Khóa luận: Ảnh hưởng của phát triển đô thị đến đất nông nghiệp tại TT. Tiên Yên giai đoạn 2010 - 2014

Luận văn phân tích tác động của phát triển đô thị đến sử dụng đất nông nghiệp và đời sống người dân tại thị trấn Tiên Yên, Quảng Ninh giai đoạn 2010-2014.

• Tác giả: Phùn Thị Huệ
• Người hướng dẫn: GSTS. Nguyễn Thế Đặng
• Trường học: Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Địa chính môi trường
• Đề tài: Ảnh Hưởng Của Sự Phát Triển Đô Thị Đến Sử Dụng Đất Nông Nghiệp Và Đời Sống Người Dân Thị Trấn Tiên Yên, Huyện Tiên Yên, Tỉnh Quảng Ninh Giai Đoạn 2010 - 2014
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2015
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC BẢNG
• DANH MỤC HÌNH
• DANH MỤC VIẾT TẮT
• 1. Phần 1: MỞ ĐẦU
• 1.1. Tính cấp thiết của đề tài
• 1.2. Mục tiêu nghiên cứu
• 1.2.1. Mục tiêu tổng quát
• 1.2.2. Mục tiêu cụ thể
• 1.3. Ý nghĩa của đề tài
• 2. Phần 2: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 2.1. Cơ sở khoa học của đề tài
• 2.2. Cơ sở lý luận và thực tiễn
• 2.2.1. Đô thị
• 2.2.2. Vai trò của đô thị trong quá trình phát triển kinh tế- xã hội
• 2.2.3. Đô thị hóa
• 2.2.4. Sự phát triển của đô thị hóa
• 2.2.5. Tính tất yếu của đô thị hóa
• 2.2.6. Quan điểm của đô thị hóa
• 2.3. Thực tiễn đô thị hóa trên Thế giới và ở Việt Nam
• 3. Phần 3: NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 3.1.1. Đối tượng nghiên cứu
• 3.1.2. Phạm vi nghiên cứu
• 3.1.3. Địa điểm và thời gian nghiên cứu
• 3.2. Nội dung nghiên cứu
• 3.2.1. Điều kiện tự nhiên, kinh tế xã hội và tình hình sử dụng đất khu vực nghiên cứu (địa bàn thị trấn Tiên Yên)
• 3.2.2. Đánh giá ảnh hưởng của sự phát triển đô thị tới quản lý, sử dụng đất trên địa bàn thị trấn Tiên Yên
• 3.2.3. Đánh giá ảnh hưởng của sự phát triển đô thị tới đời sống của người dân trên địa bàn thị trấn Tiên Yên
• 3.2.4. Đề xuất các giải pháp nâng cao hiệu quả quản lý, sử dụng đất nông nghiệp và nâng cao đời sống người dân trước sự phát triển của đô thị
• 3.3. Phương pháp nghiên cứu
• 3.3.1. Phương pháp điều tra thu thập tài liệu, số liệu
• 3.3.2. Phương pháp chọn điểm nghiên cứu
• 3.3.3. Phương pháp phỏng vấn điều tra
• 3.3.4. Phương pháp quan sát trực tiếp
• 4. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 4.1. Điều kiện tự nhiên, kinh tế xã hội và tình hình sử dụng đất của thị trấn Tiên Yên
• 4.1.1. Điều kiện tự nhiên của thị trấn Tiên Yên
• 4.1.2. Đặc điểm kinh tế, xã hội của thị trấn Tiên Yên
• 4.1.3. Nhận xét chung về điều kiện tự nhiên, tài nguyên thiên nhiên và môi trường
• 4.2. Tình hình sử dụng đất tại thị trấn Tiên Yên
• 4.3. Đánh giá ảnh hưởng của sự phát triển đô thị tới sử dụng đất trên địa bàn thị trấn Tiên Yên huyện Tiên Yên
• 4.4. Đánh giá ảnh hưởng của sự phát triển đô thị tới quản lí đất tại Thị trấn Tiên Yên
• 4.5. Đánh giá ảnh hưởng của sự phát triển đô thị tới biến động sử dụng đất và tình hình sử dụng đất nông nghiệp
• 4.6. Đánh giá ảnh hưởng của sự phát triển đô thị tới đời sống của người dân trên địa bàn thị trấn Tiên Yên tỉnh Quảng ninh
• 4.7. Ảnh hưởng của sự phát triển đô thị đến thu nhập và việc làm của người dân
• 4.8. Thuận lợi, khó khăn và đề xuất các giải pháp nâng cao hiệu quả quản lý, sử dụng đất nông nghiệp và nâng cao đời sống người dân trước sự phát triển của đô thị
• 4.9. Một số giải pháp cơ bản nhằm tăng cường vai trò quản lý của Nhà nước đối với đất đai trong quá trình đô thị hóa thị trấn Tiên Yên
• 5. PHẦN 5: KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• 5.1. Một số kiến nghị
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Ảnh hưởng của sự phát triển đô thị đến sử dụng đất nông nghiệp

