Luận văn thạc sĩ nghiên cứu tác động của hiện tượng xâm thực bờ biển đến việc quản lý và sử dụng đất tại thành phố tuy hòa tỉnh phú yên

Nghiên cứu tác động của xâm thực bờ biển đến quản lý và sử dụng đất tại Tuy Hòa, Phú Yên, cung cấp giải pháp bền vững cho địa phương.

• Tác giả: Dương Minh Tứ
• Người hướng dẫn: TS. Phạm Hữu Tỵ
• Trường học: Đại học Nông Lâm Huế
• Chuyên ngành: Tài nguyên đất và Môi trường Nông nghiệp
• Đề tài: Nghiên Cứu Tác Động Của Hiện Tượng Xâm Thực Bờ Biển Đến Việc Quản Lý Và Sử Dụng Đất Tại Thành Phố Tuy Hòa, Tỉnh Phú Yên
• Loại tài liệu: luận văn
• Năm xuất bản: 2016
• Địa điểm: Huế

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• TÓM TẮT
• 0.1. Lý do chọn đề tài
• 0.2. Mục tiêu nghiên cứu
• 0.3. Phương pháp nghiên cứu
• 0.4. Kết quả chính
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN CÁC VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
• 1.1. Khái niệm, biểu hiện và nguyên nhân của biến đổi khí hậu
• 1.1.1. Thời tiết và khí hậu
• 1.1.2. Hiệu ứng nhà kính tự nhiên
• 1.2. Những vấn đề hiện tại của vùng ven biển
• 1.3. Những tiêu chí để phân tích biến đổi khí hậu. Đặc điểm của hiện tượng xâm thực bờ biển
• 1.4. Cơ sở thực tiễn
• 1.5. Thực trạng sạt lở bờ biển tại một số quốc gia trên thế giới
• 1.6. Thực trạng sạt lở bờ biển Việt Nam
• 1.7. Tình hình xâm thực bờ biển ở tỉnh Phú Yên
• 1.8. Những nghiên cứu liên quan đến đề tài
• 2. CHƯƠNG 2: NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 2.1.1. Đối tượng nghiên cứu
• 2.1.2. Phạm vi nghiên cứu
• 2.2. Nội dung nghiên cứu
• 2.3. Phương pháp nghiên cứu
• 2.3.1. Phương pháp thu thập số liệu thứ cấp
• 2.3.2. Phương pháp thu thập số liệu sơ cấp
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 3.1. Đặc điểm tự nhiên, kinh tế xã hội của thành phố Tuy Hòa
• 3.1.1. Vị trí dịa lý
• 3.1.2. Tài nguyên đất
• 3.1.3. Đặc điểm kinh tế-xã hội của thành phố Tuy Hòa
• 3.1.4. Hoạt động kinh tế
• 3.1.5. Ðặc điểm văn hóa xã hội
• 3.2. Biểu hiện của biến đổi khí hậu ở thành phố Tuy Hòa
• 3.3. Tác động của biến đổi khí hậu ở thành phố Tuy Hòa
• 3.3.1. Tác động của mức nước biển dâng
• 3.3.2. Tác động đến tài nguyên môi trường nước
• 3.3.3. Tác động đến môi trường không khí
• 3.3.4. Tác động đến hệ sinh thái tự nhiên, đa dạng sinh học, thực phủ và thảm phủ thực vật
• 3.3.5. Tác động đến nơi cư trú và sinh kế của người dân
• 3.3.6. Tác động đến sức khoẻ cộng đồng
• 3.3.7. Tác động đến nông nghiệp và an ninh lương thực
• 3.3.8. Tác động đến ngành lâm nghiệp
• 3.3.9. Công nghiệp và xây dựng
• 3.3.10. Giao thông vận tải
• 3.4. Chính sách ứng phó với biến đổi khí hậu ở thành phố Tuy Hòa
• 3.5. Ảnh hưởng của hiện tượng xâm thực bờ biển đến việc quản lý đất đai
• 3.5.1. Tình hình quản lý đất đai của thành phố Tuy Hòa
• 3.5.2. Biến động sử dụng đất và tình hình xâm thực bờ biển của thành phố Tuy Hòa
• 3.5.3. Tác động của xâm thực bờ biển đến sử dụng đất và đời sống của người dân sống ven biển, thành phố Tuy Hòa giai đoạn 2009 – 2015
• 3.5.4. Tác động của triều cường và xâm thực bờ biển ở Phường Phú Đông, Tuy Hòa
• 3.5.5. Tác động của triều cường và xâm thực bờ biển ở các địa phương khác của thành phố Tuy Hòa
• 3.6. Đề xuất các giải pháp quản lý và sử dụng đất thích hợp để đối phó với hiện tượng xâm thực bờ biển
• 3.6.1. Giải pháp từ chính quyền địa phương các xã, phường ven biển
• 3.6.2. Giải pháp từ chuyên gia nghiên cứu về xâm thực bờ biển
• 3.6.3. Giải pháp từ người dân bị ảnh hưởng
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• BẢNG CHÚ GIẢI NHỮNG CỤM TỪ VIẾT TẮT
• DANH MỤC BẢNG
• DANH MỤC CÁC HÌNH VẼ

