CHƯƠNG 1: NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG VỀ ĐẤU THẦU VÀ CHỨNG CHỈ HÀNH NGHỀ ĐẤU THẦU 1.1 Lý luận chung về Đấu thầu: 1.1 Các khái niệm cơ bản trong Đấu thầu: Theo từ điển Bách khoa Việt Nam (do Trung tâm biên soạn Từ điển bách khoa Việt Nam biên soạn, xuất bản năm 1945), “ Đấu thầu là phương thức giao dịch đặc biệt, theo đó người muốn xây dựng một công trình (người gọi thầu) công bố trước các yêu cầu và điều kiện xây dựng công trình để người nhận xây dựng công trình (người dự thầu) công bố giá mà mình muốn nhận. Người gọi thầu sẽ lựa chọn người chủ thầu nào phù hợp với điều kiện của mình và có giá thấp hơn. Phương thức đấu thầu được áp dụng tương đối phổ biến trong việc mua sắm tài sản và xây dựng các công trình tư nhân và nhà nước”. Theo Luật Đấu thầu số 61/2005/QH11, Đấu thầu là quá trình lựa chọn nhà thầu đáp ứng các yêu cầu của bên mời thầu để thực hiện gói thầu thuộc các dự án quy định tại Điều 1 của Luật này trên cơ sở bảo đảm tính cạnh tranh, công bằng, minh bạch và hiệu quả kinh tế.
Theo Luật Đấu thầu số 43/2013/QH13, tại Khoản 12 Điều 4 quy định “Đấu thầu là quá trình lựa chọn nhà thầu để kí kết và thực hiện hợp đồng cung cấp dịch vụ tư vấn, dịch vụ phi tư vấn, mua sắm hàng hóa, xây lắp; lựa chọn nhà đầu tư để kí kết và thực hiện hợp đồng DAĐT theo hình thức đối tác công tư, DAĐT có sử dụng đất trên cơ sở đảm bảo tính cạnh tranh, công bằng, minh bạch và hiệu quả kinh tế”. Đấu thầu qua mạng là đấu thầu được thực hiện thông qua việc sử dụng hệ thống mạng đấu thầu quốc gia. Đấu thầu quốc tế là đấu thầu mà nhà thầu, nhà đầu tư trong nước, nước ngoài được tham dự thầu. 5 Luan van Đấu thầu trong nước là đấu thầu mà chỉ có nhà thầu, nhà đầu tư trong nước được tham dự thầu.
Bên mời thầu là cơ quan, tổ chức có chuyên môn và năng lực để thực hiện các hoạt động đấu thầu, bao gồm: - Chủ đầu tư hoặc tổ chức do chủ đầu tư quyết định thành lập hoặc lựa chọn; - Đơn vị dự toán trực tiếp sử dụng nguồn vốn mua sắm thường xuyên; - Đơn vị mua sắm tập trung; - Cơ quan nhà nước có thẩm quyền hoặc tổ chức trực thuộc do cơ quan nhà nước có thẩm quyền lựa chọn. Chủ đầu tư là tổ chức sở hữu vốn hoặc tổ chức được giao thay mặt chủ sở hữu vốn, tổ chức vay vốn trực tiếp quản lý quá trình thực hiện dự án. Hồ sơ mời thầu là toàn bộ tài liệu sử dụng cho hình thức đấu thầu rộng rãi, đấu thầu hạn chế, bao gồm các yêu cầu cho một dự án, gói thầu, làm căn cứ để nhà thầu, nhà đầu tư chuẩn bị hồ sơ dự thầu và để bên mời thầu tổ chức đánh giá hồ sơ dự thầu nhằm lựa chọn nhà thầu, nhà đầu tư. Hồ sơ dự thầu là toàn bộ tài liệu do nhà thầu, nhà đầu tư lập và nộp cho bên mời thầu theo yêu cầu của hồ sơ mời thầu, hồ sơ yêu cầu.2 Quá trình hình thành và phát triển của Đấu thầu: Ngày 10/1/1989 Bộ Xây dựng có thông tư số 3/BXD_VKT hướng dẫn về đấu thầu trong xây dựng, 12/2/1990 quy chế đấu thầu trong xây dựng được ban hành kèm theo quyết định của Bộ trưởng Bộ Xây dựng số 24/BXD_VKT.
