng hóa. Vì vậy, NHTM là một sản phẩm của nền kinh tế thị trường đồng thời nó là một bộ phận không thể tách rời và tồn tại trong đời sống kinh tế - xã hội hiện đại.
NHTM là một tổ chức kinh doanh tiền tệ, với hoạt động thường xuyên là nhận tiền gửi, cấp tín dụng và cung ứng các dịch vụ ngân hàng cho khách hàng trong nền kinh tế quốc dân. NHTM có các đặc trưng cơ bản là: - Là một tổ chức kinh doanh vì mục tiêu lợi nhuận - Được phép nhận tiền gửi với trách nhiệm hoàn trả - Sử dụng tiền gửi của khách để cho vay, chiết khấu, đầu tư,. - Thực hiện các khoản thanh toán và các dịch vụ ngân hàng cho khách hàng. Hoạt động huy động vốn của ngân hàng thương mại Vốn huy động của NHTM: là những giá trị tiền tệ mà ngân hàng huy động được trên thị trường thông qua nghiệp vụ tiền gửi, tiền vay và một số nguồn vốn khác.
Bộ phận vốn huy động có ỹ nghĩa quyết định khả năng hoạt động của mỗi NHTM. Huy động vốn là việc ngân hàng thương mại tổ chức huy động, tập trung mọi nguồn vốn nhàn rỗi trong nền kinh tế để hình thành nguồn vốn kinh doanh. Hoạt động huy động vốn là một hoạt động cơ bản nhằm tạo ra tiền đề cho các hoạt động còn lại của ngân hàng. Nó quyết định quy mô, phạm vi hoạt SV: Nguyễn Thị Hương CQ54/15.07 Khóa luận tốt nghiệp 6 Học viện tài chính động và quy mô mở rộng tín dụng của Ngân hàng, quyết định đến khả năng thanh toán, chi trả, đảm bảo hoạt động cho Ngân hàng trên thị trường và đặc biệt nó quyết định đến năng lực cạnh tranh của NHTM trong nền kinh tế mở cửa như hiện nay.
Tuy nhiên ngân hàng không được phép sử dụng hết số vốn vào hoạt động kinh doanh mà phải dự trữ với một tỷ lệ hợp lý để đảm bảo khả năng thanh khoản và các hoạt động khác của ngân hàng. Các hình thức huy động vốn của ngân hàng thương mại 1. Huy động vốn thông qua tiền gửi ❖ Huy động thông qua tiền gửi thanh toán Tiền gửi thanh toán của khách hàng là các khoản tiền gửi không có kỳ hạn xác định và người gửi tiền có thể gửi vào và rút ra bất kỳ khi nào tùy theo nhu cầu của khách hàng. Do việc rút và gửi vào tùy theo khách hàng nên lãi suất của hình thức này rất thấp.
Mục đích của khách hàng mở tài khoản tại ngân hàng giúp họ quản lý được số tiền của mình đồng thời sử dụng được các dịch vụ khác mà họ đã đăng ký với ngân hàng. Về phía ngân hàng, việc khách hàng mở tài khoản và giao dịch tài khoản giúp ngân hàng có thể sử dụng được nguồn vốn nhàn rỗi để bổ sung nguồn vốn của ngân hàng. Do lượng tiền gửi không kỳ hạn thường chiếm tỷ trọng rất lớn trong tổng nguồn vốn huy động của ngân hàng nhưng với đặc tính của nguồn tiền này thường xuyên biến động nên ngân hàng chỉ được sử dụng một tỷ lệ phần trăm nhất định của lượng tiền gửi không kỳ hạn nhận được nhất định tùy thuộc vào sự tính của ngân hàng về sự ổn định tương đối của lượng tiền huy động được trong thời gian tới. Khách hàng có thể được sử dụng các loại công cụ thanh toán không dùng tiền mặt để sử dụng tiền gửi thanh toán của họ như: Các loại Séc, Ủy nhiệm thu, Ủy nhiệm chi,… để thanh toán chi trả thuận tiện cho phù hợp với điều kiện, hoàn cảnh khác nhau của họ, ngân hàng phục vụ và tư vấn cho khách hàng sử SV: Nguyễn Thị Hương CQ54/15.07 Khóa luận tốt nghiệp 7 Học viện tài chính dụng công cụ thanh toán phù hợp.
