Chăm sóc sức khỏe phụ nữ: Tài liệu đào tạo cho hộ sinh trung học

Tài liệu đào tạo chăm sóc sức khỏe phụ nữ cho hộ sinh trung học là một nguồn tài liệu quan trọng nhằm nâng cao kiến thức và… 170 trang · Y học Hà Nội · 2006.

• Tác giả: Nguyễn Phiên
• Người hướng dẫn: ThS. Đặng Thị Nghĩa
• Trường học: Y học Hà Nội
• Chuyên ngành: Chăm sóc sức khỏe phụ nữ
• Đề tài: Tài liệu đào tạo chăm sóc sức khỏe phụ nữ cho hộ sinh trung học
• Loại tài liệu: tài liệu
• Năm xuất bản: 2006
• Địa điểm: Hà Nội

Tóm tắt

I. Tổng quan về tài liệu đào tạo chăm sóc sức khỏe phụ nữ

Tài liệu đào tạo chăm sóc sức khỏe phụ nữ cho hộ sinh trung học là một nguồn tài liệu quan trọng nhằm nâng cao kiến thức và kỹ năng cho các hộ sinh. Tài liệu này không chỉ cung cấp thông tin về sinh lý, sức khỏe sinh sản mà còn hướng dẫn các phương pháp chăm sóc sức khỏe cho phụ nữ trong các giai đoạn khác nhau của cuộc đời. Việc sử dụng tài liệu này giúp hộ sinh có thể thực hiện tốt hơn nhiệm vụ của mình trong việc chăm sóc sức khỏe cho phụ nữ.

1.1. Mục tiêu của tài liệu đào tạo chăm sóc sức khỏe

Mục tiêu chính của tài liệu là cung cấp kiến thức cần thiết về chăm sóc sức khỏe phụ nữ, từ đó giúp hộ sinh có thể thực hiện các biện pháp chăm sóc hiệu quả. Tài liệu cũng nhấn mạnh tầm quan trọng của việc giáo dục sức khỏe cho phụ nữ, đặc biệt là trong giai đoạn mang thai và sinh nở.

1.2. Đối tượng sử dụng tài liệu đào tạo

Tài liệu này chủ yếu được thiết kế cho các hộ sinh trung học, những người đang học tập và làm việc trong lĩnh vực chăm sóc sức khỏe phụ nữ. Ngoài ra, tài liệu cũng có thể hữu ích cho các giảng viên và sinh viên trong ngành y tế.

II. Những thách thức trong chăm sóc sức khỏe phụ nữ hiện nay

Chăm sóc sức khỏe phụ nữ đối mặt với nhiều thách thức, bao gồm sự thiếu hụt kiến thức về sức khỏe sinh sản, sự phân biệt giới tính trong chăm sóc y tế và các vấn đề tâm lý xã hội. Những thách thức này ảnh hưởng đến chất lượng dịch vụ chăm sóc sức khỏe mà phụ nữ nhận được.

2.1. Thiếu kiến thức về sức khỏe sinh sản

Nhiều phụ nữ vẫn chưa được trang bị đầy đủ kiến thức về sức khỏe sinh sản, dẫn đến việc họ không biết cách chăm sóc bản thân và phòng ngừa các bệnh tật. Điều này cần được khắc phục thông qua giáo dục và đào tạo.

2.2. Phân biệt giới tính trong chăm sóc y tế

Phân biệt giới tính trong chăm sóc y tế vẫn tồn tại ở nhiều nơi, khiến phụ nữ không nhận được sự chăm sóc cần thiết. Cần có các biện pháp để nâng cao nhận thức và thay đổi thái độ của nhân viên y tế đối với phụ nữ.

III. Phương pháp chăm sóc sức khỏe phụ nữ hiệu quả

Để nâng cao chất lượng chăm sóc sức khỏe phụ nữ, cần áp dụng các phương pháp chăm sóc hiện đại và hiệu quả. Các phương pháp này bao gồm giáo dục sức khỏe, tư vấn tâm lý và chăm sóc y tế toàn diện.

3.1. Giáo dục sức khỏe cho phụ nữ

Giáo dục sức khỏe là một trong những phương pháp quan trọng giúp phụ nữ hiểu rõ hơn về cơ thể và sức khỏe của mình. Các chương trình giáo dục cần được thiết kế phù hợp với từng đối tượng và độ tuổi.

3.2. Tư vấn tâm lý cho phụ nữ

Tư vấn tâm lý giúp phụ nữ giải quyết các vấn đề tâm lý liên quan đến sức khỏe sinh sản. Việc này không chỉ giúp họ cảm thấy thoải mái hơn mà còn nâng cao chất lượng cuộc sống.

3.3. Chăm sóc y tế toàn diện

Chăm sóc y tế toàn diện bao gồm việc theo dõi sức khỏe định kỳ, khám sức khỏe sinh sản và cung cấp các dịch vụ y tế cần thiết. Điều này giúp phát hiện sớm các vấn đề sức khỏe và điều trị kịp thời.