Tóm tắt

I. Giới thiệu về xâm thực bờ biển tại Tuy Hòa Phú Yên

Xâm thực bờ biển là hiện tượng tự nhiên xảy ra khi sóng biển, gió và các yếu tố khác tác động làm thay đổi hình dạng bờ biển, dẫn đến việc đất ven biển bị xói mòn. Tại thành phố Tuy Hòa, tỉnh Phú Yên, hiện tượng này đã diễn ra mạnh mẽ trong những năm gần đây, gây ra nhiều hệ lụy cho việc quản lý đất và sinh kế của người dân. Theo nghiên cứu, xâm thực bờ biển không chỉ ảnh hưởng đến diện tích đất mà còn tác động đến hệ sinh thái ven biển, làm giảm đa dạng sinh học và ảnh hưởng đến các hoạt động kinh tế như du lịch và đánh bắt hải sản. Việc hiểu rõ về tác động môi trường của xâm thực bờ biển là cần thiết để có những biện pháp ứng phó hiệu quả.

1.1. Nguyên nhân xâm thực bờ biển

Nguyên nhân chính dẫn đến xâm thực bờ biển tại Tuy Hòa bao gồm sự gia tăng tần suất và cường độ của các hiện tượng thời tiết cực đoan do biến đổi khí hậu. Mực nước biển dâng cao, cùng với các cơn bão mạnh, đã làm gia tăng áp lực lên bờ biển. Ngoài ra, hoạt động khai thác tài nguyên ven biển không bền vững cũng góp phần làm gia tăng tình trạng xói mòn. Theo số liệu thống kê, trong giai đoạn 2009-2015, tình trạng xâm thực đã làm giảm đáng kể diện tích đất ven biển, ảnh hưởng đến quy hoạch sử dụng đất và bảo vệ bờ biển.

II. Tác động của xâm thực bờ biển đến quản lý đất

Tình trạng xâm thực bờ biển đã gây ra nhiều thách thức cho công tác quản lý đất tại Tuy Hòa. Việc sạt lở đất ven biển không chỉ làm mất đi diện tích đất mà còn gây khó khăn trong việc cập nhật và chỉnh lý thông tin đất đai. Hơn 100 hộ gia đình đã bị ảnh hưởng nặng nề, dẫn đến thiệt hại về tài sản và sinh kế. Theo báo cáo, chi phí cho công tác di dời và tái định cư đã lên đến hơn 40 tỷ đồng. Điều này cho thấy sự cần thiết phải có các biện pháp quản lý tài nguyên hiệu quả hơn để ứng phó với tình trạng xâm thực.

2.1. Giải pháp quản lý đất hiệu quả

Để đối phó với xâm thực bờ biển, chính quyền địa phương cần xây dựng bản đồ nguy cơ xói lở và sạt lở, từ đó có kế hoạch quy hoạch sử dụng đất hợp lý. Việc tuyên truyền cho người dân về ý thức bảo vệ tài sản và sản xuất ở các vùng có nguy cơ xâm thực cũng rất quan trọng. Ngoài ra, cần có các giải pháp tài chính để khắc phục hậu quả ngay sau khi xảy ra xâm thực, đồng thời phát triển hệ thống thông tin cảnh báo sớm để người dân có thể chủ động ứng phó.