Năm 1994 Bộ Xây dựng đã ban hành “Quy chế đấu thầu xây lắp” thay thế cho “Quy chế đấu thầu trong xây dựng” trước đây. Theo đó tất cả các công trình xây dựng thuộc sở hữu nhà nước phải thực hiện theo phương thức 6 Luan van đấu thầu. Phương thức chọn thầu và chỉ định thầu chỉ áp dụng cho các công trình thuộc bí mật quốc gia, nghiên cứu thử nghiệm, cần thực hiện cấp bách. Ngày 16/4/1994 quyết định 183-TTg thì quy định về đấu thầu mới bao quát mọi lĩnh vực mua sắm.
Đây có thể coi là quy chế đấu thầu đầu tiên của Việt Nam. Từ đó quy chế đấu thầu tiếp tục được bổ sung để phù hợp hơn với tình hình đất nước. Quy chế đấu thầu lần 2 đã được ban hành kèm theo Nghị định 43/1996/NĐ-CP và 9/3/1997/NĐ-CP bổ sung và hoàn thiện một số vướng mắc trong quy chế lần 1. Theo đó các doanh nghiệp có 30% vốn nhà nước lựa chọn đối tác thực hiện dự án sẽ bắt buộc phải theo quy chế đấu thầu.
Các hội đồng xét thầu trước đây được thay thế bằng các tổ chuyên gia và lấy ý kiến của cơ quan chức năng. Điều quan trọng là từ quy chế lần 2 này gói thầu đã trở thành một đối tượng quản lý của công tác đấu thầu. Quy chế đấu thầu lần 3 được ban hành kèm theo Nghị định 8/8/1999/NĐ-CP ngày 1/9/1999 và Nghị định 14/2000/NĐ-CP ngày 5/5/2000 giúp giải quyết một số vướng mắc trong thực tế, phù hợp hơn với đòi hỏi của thực tế. Theo đó các thuật ngữ khá phong phú và được định nghĩa một cách khá đầy đủ.
Trình tự đấu thầu được tăng cường hơn. Các quy định mang tính định lượng đã xuất hiện như quy định về các khoảng thời gian tối thiểu hoặc tối đa cho các công đoạn, cho mỗi quy trình thực hiện đấu thầu. Phương pháp đánh giá được quy định rõ ràng và mang tính thuyết phục. Luật đấu thầu được Quốc hội khóa XI, kỳ họp thứ 8 thông qua có hiệu lực thi hành kể từ Luật đấu thầu gồm 6 chương với 17 điều.
Luật được kế thừa và phát triển từ Quy chế đấu thầu ban hành kèm theo các NĐ 88-CP, 14- CP và 66-CP và từ dự thảo lần 10 Pháp lệnh đấu thầu được Chính phủ thông qua. Ngày 29/9/2006 Chính phủ ban hành Nghị định số 11/1/2006 /NĐ-CP về Hướng dẫn thi hành Luật đấu thầu và lựa chọn nhà thầu xây dựng theo Luật xây dựng. Mục tiêu hướng tới của Luật đấu thầu: 7 Luan van - Quán triệt các chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước, phù hợp với các quy định của pháp luật có liên quan, đặc biệt là Luật phòng, chống tham nhũng, Luật thực hành tiết kiệm, chống lãng phí. - Nhằm tăng cường tính công khai, minh bạch trong từng hoạt động đấu thầu, tăng cường sự phân cấp trong thực hiện, đơn giản thủ tục để đẩy nhanh tiến độ ở mọi khâu cũng như tạo điều kiện cho giám sát của cộng đồng.
- Nhằm khắc phục các tồn tại hiện hữu lạm dụng các hình thức đấu thầu kém cạnh tranh như chỉ định thầu, đấu thầu hạn chế,. khắc phục tình trạng nhận thức sai về các nguồn tiền của Nhà nước, thiếu năng lực và kinh nghiệm trong thực hiện đấu thầu, cũng như tình trạng quy định chồng chéo về đấu thầu. Một số điểm mới của Luật đấu thầu so với Quy chế đấu thầu: - Chống các hoạt động khép kín trong đấu thầu dẫn đến hạn chế cạnh tranh. Tạo sự cạnh tranh trong đấu thầu có hiệu quả.
