Đặc điểm lâm sàng, cận lâm sàng và kết quả phẫu thuật u buồng trứng thực thể lành tính tại Bệnh viện Trung ương Thái Nguyên

Luận văn BSNT: Kết quả phẫu thuật u buồng trứng thực thể lành tính tại BV Trung ương Thái Nguyên

• Tác giả: Nguyễn Thị Hằng
• Người hướng dẫn: BSCKII. Nguyễn Thị Bình
• Trường học: Trường Đại học Y Dược - Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Sản phụ khoa
• Đề tài: Đặc điểm lâm sàng, cận lâm sàng và kết quả phẫu thuật u buồng trứng thực thể lành tính tại Bệnh viện Trung ương Thái Nguyên
• Loại tài liệu: Luận văn bác sĩ nội trú
• Năm xuất bản: 2021
• Địa điểm: Thái Nguyên

Tóm tắt

I. Tổng quan về u buồng trứng lành tính tại BV Trung ương Thái Nguyên

U buồng trứng lành tính là bệnh phụ khoa phổ biến. Bệnh xuất hiện ở mọi lứa tuổi nhưng tập trung nhiều nhất ở độ tuổi sinh sản. Tại Bệnh viện Trung ương Thái Nguyên, tỷ lệ tiếp nhận người bệnh có khối u buồng trứng thực thể luôn ở mức cao. Các tổn thương thực thể này không tự thoái triển theo chu kỳ kinh nguyệt như u nang cơ năng. Khối u phát triển âm thầm theo thời gian. Kích thước khối u tăng dần gây chèn ép các tạng lân cận trong tiểu khung. Nhiều trường hợp u tồn tại nhiều năm mà không có biểu hiện rõ rệt bên ngoài. Người bệnh thường chỉ đi khám khi xuất hiện cơn đau hạ vị hoặc phát hiện tình cờ qua kiểm tra sức khỏe tổng quát. Bệnh viện Trung ương Thái Nguyên là trung tâm y tế tuyến cuối của khu vực trung du miền núi phía Bắc. Đơn vị này giữ vai trò trọng yếu trong việc tầm soát, phân loại giải phẫu bệnh và điều trị ngoại khoa các khối u sinh dục nữ. Việc nhận diện đúng bản chất tổn thương giúp bảo tồn tối đa nhu mô lành buồng trứng và duy trì chức năng sinh sản cho người phụ nữ.

1.1. Bản chất u buồng trứng thực thể lành tính

U buồng trứng thực thể hình thành do tổn thương giải phẫu bệnh cấu trúc tuyến buồng trứng. Dạng u này phân chia thành u nang thanh dịch, u nang nhầy, u nang bì và u lạc nội mạc tử cung. Khối u chứa dịch lỏng trong suốt, chất nhầy quánh đặc hoặc tổ chức biệt hóa như tóc, răng, bã nhờn. Khác với u nang cơ năng hình thành do rối loạn nội tiết tạm thời, u thực thể không thể tự biến mất sau các chu kỳ kinh. Thành u có vỏ bọc riêng biệt với lớp biểu mô lót liên tục phân tiết. Nếu không can thiệp, khối u tiếp tục gia tăng kích thước qua từng năm. Sự tích tụ dịch khiến vỏ nang căng mỏng và đe dọa vỡ nang tự phát hoặc gây biến chứng cấp cứu ngoại khoa nguy hiểm.

1.2. Ý nghĩa lâm sàng của nghiên cứu tại Thái Nguyên

Khảo sát tại Bệnh viện Trung ương Thái Nguyên mang lại dữ liệu thực tiễn có giá trị cao. Dữ liệu phản ánh đặc điểm dịch tễ và mô hình bệnh tật vùng trung du miền núi. Đa số phụ nữ tại địa phương làm việc trong điều kiện nông nghiệp hoặc khu công nghiệp. Họ thường trì hoãn khám định kỳ do thiếu điều kiện tiếp cận y tế thường xuyên. Nghiên cứu hệ thống hóa các dấu hiệu cảnh báo sớm trên lâm sàng và hình ảnh cận lâm sàng. Bác sĩ xác định chính xác tỷ lệ các loại giải phẫu bệnh thường gặp. Từ đó, quy trình phân loại nguy cơ và chỉ định mổ được chuẩn hóa rõ ràng. Nghiên cứu còn đánh giá hiệu quả hồi phục sau mổ, giảm biến chứng và bảo tồn chức năng nội tiết cho người bệnh.

II. Phân tích u buồng trứng lành tính tại BV Trung ương Thái Nguyên

Bệnh cảnh lâm sàng của u buồng trứng lành tính thường diễn biến thầm lặng. Đa số người bệnh không có triệu chứng điển hình ở giai đoạn khởi phát. Triệu chứng lâm sàng phổ biến nhất ghi nhận tại bệnh viện là cảm giác đau tức âm ỉ vùng hạ vị. Khối u to dần gây chèn ép lên bàng quang và trực tràng. Người bệnh có thể xuất hiện tình trạng tiểu rắt, tiểu khó hoặc táo bón kéo dài. Tỷ lệ rối loạn chu kỳ kinh nguyệt chiếm tỷ lệ thấp nhưng là dấu hiệu chỉ điểm cần lưu tâm. Thăm khám thực thể qua đường âm đạo kết hợp sờ nắn thành bụng phát hiện khối u di động độc lập với thân tử cung. Ranh giới khối u thường rõ, bề mặt nhẵn bóng và mật độ căng đều. Khi xảy ra biến chứng xoắn cuống u hoặc vỡ nang, người bệnh đối mặt với cơn đau quặn bụng đột ngột dữ dội. Tình trạng này kèm theo buồn nôn, phản ứng thành bụng và hội chứng nhiễm trùng cấp. Việc chẩn đoán chậm trễ dễ dẫn đến hoại tử buồng trứng và viêm phúc mạc nguy hiểm.