IV. Ứng dụng thực tiễn của tài liệu đào tạo chăm sóc sức khỏe

Tài liệu đào tạo chăm sóc sức khỏe phụ nữ đã được áp dụng rộng rãi trong các trường học và cơ sở y tế. Việc áp dụng tài liệu này không chỉ giúp nâng cao kiến thức cho hộ sinh mà còn cải thiện chất lượng dịch vụ chăm sóc sức khỏe cho phụ nữ.

4.1. Kết quả nghiên cứu về hiệu quả của tài liệu

Nhiều nghiên cứu đã chỉ ra rằng việc sử dụng tài liệu đào tạo giúp hộ sinh nâng cao kỹ năng và kiến thức, từ đó cải thiện chất lượng chăm sóc sức khỏe cho phụ nữ. Các số liệu thống kê cho thấy tỷ lệ phụ nữ hài lòng với dịch vụ chăm sóc sức khỏe tăng lên đáng kể.

4.2. Các mô hình ứng dụng thành công

Một số mô hình ứng dụng tài liệu đào tạo đã thành công trong việc cải thiện sức khỏe phụ nữ tại các cộng đồng. Những mô hình này có thể được nhân rộng và áp dụng ở nhiều nơi khác.

V. Kết luận và tương lai của chăm sóc sức khỏe phụ nữ

Chăm sóc sức khỏe phụ nữ là một lĩnh vực quan trọng và cần được chú trọng hơn nữa trong tương lai. Việc phát triển và hoàn thiện tài liệu đào tạo sẽ góp phần nâng cao chất lượng dịch vụ chăm sóc sức khỏe cho phụ nữ.

5.1. Tầm quan trọng của việc nâng cao chất lượng chăm sóc

Nâng cao chất lượng chăm sóc sức khỏe phụ nữ không chỉ giúp cải thiện sức khỏe của họ mà còn góp phần vào sự phát triển bền vững của xã hội. Cần có các chính sách hỗ trợ và đầu tư cho lĩnh vực này.

5.2. Hướng phát triển trong tương lai

Trong tương lai, cần tiếp tục nghiên cứu và phát triển các tài liệu đào tạo mới, phù hợp với nhu cầu và xu hướng của xã hội. Việc này sẽ giúp nâng cao hiệu quả chăm sóc sức khỏe phụ nữ.

Nội dung chính

Phân Tích Thư Mục Và Nội Dung Giáo Trình "Chăm Sóc Sức Khỏe Phụ Nữ"

Tổng quan về giáo trình

Giáo trình Chăm sóc sức khỏe phụ nữ (Mã số: T.1) là tài liệu dạy - học chính thức thuộc hệ thống giáo trình đào tạo Hộ sinh trình độ trung học, do Vụ Khoa học và Đào tạo - Bộ Y tế tổ chức biên soạn và Nhà xuất bản Y học Hà Nội ấn hành năm 2006. Biên soạn theo khuôn khổ triển khai Nghị định số 43/2000/NĐ-CP ngày 30 tháng 8 năm 2000 của Chính phủ về hướng dẫn thi hành Luật Giáo dục, tài liệu được phê duyệt làm khung chương trình chuẩn hóa cho các trường đào tạo nhân lực y tế trên phạm vi toàn quốc.

Quá trình biên soạn có sự tham gia của Hội đồng chuyên môn gồm các giảng viên, thầy thuốc chuyên khoa Sản - Phụ khoa từ các trường trung học, cao đẳng y tế và bệnh viện chuyên khoa. Hội đồng biên tập do BS. Nguyễn Phiên, BS. Nguyễn Đình Loan, PGS. Nguyễn Đức Vy, DS. Đỗ Thị Dung, TS. Lưu Hữu Tự điều hành, cùng sự đóng góp chuyên môn của các chuyên gia như PGS. Cao Ngọc Thành, PGS. Trần Thị Phương Mai. Bản thảo còn nhận được sự hỗ trợ kỹ thuật từ Dự án VIE/01/P10 của Quỹ Dân số Liên hiệp quốc (UNFPA).

Mục tiêu học tập của giáo trình tập trung vào việc trang bị cho học sinh khối kiến thức cốt lõi về giải phẫu, sinh lý hệ sinh dục nữ qua từng lứa tuổi; bệnh lý sản - phụ khoa thông thường; các can thiệp thủ thuật và quy trình lập kế hoạch chăm sóc, tư vấn sức khỏe sinh sản tại cơ sở y tế cũng như cộng đồng.

Về cấu trúc, giáo trình bao gồm 10 bài học chuyên đề, bám sát các tiêu chuẩn chuyên môn của Bộ Y tế và tích hợp hệ thống câu hỏi lượng giá kèm đáp án ở cuối sách. Cách tiếp cận của tài liệu kết hợp giữa giải phẫu - sinh lý nền tảng với thực hành lâm sàng và kỹ năng truyền thông giáo dục sức khỏe.