- Chống mơ hồ, chống tham nhũng cao tạo sự công bằng hiệu quả. Chất lượng đấu thầu tăng, tiết kiệm chi phí trong đấu thầu. Như vậy, đòi hỏi tổ chuyên gia đấu thầu phải am hiểu công tác đấu thầu, có đủ trình độ để thực hiện công tác đấu thầu: phải có chứng chỉ tham gia khóa học về đấu thầu. - Xử lý kiến nghị: Hình thành các tổ chức đấu thầu chuyên nghiệp ra đời để phục vụ công tác đấu thầu cho các đơn vị có nhu cầu.
Nhà thầu có quyền kiến nghị với bên mời thầu, chủ đầu tư, người có thẩm quyền và có quyền khởi kiện ra tòa. - Xử lý vi phạm: Thể hiện tại điều 12-Các hành vi bị cấm trong đấu thầu. - Phân cấp mạnh trong công tác đấu thầu. Thể hiện ở chương IV-Quyền và nghĩa vụ của các bên trong đấu thầu.
Tờ báo về đấu thầu chính thức khai trương và phát hành số đầu tiên. Gần đây là Luật số 3/8/2009/QH-12 sửa đổi một số điều liên quan đến Luật đấu thầu. Bộ Kế hoạch – Đầu tư cho ra mắt 8 Luan van trang web về đấu thầu http://dauthau.vn nhằm đáp ứng nhu cầu của chủ đầu tư, nhà thầu và các cơ quan quản lý và hiện nay chuyển sang trang web http://muasamcong. Ngày 26/11/2013, Quốc hội đã thông qua Luật Đấu thầu 43/2013/QH13, có hiệu lực thi hành kể từ ngày 01/07/2014 và thay thế Luật Đấu thầu số 61/2005/QH11.
Luật Đấu thầu mới nhất 2013 đã đa dạng hóa phương pháp đánh giá hồ sơ dự thầu. Điều này giúp cho việc lựa chọn nhà thầu của chủ đầu tư chủ động, linh hoạt hơn và phù hợp nhất với quy mô gói thầu. Luật Đấu thầu năm 2013 có thêm nhiều chính sách ưu đãi riêng cho hàng hóa sản xuất trong nước và cho nhà thầu trong nước khi tham gia đấu thầu trong nước hay quốc tế. Các quy định được đưa ra đảm bảo phù hợp với các thông lệ quốc tế và góp phần thúc đẩy sản xuất cũng như tạo điều kiện việc làm cho người lao động yếu thế trong xã hội.
Không những thế, quy định này nhằm khuyến khích các nhà thầu Việt Nam nâng cao năng lực, sức cạnh tranh trên thị trường trong nước cũng như thị trường quốc tế.3 Vai trò và đặc điểm của Đấu thầu: 1.1 Vai trò của Đấu thầu: Đấu thầu góp phần nâng cao hiệu quả sản xuất kinh doanh trong lĩnh vực xây dựng nói riêng và toàn nền kinh tế nói chung. Tạo ra môi trường cạnh tranh một cách công bằng, bình đẳng. Tạo nên động lực to lớn thúc đẩy sự phát triển của nền kinh tế. Đấu thầu có vai trò đảm bảo bốn nội dung: hiệu quả – cạnh tranh – công bằng – minh bạch.
Hiệu quả có thể về mặt tài chính hoặc về thời gian hay một tiêu chí nào khác tuỳ thuộc vào mục tiêu của DA. Muốn đảm bảo hiệu quả cho DA phải tạo điều kiện cho nhà thầu cạnh tranh công khai ở phạm vi rộng nhất có thể nhằm tạo ra sự công bằng, đảm bảo lợi ích cho các bên. Với các DA có tổng mức đầu tư lớn, có giá trị về mặt kinh tế hoặc xã hội thì công tác 9 Luan van đấu thầu là một khâu quan trọng không thể thiếu và đấu thầu phải tuân thủ theo quy định của nhà nước hoặc tổ chức tài chính cho vay vốn. Vai trò với chủ đầu tư trong đấu thầu: Thực hiện có hiệu quả yêu cầu về chất lượng công trình, tiết kiệm được vốn đầu tư xây dựng cơ bản, bảo đảm tiến độ xây dựng công trình.
Thông qua đấu thầu xây lắp, tăng cường quản lý vốn đầu tư, tránh thất thoát lãng phí.