III. Đánh giá tác động kinh tế và xã hội

Tác động của xâm thực bờ biển không chỉ dừng lại ở khía cạnh môi trường mà còn ảnh hưởng sâu sắc đến kinh tế và xã hội của cộng đồng ven biển. Nhiều hoạt động kinh tế như du lịch và đánh bắt hải sản bị ảnh hưởng nghiêm trọng, dẫn đến giảm thu nhập cho người dân. Hơn nữa, tâm lý hoang mang và lo lắng về sự an toàn của tài sản cũng làm giảm chất lượng cuộc sống của người dân. Việc đánh giá tác động này là cần thiết để có những chính sách hỗ trợ kịp thời cho người dân bị ảnh hưởng.

3.1. Hỗ trợ cộng đồng bị ảnh hưởng

Chính quyền cần có các chương trình hỗ trợ cho những hộ gia đình bị ảnh hưởng bởi xâm thực bờ biển. Các biện pháp như hỗ trợ tài chính, đào tạo nghề và chuyển đổi sinh kế là rất cần thiết để giúp người dân ổn định cuộc sống. Đồng thời, việc phát triển các mô hình kinh tế bền vững, như du lịch sinh thái, cũng có thể là một giải pháp hiệu quả để giảm thiểu tác động của xâm thực và nâng cao đời sống cho người dân.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh biến đổi khí hậu (BĐKH) toàn cầu ngày càng diễn biến phức tạp, các hiện tượng thời tiết cực đoan như mưa lớn, hạn hán, bão, triều cường và xâm thực bờ biển gia tăng về tần suất và cường độ. Tại Việt Nam, đặc biệt là thành phố Tuy Hòa, tỉnh Phú Yên, trong giai đoạn 2005-2015, các thiên tai như sạt lở đất ven biển, xâm nhập mặn, bão và lũ lụt đã gây thiệt hại nghiêm trọng về người và tài sản, ảnh hưởng trực tiếp đến việc quản lý và sử dụng đất ven biển cũng như sinh kế của người dân. Thành phố Tuy Hòa có bờ biển dài hơn 30 km, chịu tác động mạnh của triều cường và các hiện tượng xâm thực bờ biển, đặc biệt tại các khu vực cửa sông như Đà Rằng.

Mục tiêu nghiên cứu nhằm đánh giá mức độ xâm thực bờ biển và tác động của nó đến công tác quản lý, sử dụng đất ven biển thành phố Tuy Hòa, từ đó đề xuất các giải pháp quản lý phù hợp, góp phần phát triển kinh tế - xã hội bền vững. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào thành phố Tuy Hòa trong giai đoạn 2009-2015, sử dụng số liệu thống kê, ảnh vệ tinh Landsat và khảo sát thực địa. Nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc cung cấp cơ sở khoa học cho các chính sách thích ứng với BĐKH, đồng thời hỗ trợ chính quyền địa phương và cộng đồng dân cư trong việc phòng chống và giảm thiểu tác động của xâm thực bờ biển.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên các lý thuyết và mô hình về biến đổi khí hậu và tác động của nó đến môi trường ven biển, bao gồm:

• Hiệu ứng nhà kính: Giải thích cơ chế gia tăng nhiệt độ bề mặt trái đất do các khí nhà kính như CO2, CH4, N2O, và các khí công nghiệp làm giảm lượng bức xạ nhiệt thoát ra ngoài không gian, dẫn đến hiện tượng nóng lên toàn cầu.
• Biến đổi khí hậu và mực nước biển dâng: Mô hình dự báo sự gia tăng mực nước biển do giãn nở nhiệt và băng tan, gây ra hiện tượng xâm thực bờ biển, sạt lở đất và ảnh hưởng đến hệ sinh thái ven biển.
• Quản lý sử dụng đất ven biển: Các khái niệm về quản lý đất đai bền vững, thích ứng với biến đổi khí hậu, bao gồm việc xây dựng bản đồ nguy cơ, quy hoạch sử dụng đất và phát triển sinh kế cộng đồng.

Các khái niệm chính được sử dụng gồm: xâm thực bờ biển, triều cường, sạt lở đất ven biển, biến đổi khí hậu, quản lý đất đai ven biển.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng kết hợp phương pháp thu thập số liệu thứ cấp và sơ cấp:

• Số liệu thứ cấp: Thu thập từ các báo cáo, tài liệu quản lý đất đai, số liệu kiểm kê đất đai giai đoạn 2009-2015, văn bản pháp luật liên quan đến xâm thực bờ biển và biến đổi khí hậu, dữ liệu khí tượng thủy văn, ảnh vệ tinh Landsat từ năm 2009 đến 2015.
• Số liệu sơ cấp: Quan sát thực tế tại các điểm xâm thực bờ biển, phỏng vấn cán bộ địa phương, chuyên gia khí tượng thủy văn, cán bộ quản lý đất đai và người dân bị ảnh hưởng để thu thập thông tin về mức độ, nguyên nhân và tác động của xâm thực bờ biển.