Quá trình phát triển đô thị tại thị trấn Tiên Yên đã có những tác động rõ rệt đến sử dụng đất nông nghiệp. Theo báo cáo, diện tích đất nông nghiệp giảm sút do nhu cầu mở rộng đô thị. Cụ thể, từ năm 2010 đến 2014, diện tích đất nông nghiệp đã bị thu hẹp đáng kể để nhường chỗ cho các dự án xây dựng khu đô thị mới. Sự chuyển đổi này không chỉ ảnh hưởng đến cơ cấu sử dụng đất mà còn làm thay đổi đời sống người dân. Cư dân địa phương đối mặt với tình trạng mất đất sản xuất, dẫn đến việc giảm thu nhập từ nông nghiệp. Đặc biệt, sự biến đổi sử dụng đất đã làm gia tăng tình trạng thiếu hụt nguồn thực phẩm địa phương, gây khó khăn trong việc duy trì sinh kế cho nhiều hộ gia đình. "Diện tích đất nông nghiệp ngày càng thu hẹp, trong khi nhu cầu thực phẩm lại ngày càng tăng cao", một người dân địa phương cho biết.

1.1. Đánh giá thực trạng sử dụng đất nông nghiệp

Thực trạng sử dụng đất nông nghiệp tại thị trấn Tiên Yên cho thấy sự chuyển biến mạnh mẽ trong giai đoạn 2010-2014. Theo số liệu thống kê, tỷ lệ đất nông nghiệp đã giảm từ 60% xuống còn khoảng 45% tổng diện tích đất tự nhiên. Sự chuyển đổi này chủ yếu do quy hoạch đô thị và các dự án phát triển hạ tầng. Điều này đã dẫn đến những thách thức trong việc duy trì sản xuất nông nghiệp và bảo đảm an ninh lương thực cho cộng đồng. Những chính sách quản lý đất đai cần được cải thiện để đảm bảo rằng sự phát triển đô thị không ảnh hưởng tiêu cực đến kinh tế nông thôn và đời sống người dân.

II. Tác động đến đời sống người dân

Sự phát triển đô thị tại thị trấn Tiên Yên không chỉ ảnh hưởng đến sử dụng đất nông nghiệp mà còn tác động sâu sắc đến đời sống người dân. Nhiều hộ gia đình đã mất đi nguồn thu nhập chính từ nông nghiệp do phải chuyển nhượng đất cho các dự án đô thị hóa. Mặc dù một số người dân đã tìm được việc làm trong các lĩnh vực phi nông nghiệp, nhưng mức thu nhập thường không đủ bù đắp cho sự mất mát này. "Chúng tôi đã phải chuyển đổi nghề nghiệp, nhưng thu nhập từ công việc mới không ổn định như trước", một người dân chia sẻ. Sự chuyển đổi này không chỉ ảnh hưởng đến kinh tế mà còn tác động đến tình hình kinh tế xã hội của cộng đồng, tạo ra sự phân hóa giàu nghèo và gia tăng tình trạng khiếu kiện về đất đai.

2.1. Biến động thu nhập và việc làm

Biến động thu nhập của người dân trong giai đoạn đô thị hóa cho thấy một bức tranh phức tạp. Mặc dù một số hộ gia đình có cơ hội làm việc trong lĩnh vực dịch vụ và công nghiệp, nhưng nhiều người vẫn gặp khó khăn trong việc thích nghi với môi trường làm việc mới. Tình trạng thất nghiệp gia tăng, đặc biệt là trong nhóm người lớn tuổi, khiến cho đời sống người dân trở nên khó khăn hơn. Chính sách hỗ trợ và đào tạo nghề cần được xem xét để giúp người dân có thể tiếp cận với các cơ hội việc làm mới, đồng thời bảo vệ quyền lợi của họ trong quá trình chuyển đổi này.

III. Giải pháp nâng cao hiệu quả quản lý đất đai

Để đảm bảo sự phát triển bền vững trong bối cảnh đô thị hóa, việc đề xuất các giải pháp nâng cao hiệu quả quản lý đất đai là rất cần thiết. Các chính sách cần tập trung vào việc cải thiện quy hoạch sử dụng đất, bảo vệ quyền lợi của người dân trong việc sử dụng đất nông nghiệp. Cần có những biện pháp cụ thể nhằm giảm thiểu tình trạng tự ý chuyển đổi mục đích sử dụng đất, đồng thời khuyến khích phát triển bền vững. "Chúng tôi mong muốn có một quy hoạch rõ ràng để bảo vệ đất nông nghiệp và quyền lợi của người dân", một đại diện của chính quyền địa phương cho biết.

3.1. Đề xuất chính sách quản lý đất đai

Các đề xuất chính sách quản lý đất đai cần tập trung vào việc xây dựng hệ thống thông tin đất đai minh bạch, giúp người dân dễ dàng tiếp cận thông tin về quy hoạch và sử dụng đất. Ngoài ra, cần tăng cường công tác thanh tra, kiểm tra việc thực hiện quy hoạch và sử dụng đất nhằm ngăn chặn tình trạng vi phạm. Việc này không chỉ bảo vệ quyền lợi của người dân mà còn góp phần nâng cao hiệu quả phát triển kinh tế bền vững tại địa phương. Đặc biệt, cần có sự tham gia của cộng đồng trong quá trình lập kế hoạch và thực hiện quy hoạch, đảm bảo rằng lợi ích của người dân được đặt lên hàng đầu.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Đô thị hóa và công nghiệp hóa là các quá trình phát triển song song mang tính tất yếu khách quan của xã hội hiện đại. Tại Việt Nam, quá trình chuyển dịch kinh tế theo hướng tăng tỷ trọng công nghiệp – dịch vụ và mở rộng không gian đô thị đã thúc đẩy mạnh mẽ sự phát triển kinh tế - xã hội, tuy nhiên cũng tạo ra nhiều thách thức đối với việc quản lý, sử dụng quỹ đất nông nghiệp cũng như sự ổn định sinh kế của người nông dân.