---

Nội dung kiến thức cốt lõi

Các chương và chủ đề chính

Cấu trúc tài liệu gồm 10 bài học được sắp xếp theo tiến trình từ cơ sở hình thái học đến can thiệp chuyên khoa:

• Bài 1: Giải phẫu sinh lý bộ phận sinh dục nữ và khung chậu: Trình bày chi tiết hình thể, cấu trúc, mạch máu, thần kinh của âm hộ, âm đạo, tầng sinh môn, tử cung, buồng trứng và vòi trứng. Mô tả sinh lý chu kỳ kinh nguyệt, hoạt động của trục nội tiết Tuyến yên - Buồng trứng (FSH, LH, Estrogen, Progesterone), cùng đặc điểm hình học của đại khung, tiểu khung (eo trên, eo giữa, eo dưới) và các đường kính sản khoa.
• Bài 2: Chăm sóc sức khỏe sinh sản tuổi vị thành niên: Phân tích định nghĩa của WHO về vị thành niên (10–19 tuổi) chia 3 giai đoạn (tiền, trung, hậu vị thành niên); 7 biến đổi thể chất đặc trưng; chuyển biến tâm lý (tính độc lập, nhân cách, tình cảm, trí tuệ); nguy cơ mang thai sớm, nhiễm khuẩn lây truyền qua đường tình dục (STDs/HIV) và quy trình tư vấn chăm sóc sức khỏe sinh sản cộng đồng.
• Bài 3: Chăm sóc sức khỏe sinh sản ở người phụ nữ tuổi mãn kinh: Định nghĩa tình trạng mãn kinh; cơ chế suy giảm nội tiết buồng trứng; thay đổi giải phẫu tại tuyến vú, tử cung, âm đạo; các biến cố thường gặp như loãng xương, tim mạch, viêm teo âm đạo, són đái; dấu hiệu tầm soát 5 loại ung thư phụ khoa (vú, cổ tử cung, thân tử cung, buồng trứng); chế độ dinh dưỡng, vận động và bài tập cơ đáy chậu.
• Bài 4: Giáo dục sức khỏe phụ nữ: Cơ sở phương pháp luận và kỹ năng truyền thông giáo dục sức khỏe cho phụ nữ trong độ tuổi sinh đẻ.
• Bài 5: Rối loạn kinh nguyệt và ra máu âm đạo bất thường: Phân loại, nguyên nhân cơ năng và thực thể của các tình trạng rối loạn chu kỳ và xuất huyết tử cung bất thường.
• Bài 6: Các dị tật bẩm sinh của đường sinh dục nữ: Phân loại bất thường hình thái đường sinh dục và ảnh hưởng đến chức năng sinh sản.
• Bài 7: Sa sinh dục: Căn nguyên giải phẫu do tổn thương nút thớ trung tâm đáy chậu và phương pháp nhận định, dự phòng sa tạng chậu.
• Bài 8: Nhiễm khuẩn đường sinh sản và các bệnh lây truyền qua đường tình dục: Cơ chế bệnh sinh, chẩn đoán và xử trí các tác nhân lây truyền qua đường tình dục.
• Bài 9: Các khối u sinh dục: Phân loại u lành tính và ác tính tại đường sinh sản nữ.
• Bài 10: Phá thai bằng phương pháp hút thai chân không: Chỉ định, kỹ thuật, quy trình an toàn và kiểm soát tai biến trong thủ thuật hút thai.

Kiến thức nền tảng được xây dựng

• Cơ sở giải phẫu chức năng: Mối liên quan giữa cấu trúc mô học (như lớp cơ đan chéo của tử cung tạo cơ chế tự cầm máu sau đẻ) với hoạt động sinh lý.
• Nguyên lý nội tiết sinh sản: Cơ chế điều hòa ngược (feedback) giữa thùy trước tuyến yên và buồng trứng; vai trò sinh học của Estrogen và Progesterone đối với thân nhiệt, chất nhầy cổ tử cung ("dấu hiệu con ngươi") và độ pH âm đạo.
• Động học khung chậu sản khoa: Các mốc giải phẫu đường kính khung chậu (Baudelocque 17,5 cm; đường kính lưỡng gai 22,5 cm; đường kính hữu dụng mỏm nhô - sau mu 10,5 cm; hình trám Michaelis 10x11 cm) làm cơ sở cho cơ chế đẻ (lọt, xuống, sổ).

