Chương 1: Những vấn đề cơ bản về huy động tiền gửi dân cư tại các Ngân hàng thương mại; Chương 2: Phân tích thực trạng huy động tiền gửi dân cư tại Ngân hàng Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn Việt Nam - chi nhánh tỉnh Cao Bằng; Chương 3: Phương hướng và giải pháp tăng cường huy động tiền gửi dân cư tại Ngân hàng Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn Việt Nam - chi nhánh tỉnh Cao Bằng. 5 CHƢƠNG 1 NHỮNG VẤN ĐỀ CƠ BẢN VỀ HUY ĐỘNG TIỀN GỬI DÂN CƢ TẠI CÁC NGÂN HÀNG THƢƠNG MẠI 1. Huy động tiền gửi dân cƣ tại các Ngân hàng thƣơng mại 1. Khái niệm và đặc điểm của huy động tiền gửi dân cư tại các Ngân hàng thương mại 1.
Khái niệm huy động tiền gửi dân cư Dân cư là đối tượng giàu tiềm năng đối với hoạt động huy động tiền gửi của Ngân hàng thương mại (NHTM). Các nguồn thu nhập của dân cư chủ yếu gồm có những nguồn sau: - Thu nhập từ hoạt động sản xuất nông nghiệp - Thu từ sản xuất ngành nghề phi nông nghiệp của hộ. - Thu từ tiền lương, tiền công: Thành phần thu nhập của mỗi công việc bao gồm cả tiền mặt và giá trị hiện vật được nhận về các khoản: Tiền công, lương, thu ngoài lương như các loại tiền thưởng, tiền chia thêm, trị giá ăn trưa, các loại phụ cấp, bảo hộ lao động… có liên quan đến công việc. - Thu từ hưu trí, trợ cấp học bổng: Bao gồm thu từ quỹ bảo hiểm xã hội như trợ cấp hưu trí, mất sức, các khoản trợ cấp xã hội khác và học bổng, trợ cấp giáo dục.
- Thu nhập khác: Tiền thu cho thuê nhà ở; thu từ cho biếu hàng tiêu dùng; thu từ tiền lãi cho vay; Thu từ trợ giúp và các khoản thu nhập khác. Dân cư với tư cách là chủ thể của những nguồn tài chính và NHTM với vai trò là trung gian tài chính có quan hệ với dân cư như là người đi vay và người cho vay. Có thể khái quát: Huy động tiền gửi dân cư là quá trình các NHTM động viên nguồn tài chính từ cá nhân dân cư bằng nhiều phương pháp, cách thức khác nhau với trách nhiệm hoàn trả đầy đủ và đúng hạn (Nguyễn Đăng Dờn, 2011). Huy động tiền gửi dân cư là mục tiêu tăng trưởng hàng năm của các ngân hàng.
Các NHTM tìm mọi cách để duy trì và thu hút nguồn vốn này bởi nguồn này đảm bảo cho ngân hàng phát triển bền vững hơn, tránh xảy ra các trường hợp mất thanh khoản như đối với các khoản tiền lớn từ các tổ chức. Đặc điểm của huy động tiền gửi dân cư Theo Nguyễn Minh Kiều (2013), đặc điểm chung của huy động tiền gửi dân cư là phải được thanh toán khi khách hàng yêu cầu ngay cả khi đó là tiền gửi có kỳ hạn chưa đến hạn. Sự thay đổi, đặc biệt là tiền gửi ngắn hạn, làm thay đổi cầu thanh khoản của ngân hàng. Trước hết đây là nguồn có quy mô lớn trong tổng nguồn vốn huy động của NHTM.