Tỉnh Quảng Ninh nằm ở vị trí chiến lược cửa ngõ phía Đông Bắc, có tốc độ tăng trưởng kinh tế và GDP thuộc nhóm dẫn đầu cả nước. Trong bối cảnh đó, huyện Tiên Yên là huyện miền núi ven biển nằm ở trung tâm khu vực miền Đông của tỉnh, sở hữu mạng lưới giao thông huyết mạch kết nối các Quốc lộ 18A, 18C và 4B. Nhằm thực hiện định hướng xây dựng Tiên Yên trở thành đô thị trung tâm cửa ngõ miền Đông, chuẩn bị các điều kiện nâng cấp lên đô thị loại IV và tái lập thị xã, chính quyền địa phương đã đẩy mạnh đầu tư hạ tầng và điều chỉnh quy hoạch đô thị.

Quá trình mở rộng không gian đô thị tại thị trấn Tiên Yên dẫn đến việc chuyển đổi một diện tích lớn đất nông nghiệp sang đất phi nông nghiệp, thúc đẩy thị trường bất động sản phát triển và làm nảy sinh nhiều biến động phức tạp: tình trạng chuyển mục đích sử dụng đất trái phép, nguy cơ quá tải hạ tầng kỹ thuật, biến động giá đất, gia tăng khoảng cách giàu nghèo và các vụ việc khiếu kiện đất đai. Để cung cấp cơ sở thực tiễn phục vụ công tác quản lý tài nguyên và an sinh xã hội tại địa phương, đề tài "Ảnh hưởng của sự phát triển đô thị đến sử dụng đất nông nghiệp và đời sống người dân thị trấn Tiên Yên, huyện Tiên Yên, tỉnh Quảng Ninh giai đoạn 2010 - 2014" đã được tác giả Phùn Thị Huệ thực hiện dưới sự hướng dẫn của GS.TS. Nguyễn Thế Đặng tại Trường Đại học Nông Lâm – Đại học Thái Nguyên.

Mục tiêu nghiên cứu của khóa luận được xác định cụ thể như sau:

1. Mục tiêu tổng quát: Đánh giá ảnh hưởng của sự phát triển đô thị đến sử dụng đất nông nghiệp và đời sống người dân, từ đó đề xuất một số giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả quản lý, sử dụng đất nông nghiệp và nâng cao đời sống người dân trước sự phát triển đô thị trên địa bàn thị trấn Tiên Yên, huyện Tiên Yên, tỉnh Quảng Ninh.
2. Mục tiêu cụ thể:
   • Đánh giá thực trạng của sự phát triển đô thị trên địa bàn thị trấn Tiên Yên, huyện Tiên Yên, tỉnh Quảng Ninh.
   • Đánh giá ảnh hưởng của sự phát triển đô thị đến quản lý, sử dụng đất nông nghiệp thị trấn Tiên Yên, huyện Tiên Yên, tỉnh Quảng Ninh.
   • Đánh giá ảnh hưởng của sự phát triển đô thị đến đời sống người dân trên địa bàn thị trấn Tiên Yên, huyện Tiên Yên, tỉnh Quảng Ninh.
   • Đưa ra một số giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả quản lý, sử dụng đất nông nghiệp và nâng cao đời sống người dân trước sự phát triển đô thị trên địa bàn thị trấn Tiên Yên, góp phần tăng cường công tác quản lý nhà nước trong những năm tiếp theo.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

• Đối tượng nghiên cứu: Quỹ đất nông nghiệp và đời sống kinh tế - xã hội của các hộ dân trên địa bàn thị trấn Tiên Yên.
• Phạm vi không gian: Thị trấn Tiên Yên, huyện Tiên Yên, tỉnh Quảng Ninh.
• Phạm vi thời gian: Thu thập và phân tích dữ liệu biến động đất đai trong giai đoạn 2010 – 2014; thời gian triển khai điều tra thực địa từ ngày 18/08/2014 đến ngày 30/11/2014.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khung pháp lý và cơ sở lý luận

Khóa luận xây dựng hệ thống cơ sở dựa trên các văn bản quy phạm pháp luật của Trung ương và địa phương:

• Hệ thống văn bản Trung ương: Luật Đất đai 2014; Nghị định số 181/2004/NĐ-CP về thi hành Luật Đất đai; Nghị định số 197/2004/NĐ-CP về bồi thường, hỗ trợ tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất; Nghị định số 69/2009/NĐ-CP quy định bổ sung về quy hoạch sử dụng đất, giá đất, thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ và tái định cư; Nghị định số 72/2001/NĐ-CP về phân loại và cấp quản lý đô thị; Thông tư số 10/2008/TT-BXD hướng dẫn đánh giá khu đô thị mới kiểu mẫu; Thông tư số 14/2009/TT-BTNMT quy định chi tiết về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư và trình tự thu hồi, giao đất, cho thuê đất.
• Văn bản của tỉnh Quảng Ninh: Quyết định số 499/2010/QĐ-UBND quy định về bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất; Quyết định số 558/2010/QĐ-UBND ban hành bảng giá nhà ở và công trình xây dựng gắn liền với đất để tính bồi thường thiệt hại.