2.1. Triệu chứng cơ năng và dấu hiệu phát hiện muộn

Khối u buồng trứng giai đoạn sớm hầu như không gây cản trở sinh hoạt. Hơn phân nửa người bệnh phát hiện bệnh tình cờ khi kiểm tra phụ khoa hoặc siêu âm ổ bụng định kỳ. Triệu chứng cơ năng chỉ xuất hiện rõ khi đường kính u vượt quá năm centimet. Dấu hiệu điển hình gồm cảm giác trằn nặng tiểu khung, căng tức vùng mu và đau âm ỉ lệch một bên hố chậu. Một số người bệnh ghi nhận kinh nguyệt không đều hoặc rong huyết nhẹ. Các biểu hiện này rất dễ nhầm lẫn với bệnh lý đại tràng hoặc viêm phần phụ thông thường. Nhiều phụ nữ tự ý mua thuốc giảm đau uống tại nhà. Khối u tiếp tục tăng kích thước khiến việc can thiệp phẫu thuật sau đó trở nên phức tạp hơn.

2.2. Vai trò của siêu âm và cận lâm sàng chẩn đoán

Siêu âm phụ khoa đường bụng và đầu dò âm đạo là phương tiện chẩn đoán hình ảnh cốt lõi. Phương pháp này cho phép đo đạc chính xác kích thước, vị trí và số lượng khối u. Bác sĩ xác định độ dày vỏ nang, số lượng vách ngăn và nốt nhú bên trong lòng u. Hình ảnh siêu âm Doppler đánh giá dòng chảy mạch máu giúp phân biệt khối u lành tính với tổn thương nghi ngờ ác tính. Xét nghiệm chỉ điểm sinh học khối u như CA 125, HE4 và chỉ số ROMA hỗ trợ loại trừ ung thư buồng trứng hiệu quả. Các ca bệnh có cấu trúc phức tạp được chỉ định chụp cộng hưởng từ tiểu khung để đánh giá mức độ xâm lấn trước khi tiến hành phẫu thuật.

III. Phương pháp phẫu thuật u buồng trứng lành tính tại Thái Nguyên

Phẫu thuật là phương pháp điều trị triệt để u buồng trứng thực thể lành tính. Bệnh viện Trung ương Thái Nguyên triển khai hiệu quả hai phương pháp chính: phẫu thuật nội soi và phẫu thuật mở. Phẫu thuật nội soi được ưu tiên hàng đầu nhờ tính xâm lấn tối thiểu. Phương pháp này áp dụng cho các khối u kích thước trung bình và ít nguy cơ ác tính. Phẫu thuật viên thao tác bóc tách khối u qua các vết rạch nhỏ trên thành bụng. Thủ thuật này giúp hạn chế tối đa tổn thương các mô lành xung quanh. Phẫu thuật mở thành bụng được chỉ định cho các khối u kích thước lớn hoặc có dính tiểu khung phức tạp. Trong quá trình mổ, nguyên tắc quan trọng nhất là bảo tồn tối đa nhu mô buồng trứng lành lặn cho phụ nữ trong độ tuổi sinh đẻ. Bác sĩ chỉ định cắt bỏ hoàn toàn buồng trứng hoặc phần phụ đối với phụ nữ mãn kinh hoặc khi nhu mô buồng trứng bị phá hủy hoàn toàn. Các ca mổ đều thực hiện lấy trọn vẹn khối u bằng túi chuyên dụng để tránh tràn dịch vào ổ phúc mạc.

3.1. Ưu thế của kỹ thuật phẫu thuật nội soi bóc u

Phẫu thuật nội soi bóc u buồng trứng mang lại nhiều lợi thế vượt trội. Hình ảnh phóng đại từ camera quang học giúp phẫu thuật viên bóc tách chính xác ranh giới vỏ khối u. Nhu mô buồng trứng lành được bảo tồn tối đa để duy trì nguồn dự trữ buồng trứng. Vết mổ nhỏ từ năm đến mười milimet giảm thiểu chấn thương thành bụng và hạn chế mất máu. Người bệnh ít chịu đau đớn sau can thiệp và không cần dùng nhiều thuốc giảm đau nhóm opioid. Thời gian phục hồi nhu động ruột diễn ra nhanh chóng sau hai mươi bốn giờ. Bệnh nhân có thể vận động sớm, rút ngắn số ngày nằm viện và sẹo mổ đạt thẩm mỹ cao.

3.2. Chỉ định phẫu thuật mở và xử lý biến chứng

Phẫu thuật mở vẫn đóng vai trò then chốt trong nhiều trường hợp u buồng trứng phức tạp. Phương pháp này áp dụng cho các khối u kích thước trên mười centimet hoặc nghi ngờ dính chặt với quai ruột và bàng quang. Phẫu thuật mở cũng là lựa chọn bắt buộc khi khối u vỡ gây tràn dịch ổ bụng hoặc có nguy cơ ác tính cao. Trường hợp xoắn phần phụ đến muộn gây tím tái hoại tử buộc phải cắt bỏ toàn bộ một bên buồng trứng và vòi tử cung. Kỹ thuật mổ mở tạo trường phẫu thuật rộng rãi giúp kiểm soát cầm máu triệt để. Phẫu thuật viên chủ động xử lý các tổn thương kết hợp và thực hiện sinh thiết tức thì để định hướng điều trị bổ sung.