Kỹ năng phát triển

• Kỹ năng đo đạc và khám lâm sàng: Kỹ thuật đo kích thước khung chậu ngoài bằng compa Baudelocque, xác định mốc tiểu khung, kỹ thuật tự khám tuyến vú và quan sát dấu hiệu dịch tiết sinh dục.
• Kỹ năng nhận định và lập kế hoạch chăm sóc: Nhận định nguy cơ, đưa ra chẩn đoán chăm sóc cho từng nhóm đối tượng (vị thành niên, phụ nữ mãn kinh, người có bệnh lý đường sinh sản).
• Kỹ năng tư vấn và truyền thông: Thiết lập giao tiếp không phán xét, tôn trọng tính bảo mật, hướng dẫn sử dụng biện pháp tránh thai, vệ sinh kinh nguyệt và phục hồi chức năng sàn chậu.

---

Phương pháp giảng dạy và học tập

Giáo trình được thiết kế nhằm đáp ứng yêu cầu đổi mới phương pháp giảng dạy, chuyển từ truyền thụ thụ động sang phát huy tính chủ động của học viên:

• Tiếp cận theo mục tiêu sư phạm: Mở đầu mỗi bài học là hệ thống mục tiêu học tập cụ thể, phân định rõ mức độ nhận thức (kể tên, mô tả, phân tích) và kỹ năng thực hành (tư vấn, xử trí).
• Hệ thống lượng giá đa dạng: Cuối mỗi bài có các hình thức đánh giá kiến thức bao gồm:
  • Câu hỏi trả lời ngắn (yêu cầu tái hiện chính xác cấu trúc giải phẫu, số đo đường kính, chức năng nội tiết).
  • Câu hỏi phân biệt Đúng/Sai (rèn luyện tư duy phân tích các chi tiết sinh lý lâm sàng).
  • Câu hỏi trắc nghiệm nhiều lựa chọn (MCQ) kiểm tra khả năng áp dụng kiến thức.
  • Bài tập tình huống lâm sàng (Case study) đặt học viên vào các ngữ cảnh giao tiếp cụ thể (ví dụ: tư vấn quan hệ tình dục cho vị thành niên 17 tuổi, tiếp cận trường hợp tiết dịch âm vật ở tuổi 16).
• Hỗ trợ tự học: Phần "Đáp án môn học" ở cuối tài liệu (từ trang 159) cho phép học viên tự đối chiếu, đánh giá mức độ tiếp thu kiến thức lý thuyết.

---

Điểm nổi bật và cập nhật

• Tính pháp lý và tiêu chuẩn hóa: Nội dung chuyên môn được biên soạn căn cứ theo Hướng dẫn chuẩn Quốc gia về các dịch vụ chăm sóc sức khỏe sinh sản của Bộ Y tế, bảo đảm tính thống nhất trong thực hành y tế công cộng.
• Tích hợp quan điểm y tế quốc tế: Giáo trình tiếp thu các định nghĩa và khuyến cáo từ Hội nghị Quốc tế về Dân số và Phát triển (ICPD Cairo 1994) của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) về chăm sóc sức khỏe sinh sản toàn diện thể chất - tinh thần - xã hội.
• Hình vẽ giải phẫu trực quan: Văn bản tích hợp hệ thống sơ đồ thiết đồ cắt dọc, cắt ngang khung chậu, chi tiết âm hộ, âm đạo, tầng sinh môn, buồng trứng và các dây chằng giữ tử cung, hỗ trợ việc ghi nhớ không gian hình thái học.

---

Đối tượng sử dụng giáo trình

• Học sinh ngành Hộ sinh (Trung học và Cao đẳng y tế): Sử dụng làm giáo trình môn học chính khóa trong chương trình đào tạo hộ sinh cơ bản.
• Giảng viên chuyên ngành Sản - Phụ khoa: Dùng làm khung tài liệu giảng dạy lý thuyết và hướng dẫn thực hành tại các cơ sở đào tạo y tế.
• Cán bộ y tế tuyến cơ sở: Nhân viên y tế xã, phường, trạm y tế sử dụng làm tài liệu tham khảo cho công tác truyền thông dân số, tư vấn chăm sóc sức khỏe sinh sản vị thành niên và phụ nữ tiền mãn kinh - mãn kinh.
• Kiến thức tiên quyết: Người học cần hoàn thành khối kiến thức về Giải phẫu - Sinh lý học đại cương và Điều dưỡng cơ bản trước khi tiếp cận môn học này.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Giáo trình này tập trung vào đối tượng người học nào?

Tài liệu được biên soạn chính thức cho học sinh đào tạo chuyên ngành Hộ sinh hệ trung học chuyên nghiệp, đồng thời làm tài liệu tham khảo cho sinh viên cao đẳng y tế và nữ hộ sinh tuyến cơ sở.

2. Người học cần chuẩn bị kiến thức nền tảng gì trước khi học giáo trình này?

Học viên cần nắm vững kiến thức cơ sở về giải phẫu - sinh lý học người tổng quát, nguyên lý vô khuẩn và điều dưỡng cơ bản để có thể tiếp thu các khái niệm chuyên sâu về cơ chế kinh nguyệt, chuyển dạ và kỹ thuật vô khuẩn phụ khoa.