Về mặt lý luận, tác giả hệ thống hóa định nghĩa đô thị (theo Vũ Cao Đảm, 2005 và Nghị định 72/2001/NĐ-CP với 5 tiêu chí định lượng về chức năng, quy mô dân số tối thiểu 4.000 người, tỷ lệ lao động phi nông nghiệp tối thiểu 65%, hạ tầng đạt chuẩn trên 70% và mật độ dân số từ 2.000 người/km² trở lên). Tác giả phân tích các xu hướng đô thị hóa tập trung và phân tán (Phạm Ngọc Côn, 1999), bản chất kinh tế - xã hội của quá trình dịch cư nông nghiệp sang phi nông nghiệp (Nguyễn Đình Cự, 1997; Trần Đình Nghiêm, 1999), cùng các mô hình cấu trúc đô thị kinh điển: "Mô hình làn sóng điện" đồng tâm của Ernest Burgess (1925), "Mô hình thành phố đa cực" của Harris và Ullman (1945), "Mô hình phát triển theo khu vực" của Homer Hoyt (1939), "Thuyết cực tăng trưởng" của François Perroux và quan điểm phát triển lấy con người làm trung tâm của David C. Korten. Khóa luận cũng tổng kết kinh nghiệm thực tiễn đô thị hóa nông thôn tại Malaysia (mô hình công nghiệp phân tán kết hợp liên hợp nông - công nghiệp), Trung Quốc (chính sách "ly nông bất ly hương") và Hà Lan (mô hình vành đai vườn nông nghiệp đô thị tại Amsterdam).

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng kết hợp các phương pháp thu thập dữ liệu định tính và định lượng:

• Phương pháp thu thập tài liệu, số liệu thứ cấp: Thu thập dữ liệu khí tượng, thủy văn, địa hình, thổ nhưỡng, báo cáo kinh tế - xã hội và hồ sơ địa chính, thống kê - kiểm kê đất đai từ Phòng Tài nguyên và Môi trường huyện Tiên Yên, UBND thị trấn Tiên Yên giai đoạn 2010 – 2014.
• Phương pháp chọn điểm nghiên cứu: Lựa chọn địa bàn thị trấn Tiên Yên căn cứ vào đặc điểm đô thị loại V miền núi ven biển đang trong tiến trình nâng cấp đô thị.
• Phương pháp điều tra xã hội học bằng bảng hỏi: Thực hiện phỏng vấn trực tiếp $n = 50$ hộ gia đình theo mẫu phiếu cấu trúc. Mẫu điều tra được phân tầng thành 4 nhóm hộ dựa trên mức độ thu hồi đất:
  • Nhóm I: Hộ không bị thu hồi đất.
  • Nhóm II: Hộ bị thu hồi dưới 30% diện tích đất đang sử dụng.
  • Nhóm III: Hộ bị thu hồi từ 30% đến 70% diện tích đất đang sử dụng.
  • Nhóm IV: Hộ bị thu hồi từ 70% đến 100% diện tích đất đang sử dụng.
• Phương pháp quan sát trực tiếp: Khảo sát thực địa về điều kiện cảnh quan, hạ tầng kỹ thuật, môi trường và hiện trạng canh tác của nông hộ.

Nội dung chính theo từng chương

Phần 1: Mở đầu

Trình bày tính cấp thiết của đề tài trong bối cảnh phát triển của tỉnh Quảng Ninh và huyện Tiên Yên; xác định mục tiêu tổng quát, 4 mục tiêu cụ thể, cùng ý nghĩa khoa học và thực tiễn của nghiên cứu.

Phần 2: Tổng quan tài liệu

Hệ thống hóa cơ sở pháp lý, khái niệm, bản chất của đô thị và đô thị hóa; phân tích các mô hình lý thuyết không gian đô thị; tổng thuật thực tiễn đô thị hóa trên thế giới (Malaysia, Trung Quốc, Hà Lan) và tại Việt Nam qua các thời kỳ; đánh giá các công trình nghiên cứu trong nước về tác động của đô thị hóa tới đất đai, môi trường và việc làm.

Phần 3: Nội dung và phương pháp nghiên cứu

Xác định cụ thể đối tượng, phạm vi nghiên cứu; chi tiết hóa các nội dung cần thực hiện (điều kiện tự nhiên - kinh tế - xã hội, hiện trạng và biến động đất đai, tác động tới công tác quản lý, cơ cấu đất nông nghiệp, thu nhập, việc làm của người dân và đề xuất giải pháp); mô tả các bước tiến hành phương pháp thu thập dữ liệu, phân nhóm điều tra 50 hộ gia đình và quan sát thực địa.