IV. Kết quả phẫu thuật u buồng trứng lành tính tại BV Thái Nguyên

Kết quả điều trị ngoại khoa u buồng trứng lành tính tại Bệnh viện Trung ương Thái Nguyên đạt tỷ lệ thành công rất cao. Đại đa số bệnh nhân phục hồi thể trạng tốt mà không gặp tai biến trong mổ. Phẫu thuật nội soi chiếm tỷ trọng lớn nhờ tay nghề kỹ thuật cao của đội ngũ y bác sĩ. Lượng máu mất trung bình trong phẫu thuật nội soi rất thấp so với phẫu thuật mở truyền thống. Thời gian nằm viện sau can thiệp nội soi chỉ kéo dài từ ba đến bốn ngày. Tỷ lệ biến chứng nhiễm trùng vết mổ và tụ máu sau phúc mạc được kiểm soát ở mức tối thiểu. Kết quả giải phẫu bệnh hậu phẫu có độ tương đồng rất cao với chẩn đoán hình ảnh trước mổ. Người bệnh được tư vấn kế hoạch theo dõi sức khỏe sinh sản định kỳ sau khi xuất viện. Những dữ liệu nghiên cứu này khẳng định tính hiệu quả và độ an toàn của quy trình điều trị ngoại khoa tại bệnh viện. Đây là cơ sở thực tiễn quan trọng để nâng cao chất lượng chăm sóc sức khỏe phụ nữ trong khu vực.

4.1. Tỷ lệ phục hồi và tính an toàn của phẫu thuật

Thống kê cho thấy can thiệp ngoại khoa u buồng trứng có độ an toàn rất cao. Hầu hết các trường hợp mổ nội soi đều không cần truyền máu bổ sung trong và sau mổ. Bệnh nhân có thể tự ăn uống nhẹ sau sáu đến tám giờ hậu phẫu. Thời gian phục hồi chức năng vận động diễn ra nhanh và không để lại biến chứng tắc mạch hay dính ruột kéo dài. Tỷ lệ chuyển từ mổ nội soi sang mổ mở ở mức rất thấp, chủ yếu do u quá to hoặc dính nhiều từ phẫu thuật cũ. Quy trình chăm sóc hậu phẫu chuẩn mực giúp giảm thiểu tối đa nguy cơ nhiễm khuẩn chéo trong bệnh viện. Người bệnh an tâm xuất viện và sớm trở lại sinh hoạt thường ngày.

4.2. Khuyến nghị dự phòng và theo dõi định kỳ sau mổ

Chăm sóc sức khỏe sau mổ u buồng trứng đóng vai trò quyết định đến khả năng tái phát. Phụ nữ sau mổ bóc u buồng trứng cần tái khám định kỳ theo lịch hẹn sau một tháng, ba tháng và sáu tháng. Khám lâm sàng kết hợp siêu âm định kỳ giúp phát hiện sớm nguy cơ tái phát nang hoặc tổn thương mới ở buồng trứng đối bên. Người bệnh trong độ tuổi sinh đẻ cần được bác sĩ chuyên khoa tư vấn thời điểm mang thai phù hợp để buồng trứng hồi phục hoàn toàn. Chế độ dinh dưỡng lành mạnh, tăng cường rau xanh và kiểm soát cân nặng hỗ trợ ổn định hệ trục nội tiết. Phụ nữ nên duy trì thói quen kiểm tra phụ khoa định kỳ ít nhất sáu tháng một lần để bảo vệ sức khỏe sinh sản.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

U buồng trứng là một trong những bệnh lý phụ khoa phổ biến hàng đầu, chiếm khoảng 15% đến 20% tổng số phụ nữ trong suốt cuộc đời. Bệnh lý này có thể xuất hiện ở mọi lứa tuổi, từ thanh thiếu niên đến phụ nữ sau mãn kinh, trong đó các tổn thương thực thể lành tính chiếm tỷ lệ đa số. Vấn đề nghiên cứu trọng tâm xuất phát từ tính chất tiến triển âm thầm, triệu chứng lâm sàng nghèo nàn và dễ bị bỏ sót trong giai đoạn đầu. Khi không được chẩn đoán và xử trí kịp thời, khối u có thể gây ra nhiều biến chứng cấp cứu nguy hiểm như xoắn cuống u, vỡ bao u, chảy máu nội nang hoặc chèn ép các tạng lân cận, đe dọa nghiêm trọng tới sức khỏe và chức năng sinh sản.

Mục tiêu cụ thể của luận văn tập trung vào hai nhiệm vụ chính: thứ nhất, mô tả đặc điểm lâm sàng và cận lâm sàng của các bệnh nhân u buồng trứng thực thể lành tính được phẫu thuật tại Bệnh viện Trung ương Thái Nguyên trong giai đoạn từ năm 2018 đến năm 2020; thứ hai, đánh giá toàn diện kết quả điều trị ngoại khoa trên nhóm người bệnh này. Địa bàn nghiên cứu được thực hiện tại Khoa Phụ sản Bệnh viện Trung ương Thái Nguyên, một cơ sở khám chữa bệnh tuyến cuối quan trọng tại khu vực trung du và miền núi phía Bắc trong khoảng thời gian 3 năm liên tục. Ý nghĩa thực tiễn của công trình thể hiện rõ qua việc cung cấp các số liệu thực chứng đáng tin cậy, giúp nâng cao tỷ lệ chỉ định can thiệp phẫu thuật nội soi ít xâm lấn lên trên 75%, đồng thời tối ưu hóa kỹ thuật bảo tồn nhu mô buồng trứng lành cho phụ nữ trong độ tuổi sinh đẻ. Nghiên cứu đóng góp cơ sở dữ liệu quý báu nhằm hoàn thiện phác đồ can thiệp ngoại khoa phụ khoa cho các bệnh viện tuyến tỉnh.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng trên nền tảng giải phẫu học, sinh lý học nội tiết sinh dục nữ và các hệ thống phân loại bệnh học hiện đại. Trước hết, khung lý thuyết dựa trên phân loại mô bệnh học u buồng trứng của Tổ chức Y tế Thế giới, chia khối u thành các nhóm chính: u biểu mô bề mặt, u tế bào mầm, u mô đệm dây sinh dục và các dạng tổn thương thứ phát. Thứ hai, nghiên cứu bám sát Hướng dẫn quốc gia về các dịch vụ chăm sóc sức khỏe sinh sản ban hành kèm theo Quyết định số 4128/QĐ-BYT năm 2016 của Bộ Y tế, nhằm chuẩn hóa quy trình phân biệt u cơ năng và u thực thể. Bên cạnh đó, các tiêu chí siêu âm phân loại nguy cơ u buồng trứng của nhóm IOTA năm 2010 cũng được áp dụng để lượng giá nguy cơ ác tính trước mổ.

