Luận văn thạc sĩ nghiên cứu tác động của phân cấp tài khóa đến dịch vụ y tế tại việt nam

Luận văn thạc sĩ phân tích nghiên cứu tác động của phân cấp tài khóa đến dịch vụ y tế tại việt nam, đánh giá thực trạng, chỉ ra hạn chế, đề xuất giải pháp khả thi cho thực tiễn.

• Tác giả: Nguyễn Thị Trà Nhi
• Người hướng dẫn: PGS.TS Vũ Thị Minh Hằng
• Trường học: Trường Đại Học Kinh Tế Tp. Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Tài Chính Công
• Đề tài: Tác Động Phân Cấp Tài Khóa Đến Dịch Vụ Y Tế Tại Việt Nam
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2018
• Địa điểm: Tp. Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN LÝ THUYẾT
• 1.1. Hàng hóa y tế
• 1.2. Phân cấp tài khóa
• 1.2.1. Khái niệm phân cấp tài khóa
• 1.2.2. Nội dung phân cấp tài khóa
• 1.2.2.1. Quyền tự chủ tài chính của chính quyền địa phương
• 1.2.2.2. Tầm quan trọng của chính quyền địa phương về mặt tài khóa
• 2. CHƯƠNG 2: DỮ LIỆU VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Biến phụ thuộc
• 2.2. Biến độc lập
• 2.2.1. Biến phân cấp tài khóa
• 2.2.2. Các biến kiểm soát khác
• 2.3. Mô hình thực nghiệm
• 2.4. Phương pháp ước lượng mô hình
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 3.1. Mô tả số liệu
• 3.2. Phân tích ma trận tương quan
• 3.3. Kết quả hồi quy
• 4. CHƯƠNG 4: KIẾN NGHỊ
• 4.1. Kiến nghị về cơ chế, chính sách
• 4.1.1. Tăng cường nguồn thu cơ sở y tế địa phương
• 4.1.2. Xây dựng hệ thống đánh giá riêng cho từng cơ sở y tế của địa phương để đưa ra các quy định về khung thuế, phí và mức chi tiêu phù hợp với cơ sở y tế của địa phương đó
• 4.1.3. Thiết kế hệ thống ngân sách nhà nước cho y tế theo hướng tách bạch rõ ràng các cấp ngân sách
• 4.1.4. Thực hiện cơ chế chi tiêu ngân sách hài hòa giữa mục tiêu phát triển kinh tế và mục tiêu phát triển xã hội (đặc biệt trong sức khỏe cộng đồng)
• 4.1.5. Hạn chế thất thoát, sử dụng lãng phí trong chi tiêu ngân sách y tế, gia tăng hiệu quả sử dụng ngân sách
• 4.1.6. Tăng cường hỗ trợ tài chính cho tuyến cơ sở, đa dạng phương thức chi trả phí khám chữa bệnh theo hướng khuyến khích sử dụng hiệu quả nguồn lực, đồng thời tránh tình trạng lạm dụng để tăng nguồn thu
• 4.1.7. Cân bằng mối quan hệ giữa lợi ích người dân, BHYT, chất lượng cơ sở y tế khám chữa bệnh
• 4.2. Kiến nghị về con người
• 4.3. Kiến nghị về minh bạch thông tin
• PHỤ LỤC
• Phụ lục 1. Tổng hợp các nghiên cứu trước đây về ảnh hưởng của phân cấp tài khóa lên đầu ra y tế
• Phụ lục 2. Thống kê mô tả
• Phụ lục 3. Ma trận tương quan
• Phụ lục 4. Hồi quy Pooled OLS mô hình 1
• Phụ lục 5. Hồi quy theo FEM mô hình 1
• Phụ lục 6. Hồi quy theo REM mô hình 1
• Phụ lục 7. Kiểm định Hausman mô hình 1
• Phụ lục 8. Kiểm định Breusch – Pagan LM test
• Phụ lục 9. Kiểm định Wooldridge test
• Phụ lục 10. Hồi quy theo REM với Robust mô hình 1
• Phụ lục 11. Hồi quy FGLS mô hình 1
• Phụ lục 12. Hồi quy Pooled OLS mô hình 2
• Phụ lục 13. Hồi quy theo FEM mô hình 2
• Phụ lục 14. Hồi quy theo REM mô hình 2
• Phụ lục 15. Danh sách Tỉnh/ Thành phố trong mẫu dữ liệu
• DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU, CÁC CHỮ VIẾT TẮT
• DANH MỤC CÁC BẢNG
• DANH MỤC CÁC HÌNH VẼ, ĐỒ THỊ

Tóm tắt

I. Tổng quan về tác động phân cấp tài khóa đến dịch vụ y tế Việt Nam

Phân cấp tài khóa đã trở thành một chủ đề quan trọng trong việc cải cách hệ thống y tế tại Việt Nam. Tác động của nó không chỉ ảnh hưởng đến chất lượng dịch vụ y tế mà còn đến khả năng tiếp cận của người dân đối với các dịch vụ này. Nghiên cứu này sẽ phân tích các khía cạnh khác nhau của phân cấp tài khóa và cách nó tác động đến dịch vụ y tế.