❖ Huy động thông qua tiền gửi tiết kiệm của dân cư Là khoản tiền gửi của tầng lớp dân cư vào tài khoản tiết kiệm tại ngân hàng, nhằm mục đích tích lũy sinh lời và an toàn tài sản. Hoạt động huy động vốn từ tiền gửi tiết kiệm dân cư của ngân hàng thương mại là việc các ngân hàng thương mại tìm kiếm nguồn vốn khả dụng từ các khoản tiền tiết kiệm của các cá nhân trong xã hội bằng nhiều hình thức khác nhau và cam kết nắm giữ an toàn cũng như hoàn trả phần gốc và lãi khi đến hạn, nhằm kinh doanh và đảm bảo sự vận hành bình thường, hiệu quả của ngân hàng theo đúng quy định của pháp luật. Có các loại tiền gửi tiết kiệm - Tiền gửi tiết kiệm không kỳ hạn: Tiền gửi tiết kiệm không kỳ hạn là sản phẩm mà ngân hàng cung ứng để khách hàng có tiền nhàn rỗi muốn gửi vào ngân hàng vì mục tiêu an toàn và sinh lời nhưng chưa có kế hoạch trong tương lai. Khách hàng có thể gửi thêm hoặc rút ra khỏi tài khoản tiết kiệm nhiều lần, không hạn chế số lần gửi và rút tiền, không tất toán sổ tiết kiệm sau mỗi lần giao dịch.
Đây là loại tiền gửi đưa lại nguồn vốn cho ngân hàng với chi phí thấp và ít nhạy cảm với biến động của lãi suất. - Tiền gửi tiết kiệm có kỳ hạn: Đây là loại tiền gửi có sự thoả thuận giữa người gửi tiền và ngân hàng về số lượng, kỳ hạn, lãi suất, hình thức trả lãi, và phương thức trả tiền. Khách hàng gửi tiết kiệm sẽ lập sổ tiết kiệm và sẽ được hưởng lãi suất như đã ghi trên sổ khi đáo đúng hạn. Do loại hình gửi tiết kiệm này có kỳ hạn cụ thể nên lãi suất của loại hình cao hơn so với loại hình gửi tiết kiệm không kỳ hạn, khách hàng sẽ có lợi khi gửi tiền tiết kiệm với loại hình này.
Còn đối với ngân hàng, đây là hình thức huy động vốn trung và dài hạn hiệu quả có tính ổn định, ngân SV: Nguyễn Thị Hương CQ54/15.07 Khóa luận tốt nghiệp 8 Học viện tài chính hàng có thể sử dụng để cho vay với thời hạn tương ứng hoặc có thể chuyển đổi một phần tiền gửi ngắn hạn để cho vay trung dài hạn. ❖ Huy động thông qua tiền gửi các doanh nghiệp và tổ chức xã hội Đây là hình thức gửi tiền có sự thỏa thuận giữa tổ chức và ngân hàng về lãi suất và thời hạn rút tiền thông qua hợp đồng tiền gửi. Doanh nghiệp, tổ chức xã hội sẽ mở tài khoản, gửi tiết kiệm và sử dụng các dịch vụ khác của ngân hàng để phục vụ thuận tiện cho hoạt động kinh doanh của họ. Doanh nghiệp, tổ chức xã hội có khoản tiền tạm thời nhàn rỗi phát sinh trong quá trình kinh doanh sẽ gửi vào ngân hàng nhằm mục đích sinh lời và để sử dụng trong tương lai.