3. Giáo trình liên kết kiến thức giải phẫu với thực hành lâm sàng như thế nào?

Mỗi chi tiết giải phẫu đều gắn với ứng dụng lâm sàng cụ thể. Ví dụ: cấu trúc cơ đan chéo tử cung gắn với cơ chế cầm máu sau sinh; đường kính mỏm nhô - sau mu gắn với khả năng lọt của thai nhi; đặc điểm teo niêm mạc âm đạo do giảm estrogen gắn với chỉ định dùng thuốc bôi trơn tại chỗ ở tuổi mãn kinh.

4. Hệ thống câu hỏi lượng giá cuối bài được thiết kế ra sao?

Câu hỏi được xây dựng theo 4 nhóm công cụ: tự điền câu trả lời ngắn, chọn Đúng/Sai, trắc nghiệm 4–5 lựa chọn và phân tích bài tập tình huống thực tế nhằm đánh giá toàn diện cả lý thuyết và kỹ năng ứng xử nghề nghiệp.

5. Có tài liệu đáp án đi kèm để tự học không?

Cuốn sách có đính kèm phần "Đáp án môn học" ở trang 159, cung cấp khóa trả lời cho hệ thống câu hỏi tự lượng giá của từng bài.

---

Kết luận

Giáo trình Chăm sóc sức khỏe phụ nữ (Mã số: T.1 - 2006) là tài liệu đào tạo có giá trị chuẩn mực về mặt chuyên môn và sư phạm của Bộ Y tế dành cho hệ thống đào tạo Hộ sinh. Thông qua việc phân loại rõ ràng từ kiến thức giải phẫu - sinh lý học, bệnh học đường sinh sản đến các kỹ năng tư vấn cộng đồng, tài liệu xác lập một lộ trình học tập logic, đáp ứng đầy đủ các tiêu chuẩn chăm sóc sức khỏe sinh sản quốc gia.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Bé y tÕ vô khoa häc vμ ®μo t¹o Ch¨m sãc søc kháe phô n÷ (Tμi liÖu ®μo t¹o Hé sinh trung häc) M· sè: T.1 Nhμ xuÊt b¶n Y häc Hμ néi - 2006 1 §iÒu hμnh biªn so¹n BS. NguyÔn Phiªn BS. NguyÔn §×nh Loan PGS. NguyÔn §øc Vy DS.

§ç ThÞ Dung TS. L−u H÷u Tù ban biªn so¹n BS. Nghiªm Xu©n §øc ThS. D−¬ng ThÞ Mü Nh©n BS.

TrÇn NhËt HiÓn CN. Vò Hång Ngäc BS. Hµ ThÞ Thanh HuyÒn CN. §Æng ThÞ NghÜa BS.

NguyÔn Hoµng LÖ BS. Bïi S−¬ng ThS. NguyÔn BÝch L−u PGS. Cao Ngäc Thµnh PGS.

TrÇn ThÞ Ph−¬ng Mai ThS. Lª Thanh Tïng BS. Phã §øc NhuËn TS. Huúnh ThÞ Thu Thuû CN.

§oµn ThÞ NhuËn BS. Phan ThÞ Kim Thuû Ban th− ký DS. §ç ThÞ Dung ThS. §ång Ngäc §øc BS.

Phan ThÞ Kim Thuû Tham gia Tæ chøc b¶n th¶o Th. PhÝ V¨n Th©m © B¶n quyÒn thuéc Bé Y tÕ (Vô khoa häc vμ ®μo t¹o) 2 Lêi giíi thiÖu Thùc hiÖn NghÞ ®Þnh sè 43/2000/N§-CP ngμy 30 th¸ng 8 n¨m 2000 cña ChÝnh phñ quy ®Þnh chi tiÕt vμ h−íng dÉn triÓn khai LuËt Gi¸o dôc, Bé Y tÕ ®· phª duyÖt ban hμnh c¸c ch−¬ng tr×nh khung cho gi¸o dôc trung häc chuyªn nghiÖp nhãm ngμnh søc khoÎ. §Ó thèng nhÊt thùc hiÖn trong c¸c tr−êng Trung häc y tÕ, Vô Khoa häc vμ §μo t¹o - Bé Y tÕ ®· biªn so¹n Ch−¬ng tr×nh gi¸o dôc Hé sinh vμ tæ chøc biªn so¹n bé s¸ch cho toμn bé ch−¬ng tr×nh nμy. Tham gia biªn so¹n cã c¸c thÇy thuèc chuyªn khoa S¶n - Phô, c¸c gi¸o viªn trung häc chuyªn nghiÖp vμ cao ®¼ng y tÕ cña nhiÒu tr−êng.