1.1. Khái niệm phân cấp tài khóa trong y tế

Phân cấp tài khóa trong y tế được hiểu là sự phân chia quyền lực và trách nhiệm giữa chính quyền trung ương và địa phương trong việc quản lý ngân sách y tế. Điều này bao gồm việc phân bổ nguồn thu và nhiệm vụ chi cho các cấp chính quyền.

1.2. Tầm quan trọng của phân cấp tài khóa đối với dịch vụ y tế

Phân cấp tài khóa có thể cải thiện hiệu quả cung cấp dịch vụ y tế bằng cách tăng cường trách nhiệm giải trình và khuyến khích sự tham gia của cộng đồng. Điều này giúp nâng cao chất lượng dịch vụ y tế và đáp ứng tốt hơn nhu cầu của người dân.

II. Vấn đề và thách thức trong phân cấp tài khóa y tế tại Việt Nam

Mặc dù phân cấp tài khóa mang lại nhiều lợi ích, nhưng cũng tồn tại nhiều thách thức trong việc thực hiện. Các vấn đề như thiếu hụt nguồn lực, sự không đồng nhất trong quản lý ngân sách và sự phân bổ không công bằng giữa các vùng miền cần được giải quyết.

2.1. Thiếu hụt nguồn lực trong hệ thống y tế

Nhiều địa phương gặp khó khăn trong việc huy động nguồn lực tài chính cho y tế, dẫn đến tình trạng thiếu hụt trang thiết bị và nhân lực. Điều này ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng dịch vụ y tế mà người dân nhận được.

2.2. Sự không đồng nhất trong quản lý ngân sách

Sự khác biệt trong khả năng quản lý ngân sách giữa các địa phương có thể dẫn đến sự phân bổ không công bằng các nguồn lực y tế. Điều này tạo ra sự chênh lệch lớn trong chất lượng dịch vụ y tế giữa các vùng miền.

III. Phương pháp cải cách phân cấp tài khóa trong dịch vụ y tế

Để nâng cao hiệu quả của phân cấp tài khóa trong lĩnh vực y tế, cần có những cải cách cụ thể. Các phương pháp này bao gồm tăng cường quyền tự chủ tài chính cho các địa phương và cải thiện quy trình phân bổ ngân sách.

3.1. Tăng cường quyền tự chủ tài chính cho địa phương

Việc trao quyền tự chủ tài chính cho các địa phương sẽ giúp họ chủ động hơn trong việc quản lý ngân sách y tế. Điều này có thể dẫn đến việc cải thiện chất lượng dịch vụ y tế và đáp ứng tốt hơn nhu cầu của người dân.

3.2. Cải thiện quy trình phân bổ ngân sách

Cần thiết lập một quy trình phân bổ ngân sách minh bạch và công bằng hơn, đảm bảo rằng các nguồn lực được phân phối hợp lý giữa các địa phương, từ đó nâng cao hiệu quả sử dụng ngân sách y tế.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu về phân cấp tài khóa

Nghiên cứu đã chỉ ra rằng phân cấp tài khóa có tác động tích cực đến dịch vụ y tế tại Việt Nam. Các kết quả cho thấy rằng việc phân cấp tài khóa đã giúp cải thiện chất lượng dịch vụ y tế và tăng cường khả năng tiếp cận của người dân.

4.1. Kết quả cải thiện chất lượng dịch vụ y tế

Các nghiên cứu thực nghiệm cho thấy rằng phân cấp tài khóa đã dẫn đến sự cải thiện rõ rệt trong chất lượng dịch vụ y tế, đặc biệt là ở các địa phương có quyền tự chủ tài chính cao.

4.2. Tăng cường khả năng tiếp cận dịch vụ y tế

Phân cấp tài khóa đã giúp tăng cường khả năng tiếp cận dịch vụ y tế cho người dân, đặc biệt là ở các vùng nông thôn và miền núi, nơi mà dịch vụ y tế trước đây còn hạn chế.

V. Kết luận và tương lai của phân cấp tài khóa trong y tế

Phân cấp tài khóa là một yếu tố quan trọng trong việc cải cách hệ thống y tế tại Việt Nam. Tương lai của phân cấp tài khóa trong y tế cần được tiếp tục nghiên cứu và cải tiến để đảm bảo rằng nó mang lại lợi ích tối đa cho người dân.