Cỡ mẫu khảo sát gồm hơn 100 hộ dân ven biển bị ảnh hưởng trực tiếp, cán bộ quản lý và chuyên gia địa phương. Phân tích số liệu sử dụng phần mềm Excel để tổng hợp, thống kê mô tả và giải đoán ảnh vệ tinh nhằm lập bản đồ xâm thực bờ biển. Thời gian nghiên cứu từ tháng 7/2015 đến tháng 4/2016.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Mức độ xâm thực bờ biển tại Tuy Hòa: Qua giải đoán ảnh vệ tinh Landsat giai đoạn 2009-2015, bờ biển Tuy Hòa có hiện tượng sạt lở và bồi đắp với diện tích tương đương. Vùng Đông Bắc được che chắn nên chủ yếu bồi đắp, trong khi vùng Đông Nam chịu tác động mạnh của triều cường và gió bão, gây sạt lở nghiêm trọng, đặc biệt tại cửa sông Đà Rằng với tốc độ sạt lở lên đến 30-50 m/năm.

2. Ảnh hưởng đến quản lý đất đai: Sạt lở và xâm thực bờ biển làm phát sinh chi phí lớn trong công tác quản lý, di dời và tái định cư dân cư ven biển, với tổn thất tài chính ước tính trên 40 tỷ đồng. Việc cập nhật biến động đất đai trở nên phức tạp hơn do thay đổi địa hình bờ biển. Hơn 100 hộ gia đình bị thiệt hại nặng về nhà cửa, tài sản và sức khỏe.

3. Tác động đến sinh kế người dân: Người dân ven biển chịu ảnh hưởng trực tiếp từ triều cường và xâm thực, buộc phải di dời hoặc thay đổi phương thức sản xuất. Nhiều hộ phải đối mặt với mất đất canh tác, giảm thu nhập và rủi ro về an toàn nhà ở.

4. Hiện trạng và hiệu quả các giải pháp ứng phó: Thành phố Tuy Hòa đã triển khai các giải pháp như xây dựng kè biển, di dời dân cư và tuyên truyền nâng cao nhận thức. Tuy nhiên, các biện pháp còn mang tính bị động, chưa có kế hoạch chủ động và đồng bộ để phòng ngừa và giảm thiểu tác động lâu dài.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân chính của hiện tượng xâm thực bờ biển là do biến đổi khí hậu làm tăng mực nước biển, kết hợp với tác động của triều cường, bão lũ và hoạt động khai thác cát không hợp lý. So với các nghiên cứu tại các tỉnh miền Trung và quốc tế, mức độ xâm thực tại Tuy Hòa tương đối nghiêm trọng, đặc biệt tại các khu vực cửa sông và vùng bờ thấp cấu tạo bởi trầm tích bở rời.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ biến động diện tích sạt lở và bồi tụ theo năm, bảng thống kê thiệt hại kinh tế và số hộ dân bị ảnh hưởng, cũng như bản đồ phân bố mức độ xâm thực bờ biển. Kết quả nghiên cứu nhấn mạnh sự cần thiết của việc xây dựng bản đồ nguy cơ xói lở, tăng cường công tác tuyên truyền và phát triển hệ thống cảnh báo sớm.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Xây dựng bản đồ nguy cơ xói lở và xâm thực bờ biển: Tạo cơ sở dữ liệu khoa học phục vụ quy hoạch sử dụng đất và quản lý rủi ro thiên tai. Chủ thể thực hiện: Sở Tài nguyên và Môi trường, thời gian 1-2 năm.

2. Tăng cường tuyên truyền nâng cao nhận thức cộng đồng: Hướng dẫn người dân bảo vệ tài sản, sản xuất phù hợp với lịch thời vụ và di dời khi cần thiết. Chủ thể: UBND các phường xã, thời gian liên tục.

3. Chủ động bố trí kinh phí và quỹ đất dự phòng cho tái định cư: Đảm bảo ổn định đời sống người dân bị ảnh hưởng, giảm thiểu thiệt hại xã hội. Chủ thể: UBND thành phố, thời gian 3-5 năm.