Phần 4: Kết quả nghiên cứu và thảo luận

1. Điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội và tình hình sử dụng đất thị trấn Tiên Yên

• Điều kiện tự nhiên: Thị trấn có diện tích tự nhiên 708,16 ha, địa hình đồi núi chiếm ưu thế (độ cao trung bình 50 - 100 m, độ dốc 20 - 100°), đồng bằng nhỏ hẹp bãi bồi ven sông Tiên Yên và sông Phố Cũ. Khí hậu nhiệt đới gió mùa biển, nhiệt độ trung bình năm 23°C, lượng mưa 2.117,9 mm/năm (tập trung 75 - 80% từ tháng 5 đến tháng 10), độ ẩm 84%, số giờ nắng 1.490,7 giờ/năm. Thủy văn chịu ảnh hưởng của hai hệ thống sông có độ dốc lớn và chế độ nhật triều biên độ 70 - 90 cm. Tài nguyên đất gồm 5 nhóm chính: đất mặn (15,0 ha - 2,1%), đất phù sa (4,5 ha - 0,63%), đất vàng đỏ (285,5 ha - 25,41%), đất mùn vàng đỏ trên núi (5,5 ha - 0,8%) và đất nhân tác (9,5 ha - 1,34%).
• Kinh tế - xã hội: Giai đoạn 2005 - 2010, tốc độ tăng trưởng kinh tế đạt 11 - 13%/năm; thu ngân sách đạt khoảng 16 tỷ đồng/năm; thu nhập bình quân đầu người khoảng 1,8 triệu đồng/tháng. Cơ cấu kinh tế năm 2010: nông - lâm - ngư nghiệp chiếm 60%, tiểu thủ công nghiệp và dịch vụ chiếm 40%. Toàn thị trấn có 7.238 nhân khẩu (1.974 hộ), mật độ 89 người/km²; dân số trong độ tuổi lao động là 4.568 người (chiếm 63,12%), trong đó lao động nông nghiệp chiếm 63,87%, lao động công nghiệp - dịch vụ chiếm 28,21% và cơ quan hành chính sự nghiệp chiếm 7,92%.
• Hiện trạng sử dụng đất năm 2014: Tổng diện tích tự nhiên là 708,16 ha, phân bổ theo các nhóm đất chính được thể hiện tại bảng sau:

STT	Mục đích sử dụng đất	Mã	Diện tích (ha)	Cơ cấu (%)
A	Đất nông nghiệp	NNP	400,58	55,57
I	Đất sản xuất nông nghiệp	SXN	63,54	8,97
1	Đất trồng cây hàng năm	CHN	54,30	7,67
-	Đất trồng lúa	LUA	51,19	7,22
-	Đất trồng cây hàng năm khác	HNK	3,11	0,45
2	Đất trồng cây lâu năm	CLN	9,24	1,31
II	Đất lâm nghiệp (rừng sản xuất)	LNP	337,04	47,59
B	Đất phi nông nghiệp	PNN	286,55	40,46
I	Đất ở tại đô thị	ODT	34,46	4,86
II	Đất chuyên dùng	CDG	197,72	27,93
1	Đất trụ sở cơ quan, công trình sự nghiệp	CTS	8,72	1,23
2	Đất quốc phòng	CQP	85,52	12,07
3	Đất an ninh	CAN	1,00	0,15
4	Đất sản xuất, kinh doanh phi nông nghiệp	CSK	3,63	0,52
5	Đất phát triển hạ tầng	DHT	98,85	13,96
III	Đất tôn giáo, tín ngưỡng	TTN	0,15	0,02
IV	Đất nghĩa trang, nghĩa địa	NTD	6,95	0,98
V	Đất sông suối và mặt nước chuyên dùng	SMN	47,27	6,67
C	Đất chưa sử dụng	CSD	21,03	2,97
I	Đất bằng chưa sử dụng	BCS	11,29	1,59
II	Đất đồi núi chưa sử dụng	DCS	9,74	1,37
	Tổng diện tích tự nhiên		708,16	100,00

2. Ảnh hưởng của phát triển đô thị tới quản lý và biến động sử dụng đất

• Công tác quản lý đất đai: Quá trình đô thị hóa thúc đẩy địa phương thực hiện các quy định pháp luật về đất đai, hoàn thiện việc kê khai cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, triển khai cơ chế "một cửa" trong thẩm định giao đất, cho thuê đất. Tuy nhiên, vẫn còn những hạn chế: tiến độ giải phóng mặt bằng chậm, tình trạng quy hoạch treo và xử lý vi phạm theo Điều 38 Luật Đất đai chưa triệt để, giải quyết tranh chấp đất đai kéo dài và công tác lập quy hoạch còn mang tính chắp vá.
• Biến động sử dụng đất giai đoạn 2010 – 2014: Quá trình phát triển hạ tầng và mở rộng đô thị tạo ra sự dịch chuyển mạnh giữa các nhóm đất:

Nhóm đất / Loại đất	Năm 2010 (ha)	Năm 2011 (ha)	Năm 2012 (ha)	Năm 2013 (ha)	Năm 2014 (ha)	Biến động 2014/2010 (ha)
Đất nông nghiệp	445,38	438,94	426,10	408,63	400,58	-44,80
- Đất sản xuất nông nghiệp	82,33	78,89	70,15	67,59	63,54	-18,79
+ Đất trồng cây hàng năm	72,05	68,61	59,87	57,81	54,30	-17,75
Trong đó: Đất lúa	65,57	62,72	56,76	54,70	51,19	-14,38
+ Đất trồng cây lâu năm	10,28	10,28	10,28	9,78	9,24	-1,04
- Đất lâm nghiệp	363,05	360,05	355,95	341,04	337,04	-26,01
Đất phi nông nghiệp	239,95	246,39	261,03	278,50	286,55	+46,60
- Đất ở tại đô thị	20,65	24,29	30,32	35,66	34,46	+13,81
- Đất chuyên dùng	168,06	170,86	179,47	191,97	197,72	+29,66
Trong đó: Đất hạ tầng	68,79	69,99	80,60	93,10	98,85	+30,06
- Đất nghĩa trang, nghĩa địa	3,45	3,45	3,45	3,45	6,95	+3,50
Đất chưa sử dụng	22,83	22,83	21,03	21,03	21,03	-1,80

• Kết quả giao đất thực hiện dự án: Năm 2010, thị trấn đã thực hiện giao đất cho 8 công trình với tổng diện tích $90.019\text{ m}^2$ sau khi hoàn tất nghĩa vụ tài chính và thẩm định hạ tầng kỹ thuật. Việc thu hồi đất nông nghiệp phục vụ xây dựng hạ tầng là nguyên nhân trực tiếp làm thu hẹp quỹ đất canh tác hàng năm của địa phương.

3. Ảnh hưởng tới đời sống và giải pháp đề xuất

Đô thị hóa tác động hai mặt đến đời sống cư dân: tạo điều kiện phát triển kinh doanh thương mại, dịch vụ, nâng cao giá trị tài sản nhà đất; nhưng đồng thời làm giảm diện tích đất canh tác, đặt ra thách thức về việc làm cho lao động thuần nông sau thu hồi đất, phân hóa thu nhập và phát sinh các vấn đề môi trường, trật tự xã hội.

Tác giả đề xuất nhóm giải pháp nhằm tăng cường quản lý nhà nước về đất đai:

• Nâng cao chất lượng lập và quản lý quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất, tránh tình trạng quy hoạch treo.
• Hoàn thiện chính sách bồi thường, hỗ trợ giải phóng mặt bằng, bảo đảm công khai, minh bạch.
• Đẩy mạnh công tác đào tạo nghề, chuyển đổi cơ cấu lao động từ nông nghiệp sang công nghiệp - dịch vụ.
• Tăng cường công tác thanh tra, kiểm tra, giải quyết dứt điểm các tranh chấp, khiếu nại về đất đai.

Phần 5: Kết luận và kiến nghị

Tổng hợp các phát hiện chính của nghiên cứu và đưa ra các kiến nghị gửi UBND huyện Tiên Yên, Phòng Tài nguyên và Môi trường cùng chính quyền thị trấn nhằm ổn định đời sống nhân dân trong các giai đoạn phát triển đô thị tiếp theo.

Kết quả và đóng góp

Kết quả nghiên cứu chính

1. Phân tích thực trạng chuyển dịch quỹ đất: Xác lập bộ dữ liệu chi tiết về biến động đất đai giai đoạn 2010 – 2014 tại thị trấn Tiên Yên. Đất nông nghiệp giảm liên tục $44,80\text{ ha}$ (từ $445,38\text{ ha}$ năm 2010 xuống $400,58\text{ ha}$ năm 2014), trong đó đất lúa giảm $14,38\text{ ha}$ và đất lâm nghiệp giảm $26,01\text{ ha}$. Ngược lại, đất phi nông nghiệp tăng $46,60\text{ ha}$ (từ $239,95\text{ ha}$ lên $286,55\text{ ha}$), tập trung chủ yếu ở đất phát triển hạ tầng (tăng $30,06\text{ ha}$) và đất ở đô thị (tăng $13,81\text{ ha}$).
2. Đánh giá công tác quản lý nhà nước: Làm rõ thực trạng giải quyết thủ tục giao đất, lập hồ sơ địa chính và chỉ ra các điểm nghẽn trong công tác giải phóng mặt bằng, xử lý quy hoạch treo và giải quyết đơn thư khiếu nại đất đai tại địa bàn đô thị loại V.
3. Phân loại tác động sinh kế: Đưa ra khung khảo sát phân tầng 4 nhóm hộ theo tỷ lệ đất bị thu hồi để nhận diện sự chuyển dịch việc làm, nguồn thu nhập và việc sử dụng tiền đền bù của người dân.

Giải pháp và kiến nghị

• Hoàn thiện công tác lập, thẩm định và giám sát thực hiện quy hoạch sử dụng đất chi tiết gắn với quy hoạch xây dựng đô thị thị trấn Tiên Yên.
• Xây dựng cơ chế bồi thường, hỗ trợ tái định cư thỏa đáng, kết hợp các chương trình đào tạo nghề phi nông nghiệp cho các hộ dân bị thu hồi trên 30% diện tích đất sản xuất.
• Kiên quyết thu hồi các dự án chậm tiến độ theo quy định của pháp luật đất đai và tăng cường thanh tra xử lý các trường hợp tự ý chuyển đổi mục đích sử dụng đất.