5.1. Định hướng phát triển phân cấp tài khóa trong y tế

Cần có một chiến lược rõ ràng để phát triển phân cấp tài khóa trong y tế, nhằm đảm bảo rằng các nguồn lực được phân bổ hợp lý và hiệu quả.

5.2. Tăng cường nghiên cứu và đánh giá tác động

Cần tiếp tục thực hiện các nghiên cứu và đánh giá tác động của phân cấp tài khóa đến dịch vụ y tế, từ đó đưa ra các chính sách phù hợp nhằm nâng cao hiệu quả của hệ thống y tế.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong giai đoạn 2006-2014, tỷ lệ tử vong trẻ em dưới 1 tuổi (IMR) tại Việt Nam trung bình là khoảng 17,7 trẻ trên 1000 trẻ sinh sống, thấp hơn nhiều so với một số quốc gia trong khu vực ASEAN như Philippines (24,6) hay Lào (56) năm 2011. Sự cải thiện này diễn ra trong bối cảnh Việt Nam thực hiện chính sách phân cấp tài khóa sâu rộng, đặc biệt trong lĩnh vực y tế. Phân cấp tài khóa được hiểu là sự chuyển giao quyền thu, chi ngân sách từ chính quyền trung ương sang chính quyền địa phương nhằm tăng hiệu quả phân phối dịch vụ công, trong đó có dịch vụ y tế. Mục tiêu nghiên cứu của luận văn là làm rõ tác động của phân cấp tài khóa đến đầu ra y tế, được đo bằng tỷ lệ tử vong trẻ em dưới 1 tuổi, tại 50 tỉnh thành Việt Nam trong giai đoạn trên. Nghiên cứu tập trung phân tích hai chỉ tiêu phân cấp tài khóa: chỉ số phân cấp tài khóa tổng quát và chỉ số phân cấp tài khóa trong lĩnh vực y tế. Ý nghĩa của nghiên cứu nằm ở việc cung cấp cơ sở khoa học cho các nhà hoạch định chính sách nhằm nâng cao hiệu quả phân phối dịch vụ y tế, góp phần cải thiện sức khỏe cộng đồng và giảm bất bình đẳng trong tiếp cận dịch vụ y tế.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên lý thuyết phân cấp tài khóa của Oates (1972), trong đó phân cấp tài khóa được xem là công cụ để tăng hiệu quả phân phối dịch vụ công thông qua việc chuyển giao quyền thu chi từ trung ương xuống địa phương. Hai khái niệm chính được sử dụng là quyền tự chủ tài chính của chính quyền địa phương và tầm quan trọng tài khóa của địa phương trong tổng chi ngân sách. Đầu ra y tế được đo bằng tỷ lệ tử vong trẻ em dưới 1 tuổi (IMR), chỉ số toàn diện phản ánh sức khỏe xã hội và nhạy cảm với các chính sách y tế. Mô hình lý thuyết cho thấy đầu ra y tế phụ thuộc vào chi tiêu y tế của địa phương, vốn xã hội và mức độ phân cấp tài khóa. Ngoài ra, các yếu tố kiểm soát như GDP bình quân đầu người, chi tiêu y tế công và cá nhân, trình độ học vấn và mức tiêu thụ rượu bia, thuốc lá cũng được xem xét để kiểm soát ảnh hưởng bên ngoài.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng dữ liệu bảng cân bằng gồm 250 quan sát từ 50 tỉnh thành Việt Nam trong các năm 2006, 2008, 2010, 2012 và 2014. Biến phụ thuộc là tỷ lệ tử vong trẻ em dưới 1 tuổi (IMR) lấy từ Tổng cục Thống kê. Biến độc lập chính gồm chỉ số phân cấp tài khóa tổng thể (FDI) và chỉ số phân cấp tài khóa trong lĩnh vực y tế (HFDI), được tính dựa trên tỷ lệ nguồn thu và chi tiêu của chính quyền địa phương. Các biến kiểm soát bao gồm GDP bình quân đầu người, chi tiêu y tế công (PU_HEXP), chi tiêu y tế cá nhân (PR_HEXP), tỷ lệ tốt nghiệp trung học phổ thông (EDUC) và chi tiêu cho rượu bia, thuốc lá (ALCI_EXP). Phương pháp phân tích chính là hồi quy dữ liệu bảng với ba mô hình: Pooled OLS, mô hình tác động cố định (FEM) và mô hình tác động ngẫu nhiên (REM). Các kiểm định Hausman, F-test và Breusch-Pagan được sử dụng để lựa chọn mô hình phù hợp. Kiểm định hiện tượng tương quan chuỗi và phương sai thay đổi được thực hiện và khắc phục bằng phương pháp ước lượng với sai số chuẩn mạnh (Robust) và phương pháp FGLS để đảm bảo tính vững chắc của kết quả.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Ảnh hưởng của phân cấp tài khóa tổng thể (FDI) đến IMR: Kết quả hồi quy cho thấy chỉ số FDI có tác động âm và có ý nghĩa thống kê đến tỷ lệ tử vong trẻ em dưới 1 tuổi, tức là phân cấp tài khóa tổng thể càng cao thì IMR càng giảm. Cụ thể, trung bình các địa phương có FDI cao hơn sẽ giảm IMR khoảng 5-7% so với các địa phương khác.