Các khái niệm chuyên ngành cốt lõi trong luận văn bao gồm: u buồng trứng thực thể lành tính là tổn thương giải phẫu mạn tính không tự biến mất; u quái trưởng thành hay u bì có nguồn gốc từ tế bào mầm biệt hóa; u tuyến thanh dịch và u tuyến nhầy thuộc nhóm tế bào biểu mô; phẫu thuật nội soi bảo tồn nhu mô lành nhằm duy trì khả năng sinh sản; và thuật toán nguy cơ ác tính ROMA phối hợp chỉ số sinh học trong định hướng can thiệp.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu của luận văn được thu thập trực tiếp từ 186 hồ sơ bệnh án của những bệnh nhân được chẩn đoán u buồng trứng thực thể lành tính và đã trải qua phẫu thuật tại Khoa Phụ sản Bệnh viện Trung ương Thái Nguyên. Cỡ mẫu nghiên cứu gồm toàn bộ 186 bệnh nhân thỏa mãn các tiêu chuẩn lựa chọn bệnh án và tiêu chuẩn loại trừ nghiêm ngặt trong giai đoạn từ tháng 1 năm 2018 đến tháng 12 năm 2020. Phương pháp chọn mẫu là chọn mẫu thuận tiện toàn bộ các ca bệnh nhập viện phẫu thuật trong khung thời gian nghiên cứu 36 tháng liên tục.

Thiết kế nghiên cứu sử dụng phương pháp mô tả cắt ngang kết hợp giữa hồi cứu dữ liệu hồ sơ lưu trữ và tiến cứu theo dõi người bệnh sau mổ. Lý do lựa chọn phương pháp phân tích thống kê y học bằng phần mềm chuyên dụng SPSS là nhằm lượng hóa chính xác các mối tương quan giữa đặc điểm lâm sàng, hình ảnh học siêu âm và kỹ thuật mổ. Các kiểm định Chi-square và t-student được vận dụng để so sánh các biến số tỷ lệ phần trăm và giá trị trung bình với ngưỡng ý nghĩa thống kê p nhỏ hơn 0,05, bảo đảm kết quả phân tích có độ tin cậy và giá trị khoa học vững chắc.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Phân tích số liệu từ 186 bệnh nhân mang lại bốn phát hiện trọng tâm sau:

Thứ nhất, về độ tuổi và biểu hiện lâm sàng, có tới 68,5% bệnh nhân thuộc độ tuổi sinh đẻ sung mãn từ 20 đến 40 tuổi. Triệu chứng cơ năng phổ biến nhất khiến người bệnh đi khám là đau âm ỉ vùng hạ vị, chiếm 72,4% trường hợp. Bên cạnh đó, tỷ lệ bệnh nhân không có triệu chứng lâm sàng rõ rệt, phát hiện u hoàn toàn tình cờ qua khám phụ khoa định kỳ và siêu âm ổ bụng chiếm 26,2%. Rối loạn chu kỳ kinh nguyệt chỉ xuất hiện ở khoảng 9,7% ca bệnh.

Thứ hai, về đặc điểm cận lâm sàng và mô bệnh học, siêu âm ghi nhận 64,5% khối u có kích thước dao động từ 5 cm đến 10 cm, khối u dưới 5 cm chiếm 22,6% và trên 10 cm chiếm 12,9%. Kết quả giải phẫu bệnh sau mổ xác định u bì chiếm tỷ lệ cao nhất với 44,6%, u nang tuyến thanh dịch đứng thứ hai với 32,8%, u tuyến dịch nhầy chiếm 14,5% và u dạng lạc nội mạc tử cung chiếm 8,1%.

Thứ ba, về biến chứng trước mổ, biến chứng xoắn khối u cấp tính chiếm tỷ lệ 15,6%, biến chứng vỡ nang hoặc rò rỉ dịch trong ổ phúc mạc ghi nhận ở mức 2,7%. Đa phần các ca xoắn xảy ra ở nhóm u bì do đặc tính cuống dài và tỷ trọng không đồng nhất.

Thứ tư, về phương pháp can thiệp và hiệu quả phẫu thuật, tỷ lệ áp dụng phẫu thuật nội soi thành công đạt 79,6%, trong khi phẫu thuật mở chiếm 20,4%. Đặc biệt, kỹ thuật bóc tách khối u bảo tồn tối đa nhu mô buồng trứng lành đạt tỷ lệ ấn tượng 81,7%, cắt bỏ phần phụ chỉ chiếm 18,3% ở những trường hợp phụ nữ lớn tuổi hoặc hoại tử do xoắn muộn.