Bé s¸ch ®−îc Héi ®ång chuyªn m«n thÈm ®Þnh vμ ®−îc Bé Y tÕ ban hμnh ®Ó lμm tμi liÖu d¹y - häc chÝnh thøc cña Ngμnh. C¸c tr−êng ®μo t¹o Hé sinh trung häc sö dông tËp gi¸o tr×nh nμy kÕt hîp víi gi¸o tr×nh do nhμ tr−êng biªn so¹n ®Ó lμm tμi liÖu gi¶ng d¹y vμ h−íng dÉn häc sinh phï hîp víi ®iÒu kiÖn cô thÓ cña tõng vïng, Cuèn s¸ch Ch¨m sãc søc khoÎ phô n÷ ®−îc biªn so¹n theo c¸c tiªu chÝ: − B¸m s¸t môc tiªu, néi dung gi¸o dôc cña Ch−¬ng tr×nh khung vμ Ch−¬ng tr×nh gi¸o dôc Hé sinh do Bé Y tÕ ban hμnh. − Nh÷ng néi dung chuyªn m«n ®−îc biªn so¹n c¨n cø vμo H−íng dÉn chuÈn Quèc gia vÒ c¸c dÞch vô ch¨m sãc søc khoÎ sinh s¶n cña Bé Y tÕ. − CËp nhËt nh÷ng th«ng tin, kiÕn thøc míi vÒ lÜnh vùc Søc khoÎ sinh s¶n ®Ó chän läc ®−a vμo gi¸o tr×nh m«n häc.

− §æi míi ph−¬ng ph¸p biªn so¹n, t¹o c¸c tiÒn ®Ò s− ph¹m ®Ó gi¸o viªn, häc sinh c¸c tr−êng cã thÓ ¸p dông ph−¬ng ph¸p d¹y - häc tÝch cùc. Vô Khoa häc vμ §μo t¹o - Bé Y tÕ ch©n thμnh c¶m ¬n Quü d©n sè Liªn hiÖp quèc, Dù ¸n VIE/01/P10 ®· hç trî trong qu¸ tr×nh biªn so¹n gi¸o tr×nh m«n häc. C¸m ¬n c¸c chuyªn gia Quèc tÕ cña Quü d©n sè Liªn hiÖp quèc ®· tham gia ®ãng gãp ý kiÕn víi c¸c t¸c gi¶ trong qu¸ tr×nh biªn so¹n gi¸o tr×nh m«n häc nμy. TËp gi¸o tr×nh m«n häc ch¾c ch¾n cßn nhiÒu khiÕm khuyÕt, Vô Khoa häc vμ §μo t¹o - Bé Y tÕ mong nhËn ®−îc nh÷ng ý kiÕn ®ãng gãp cña c¸c ®ång nghiÖp, c¸c thÇy, c« gi¸o vμ häc sinh c¸c tr−êng ®Ó tËp gi¸o tr×nh ngμy cμng hoμn thiÖn.

Bé Y TÕ Vô KHOA HäC Vμ §μO T¹O 3 4 Môc lôc Lêi giíi thiÖu Bμi 1. Gi¶i phÉu sinh lý bé phËn sinh dôc n÷ vμ khung chËu 7 Bμi 2. Ch¨m sãc søc kháe sinh s¶n tuæi vÞ thμnh niªn 32 Bμi 3. Ch¨m sãc søc kháe sinh s¶n ë ng−êi phô n÷ tuæi m·n kinh 45 Bμi 4.

Gi¸o dôc søc kháe phô n÷ 54 Bμi 5. Rèi lo¹n kinh nguyÖt vμ ra m¸u ©m ®¹o bÊt th−êng 60 Bμi 6. C¸c dÞ tËt bÈm sinh cña ®−êng sinh dôc n÷ 70 Bμi 7. Sa sinh dôc 76 Bμi 8.

NhiÔm khuÈn ®−êng sinh s¶n vμ c¸c bÖnh l©y truyÒn qua ®−êng t×nh dôc 83 Bμi 9. C¸c khèi u sinh dôc 108 Bμi 10. Ph¸ thai b»ng ph−¬ng ph¸p hót thai ch©n kh«ng 140 §¸p ¸n m«n häc 159 5 Bμi 1 Gi¶i phÉu sinh lý bé phËn sinh dôc n÷ vμ khung chËu Môc tiªu 1. KÓ tªn vμ chØ trªn tranh hoÆc m« h×nh ®Çy ®ñ c¸c thμnh phÇn cña bé phËn sinh dôc n÷ vμ c¸c liªn quan cña nã.

Tr×nh bμy ®−îc cÊu tróc vμ chøc n¨ng cña tö cung. Tr×nh bμy ®−îc ho¹t ®éng néi tiÕt cã chu kú cña buång trøng vμ kinh nguyÖt. KÓ tªn vμ sè ®o c¸c ®−êng kÝnh cña khung chËu n÷. Gi¶i phÉu bé phËn sinh dôc n÷ 1.