2. Ảnh hưởng của phân cấp tài khóa trong lĩnh vực y tế (HFDI): Chỉ số HFDI cũng có tác động tiêu cực đến IMR, tuy nhiên mức độ ảnh hưởng thấp hơn FDI tổng thể. Điều này cho thấy phân cấp tài khóa trong y tế góp phần cải thiện đầu ra y tế nhưng chưa phải là yếu tố quyết định duy nhất.

3. Tác động của các biến kiểm soát: GDP bình quân đầu người có tác động âm rõ rệt đến IMR, thể hiện mức sống cao hơn giúp giảm tử vong trẻ em. Chi tiêu y tế công (PU_HEXP) cũng có tác động tiêu cực đến IMR, trong khi chi tiêu y tế cá nhân (PR_HEXP) có dấu hiệu tác động dương, phản ánh việc chi tiêu cá nhân tăng khi sức khỏe giảm. Trình độ học vấn (EDUC) có tác động giảm IMR, còn chi tiêu cho rượu bia, thuốc lá (ALCI_EXP) làm tăng IMR.

4. Mức độ giải thích mô hình: Các mô hình hồi quy có hệ số R2 điều chỉnh khoảng 0,51, cho thấy các biến giải thích được lựa chọn có khả năng giải thích hơn 50% biến động của IMR giữa các địa phương và thời gian.

Thảo luận kết quả

Kết quả nghiên cứu phù hợp với lý thuyết phân cấp tài khóa, cho thấy việc tăng quyền tự chủ tài chính và trách nhiệm chi tiêu của chính quyền địa phương giúp cải thiện hiệu quả phân phối dịch vụ y tế, từ đó giảm tỷ lệ tử vong trẻ em. So sánh với các nghiên cứu quốc tế, kết quả tương đồng với các nghiên cứu tại Argentina, Tây Ban Nha và Colombia, nơi phân cấp tài khóa được chứng minh có tác động tích cực đến đầu ra y tế. Tuy nhiên, tác động của phân cấp tài khóa trong lĩnh vực y tế riêng lẻ còn hạn chế, có thể do năng lực quản lý và sự phối hợp giữa các cấp chính quyền chưa đồng đều. Ngoài ra, sự khác biệt về điều kiện kinh tế xã hội giữa các địa phương cũng ảnh hưởng đến hiệu quả phân cấp. Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ phân phối IMR theo mức độ phân cấp tài khóa hoặc bảng so sánh các chỉ số tài khóa và IMR giữa các tỉnh để minh họa rõ hơn sự khác biệt.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường quyền tự chủ tài chính cho chính quyền địa phương: Cần mở rộng quyền thu và chi ngân sách cho các địa phương, đặc biệt trong lĩnh vực y tế, nhằm thu hẹp khoảng cách giữa trách nhiệm chi và quyền lực thu thuế. Mục tiêu giảm tỷ lệ tử vong trẻ em dưới 1 tuổi ít nhất 10% trong 5 năm tới. Chủ thể thực hiện là Bộ Tài chính phối hợp với Bộ Y tế.

2. Xây dựng hệ thống đánh giá hiệu quả tài chính và chất lượng dịch vụ y tế địa phương: Thiết kế bộ tiêu chí đánh giá riêng biệt cho từng cấp cơ sở y tế để điều chỉnh khung thuế, phí và mức chi tiêu phù hợp, tăng tính minh bạch và trách nhiệm giải trình. Thời gian triển khai trong 2 năm, do Bộ Y tế chủ trì.

3. Phân bổ ngân sách nhà nước theo hướng tách bạch rõ ràng các cấp ngân sách: Đảm bảo nguồn lực tài chính được phân bổ hợp lý giữa trung ương và địa phương, tránh chồng chéo và thất thoát. Thực hiện trong vòng 3 năm, phối hợp giữa Bộ Tài chính và các địa phương.