Thảo luận kết quả

Tỷ lệ bệnh nhân nhập viện vì đau bụng trong nghiên cứu đạt 72,4%, hoàn toàn tương đồng với các công bố y học của tác giả Vũ Bá Quyết ghi nhận 84,1% và tác giả Vũ Thị Dung ghi nhận 72,4%. Nguyên nhân là do khối u khi đạt kích thước lớn gây căng trướng bao buồng trứng hoặc đè ép lên các cơ quan lân cận trong tiểu khung. Sự phân bố mô bệnh học với u bì chiếm 44,6% và u thanh dịch chiếm 32,8% cũng phản ánh tính tương thích cao với nghiên cứu của tác giả Phan Thị Ngọc Bích với 29,4% u thanh dịch và tác giả Nguyễn Thanh Tùng với 35%.

Tỷ lệ biến chứng xoắn u đạt 15,6% trong nghiên cứu này rất gần với kết quả của tác giả Trần Thị Thanh Hồng với 16,9% và tác giả Vũ Bá Quyết với 17,1%. Điều này chứng minh xoắn phần phụ vẫn là một trong những cấp cứu ngoại phụ khoa thường trực đòi hỏi xử trí khẩn trương. Dữ liệu nghiên cứu có thể được trực quan hóa hiệu quả thông qua Bảng đối chiếu hai chiều giữa kích thước khối u trên siêu âm với loại hình phẫu thuật, kết hợp Biểu đồ cột biểu diễn tỷ lệ phẫu thuật nội soi thành công so với phẫu thuật mở ở từng nhóm tuổi. Các hình thức trình bày này làm nổi bật rõ ưu thế vượt trội của phẫu thuật nội soi trong việc giảm đau đớn, giảm mất máu và rút ngắn thời gian hồi phục cho người bệnh.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên các bằng chứng thu thập được từ đề tài, bốn nhóm giải pháp hành động cụ thể được đề xuất nhằm nâng cao chất lượng chẩn đoán và điều trị:

Thứ nhất, tăng cường tầm soát chủ động tại y tế cơ sở. Cần triển khai chương trình khám phụ khoa kết hợp siêu âm tử cung phần phụ định kỳ hàng năm cho 100% phụ nữ trong độ tuổi sinh sản tại cộng đồng. Mục tiêu hành động nhằm nâng tỷ lệ phát hiện u buồng trứng kích thước dưới 5 cm khi chưa xuất hiện biến chứng lên mức 85% trước quý 4 năm 2023, do Trung tâm Y tế cấp huyện và Trạm Y tế xã phối hợp tổ chức thực hiện.

Thứ hai, chuẩn hóa quy trình phân loại nguy cơ và xử trí cấp cứu. Khoa Cấp cứu và Khoa Phụ sản Bệnh viện Trung ương Thái Nguyên cần ban hành bảng kiểm sàng lọc xoắn u phần phụ dựa trên thang điểm IOTA và siêu âm Doppler màu, hướng tới mục tiêu giảm tỷ lệ hoại tử phải cắt bỏ buồng trứng xuống dưới 3% trong giai đoạn từ năm 2022 đến năm 2024.

Thứ ba, đẩy mạnh đào tạo kỹ thuật phẫu thuật nội soi bảo tồn. Ban Giám đốc bệnh viện cùng Bộ môn Phụ sản Trường Đại học Y Dược Thái Nguyên cần tổ chức các khóa huấn luyện chuyên sâu về vi phẫu nội soi bóc u buồng trứng, phấn đấu đạt chỉ tiêu 85% các trường hợp u buồng trứng thực thể lành tính được can thiệp nội soi ít xâm lấn trước năm 2025.

Thứ tư, tối ưu hóa công tác chăm sóc hậu phẫu và sử dụng kháng sinh. Hội đồng Thuốc và Điều trị bệnh viện cần giám sát chặt chẽ phác đồ kháng sinh dự phòng, áp dụng chương trình phục hồi sớm sau phẫu thuật để rút ngắn thời gian nằm viện trung bình của bệnh nhân sau mổ nội soi xuống dưới 3,5 ngày và duy trì tỷ lệ nhiễm trùng vết mổ dưới 1% từ năm 2023.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nội dung và số liệu thực chứng của luận văn mang lại giá trị tham khảo thiết thực cho bốn nhóm đối tượng chuyên môn sau:

Thứ nhất, các bác sĩ chuyên khoa Sản Phụ khoa tại các bệnh viện đa khoa tuyến tỉnh và tuyến huyện. Luận văn cung cấp hướng dẫn lâm sàng cụ thể trong việc lựa chọn đường mổ, kỹ thuật phẫu tích bóc tách khối u bảo tồn nhu mô lành cho hơn 80% phụ nữ trẻ tuổi, đồng thời chia sẻ kinh nghiệm xử trí các tình huống cấp cứu xoắn phần phụ phức tạp.

Thứ hai, học viên sau đại học, bác sĩ nội trú và học viên chuyên khoa. Tài liệu này đóng vai trò là một hình mẫu chuẩn mực về thiết kế nghiên cứu y học lâm sàng, cung cấp phương pháp thu thập dữ liệu dịch tễ học và cách thức khai thác hơn 80 tài liệu tham khảo chuyên ngành có giá trị.

Thứ ba, các bác sĩ chẩn đoán hình ảnh và siêu âm sản phụ khoa. Nghiên cứu giúp đối chiếu trực tiếp giữa hình ảnh siêu âm trước mổ với kết quả phẫu thuật và giải phẫu bệnh thực tế, nâng cao độ nhạy và độ đặc hiệu trong chẩn đoán phân biệt bản chất khối u lên trên 90%.

Thứ tư, lãnh đạo bệnh viện và các nhà quản lý y tế công cộng. Bản luận văn cung cấp các chỉ số kinh tế y tế và hiệu quả điều trị để lập kế hoạch đầu tư trang thiết bị phẫu thuật nội soi, hoàn thiện quy trình kiểm soát chất lượng khám chữa bệnh tại các cơ sở y tế địa phương.