Vì dân cư là đối tượng đông nhất trong nền kinh tế do đó về tổng thể thì tập trung nguồn vốn này sẽ tạo ra một nguồn vốn có quy mô lớn cho các NHTM. Đặc điểm này là do bản chất của những khoản huy động từ dân cư chính là những khoản nhàn rỗi tạm thời trong xã hội và được người dân tích trữ lại như một khoản tiết kiệm để phục vụ cho nhu cầu sử dụng trong tương lai. Đối với ngân hàng thì đó là những nguồn mà ngân hàng tổ chức huy động từ dân cư để được từ tái đầu tư sinh lời thông qua ngân hàng. Chính vì vậy chi phí huy động của vốn huy động từ dân cư sẽ có ảnh hưởng rất lớn đến chi phí huy động chung của tổng nguồn vốn huy động và là một trong những chỉ tiêu quan trọng để NHTM quyết định lãi suất cho vay.
Tiền gửi của dân cư là đối tượng phải dự trữ bắt buộc, do vậy làm tăng chi phí huy động tiền gửi. Ở nhiều nước, nhà nước phải mua bảo hiểm cho tiền gửi. Tiền gửi dân cư thường nhạy cảm với các biến động lãi suất, tỷ giá, thu nhập, chu kỳ chi tiêu và nhiều nhân tố khác. Lãi suất cao là một nhân tố kích thích các doanh nghiệp, dân cư gửi và cho vay.
Trong điều kiện có lạm phát, người có tiền tiết kiệm thường quan tâm tới lãi suất thực, điều đó có nghĩa là lãi suất thực dương mới thực sự hấp dẫn các nguồn tiền tiết kiệm. Các yếu tố khác như địa điểm ngân hàng, mạng lưới chi nhánh và quầy tiết kiệm, các loại hình huy động đa dạng, các dịch vụ đa dạng… đều ảnh hưởng tới quy mô và cấu trúc nguồn tiền. Thời vụ chi tiêu ảnh hưởng đến quy mô và tính ổn định của nguồn tiền. Vào dịp tết, nguồn tiền tiết kiệm cũng như tiền gửi của doanh nghiệp có xu hướng giảm, đặc biệt trong điều kiện thanh toán bằng tiền mặt còn phổ biến.
Tại các thành phố lớn, nơi tập trung tầng lớp dân cư có thu nhập cao, hình thành nguồn tiền gửi lớn. Thu nhập gia tăng, điều kiện để gia tăng quy mô và thay đổi kỳ hạn của nguồn tiền. Khi ngân hàng mở 7 rộng cho vay, tiền gửi của các doanh nghiệp và cá nhân cũng gia tăng. Các nguồn tiền gửi thanh toán thường biến động mạnh (kém ổn định) hơn tiền gửi dân cư.
Tiền gửi dân cư là nguồn ổn định nhất, là cơ sở để NHTM quyết định tỷ lệ dự trữ và tỷ lệ cho vay. Vốn huy động từ các tổ chức tín dụng (TCTD) khác, của các tổ chức kinh tế xã hội thường không ổn định do sự chuyển động liên tục của dòng tiền trong nền kinh tế; còn vốn chủ sở hữu có chi phí huy động rất lớn nên không cho hiệu quả cao khi cho vay. Trong khi đó, vốn huy động từ tiền gửi dân cư có được tính chất ổn định cho người dân khi gửi tiền vào NHTM thường do mục đích tích luỹ để tiêu dùng những việc lớn hơn trong tương lai, do đó có kế hoạch và có thể dự báo được thời điểm tăng giảm. Vốn huy động từ tiền gửi dân cư là nguồn có thời hạn tương đối dài, là tiền đề NHTM cho vay trung và dài hạn.
Điều này được quy định bởi hành vi tích luỹ của người dân khi gửi tiền hay cho NHTM vay. Các nguồn khác như vay từ ngân hàng Nhà nước (NHNN) và các tổ chức kinh tế - xã hội thì thời hạn thường là rất ngắn hoặc không có kỳ hạn do việc sử dụng thường xuyên vốn của các tổ chức này. Do là nguồn ổn định và có quy mô lớn nên vốn huy động từ tiền gửi dân cư có vai trò chủ chốt trong việc các NHTM ra quyết định khối lượng vốn cung cấp cho nền kinh tế. Nếu nguồn vốn nhỏ, các NHTM không thể cho vay được nhiều cũng như thực hiện các hoạt động đầu tư khác.