4. Tăng cường hỗ trợ tài chính cho tuyến cơ sở và đa dạng hóa phương thức chi trả: Khuyến khích sử dụng hiệu quả nguồn lực, đồng thời tránh tình trạng lạm dụng dịch vụ y tế. Áp dụng các hình thức bảo hiểm y tế linh hoạt, ưu tiên các vùng khó khăn. Thời gian thực hiện 3-5 năm, do Bộ Y tế và Bảo hiểm xã hội Việt Nam phối hợp.

5. Nâng cao năng lực quản lý và minh bạch thông tin: Đào tạo cán bộ quản lý y tế địa phương, tăng cường công khai thông tin tài chính và chất lượng dịch vụ để người dân giám sát. Triển khai liên tục, do các sở y tế địa phương và Bộ Y tế thực hiện.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Nhà hoạch định chính sách công: Luận văn cung cấp cơ sở khoa học để xây dựng và điều chỉnh chính sách phân cấp tài khóa trong lĩnh vực y tế, giúp nâng cao hiệu quả phân phối dịch vụ công.

2. Cán bộ quản lý y tế địa phương: Giúp hiểu rõ vai trò và tác động của phân cấp tài khóa, từ đó cải thiện quản lý tài chính và nâng cao chất lượng dịch vụ y tế tại địa phương.

3. Nhà nghiên cứu kinh tế công và tài chính công: Cung cấp dữ liệu thực nghiệm và mô hình phân tích về mối quan hệ giữa phân cấp tài khóa và đầu ra y tế, làm cơ sở cho các nghiên cứu tiếp theo.

4. Các tổ chức quốc tế và cơ quan hỗ trợ phát triển: Tham khảo để thiết kế các chương trình hỗ trợ tài chính và kỹ thuật phù hợp với bối cảnh phân cấp tài khóa tại Việt Nam, góp phần cải thiện sức khỏe cộng đồng.

Câu hỏi thường gặp

1. Phân cấp tài khóa là gì và tại sao nó quan trọng trong lĩnh vực y tế?
   Phân cấp tài khóa là sự chuyển giao quyền thu chi ngân sách từ trung ương xuống địa phương, giúp chính quyền địa phương có quyền tự chủ tài chính để cung cấp dịch vụ y tế phù hợp với nhu cầu thực tế. Điều này tăng hiệu quả phân phối và cải thiện chất lượng dịch vụ.

2. Tại sao tỷ lệ tử vong trẻ em dưới 1 tuổi (IMR) được chọn làm chỉ số đầu ra y tế?
   IMR là chỉ số toàn diện phản ánh sức khỏe của trẻ em và phụ nữ mang thai, nhạy cảm với các chính sách y tế và dễ thu thập số liệu chính xác hơn so với tuổi thọ trung bình. Nó phản ánh hiệu quả của hệ thống y tế trong việc bảo vệ sức khỏe cộng đồng.

3. Phân cấp tài khóa có tác động tích cực hay tiêu cực đến dịch vụ y tế ở Việt Nam?
   Nghiên cứu cho thấy phân cấp tài khóa có tác động tích cực đến đầu ra y tế, giúp giảm tỷ lệ tử vong trẻ em. Tuy nhiên, nếu không đi kèm với nâng cao năng lực quản lý và minh bạch, phân cấp có thể gây ra các vấn đề như lãng phí hoặc bất bình đẳng.

4. Các yếu tố nào khác ngoài phân cấp tài khóa ảnh hưởng đến đầu ra y tế?
   Ngoài phân cấp tài khóa, các yếu tố như mức sống (GDP), chi tiêu y tế công và cá nhân, trình độ học vấn và thói quen tiêu dùng rượu bia, thuốc lá cũng ảnh hưởng đáng kể đến sức khỏe cộng đồng và tỷ lệ tử vong trẻ em.

5. Làm thế nào để nâng cao hiệu quả phân cấp tài khóa trong lĩnh vực y tế?
   Cần tăng quyền tự chủ tài chính cho địa phương, xây dựng hệ thống đánh giá hiệu quả, phân bổ ngân sách rõ ràng, hỗ trợ tài chính cho tuyến cơ sở, đa dạng hóa phương thức chi trả và nâng cao năng lực quản lý, minh bạch thông tin để đảm bảo phân cấp phát huy tối đa lợi ích.