Câu hỏi thường gặp

U buồng trứng thực thể khác biệt như thế nào so với u buồng trứng cơ năng trong quyết định điều trị? U nang cơ năng hình thành do rối loạn sinh lý phóng noãn, kích thước thường nhỏ dưới 5 cm và tự tiêu biến sau 2 đến 3 chu kỳ kinh nguyệt. Ngược lại, u thực thể hình thành do tổn thương giải phẫu tế bào, không thể tự mất đi mà phát triển tăng dần, bắt buộc phải chỉ định can thiệp ngoại khoa để tránh biến chứng.

Biểu hiện lâm sàng nào cảnh báo u buồng trứng đang bị xoắn cấp tính? Biến chứng xoắn u xuất hiện ở 15,6% bệnh nhân trong nghiên cứu, biểu hiện đặc trưng bởi cơn đau bụng dưới dữ dội, đột ngột, liên tục hoặc từng cơn, thường đi kèm nôn, buồn nôn ở hơn 80% trường hợp. Khi thăm khám, bác sĩ phát hiện khối u vùng chậu căng to, di động hạn chế và ấn đau chói.

Khi nào người bệnh được chỉ định phẫu thuật nội soi thay vì mổ mở? Phẫu thuật nội soi được ưu tiên chỉ định khi khối u có bản chất lành tính, kích thước dưới 10 cm, không nghi ngờ ác tính trên siêu âm và người bệnh không có tiền sử dính ruột nặng do phẫu thuật ổ bụng phức tạp trước đó. Phương pháp này chiếm tỷ lệ 79,6% trong nghiên cứu nhờ tính an toàn cao.

Phẫu thuật bóc u buồng trứng có gây ảnh hưởng tiêu cực đến khả năng sinh sản không? Kỹ thuật bóc u bảo tồn được áp dụng cho 81,7% ca bệnh trong nghiên cứu nhằm bóc tách trọn vẹn khối u và giữ lại tối đa phần nhu mô buồng trứng lành mạnh. Do đó, chức năng nội tiết và khả năng phóng noãn thụ thai của người bệnh vẫn được bảo toàn tốt sau thời gian hồi phục hậu phẫu.

Tỷ lệ tái phát sau phẫu thuật bóc u buồng trứng thực thể lành tính là bao nhiêu? Tỷ lệ tái phát đối với u quái trưởng thành và u tuyến thanh dịch sau khi bóc trọn vẹn vỏ u thường rất thấp, dao động từ 5% đến 10% trong nhiều năm theo dõi. Tuy nhiên, đối với u nang dạng lạc nội mạc tử cung, tỷ lệ tái phát có thể cao hơn đòi hỏi phải kết hợp điều trị nội khoa hỗ trợ sau mổ.

Kết luận

• Luận văn hoàn thành việc khảo sát toàn diện 186 ca phẫu thuật u buồng trứng thực thể lành tính tại Bệnh viện Trung ương Thái Nguyên, chỉ ra rằng bệnh tập trung chủ yếu ở phụ nữ tuổi sinh đẻ với 68,5% bệnh nhân từ 20 đến 40 tuổi.
• Triệu chứng đau tức hạ vị chiếm ưu thế 72,4%, song tỷ lệ phát hiện u tình cờ qua kiểm tra định kỳ cũng chiếm tới 26,2%, nhấn mạnh vai trò quyết định của siêu âm phụ khoa trong chẩn đoán sớm.
• U bì và u tuyến thanh dịch là hai dạng giải phẫu bệnh chiếm đa số với tổng tỷ lệ đạt 77,4%, trong khi biến chứng xoắn u cấp tính chiếm 15,6% đòi hỏi năng lực chẩn đoán xử trí cấp cứu nhanh nhạy.
• Phẫu thuật nội soi khẳng định vai trò là kỹ thuật xâm lấn tối thiểu vượt trội với tỷ lệ thực hiện thành công đạt 79,6% và tỷ lệ bảo tồn nhu mô buồng trứng lành đạt tới 81,7%.
• Đóng góp khoa học của đề tài tạo tiền đề mở rộng nghiên cứu theo dõi chức năng buồng trứng và khả năng thụ thai sau mổ trong giai đoạn 2021 đến 2025, đồng thời khuyến nghị các cơ sở y tế đẩy mạnh ứng dụng kỹ thuật mổ nội soi phụ khoa nhằm mang lại lợi ích sức khỏe tối ưu cho người bệnh.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 TỔNG QUAN 1. Sơ lược về giải phẫu, mô học và sinh lý học buồng trứng 1. Giải phẫu buồng trứng 1. Vị trí, hình thể, kích thước và liên quan Vị trí: Mỗi buồng trứng của phụ nữ chưa sinh đẻ nằm ở một bên tử cung, phía sau và dưới phần ngoài vòi tử cung, trong hố buồng trứng ở thành bên chậu hông bé; buồng trứng bị lệch sau mỗi lần sinh đẻ và thường không bao giờ trở về vị trí ban đầu.

[4] Hình thể ngoài: Buồng trứng hình hạt đậu dẹt, có hai mặt trong và ngoài, hai đầu trên và dưới, cao 3 – 3,5 cm, rộng 2 cm và dày khoảng 1 cm. Buồng trứng có màu trắng hồng, bề mặt buồng trứng thường nhẵn cho tới lúc dậy thì, sau đó càng ngày càng sần sùi vì hiện tượng phóng noãn tạo thành những vết sẹo trên bề mặt. Buồng trứng có kích thước thay đổi theo từng giai đoạn phát triển của cơ thể. Buồng trứng và các cấu trúc liên quan [40] 4 1.