4. Phát triển hệ thống cảnh báo sớm và thông tin liên lạc đa cấp: Từ trung ương đến địa phương nhằm kịp thời ứng phó với triều cường và xâm thực. Chủ thể: Sở Khoa học Công nghệ phối hợp với các cơ quan liên quan, thời gian 1-2 năm.

5. Khuyến khích trồng rừng chắn gió và chắn cát ven biển: Sử dụng các loài cây như phi lao, muống biển để giảm tác động sóng và gió. Chủ thể: Người dân, chính quyền địa phương, thời gian dài hạn.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Nhà quản lý nhà nước về tài nguyên và môi trường: Sử dụng kết quả nghiên cứu để xây dựng chính sách quản lý đất đai ven biển, quy hoạch phát triển bền vững và ứng phó với biến đổi khí hậu.

2. Các nhà nghiên cứu và chuyên gia khí tượng thủy văn, môi trường: Tham khảo phương pháp và dữ liệu để phát triển các nghiên cứu sâu hơn về tác động của biến đổi khí hậu và xâm thực bờ biển.

3. Cộng đồng dân cư ven biển và các tổ chức xã hội: Nắm bắt thông tin về mức độ rủi ro, các biện pháp phòng tránh và thích ứng nhằm bảo vệ sinh kế và tài sản.

4. Các nhà hoạch định chính sách phát triển kinh tế - xã hội địa phương: Áp dụng các giải pháp đề xuất để cân đối phát triển kinh tế với bảo vệ môi trường và an toàn cộng đồng.

Câu hỏi thường gặp

1. Hiện tượng xâm thực bờ biển là gì và nguyên nhân chính?
   Xâm thực bờ biển là sự thay đổi hình dạng bờ biển do nước biển xâm nhập vào đất liền, gây sạt lở đất. Nguyên nhân chính là biến đổi khí hậu làm tăng mực nước biển, triều cường, bão lũ và hoạt động khai thác cát không hợp lý.

2. Tác động của xâm thực bờ biển đến người dân ven biển như thế nào?
   Xâm thực gây mất đất canh tác, phá hủy nhà cửa, làm giảm thu nhập và đe dọa an toàn tính mạng, buộc người dân phải di dời hoặc thay đổi sinh kế.

3. Phương pháp nào được sử dụng để đánh giá mức độ xâm thực bờ biển?
   Nghiên cứu sử dụng ảnh vệ tinh Landsat để giải đoán biến động bờ biển, kết hợp khảo sát thực địa và phỏng vấn người dân, cán bộ địa phương.

4. Các giải pháp chính để ứng phó với xâm thực bờ biển là gì?
   Bao gồm xây dựng bản đồ nguy cơ, tuyên truyền nâng cao nhận thức, bố trí quỹ đất tái định cư, phát triển hệ thống cảnh báo sớm và trồng rừng chắn gió chắn cát.

5. Tại sao việc quản lý đất đai ven biển lại phức tạp hơn do xâm thực?
   Xâm thực làm thay đổi địa hình bờ biển liên tục, gây khó khăn trong việc cập nhật biến động đất đai, quy hoạch và thực hiện các dự án phát triển, đồng thời tạo ra rủi ro cho các công trình và dân cư.

Kết luận

• Thành phố Tuy Hòa chịu tác động nghiêm trọng của hiện tượng xâm thực bờ biển, đặc biệt tại vùng Đông Nam và cửa sông Đà Rằng với tốc độ sạt lở lên đến 30-50 m/năm.
• Xâm thực bờ biển ảnh hưởng trực tiếp đến công tác quản lý đất đai, gây thiệt hại kinh tế ước tính trên 40 tỷ đồng và ảnh hưởng đến sinh kế của hơn 100 hộ dân ven biển.
• Các giải pháp hiện tại mang tính bị động, cần có kế hoạch chủ động, đồng bộ và khoa học hơn để phòng ngừa và giảm thiểu tác động.
• Đề xuất xây dựng bản đồ nguy cơ, tăng cường tuyên truyền, bố trí quỹ đất tái định cư, phát triển hệ thống cảnh báo sớm và trồng rừng chắn gió chắn cát là những bước đi thiết thực.
• Nghiên cứu cung cấp cơ sở khoa học quan trọng cho các nhà quản lý, chuyên gia và cộng đồng trong việc thích ứng với biến đổi khí hậu và bảo vệ bền vững tài nguyên đất ven biển.