Kết luận

• Phân cấp tài khóa tổng thể và trong lĩnh vực y tế đều có tác động tích cực đến cải thiện đầu ra y tế tại Việt Nam, thể hiện qua giảm tỷ lệ tử vong trẻ em dưới 1 tuổi.
• Mức độ tự chủ tài chính và tầm quan trọng tài khóa của chính quyền địa phương là yếu tố then chốt nâng cao hiệu quả phân phối dịch vụ y tế.
• Các biến kiểm soát như GDP, chi tiêu y tế công, trình độ học vấn cũng đóng vai trò quan trọng trong cải thiện sức khỏe cộng đồng.
• Nghiên cứu đề xuất các giải pháp tăng cường quyền tự chủ tài chính, xây dựng hệ thống đánh giá, phân bổ ngân sách hợp lý và nâng cao năng lực quản lý để phát huy tối đa lợi ích của phân cấp tài khóa.
• Các bước tiếp theo bao gồm triển khai các khuyến nghị chính sách, theo dõi đánh giá hiệu quả và mở rộng nghiên cứu sang các lĩnh vực dịch vụ công khác nhằm nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước.

Hành động ngay hôm nay: Các nhà quản lý và hoạch định chính sách cần xem xét áp dụng các giải pháp đề xuất để nâng cao hiệu quả phân cấp tài khóa, góp phần cải thiện sức khỏe cộng đồng và phát triển bền vững hệ thống y tế Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

PHẦN MỞ ĐẦU 1. Lý do chọn đề tài Trong vài thập niên qua, phân cấp đƣợc thực thi ở hầu hết các quốc gia và trở thành chìa khóa cơ bản trong cải tổ khu vực công. Trong quá trình toàn cầu này thì phân cấp về dịch vụ y tế nằm ở vị trí trung tâm (Cavalieri và cộng sự, 2016). Ở Việt Nam, ngành y tế đã có những thành công vƣợt bậc, ngay cả khi so với các quốc gia có thu nhập bình quân đầu ngƣời cao hơn.

Một trong những thành công có thể thấy đó là việc giảm tỷ lệ tử vong theo nhóm tuổi trong giai đoạn 2000 đến 2005 ở tất cả các lứa tuổi, trong khi một vài quốc gia láng giềng (nhƣ Malaysia, Thái Lan,…) chỉ có sự thay đổi nhỏ hoặc thậm chí là chỉ tăng ở một số nhóm tuổi (Lieberman và cộng sự, 2009). Các tín hiệu tích cực này đi song song với sự cải tổ, đổi mới trong chính sách của Chính phủ Việt Nam trong đó có việc thực hiện đẩy mạnh phân cấp nói chung và phân cấp tài khóa nói riêng một cách sâu và rộng hơn. Vậy câu hỏi đặt ra là liệu phân cấp tài khóa này có phải là một trong những lý do cho những thành công trong lĩnh vực y tế ở Việt Nam hay không? Về mặt lý thuyết có quan điểm cho rằng việc chuyển giao quyền lực và trách nhiệm cho các cấp chính quyền thấp hơn cho phép chính sách công phù hợp hơn với sở thích của ngƣời dân (Oates, 1972). Cấu trúc phân cấp của chính quyền có thể cải thiện hiệu quả phân phối dịch vụ bằng việc giảm các thông tin bất cân xứng, tăng trách nhiệm giải trình của các nhà tạo lập chính sách ở địa phƣơng, đẩy mạnh sự tham gia của cộng đồng, khuyến khích cạnh tranh và đổi mới chính sách.

Song cũng có quan điểm cho rằng phân cấp có thể không làm tăng hay thậm chí là cản trở hiệu quả phân phối dịch vụ công. Những cản trở này liên quan đến thất bại trong việc khai thác lợi thế về quy mô, rủi ro gặp phải trong quá trình ra quyết định của chính quyền địa phƣơng và ít có chính quyền địa phƣơng có đủ khả năng về tổ chức và quản lý (Smith, 1985). Trong khi đó, các đặc trƣng của hàng hóa và dịch vụ y tế khá phức tạp và mập mờ để dự đoán. Theo Cavalieri và cộng sự (2016) thì hiệu ứng lan tỏa trong lĩnh vực y tế, đặc trƣng của loại hàng hóa công và việc không tận dụng đƣợc lợi thế về quy mô kinh tế đã làm tăng phí tổn cho phân cấp.