Liên quan Buồng trứng có hai mặt, hai bờ và hai đầu: + Buồng trứng có hai mặt: [41] - Mặt ngoài: Mặt ngoài nằm áp sát vào phúc mạc thành của thành bên chậu hông, trong một hố gọi là hố buồng trứng. Hố buồng trứng được giới hạn do các thành phần nằm ngoài phúc mạc đội lên. Phía trước dưới là dây chằng rộng, phía trên là động mạch chậu ngoài, phía sau là động mạch chậu trong và niệu quản. Ở đáy hố là động mạch rốn, mạch và thần kinh bịt.

Nơi mà mạch máu và thần kinh vào và ra khỏi buồng trứng trên mặt ngoài, gần bờ mạc treo, gọi là rốn buồng trứng. - Mặt trong: Mặt trong tiếp xúc với các tua vòi tử cung và liên quan đến các quai ruột. Buồng trứng bên phải liên quan với ruột thừa, buồng trứng bên trái liên quan với đại tràng sigma. + Buồng trứng có hai bờ: [41] Bờ mạc treo quay ra trước và là nơi bám của mạc treo buồng trứng.

Bờ tự do quay ra sau, liên quan với các quai ruột. + Buồng trứng có hai đầu: đầu vòi và đầu tử cung. Đầu vòi hướng lên trên, có dây chằng treo buồng trứng bám vào. Đầu tử cung quay xuống dưới về phía tử cung, là nơi bám của dây chằng riêng buồng trứng.

Các phương tiện giữ buồng trứng Buồng trứng được cố định bởi: + Mạc treo buồng trứng: Là một nếp phúc mạc ngắn nối mặt sau dây chằng rộng với bờ mạc treo buồng trứng của buồng trứng. [4] + Dây chằng treo buồng trứng: đi từ đầu vòi của buồng trứng tới thành bên chậu hông, chứa các mạch máu và thần kinh của buồng trứng. [4] 5 + Dây chằng riêng buồng trứng: đi từ đầu tử cung của buồng trứng tới sừng tử cung, dây chằng này nằm trong dây chằng rộng và chứa một số sợi cơ trơn. [4], [41] Ngoài ra còn có một dây chằng rất ngắn là dây chằng vòi - buồng trứng bám từ đầu vòi buồng trứng tới mặt ngoài loa vòi tử cung.

Động mạch và thần kinh buồng trứng Hình 1. Giải phẫu mạch máu của tử cung và buồng trứng [40] + Động mạch [4], [41] Buồng trứng được cấp máu bởi hai nguồn là động mạch buồng trứng và động mạch tử cung: - Động mạch buồng trứng: Tách ra từ động mạch chủ bụng, đi theo dây chằng treo buồng trứng đến đầu vòi của buồng trứng thì chìa làm hai nhánh là nhánh vòi tử cung và nhánh buồng trứng, chúng tiếp nối với các nhánh cùng tên của động mạch tử cung. - Động mạch tử cung: Tách ra từ động mạch chậu trong, cho nhánh nối với động mạch buồng trứng. 6 + Tĩnh mạch Đi theo động mạch, các tĩnh mạch vùng rốn buồng trứng tạo thành đám rối hình dây leo trước khi đổ vào tĩnh mạch buồng trứng.

Phụ nữ sau mãn kinh, mạch máu ở vùng tủy rất phong phú. - Tĩnh mạch buồng trứng phải đổ về tĩnh mạch chủ dưới. - Tĩnh mạch buồng trứng trái đổ về tĩnh mạch thận trái. + Bạch mạch Bạch huyết theo các mạch và đổ vào các hạch bạch huyết ở vùng thắt lưng.

[41] + Thần kinh Tách từ đám rối buồng trứng và đi theo động mạch buồng trứng để vào buồng trứng. Cấu tạo mô học của buồng trứng Buồng trứng không được phúc mạc bao phủ, tức không có thanh mạc. Trên diện cắt dọc buồng trứng ta có thể phân biệt được 2 vùng: vùng trung tâm hẹp gọi là vùng tủy và vùng ngoại vi rộng gọi là vùng vỏ. [5] + Vùng vỏ: có hai lớp.

[10] Biểu mô: có nguồn gốc từ biểu mô phủ mầm tuyến sinh dục. Mô liên kết: Dưới lớp biểu mô, cấu tạo bởi các tế bào sợi non hình thoi và các chất gian bào. Trong mô liên kết chứa các khối hình cầu gọi là các nang noãn ở các giai đoạn khác nhau gồm các nang noãn nguyên thủy, nang noãn sơ cấp, nang noãn thứ cấp sớm, nang noãn thứ cấp muộn, nang noãn trưởng thành tiền phóng noãn và cuối cùng là hoàng thể cũng như sẹo của nó là bạch thể. [10] + Vùng tủy: là mô liên kết lỏng lẻo có nhiều collagen, nhiều sợi chun và ít tế bào sợi, ngoài ra còn ít sợi cơ trơn, nhiều mạch máu (động mạch xoắn ốc, tĩnh mạch cuộn) và thần kinh.

Sinh lý Buồng trứng là một tuyến kép, ngoại tiết tạo noãn chín và nội tiết tạo các hormone sinh dục. [42] * Chức năng tạo noãn [42] Mỗi chu kỳ chỉ có một nang noãn vượt trội đạt được sự phát triển đầy đủ và phóng noãn. Muốn vậy cần phải có một quần thể từ 400-500 nang noãn nguyên thủy bắt đầu tăng trưởng từ 3 chu kỳ trước. Nang nguyên thủy có đường kính 0,05mm.

Dưới tác dụng của FSH (Follicle Stimulating Hormone), nang noãn lớn lên và chín trở thành nang trưởng thành (nang DeGraff). Sự phát triển các nang noãn: - Huy động các nang noãn: Mỗi chu kỳ có khoảng 12 nang được chiêu mộ và nhóm nang phát triển để đạt đến nang trưởng thành và phóng noãn. - Sự phát triển và trưởng thành: Nang có hiện tượng biệt hóa vỏ trong và tạo hang. Các tế bào hạt gia tăng về số lượng, chịu trách nhiệm cho sự dinh dưỡng và phát triển nang.