¢m hé ¢m hé gåm tÊt c¶ nh÷ng phÇn bªn ngoμi nh×n thÊy ®−îc tõ x−¬ng vÖ (x−¬ng mu) ®Õn tÇng sinh m«n. − Vïng mu (®åi vÖ n÷): lμ líp tæ chøc mì n»m trªn x−¬ng vÖ cã l«ng bao phñ bªn ngoμi. − ¢m vËt: t−¬ng ®−¬ng víi d−¬ng vËt ë nam giíi nh−ng kh«ng cã thÓ xèp vμ kh«ng cã niÖu ®¹o n»m trong. ¢m vËt dμi kho¶ng 1-2 cm, ®−êng kÝnh ngang kho¶ng 0,5 cm.

¢m vËt cã nhiÒu m¹ch m¸u, lμ c¬ quan t¹o c¶m trong sinh dôc. − Hai m«i lín: ë hai bªn ©m hé, nèi tiÕp víi ®åi vÖ n÷ ®Õn vïng tÇng sinh m«n. Sau tuæi dËy th× còng cã l«ng bao phñ. − Hai m«i nhá: lμ hai nÕp gÊp cña da ë trong 2 m«i lín, kh«ng cã l«ng nh−ng cã nhiÒu tuyÕn vμ nhiÒu d©y thÇn kinh c¶m gi¸c.

− Lç niÖu ®¹o: n»m trong vïng tiÒn ®×nh (1 vïng h×nh tam gi¸c giíi h¹n phÝa tr−íc lμ ©m vËt, hai bªn lμ hai m«i bÐ, phÝa sau lμ mÐp sau ©m hé), n»m ë d−íi ©m vËt, hai bªn lç niÖu ®¹o cã tuyÕn SkÌne. − Mμng trinh vμ lç ©m ®¹o: mμng trinh cã nhiÒu d¹ng kh¸c nhau, cã nhiÒu ®Çu d©y thÇn kinh c¶m gi¸c, kh«ng cã sîi c¬ tr¬n, che èng ©m ®¹o bªn trong, chØ chõa mét lç nhá ë gi÷a ®Ó m¸u kinh nguyÖt ra ngoμi. Hai bªn lç ©m ®¹o cã tuyÕn Bartholin, cã nhiÖm vô tiÕt dÞch gióp ©m ®¹o kh«ng bÞ kh«. 7 ¢m hé nhËn m¸u tõ ®éng m¹ch thÑn trong vμ m¸u trë vÒ qua tÜnh m¹ch thÑn trong.

§−êng b¹ch huyÕt dÉn ®Õn c¸c h¹ch vïng bÑn. ¢m hé cã c¸c ®Çu d©y thÇn kinh thÑn trong. Vïng mu Bao ©m vËt ¢m vËt NÕp h·m ©m vËt M«i lín M«i nhá BÒ mÆt ngoµi thÉm mµu cã l«ng BÒ mÆt trong nh½n NÕp h·m ©m hé H×nh 1: ¢m hé H×nh 2: ¢m vËt 2. ¢m ®¹o − ¢m ®¹o lμ èng c¬ tr¬n nèi ©m hé ®Õn cæ tö cung, n»m gi÷a niÖu ®¹o vμ bμng quang ë phÝa tr−íc, trùc trμng ë phÝa sau.

− ¢m ®¹o cã chiÒu dμi kh¸c nhau gi÷a c¸c thμnh: thμnh tr−íc 6,5 cm, thμnh sau 9,5 cm, 2 thμnh bªn 7,5 cm. − Vßm ©m ®¹o tiÕp cËn víi c¸c tói cïng, ë phÝa sau, vßm ©m ®¹o ng¨n c¸ch víi trùc trμng qua cïng ®å sau vμ tói cïng Douglas lμ ®iÓm thÊp nhÊt trong æ bông. − ¢m ®¹o b×nh th−êng lμ mét èng dÑt, thμnh tr−íc vμ thμnh sau ¸p vμo nhau. Khi ®Î, ©m ®¹o cã thÓ gi·n réng ®Ó thai nhi ®i qua ®−îc.

− Niªm m¹c ©m ®¹o th−êng cã nhiÒu nÕp nh¨n ngang, chÞu ¶nh h−ëng cña c¸c néi tiÕt tè n÷, th−êng h¬i Èm do dÞch tiÕt tõ cæ tö cung vμ buång tö cung ra. Thμnh ©m ®¹o cã líp c¬ tr¬n víi thí c¬ däc ë n«ng vμ thí vßng ë s©u. C¸c thí c¬ liªn tiÕp víi c¬ cæ tö cung. M¹ch m¸u: − §éng m¹ch: 1/3 trªn ©m ®¹o do nh¸nh cæ tö cung - ©m ®¹o cña ®éng m¹ch tö cung, 1/3 gi÷a do ®éng m¹ch bμng quang d−íi vμ 1/3 d−íi do nh¸nh cña ®éng m¹ch trùc trμng gi÷a vμ ®éng m¹ch thÑn trong.