TIEU LUAN MOI download : [e-mail] 2 Về mặt thực nghiệm, có nhiều nghiên cứu trên thế giới đã nghiên cứu về vấn đề này, tuy nhiên kết quả nhận đƣợc khá đa dạng. Đa số các nghiên cứu này cho kết luận là phân cấp tài khóa ảnh hƣởng tích cực đến đầu ra y tế nhƣ nghiên cứu của: Habibi và cộng sự (2003), Asfaw và cộng sự (2007), Cantarero và Pascual (2008), Akpan (2011), Jimenez – Rubio (2011a),… Còn Khaleghian (2004) cho kết quả tích cực ở các nƣớc có thu nhập thấp và tiêu cực ở các nƣớc có thu nhập trung bình, Jin và Sun (2011) nhận đƣợc ảnh hƣởng cùng chiều của phân cấp tài khóa lên số trẻ em tử vong dƣới 1 tuổi. Ở Việt Nam cũng có một số nghiên cứu liên quan đến phân cấp tài khóa nhƣ nghiên cứu của Mai Đình Lâm (2012), Võ Hồng Đức (2009), Lê Toàn Thắng (2013), nhƣng các nghiêu cứu này không trực tiếp nghiên cứu đến mối quan hệ giữa phân cấp tài khóa và đầu ra y tế. Từ xu hƣớng toàn cầu, vấn đề phân cấp tài khóa đang đƣợc quan tâm chú ý và đặc biệt là phân cấp tài khóa trong lĩnh vực y tế khi mà đời sống của con ngƣời đang ngày càng đƣợc cải thiện; Nhƣng trên thực tế vẫn còn khá nhiều tranh cải ở cả lý thuyết và thực nghiệm khi nói đến tác động của phân cấp tài khóa lên đầu ra y tế.

Cộng với số lƣợng các nghiên cứu thực nghiệm ở Việt Nam về vấn đề này còn ít; là những lý do mà bài luận văn chọn đề tài “Nghiên cứu tác động của phân cấp tài khóa đến dịch vụ y tế ở Việt Nam” để nghiên cứu. Mục tiêu nghiên cứu Hiện nay trên thế giới đã có nhiều nghiên cứu về tác động của phân cấp tài khóa lên y tế ,nhƣng ở Việt Nam đa số chỉ tập trung vào nghiên cứu mối quan hệ của phân cấp tài khóa lên tăng trƣởng kinh tế mà chƣa đi vào nghiên cứu tác động này trong một lĩnh vực cụ thể nhƣ y tế. Chính vì vậy mục tiêu của bài luận văn là làm sáng tỏ mối quan hệ tác động của phân cấp tài khóa lên dịch vụ y tế bằng cách trả lời câu hỏi nghiên cứu là: Liệu phân cấp tài khóa có giúp cải thiện đầu ra y tế ở Việt Nam trong giai đoạn (2006 -2014) hay không? Khi phân cấp tài khóa đƣợc đo lần lƣợt bằng hai chỉ tiêu phân cấp là chỉ tiêu phân cấp tài khóa tổng quát đƣợc giới thiệu bởi Vo (2008) và chỉ tiêu phân cấp tài khóa trong chi tiêu y tế. Còn đầu ra y tế đƣợc đo bằng tỷ lệ tử vong trẻ em dƣới 1 tuổi.

Từ đó giúp tác giả đƣa ra các kiến TIEU LUAN MOI download : [e-mail] 3 nghị phù hợp cho vấn đề phân cấp tài khóa ở Việt Nam để tăng tác động tích cực lên dịch vụ y tế. Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu Đối tƣợng nghiên cứu là phân cấp tài khóa và đầu ra y tế ở Việt Nam Phạm vi nghiên cứu là nghiên cứu trong khu vực công ở 50 tỉnh thành Việt Nam trong giai đoạn 2006 - 2014 4. Phƣơng pháp nghiên cứu Trƣớc khi ƣớc lƣợng mô hình, bài luận văn thực hiện thống kê mô tả, phân tích ma trận tƣơng quan để có cái nhìn sơ lƣợc về đặc điểm dữ liệu các biến. Sau đó tiến hành hồi quy theo ba phƣơng pháp Pooled OLS, FEM, REM kèm các kiểm định Hausman, F-test, Breusch-Pagan test để lựa chọn mô hình hồi quy tối ƣu.

Tiếp theo là kiểm định các khuyết tật trong mô hình nhƣ hiện tƣợng tƣơng quan chuỗi, hiện tƣợng phƣơng sai thay đổi. Khi mô hình tồn tại khuyết tật bài luận văn tiến hành khắc phục bằng ƣớc lƣợng mô hình với sai số chuẩn mạnh. Kiểm tra tính vững của mô hình với phƣơng pháp FGLS để so sánh đối chiếu. Ý nghĩa thực tiễn của bài luận văn Từ kết luận dựa trên thực nghiệm sẽ cung cấp cơ sở cho các nhà quản lý hoạch định chính sách kể cả quản lý ở cấp trung ƣơng và địa phƣơng có thể đƣa ra nhận định về tác động của quá trình phân cấp tài khóa đến lĩnh vực y tế, nếu tác động đó là tích cực thì tiếp tục đi sâu, nhân rộng, còn tiêu cực thì xác định nguyên nhân để cải thiện, tăng hiệu quả khu vực công trong lĩnh vực y tế.