Dịch trong nang chủ yếu là chất tiết từ các tế bào hạt. Noãn trong nang cũng chín và chịu tác dụng phân bào. - Sự chọn lọc và vượt trội nang noãn: Xảy ra từ ngày thứ 7 của chu kỳ, các nang này thường là nang đáp ứng tốt với FSH, có nhiều thụ thể của FSH trên các tế bào hạt và chế tiết nhiều estrogen. Khoảng ngày 8-10 có một nang noãn vượt trội, chế tiết estradiol rất mạnh, đồng thời dưới tác dụng của FSH nang noãn vượt trội tiết ra inhibin ức chế sự chế tiết FSH tuyến yên làm cho nang khác thiếu FSH, giảm khả năng chế tiết estradiol của nang khác, dẫn đến sự tích lũy của androgen và thoái hóa các nang, đảm bảo vai trò của nang trội.

- Phóng noãn: là quá trình noãn được giải phóng ra, có khả năng thụ thai. Thời gian phóng noãn có thể khác nhau trong từng chu kỳ kinh, ngay cả trên cùng một người phụ nữ. Thời gian trung bình phóng noãn được ước tính là 34- 48h sau khi có sự khởi phát của đỉnh LH (Luteinizing Hormone). Tuy nhiên nồng độ đỉnh LH phải được duy trì ít nhất trong 14-27h để đảm bảo cho sự 8 trưởng thành hoàn toàn của noãn.

Thông thường đỉnh LH kéo dài trong 48- 50h. - Quá trình hình thành hoàng thể hóa: thụ thể LH trên tế bào hạt, tạo phản hồi dương ở giữa chu kỳ dẫn tới xuất hiện đỉnh LH. Dưới tác dụng của LH trên tế bào hạt, tế bào hạt chuyển hóa androgen thành progesterone. Nang DeGraff có đường kính 1,5-2cm.

Noãn chứa trong nang cũng chín và chịu tác dụng phân bào, có đường kích 0,1mm. Trong mỗi vòng kinh thường chỉ có một nang noãn phát triển để trở thành nang DeGraff. Nang này phát triển từ một nang đã đang phát triển dở dang từ cuối vòng kinh trước, chứ không phải từ nang nguyên thủy như những lý thuyết cũ đã nêu. Dưới tác dụng của LH nang noãn càng chín nhanh càng lồi ra phần ngoại vi của buồng trứng, vỡ, phóng noãn ra ngoài.

Phần còn lại của nang noãn tại buồng trứng dần biến thành hoàng thể. Cuối vòng kinh khi LH tụt hoàng thể teo đi để lại sẹo trắng gọi là vật trắng hay bạch thể. Khi noãn được phóng ra ngoài, loa vòi hứng lấy noãn và đưa về vòi tử cung để thụ thai. [42] * Chức năng nội tiết: Dưới tác dụng của hormon tuyến yên là GnRH (Gonadotropin Releasing Hormone), FSH và LH, buồng trứng sản xuất ra các hormon sinh dục: Estrogen, progesteron và androgen.

Các hormon này có nhân Steran nên gọi là Steroid sinh dục, tác động chủ yếu lên các cơ quan sinh dục nữ. Ngoài tác dụng chính lên niêm mạc tử cung gây hiện tượng kinh nguyệt, estrogen và progesteron còn tác dụng lên cơ tử cung, cổ tử cung, âm đạo, tuyến vú, hệ cơ xương, hệ tim mạch. [16] Hoạt động chức năng sinh dục, sinh sản nữ chịu sự điều khiển của trục nội tiết: Vùng dưới đồi - Tuyến yên - Buồng trứng theo cơ chế feedback. [16] Vì buồng trứng luôn có những thay đổi rõ rệt về mặt hình thái cũng như chức năng trong suốt cuộc đời người phụ nữ, nên những thay đổi đó có thể dẫn 9 tới những rối loạn không hồi phục, phát triển thành bệnh lý, đặc biệt là sự hình thành u buồng trứng.

Phân loại u buồng trứng 1. Phân loại u buồng trứng theo Tổ chức Y tế Thế giới Phân loại dựa trên cơ sở mô và phôi học của khối u. U buồng trứng cơ năng U buồng trứng cơ năng là những u có nguồn gốc từ các nang noãn, xuất hiện do các rối loạn sinh lý trong quá trình phát triển chứ không phải do những tổn thương thực thể của buồng trứng, gồm nang bọc noãn, nang hoàng thể và nang hoàng tuyến. Là những nang vỏ mỏng, căng nước.

Thường gặp ở phụ nữ tuổi sinh đẻ. Nó chỉ tồn tại ở một vài chu kỳ kinh. [7] + Nang bọc noãn Xuất hiện thường do rối loạn trục tuyến yên - buồng trứng làm cho nang Degraff vỡ muộn, tiếp tục tiết estrogen, hoàng thể không được thành lập. Dịch trong nang thường có màu vàng chanh, hay gặp ở bệnh nhân u xơ tử cung thể cường estrogen, quá sản tuyến nội mạc tử cung.

[6] + Nang hoàng thể Loại này sinh ra từ hoàng thể kinh nguyệt hoặc hoàng thể thai nghén, do hoàng thể không teo đi mà phát triển quá mức tạo thành nang. Gặp nhiều trong 3 tháng đầu thời kỳ thai nghén đặc biệt trong đa thai hoặc mẹ bị tiền sản giật, nang chế tiết nhiều estrogen và progesterone.