Đồng thời các doanh nghiệp, tổ chức xã hội khi có nguồn vốn nhàn rỗi chưa sử dụng đến có thể gửi tiền theo hình thức có kỳ hạn thì sẽ được hưởng mức lãi suất tương ứng theo từng loại kỳ hạn mà ngân hàng quy định. Huy động vốn thông qua phát hành giấy tờ có giá Ngoài huy động vốn từ tiền gửi tiết kiệm ngân hàng còn huy động vốn thông qua phát hành giấy tờ có giá Theo điểm 8 Điều 6 Luật Ngân hàng Nhà nước năm 2010: “Giấy tờ có giá là bằng chứng xác nhận nghĩa vụ trả nợ giữa tổ chức phát hành giấy tờ có giá với chủ sở hữu giấy tờ có giá trong một thời hạn nhất định, thỏa mãn điều kiện trả lãi và các điều kiện khác”. Giấy tờ có giá có 2 loại: Ngắn hạn và Dài hạn. Ngắn hạn là loại có thời hạn dưới 12 tháng còn dài hạn là loại có thời hạn trên 12 tháng.
Ngân hàng phát hành các loại giấy tờ có giá khi được NHNN cho phép, bao gồm: chứng chỉ tiền gửi, kỳ phiếu ngân hàng, trái phiếu ngân hàng. Ngân hàng phát hành giấy tờ có giá theo từng đợt khi mà ngân hàng đã cam kết tài trợ cho những dự án vay vốn lớn với thời hạn giải ngân ngắn, hay thiếu hụt nguồn vốn sau khi đã cân đối giữa nguồn vốn và sử dụng vốn trong toàn hệ thống. Do đó giấy tờ có giá được SV: Nguyễn Thị Hương CQ54/15.07 Khóa luận tốt nghiệp 9 Học viện tài chính hưởng lãi suất hấp dẫn và có độ thanh khoản cao để có thu hút vốn thông qua hình thức này. Huy động vốn thông qua đi vay - Vay NHNN: NHNN cho NHTM vay dưới hình thức vay chủ yếu là tái chiết khấu.
Mục đích của hoạt động vay này nhằm giải quyết nhu cầu cấp bách trong việc chi trả của NHTM. Việc NHNN cho NHTM vay là để thực thi chính sách tiền tệ, đảm bảo an toàn hệ thống ngân hàng. Với vai trò là người cho vay cuối cùng, NHNN luôn cho các NHTM vay với một mức giá nhất định, đó là lãi suất tái chiết khấu. - Vay NHTM và các TCTD khác: Trong quá trình hoạt động, ngân hàng có thể vay mượn lẫn nhau giữa các tổ chức tín dụng trên thị trường liên ngân hàng.
Chi phí của nguồn vốn này thường cao và thời gian sử dụng thường ngắn. Các ngân hàng cho nhau vay dưới các hình thức: vay qua đêm, vay kỳ hạn, hợp đồng gia hạn. Các khoản vay ngày càng chiếm vị trí quan trọng trong hoạt động của các NHTM nó được coi như là một biện pháp quản lý các mục tài sản nợ. Hiệu quả huy động vốn của ngân hàng thương mại 1.
Khái niệm hiệu quả huy động vốn Trong công cuộc hội nhập kinh tế quốc tế hiện nay, thì các ngân hàng và các tổ chức tín dụng luôn phải đối mặt với cuộc cạnh tranh khốc nghiệt. Để hoạt động kinh doanh đạt được lợi nhuận cao, một trong những mục tiêu của ngân hàng là phải đảm bảo cho hoạt động huy động vốn đạt hiệu quả cao bằng nhiều hình thức. Hiệu quả huy động vốn là khả năng đáp ứng một cách kịp thời, nhanh chóng, đầy đủ, thường xuyên, nhu cầu sử dụng vốn cho hoạt động của một ngân hàng cả về số lượng và cơ cấu sử dụng, với chi phí hợp lý và hạn chế tối đa rủi SV: Nguyễn Thị Hương CQ54/15.07 Khóa luận tốt nghiệp 10 Học viện tài chính ro có thể xảy ra. Về số lượng: Hiệu quả huy động vốn của NHTM là dựa trên mối tương quan so sánh giữa kết quả thu được từ vốn huy động và lượng chi phí bỏ ra để huy động.