Bố cục luận văn Bài luận văn đƣợc chia làm 3 chƣơng. Trong chƣơng 1 sẽ trình bày những nội dung liên quan đến lý thuyết về phân cấp tài khóa, đầu ra y tế và mối quan hệ giữa chúng, kèm theo đó là thống kê một số các nghiên cứu thực nghiệm trƣớc đây. Về dữ liệu, biến, mô hình và phƣơng pháp ƣớc lƣợng mô hình sẽ đƣợc đƣa ra trong chƣơng 2. Chƣơng 3 ghi lại những kết quả thu đƣợc từ ƣớc lƣợng mô hình và phân tích kết quả đó để đƣa ra kiến nghị mang tính ứng dụng vào thực tiễn ở Việt Nam.

TIEU LUAN MOI download : [e-mail] 4 CHƢƠNG 1: TỔNG QUAN LÝ THUYẾT 1.1 Hàng hóa y tế Đối với xã hội loài ngƣời hiện nay y tế là loại hàng hóa không thể thiếu. Nó bao gồm thuốc thang, trang thiết bị y tế, sản phẩm dinh dƣỡng, dịch vụ khám chữa bệnh, chăm sóc sức khỏe,… Hàng hóa y tế là hàng hóa có những đặc trƣng riêng, khiến chúng bị loại ra khỏi thị trƣờng hàng hóa thông thƣờng. Những đặc trƣng quan trọng trong số đó là:  Dùng chung: mọi ngƣời dân luôn đƣợc đáp ứng các nhu cầu cơ bản trong chăm sóc, khám chữa bệnh khi ốm đau. Cũng giống nhƣ giáo dục, y tế là một loại hàng hóa có ảnh hƣởng lớn lên sự công bằng.

 Ngoại tác: lợi ích mang lại cho xã hội của y tế lớn hơn so với lợi ích mang lại cho cá nhân cho nên luôn dẫn đến tình trạng cung cấp các dịch vụ y tế dƣới mức nhu cầu của xã hội.  Phức tạp và bất định: tình trạng sức khỏe của con ngƣời trong tƣơng lai khó có thể dự đoán trƣớc, nó mang tính chất thay đổi ngẫu nhiên cao. Vì thế mà khả năng mang lại lợi ích của hàng hóa y tế cũng không biết trƣớc.  Thông tin hạn chế: tồn tại tình trạng thông tin bất cân xứng giữa bệnh nhân và bác sĩ hay ngƣời cung cấp dịch vụ.

Bệnh nhân có rất ít thông tin liên quan đến quy mô và hiệu quả của việc chữa trị. Từ những đặc trƣng nêu trên thì thị trƣờng hàng hóa thông thƣờng không thể hoạt động hiệu quả (không đáp ứng đầy đủ nhu cầu và đảm bảo tính công bằng trong xã hội) mà cần có sự tham gia của khu vực công. Nhƣ vậy, y tế là một loại hàng hóa công. Tuy nhiên đây là hàng hóa công không thuần túy vì nó không có tính cạnh tranh nhƣng mang tính loại trừ thể hiện qua phí dịch vụ.

Chính vì y tế là hàng hóa công và nhà nƣớc tham gia vào hoạt động phân phối dịch vụ này cho nên khi nhà nƣớc thực hiện các chính sách liên quan đến phân cấp, đặc biệt phân cấp về tài khóa sẽ có tác động nhất định đến hoạt động, cũng nhƣ hiệu quả của việc phân phối loại hàng hóa công này. TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.2 Phân cấp tài khóa 1.1 Khái niệm phân cấp tài khóa Phân cấp đƣợc hiểu là sự chuyển giao quyền lên kế hoạch, ra quyết định, và quản lý của trung ƣơng cho địa phƣơng. Nói một cách chung hơn, phân cấp dựa trên ý tƣởng về bản chất của quyền lực, mà ở đó quyền lực đƣợc giao cho các tổ chức có quy mô nhỏ hơn, có cấu trúc và định hƣớng thích hợp, vốn dĩ đã linh hoạt và có trách nhiệm rõ ràng hơn so với các tổ chức lớn (Samadi và cộng sự, 2013). Phân cấp bao gồm phân cấp về chính trị, phân cấp về hành chính, phân cấp về tài khóa, phân cấp về thị trƣờng.

Trong đó, phân cấp tài khóa liên quan đến sự phân phối nguồn lực công giữa chính quyền địa phƣơng và chính quyền trung ƣơng trong đó nhấn mạnh đến hai vấn đề cơ bản.