Tiếp theo, cần triển khai xây dựng bản đồ nguy cơ xói lở, đồng thời tổ chức các chương trình tuyên truyền và đào tạo nâng cao nhận thức cộng đồng. Mời các nhà quản lý và chuyên gia liên hệ để phối hợp thực hiện các giải pháp ứng phó hiệu quả.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN CÁC VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 1. Khái niệm, biểu hiện và nguyên nhân của biến đổi khí hậu a. Thời tiết và khí hậu Thời tiết là “trạng thái khí quyển tại một địa điểm nhất định được xác định bằng tổ hợp các yếu tố như nhiệt độ, áp suất, độ ẩm, tốc độ gió, mưa,…”. Khí hậu là “trạng thái trung bình theo thời gian (thường là 30 năm) của thời tiết”[6].Nếu như thời tiết thể hiện sự thay đổi hàng ngày về các yếu tố như nhiệt độ, áp suất, độ ẩm, tốc độ gió, mưa,… và có tính thất thường thì khí hậu thể hiện sự thay đổi lâu dài về các yếu tố đó và thường có tính ổn định.

Hiệu ứng nhà kính tự nhiên Nhiệt độ bề mặt trái đất được tạo nên do sự cân bằng giữa năng lượng mặt trời đến bề mặt trái đất và năng lượng bức xạ của trái đất vào vũ trụ. Năng lượng mặt trời đến bề mặt trái đất chủ yếu dưới dạng ánh sáng nhìn thấy được (thường là các tia sóng có bước sóng ngắn) nên dễ dàng xuyên qua cửa sổ khí quyển. Khoảng 30% năng lượng đó phản xạ và quay trở lại ngay lập tức vào vũ trụ và 70% năng lượng còn lại xuyên qua bầu khí quyển xuống trái đất. Do trái đất lạnh hơn rất nhiều so với mặt trời nên trái đất không bức xạ năng lượng nhận được từ mặt trời trở lại vũ trụ dưới dạng ánh sáng nhìn thấy mà dưới dạng bức xạ hồng ngoại.

Bức xạ hồng ngoại không thể xuyên thẳng qua không khí giống như ánh sang nhìn thấy mà nó di chuyển ra khỏi bề mặt của trái đất nhờ không khí và cuối cùng thoát ra vũ trụ từ tầng khí nhà kính. Tuy nhiên, tầng khí nhà kính trong khí quyển (bao gồm hơi nước, khí CO2, ô zôn, CH4, N2O, Halocarbons và các khí công nghiệp khác) sẽ ngăn chặn bức xạ nhiệt của trái đất vào vũ trụ nên một phần năng lượng bức xạ của trái đất vào vũ trụ được giữ lại trong bầu khí quyển để làm ấm trái đất; một phần bức xạ sẽ đi qua lớp khí nhà kính này vào vũ trụ. Kết quả của sự trao đổi không cân bằng về năng lượng đến và năng lượng đi đã dẫn đến sự gia tăng nhiệt độ của khí quyển trái đất. Hiện tượng này diễn ra theo cơ chế tương tự như nhà kính trồng cây và được gọi là hiệu ứng nhà kính.

Trừ các khí công nghiệp, tất cả những khí nhà kính còn lại xuất hiện một cách tự nhiên và chiếm chưa đầy 1% bầu khí quyển đủ để tạo ra một hiệu ứng nhà kính tự nhiên để giữ cho trái đất ấm hơn 30oC (khoảng 86oF) so với bản thân nó vốn có và nhờ vậy duy trì sự sống cho trái đất [6]. Luan van PDF Watermark Remover DEMO : Purchase from www.com to remove the waterma 4 c. Hiệu ứng nhà kính nhân tạo Nồng độ của tất cả các khí nhà kính chính (trừ hơi nước) đang tăng lên đáng kể là do hoạt động của con người. Ví dụ, sự gia tăng các khí như CO2 (chủ yếu từ việc đốt than, dầu, và các khí tự nhiên), mê tan và N2O (chủ yếu từ nông nghiệp và thay đổi sử dụng đất), ô zôn (sinh ra từ chất thải của các động cơ), và các khí công nghiệp tồn tại lâu ngày như chlorofluorocarbons (CFCs), hydrochlorofluorocarbons (HCFCs) và perchlorofluorocarbons (PCFCs) đang làm thay đổi cách mà khí quyển hấp thụ năng lượng.

