Luận văn ảnh hưởng của mùa vụ đến tỷ lệ nhiễm bệnh crd trên gà thịt lông màu nuôi bán chăn thả tại xã quyết thắng thành phố thái nguyên và biện pháp phòng trị

Nghiên cứu ảnh hưởng của mùa vụ đến tỷ lệ nhiễm bệnh CRD trên gà thịt lông màu tại xã Quyết Thắng, Thái Nguyên và biện pháp phòng trị hiệu quả.

• Tác giả: Lô Thị Hợp
• Người hướng dẫn: PGS.TS Trần Thanh Vân
• Trường học: Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Thú y
• Đề tài: Ảnh Hưởng Mùa Vụ Đến Tỷ Lệ Nhiễm Bệnh CRD Ở Gà Thịt Tại Thái Nguyên
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2013
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI NÓI ĐẦU
• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC CÁC BẢNG TRONG KHOÁ LUẬN
• DANH MỤC CÁC HÌNH TRONG KHOÁ LUẬN
• DANH MỤC CÁC TỪ, CỤM TỪ VIẾT TẮT
• 1. PHẦN I: CÔNG TÁC PHỤC VỤ SẢN XUẤT
• 1.1. Điều tra tình hình cơ bản của xã Quyết Thắng
• 1.1.1. Điều kiện tự nhiên
• 1.1.1.1. Vị trí địa lý
• 1.1.1.2. Đặc điểm khí hậu
• 1.1.1.3. Điều kiện đất đai
• 1.1.2. Tình hình kinh tế xã hội của xã Quyết Thắng
• 1.1.2.1. Tình hình xã hội
• 1.1.2.2. Tình hình kinh tế
• 1.1.2.3. Tình hình phát triển sản xuất
• 1.1.2.4. Về chăn nuôi
• 1.1.2.5. Về trồng trọt
• 1.1.2.6. Nhận định chung
• 1.1.2.7. Nội dung, phương pháp và kết quả phục vụ sản xuất
• 1.2. Nội dung công tác phục vụ sản xuất
• 1.2.1. Phương hướng
• 1.2.2. Kết quả thực hiện
• 1.2.3. Công tác chăn nuôi
• 1.2.3.1. Chẩn đoán và điều trị một số bệnh thường gặp trong thời gian thực tập
• 1.2.4. Kết luận và đề nghị
• 1.2.4.1. Đề nghị
• 2. PHẦN II: CHUYÊN ĐỀ NGHIÊN CỨU KHOA HỌC
• 2.1. TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 2.1.1. Đặc điểm sinh lý, giải phẫu cơ quan hô hấp ở gà
• 2.1.2. Bệnh hô hấp mãn tính ở gà (CRD)
• 2.1.3. Đặc điểm sinh học của vi khuẩn gây bệnh CRD
• 2.1.4. Tình hình nghiên cứu trong và ngoài nước
• 2.1.4.1. Tình hình nghiên cứu trong nước
• 2.1.4.2. Tình hình nghiên cứu ở nước ngoài
• 2.1.5. Giới thiệu vài nét về gà thí nghiệm (Lương phượng x Mía)
• 2.1.6. Giới thiệu về thuốc Tylosin và Tetracycline
• 2.2. ĐỐI TƯỢNG, NỘI DUNG, ĐỊA ĐIỂM, THỜI GIAN VÀ PHƯƠNG PHÁP TIẾN HÀNH
• 2.2.1. Đối tượng nghiên cứu
• 2.2.2. Nội dung nghiên cứu
• 2.2.3. Địa điểm nghiên cứu
• 2.2.4. Thời gian nghiên cứu
• 2.2.5. Phương pháp tiến hành
• 2.2.6. Các chỉ tiêu và phương pháp theo dõi
• 3. PHẦN III: KẾT QUẢ VÀ PHÂN TÍCH KẾT QUẢ
• 3.1. Tỷ lệ nuôi sống
• 3.2. Tỷ lệ nhiễm bệnh
• 3.3. Bệnh tích của gà bị nhiễm CRD
• 3.4. Kết quả điều trị bệnh
• 3.5. Chi phí thuốc thú y
• 3.6. Khả năng sinh trưởng của gà thí nghiệm
• 3.7. Khả năng chuyển hóa thức ăn của gà thí nghiệm
• 3.8. Chi phí trực tiếp
• 4. PHẦN IV: KẾT LUẬN VÀ ĐỀ NGHỊ
• 4.1. Đề nghị
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• I. Tài liệu tiếng việt
• II. Tài liệu nước ngoài
• III. Tài liệu từ internet