Tuy nhiên, nếu nguồn vốn này quá lớn trong khi khả năng cho vay của NHTM có hạn sẽ đẩy chi phí hoạt động của NHTM lên cao do đó mà ảnh hưởng đến lợi nhuận của NHTM. Tóm lại, tổng vốn huy động từ tiền gửi dân cư của NHTM tăng trưởng sẽ bổ sung nguồn lực rất lớn cho nền kinh tế, giúp Nhà nước giảm bớt gánh nặng cung cấp vốn cho các chương trình quốc gia, giúp cho các doanh nghiệp có khả năng tài chính lớn mạnh để đầu tư sản xuất, nâng cao sức cạnh tranh với các doanh nghiệp nước ngoài, tạo thêm công ăn việc làm cho người lao động và tăng thu nhập cho nền kinh tế. Vai trò của huy động tiền gửi dân cư tại các Ngân hàng thương mại Theo Nguyễn Minh Kiều (2013), việc phát triển hình thức huy động tiền gửi dân cư đem lại lợi ích không chỉ cho bản thân NHTM mà còn cho cả xã hội, khách hàng - dân cư: 8 1. Vai trò của huy động tiền gửi dân cư đối với Ngân hàng thương mại Vốn là điều kiện tiền đề, điều kiện đầu tiên để một Ngân hàng thực hiện hoạt động kinh doanh của mình, cũng chính vì thế nếu không xét đến ảnh hưởng của các yếu tố khác thì một ngân hàng càng thu hút được nguồn vốn dồi dào thì cơ hội kinh doanh càng lớn.
Dân cư là đối tượng huy động rộng nhất của tất cả các NHTM, là đối tượng chủ yếu và quan trọng mà ngân hàng hướng tới. Việc thu hút triệt để nguồn vốn từ dân cư không chỉ có ý nghĩa lớn về mặt xã hội, mà ngay cả với bản thân ngân hàng cũng mang một ý nghĩa quan trọng. Một ngân hàng càng huy động được nhiều vốn từ dân chúng, đồng nghĩa ngân hàng càng có uy tín trên thương trường, khả năng tài chính vững mạnh, nhờ đó có thể đáp ứng được nhiều yêu cầu từ phía khách hàng và hoạt động huy động tiền gửi dân cư. Vai trò của huy động tiền gửi dân cư đối với phát triển kinh tế xã hội NHTM huy động tiền gửi dân cư để bổ sung vốn vào nền kinh tế, tạo ra sự cân đối giữa cung và cầu về vốn.
Việc khai thác nguồn tiền nhàn rỗi này trong dân sẽ tránh được tình trạng lãng phí đồng thời giúp tăng cường tiết kiệm, giảm chi tiêu. Nhờ vậy giúp gia tăng các hoạt động sản xuất kinh doanh, tạo thêm công ăn việc làm cho người lao động, nâng cao mức sống của người dân thông qua sinh lợi gián tiếp của quá trình sử dụng vốn tiết kiệm để kinh doanh mang lại. Ngoài ra, thông qua việc huy động tiền gửi dân cư sẽ góp phần phát triển tài khoản tiền gửi thanh toán cá nhân, từ đó phát triển hình thức thanh toán không dùng tiền mặt, tiết kiệm chi phí lưu thông tiền mặt, đồng thời tạo khả năng kiểm soát dễ dàng hơn cho Chính phủ và NHNN đối với lượng tiền trong lưu thông. Vai trò của huy động tiền gửi dân cư đối với khách hàng - dân cư Khách hàng khi tham gia vào hoạt động huy động vốn của NHTM sẽ có được thu nhập từ khoản sinh lợi của khoản tiền mà họ gửi vào ngân hàng và họ sẽ được hưởng lợi ích của việc chi tiêu một khoản lớn hơn trong tương lai.
Bên cạnh đó, người dân sẽ được đảm bảo an toàn vốn, được hưởng lãi và quan trọng nhất là được sử dụng các dịch vụ thanh toán nhanh chóng tiện lợi. Tăng cƣờng huy động tiền gửi dân cƣ tại các Ngân hàng thƣơng mại 9 1.