Khi sự gia tăng này xảy ra ở tốc độ nhanh khó dự đoán, hiệu ứng nhà kính tự nhiên sẽ gia tăng và chuyển thành hiệu ứng nhà kính nhân tạo. Hệ thống khí hậu trên trái đất đòi hỏi sự cân bằng năng lượng toàn cầu. Trong dài hạn, trái đất phải giải thoát năng lượng ở một mức độ hợp lý tự nhiên giống như khi nó nhận năng lượng từ mặt trời. Tuy nhiên, sự dày lên của lớp khí nhà kính sẽ làm giảm năng lượng từ trái đất thoát ra vũ trụ nên bằng cách nào đó, khí hậu phải thay đổi nhằm duy trì sự cân bằng giữa năng lượng đến và năng lượng đi.

Những điều chỉnh này bao gồm cả sự nóng lên toàn cầu của bề mặt trái đất và sự nóng lên này là cách đơn giản nhất để khí hậu hấp thụ năng lượng dư thừa. Khi năng lượng bức xạ của trái đất vào vũ trụ gặp tầng khí nhà kính và một phần năng lượng bị tầng khí nhà kính giữ lại, từ đó làm cho nhiệt độ trái đất ấm lên, nên sự phát thải ngày càng tăng các khí nhà kính sẽ làm cho bầu khí quyển nóng dần lên. Hiện tượng này được gọi là hiệu ứng nhà kính nhân tạo [6]. Biến đổi khí hậu Theo Điều 1, điểm 2 của Công ước khung của Liên Hiệp Quốc về Biến đổi Khí hậu (UNFCCC) năm 1992, biến đổi khí hậu là sự biến đổi của khí hậu do hoạt động của con người gây ra một cách trực tiếp hoặc gián tiếp làm thay đổi thành phần của khí quyển toàn cầu và do sự biến động tự nhiên của khí hậu quan sát được trong những thời kỳ có thể so sánh được[United Nations, 1992 ].

Bộ Tài nguyên và Môi trường[2008,trang 6]định nghĩa biến đổi khí hậu “là sự biến đổi trạng thái của khí hậu so với trung bình và/hoặc sự dao động của khí hậu duy trì trong một khoảng thời gian dài, thường là vài thập kỷ hoặc dài hơn”. Biểu hiện của biến đổi khí hậu Các biểu hiện của biến đổi khí hậu bao gồm[IPCC,2007]: - Nhiệt độ trung bình toàn cầu tăng lên do sự nóng lên của bầu khí quyển toàn cầu; - Sự dâng cao mực nước biển do giãn nở vì nhiệt và băng tan; - Sự thay đổi thành phần và chất lượng khí quyển; - Sự di chuyển của các đới khí hậu trên các vùng khác nhau của trái đất; - Sự thay đổi cường độ hoạt động của quá trình hoàn lưu khí quyển, chu trình tuần hoàn nước trong tự nhiên và các chu trình sinh địa hoá khác. Luan van PDF Watermark Remover DEMO : Purchase from www.com to remove the waterma 5 - Sự thay đổi năng suất sinh học của các hệ sinh thái, chất lượng và thành phần của thuỷ quyển, sinh quyển, địa quyển. Tuy nhiên, sự gia tăng nhiệt độ trung bình toàn cầu và mực nước biển dâng thường được xem là hai biểu hiện chính của biến đổi khí hậu.

Nguyên nhân gây biến đổi khí hậu [6] a) Khí nhà kính Khí nhà kính tên gọi chung của một số loại khí trong thành phần khí quyển như: hơi nước (H20), Điôxít cácbon (CO2), Oxitnitơ (N20), Mêtan (CH4), Ozon (O3) và Chloro fluoro cacbon (CFC). trong tầng thấp của khí quyển (khoảng 25km từ mặt đất đến tầng đối lưu), có tác dụng hấp thụ một phần bức xạ từ mặt đất phát ra, một phần phản xạ và phát xạ trở lại mặt đất Khí nhà kính chiếm tỷ lệ nhỏ trong khí quyển, nhưng lại có ảnh hưởng lớn đến bức xạ khí quyển. Trong số này, có những khí đã sẵn có trong khí quyển, như H2O, CO2… trong khi một số khác như CFCs (chloroflourocarbon – CFC) là hoàn toàn do con người tạo ra. b)Hiệu ứng nhà kính Hiệu ứng nhà kính là sự nóng lên của trái đất do sự có mặt của một số khí có khả năng hấp thụ, phản xạ lại các tia bức xạ của bề mặt trái đất, hạn chế lượng nhiệt bề mặt thoát ra ngoài vũ trụ, tương tự hiệu ứng được sản sinh bởi nhà trồng cây bằng kính.