Đóng góp của đề tài

Khóa luận đã cung cấp một bức tranh định lượng cụ thể về tác động của quá trình đô thị hóa tại một thị trấn miền núi ven biển thuộc tỉnh Quảng Ninh. Nghiên cứu kết hợp giữa số liệu địa chính thứ cấp của cơ quan quản lý với phương pháp điều tra xã hội học trực tiếp tại hộ dân, tạo lập cơ sở dữ liệu thực tiễn cho công tác quản lý đất đai cấp cơ sở.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

• Hạn chế: Quy mô mẫu điều tra xã hội học còn hạn chế ($n = 50$ hộ dân), phạm vi nghiên cứu tập trung tại địa bàn một thị trấn trong giai đoạn 2010 – 2014, chưa bao quát toàn diện các xã phụ cận chịu ảnh hưởng gián tiếp từ tiến trình mở rộng không gian đô thị của huyện Tiên Yên.
• Hướng nghiên cứu tiếp: Mở rộng nghiên cứu đánh giá tác động dài hạn của việc nâng cấp Tiên Yên lên đô thị loại IV đối với thị trường bất động sản; nghiên cứu chuyên sâu về mô hình sinh kế bền vững và hiệu quả sử dụng nguồn tiền bồi thường đất đai của các hộ nông dân mất đất sản xuất.

Giá trị tham khảo

Khóa luận là tài liệu tham khảo hữu ích cho sinh viên các chuyên ngành Địa chính môi trường, Quản lý đất đai, Quản lý tài nguyên và Kinh tế nông nghiệp. Công trình cung cấp phương pháp luận thực tế trong việc phân tích chuỗi số liệu thống kê biến động đất đai kết hợp khảo sát nông hộ. Đồng thời, tài liệu cung cấp số liệu thực chứng có giá trị cho cán bộ chuyên môn tại Phòng Tài nguyên và Môi trường, cán bộ địa chính cấp xã/thị trấn trong công tác lập kế hoạch sử dụng đất và xây dựng phương án bồi thường, hỗ trợ chuyển đổi nghề tại các đô thị đang phát triển.

Câu hỏi thường gặp

1. Khóa luận nghiên cứu tại địa bàn nào và trong khoảng thời gian nào?

Nghiên cứu được thực hiện tại thị trấn Tiên Yên, huyện Tiên Yên, tỉnh Quảng Ninh. Số liệu thống kê đất đai được thu thập và phân tích trong giai đoạn 2010 – 2014, đợt điều tra thực địa nông hộ diễn ra từ ngày 18/08/2014 đến ngày 30/11/2014.

2. Hiện trạng sử dụng đất của thị trấn Tiên Yên năm 2014 có cơ cấu như thế nào?

Năm 2014, tổng diện tích tự nhiên của thị trấn là $708,16\text{ ha}$, gồm ba nhóm đất:

• Đất nông nghiệp: $400,58\text{ ha}$ (chiếm $55,57%$), trong đó đất rừng sản xuất chiếm $337,04\text{ ha}$ ($47,59%$) và đất trồng lúa chiếm $51,19\text{ ha}$ ($7,22%$).
• Đất phi nông nghiệp: $286,55\text{ ha}$ (chiếm $40,46%$), trong đó đất chuyên dùng chiếm $197,72\text{ ha}$ ($27,93%$) và đất ở đô thị chiếm $34,46\text{ ha}$ ($4,86%$).
• Đất chưa sử dụng: $21,03\text{ ha}$ (chiếm $2,97%$).

3. Diện tích đất nông nghiệp và phi nông nghiệp biến động ra sao trong giai đoạn 2010 – 2014?

Trong giai đoạn 2010 – 2014, đất nông nghiệp giảm $44,80\text{ ha}$ (từ $445,38\text{ ha}$ năm 2010 xuống $400,58\text{ ha}$ năm 2014), chủ yếu do giảm đất trồng lúa (giảm $14,38\text{ ha}$) và đất lâm nghiệp (giảm $26,01\text{ ha}$). Trong khi đó, đất phi nông nghiệp tăng $46,60\text{ ha}$ (từ $239,95\text{ ha}$ năm 2010 lên $286,55\text{ ha}$ năm 2014), phần tăng chủ yếu dành cho đất phát triển hạ tầng (tăng $30,06\text{ ha}$) và đất ở đô thị (tăng $13,81\text{ ha}$).

4. Tác giả đã phân chia mẫu điều tra 50 hộ nông dân theo tiêu chí nào?

Mẫu khảo sát 50 hộ gia đình được phân thành 4 nhóm theo tỷ lệ diện tích đất bị thu hồi:

• Nhóm I: Hộ không bị thu hồi đất.
• Nhóm II: Hộ bị thu hồi dưới 30% diện tích đất đang sử dụng.
• Nhóm III: Hộ bị thu hồi từ 30% đến 70% diện tích đất đang sử dụng.
• Nhóm IV: Hộ bị thu hồi từ 70% đến 100% diện tích đất đang sử dụng.

5. Những hạn chế chính trong công tác quản lý nhà nước về đất đai tại thị trấn Tiên Yên được chỉ ra là gì?

Các hạn chế chính gồm có: tiến độ giải phóng mặt bằng còn chậm do nhiều vướng mắc về chính sách; việc xử lý các dự án quy hoạch treo và thu hồi đất vi phạm theo Điều 38 Luật Đất đai chưa đạt kết quả cao; công tác lập quy hoạch sử dụng đất còn chắp vá, thiếu tính đồng bộ; việc giải quyết khiếu nại, tố cáo và tranh chấp đất đai còn kéo dài.