8 − TÜnh m¹ch: cã rÊt nhiÒu, t¹o thμnh nh÷ng ®¸m rèi tÜnh m¹ch n»m ë líp d−íi niªm m¹c vμ ®æ vÒ tÜnh m¹ch h¹ vÞ. − B¹ch m¹ch: 1/3 trªn ®æ vÒ c¸c h¹ch b¹ch huyÕt quanh ®éng m¹ch chËu, 1/3 gi÷a ®æ vÒ c¸c h¹ch b¹ch huyÕt quanh ®éng m¹ch h¹ vÞ, 1/3 d−íi ®æ vÒ c¸c h¹ch b¹ch huyÕt vïng bÑn. ThÇn kinh: b×nh th−êng ©m ®¹o kh«ng cã ®Çu nh¸nh d©y thÇn kinh. Tö cung C¬ n©ng hËu m«n ¢m ®¹o Bµng quang C¬ bÞt trong Cïng ®å sau ©m ®¹o Hè ngåi trùc trµng Cïng ®å tr−íc Trô ©m vËt ©m ®¹o Hoµnh niÖu Hµnh ¢m ®¹o sinh dôc ThiÕt ®å c¾t ®øng däc ©m ®¹o ThiÕt ®å c¾t ®øng ngang ©m®¹o H×nh 3: ¢m ®¹o 3.

TÇng sinh m«n TÇng sinh m«n hay ®¸y chËu gåm tÊt c¶ c¸c phÇn mÒm, c©n, c¬, d©y ch»ng bÞt lç d−íi khung chËu. TÇng sinh m«n cã d¹ng h×nh tr¸m, giíi h¹n ë phÝa tr−íc lμ bê d−íi x−¬ng vÖ, hai bªn lμ hai ô ngåi, phÝa sau lμ ®Ønh x−¬ng côt. §−êng nèi hai ô ngåi chia tÇng sinh m«n ra lμm hai phÇn: tÇng sinh m«n tr−íc hay ®¸y chËu niÖu sinh dôc vμ tÇng sinh m«n sau hay ®¸y chËu hËu m«n (gi÷a nam vμ n÷, tÇng sinh m«n tr−íc kh¸c nhau cßn tÇng sinh m«n sau gièng nhau). Nót thí trung t©m tÇng sinh m«n C¬ ngåi ngang Tam gi¸c ô ngåi niÖu sinh-dôc C¬ ngang n«ng C¬ hµnh-xèp Hoµnh niÖu sinh dôc C¬ n©ng hËu m«n D©y ch»ng Tam gi¸c hËu m«n cïng - ngåi C¬ vßng C¬ ngåi-côt hËu m«n ngoµi H×nh 4: TÇng sinh m«n 9 TÇng sinh m«n tr−íc ë n÷ lμ mét vïng ®−îc giíi h¹n bëi phÝa tr−íc lμ mÐp sau ©m hé vμ phÝa sau lμ hËu m«n.

§ã lμ mét khèi h×nh tam gi¸c ®Òu, mçi c¹nh 4cm gåm da, tæ chøc mì vμ c¬. TÇng sinh m«n lÊp kÝn phÇn hë gi÷a trùc trμng vμ ©m ®¹o, lμ trung t©m cña c¸c c¬ t¹o thμnh ®¸y chËu. Tõ s©u ra n«ng, tÇng sinh m«n gåm cã 3 tÇng: tÇng s©u, tÇng gi÷a vμ tÇng n«ng. Mçi tÇng gåm cã c¬ vμ ®−îc bao bäc bëi mét líp c©n riªng.

− TÇng s©u: gåm cã c¬ n©ng hËu m«n vμ c¬ ngåi côt, ®−îc bao bäc bëi hai l¸ cña c©n tÇng sinh m«n s©u. − TÇng gi÷a: gåm cã c¬ ngang s©u vμ c¬ th¾t niÖu ®¹o. C¶ hai c¬ nμy ®Òu n»m ë tÇng sinh m«n tr−íc vμ ®−îc bao bäc bëi hai l¸ cña c©n tÇng sinh m«n gi÷a. − TÇng n«ng: gåm 5 c¬ lμ: c¬ ngang n«ng, c¬ hμnh hang, c¬ ngåi hang, c¬ khÝt ©m m«n vμ c¬ th¾t hËu m«n.

C¬ th¾t hËu m«n n»m ë tÇng sinh m«n sau, 4 c¬ cßn l¹i ®Òu n»m ë tÇng sinh m«n tr−íc vμ ®−îc phñ bëi c©n tÇng sinh m«n n«ng. C¸c c¬ n©ng hËu m«n, c¬ ngang s©u, c¬ ngang n«ng, c¬ hμnh hang, c¬ khÝt ©m m«n, c¬ th¾t hËu m«n vμ c¬ th¾t niÖu ®¹o ®Òu b¸m vμo nót thí trung t©m ®¸y chËu. §ã lμ mét nót c¬ vμ sîi n»m gi÷a èng hËu m«n vμ c¸c c¬ cña tÇng sinh m«n tr−íc.