Hiệu ứng nhà kính có vai trò cực kỳ quan trọng đối với trái đất và sự sống của sinh vật. Hiệu ứng nhà kính là một quá trình vật lý tự nhiên, có tác dụng điều chỉnh khí hậu trái đất làm cho trái đất trở nên ấm ápđể con người có thể sinh sống. Theo tính toán của các nhà khoa học, nhờ có hiệu ứng nhà kính, trái đất có nhiệt độ trung bình là 15oC, trong trường hợp không có hiệu ứng nhà kính, nhiệt độ trung bình của bề mặt trái đất sẽ vào khoảng -18oC. Các khí nhà kính và hiệu ứng nhà kính đã tồn tại từ khi có khí quyển trái đất.1:Các dạng bức xạ gây hiệu ứng nhà kính (Nguồn: vea.vn) Luan van PDF Watermark Remover DEMO : Purchase from www.com to remove the waterma 6 c) Tình hình phát thải khí nhà kính Hiện tại, chưa có khảo sát cụ thể định lượng về lượng khí nhà kính được phát thải cũng như nồng độ khí nhà kính trên địa bàn thành phố Tuy Hòa, tỉnh Phú Yên.

Vì vậy, tình hình phát thải khí nhà kính được nhận định thông qua hiện trạng và tình hình phát sinh các nguồn khí thải. - Khí Cacbonic (CO2): là loại khí thải nhà kính quan trọng, chiếm đến ½ khối lượng toàn bộ các loại khí nhà kính và đóng góp đến 60% vào quá trình làm gia tăng nhiệt độ trái đất. Khí CO2được hình thành từ các quá trình tự nhiên sinh ra và tiêu hao cacbonic bao gồm sự hô hấp của động vật, sự quang hợp của thực vật,… Hoạt động của con người phát thải khí cacbonic chủ yếu là đốt các loại nhiên liệu hoá thạch như than, dầu từ các nhà máy sản xuất công nghiệp, khai phá rừng làm giảm khả năng hấp thụ khí cacbonic, góp phần vào sự gia tăng lượng khí cacbonic trong bầu khí quyển; hoạt động đốt rừng làm nương rẫy, đốt phế, phụ phẩm nông nghiệp, hoạt động của các nhà máy thủy điện chạy bằng than và dầu; các phương tiện giao thông dùng xăng, dầu… - Khí Metan (CH4): là một chất khí tự nhiên nhưng cũng là một trong các chất khí nhà kính có nồng độ gia tăng do các hoạt động của con người. Khí metan chủ yếu do quá trình phân giải yếm khí trong đầm lầy, các hồ chứa nước, hồ thủy điện, đại dương, trong sản xuất nông nghiệp, từ phân súc vật, rác thải bị phân hủy.

- Khí Ozon (O3): được tạo ra trong tự nhiên và trong các hoạt động của con người như vận hành động cơ đốt trong sử dụng nhiên liệu hóa thạch (xăng, dầu) hoặc các nhà máy phát điện. - Khí Oxit Nito (N2O): được hình thành trong tự nhiên do hoạt động của vi khuẩn, sự phóng điện trong khí quyển do sấm sét khi xuất hiện mưa giông, các quá trình tự nhiên diễn ra trong đất và đại dương… N2O được sinh ra chủ yếu từ việc đốt các loại nhiên liệu, sử dụng phân hoá học (phân đạm), sản xuất các chất hoá học, phá rừng. - Hơi nước: là khí nhà kính quan trọng trong khí quyển, đóng góp lớn nhất vào hiệu ứng nhà kính của khí quyển, do nó ngưng tụ, tạo thành mây. Những đám mây dày và rộng có thể ngăn cản và hấp thụ năng lượng phát xạ từ trái đất ra ngoài không gian, làm tăng nhiệt độ bề mặt trái đất.