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của tác giả Phùn Thị Huệ đã phản ánh một cách hệ thống và chi tiết tác động của quá trình phát triển đô thị đối với việc quản lý, chuyển đổi cơ cấu đất nông nghiệp và đời sống người dân tại thị trấn Tiên Yên giai đoạn 2010 – 2014. Bằng việc kết hợp các phương pháp nghiên cứu địa chính và điều tra xã hội học, tác giả đã làm rõ xu hướng sụt giảm quỹ đất canh tác, sự gia tăng đất hạ tầng - đất ở đô thị, đồng thời chỉ ra những bất cập trong công tác quản lý đất đai cấp cơ sở. Các nhóm giải pháp về quy hoạch, đền bù giải phóng mặt bằng và chuyển đổi nghề nghiệp được đề xuất trong công trình mang tính thực tiễn cao, đóng góp cơ sở dữ liệu phục vụ mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội bền vững cho địa phương.

Trích đoạn nội dung tài liệu

MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Đô thị hóa là quá trình tất yếu diễn ra không chỉ đối với nước ta mà còn đối với tất cả các nước trên thế giới, nhất là các nước ở châu Á. Nền kinh tế càng phát triển thì quá trình đô thị hóa diễn ra với tốc độ ngày càng nhanh. Đất nước ta đang phát triển trên đường công nghiệp hóa, hiện đại hóa.

Công nghiệp hóa và đô thị hóa là hai quá trình phát triển song song ở nước ta hiện nay. Đô thị hóa là hệ quả của sức mạnh công nghiệp và trở thành mục tiêu của mọi nền văn minh trên thế giới, nó góp phần đẩy mạnh phát triển kinh tế-xã hội của khu vực, nâng cao đời sống nhân dân. Trong xu thế quốc tế hóa, sản xuất ngày càng gia tăng, cách mạng khoa học kỹ thuật trên thế giới diễn ra như vũ bão thì việc công nghiệp hóa, hiện đại hóa ở nước ta trở thành vấn đề cấp bách để đưa đất nước chuyển sang một thời kỳ phát triển với mục tiêu lâu dài là cải biến nước ta thành một nước công nghiệp có cơ sở vật chất, kỹ thuật hiện đại, có cơ cấu kinh tế hợp lý, quan hệ sản xuất tiến bộ, mức sống vật chất và tinh thần cao, làm cho dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng, văn minh. Quá trình đô thị hóa ở nước ta đã bước đầu đem lại nhữngthành quả, chẳng những làm cho bộ mặt và cuộc sống đô thị thay đổi khá hơn trước mà còn tác động tích cực đến sự đổi mới bộ mặt và cuộc sống nông thôn.

Sự phát triển của của quá trình đo thị hóa đã có những tác động tích cực và tiêu cực đến quá trình sử dụng đất và đời sống người dân. Quảng Ninh nằm tại vị trí chiến lược quan trọng bậc nhất của cả nước, cửa ngõ phía Đông Bắc của Tổ quốc, là tỉnh có đường biên giới với Trung Quốc dài nhất. Quảng Ninh có nhiều lợi thế để phát triển công nghiệp, lâm nghiệp, thương mại, du lịch, giao thông, kinh tế biển,. Trong những năm qua, Quảng Ninh là một trong một số ít địa phương trong cả nước có tốc độ phát triển kinh tế mạnh mẽ, GDP toàn tỉnh thuộc loại cao nhất nước.

2 Tiên Yên là một huyện miền núi, ven biển nằm ở vị trí trung tâm khu vực miền Đông tỉnh Quảng Ninh, cách trung tâm thành phố Hạ Long khoảng 90 km về phía Tây.Là huyện miền núi, ven biển có điều kiện khí hậu, đất đai đa dạng phù hợp với khả năng phát triển một nền nông - lâm nghiệp sinh thái, thủy sản, mang đặc trưng của nền sản xuất miền núi ven biển miền Đông, huyện có bờ biển chạy dài khoảng 35km là điều kiện thuận lợi để giao lưu kinh tế và phát triển kinh tế biển.Hệ thống kết cấu hạ tầng được nâng cấp gắn huyện với các trung tâm kinh tế dịch vụ lớn của tỉnh, có các trục giao thông quan trọng đi qua địa bàn như Quốc lộ 18A, QL 18C, QL 4B, là điểm hội tụ giao lưu văn hóa dân tộc của các huyện miền Đông. Nhân dân trong huyện có truyền thống lao động cần cù, sáng tạo, đoàn kết, yêu thương gắn bó thôn bản.Huyện có vị trí an ninh, quốc phòng quan trọng do nằm ở vị trí then chốt nối liền với nhiều cửa khẩu biên giới phía bắc và vùng biển. Bởi vậy, trong những năm qua, huyện Tiên Yên đã và đang nỗ lực, phấn đấu, Đảng bộ, chính quyền, nhân dân các dân tộc huyện Tiên Yên quyết tâm xây dựng và phát triển huyện trở thành đô thị trung tâm nơi cửa ngõ miền Đông của tỉnh.