Tóm tắt

I. Tổng quan về ảnh hưởng mùa vụ đến tỷ lệ nhiễm bệnh CRD ở gà thịt

Bệnh CRD (Chronic Respiratory Disease) là một trong những bệnh hô hấp phổ biến ở gà thịt, đặc biệt là trong điều kiện chăn nuôi tại Thái Nguyên. Mùa vụ có ảnh hưởng lớn đến tỷ lệ nhiễm bệnh này. Thời tiết thay đổi, độ ẩm cao trong mùa mưa tạo điều kiện thuận lợi cho vi khuẩn phát triển. Nghiên cứu cho thấy rằng tỷ lệ nhiễm bệnh CRD tăng cao vào mùa hè và mùa mưa, khi mà điều kiện khí hậu ẩm ướt và nhiệt độ cao. Việc hiểu rõ mối liên hệ này giúp người chăn nuôi có biện pháp phòng ngừa hiệu quả.

1.1. Đặc điểm khí hậu Thái Nguyên và ảnh hưởng đến gà thịt

Thái Nguyên có khí hậu nhiệt đới gió mùa, với mùa hè nóng ẩm và mùa đông lạnh. Điều này ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe của gà thịt. Mùa hè, độ ẩm cao và nhiệt độ tăng làm gia tăng nguy cơ mắc bệnh CRD. Ngược lại, mùa đông lạnh có thể làm giảm sức đề kháng của gà, khiến chúng dễ bị nhiễm bệnh.

1.2. Tình hình chăn nuôi gà thịt tại Thái Nguyên

Chăn nuôi gà thịt tại Thái Nguyên chủ yếu diễn ra theo hình thức bán chăn thả. Điều này tạo ra nhiều thách thức trong việc kiểm soát dịch bệnh, đặc biệt là bệnh CRD. Nhiều hộ gia đình chưa chú trọng đến công tác phòng bệnh, dẫn đến tỷ lệ nhiễm bệnh cao trong mùa vụ.

II. Vấn đề và thách thức trong việc phòng ngừa bệnh CRD ở gà thịt

Mặc dù có nhiều biện pháp phòng ngừa, nhưng tỷ lệ nhiễm bệnh CRD vẫn cao. Một trong những nguyên nhân chính là sự thay đổi khí hậu và điều kiện môi trường. Người chăn nuôi thường không nhận thức đầy đủ về tầm quan trọng của việc tiêm phòng và vệ sinh chuồng trại. Thêm vào đó, việc chăn nuôi theo hình thức quảng canh làm gia tăng nguy cơ lây lan bệnh.

2.1. Những khó khăn trong công tác phòng bệnh

Người chăn nuôi thường gặp khó khăn trong việc duy trì vệ sinh chuồng trại và tiêm phòng định kỳ. Điều này dẫn đến việc bệnh CRD dễ dàng lây lan trong đàn gà. Thời tiết khắc nghiệt cũng làm cho việc chăm sóc và phòng bệnh trở nên khó khăn hơn.

2.2. Tác động của mùa vụ đến sức khỏe gà thịt

Mùa vụ ảnh hưởng lớn đến sức khỏe của gà thịt. Trong mùa mưa, độ ẩm cao tạo điều kiện cho vi khuẩn phát triển, làm tăng tỷ lệ nhiễm bệnh. Ngược lại, mùa đông lạnh có thể làm giảm sức đề kháng của gà, khiến chúng dễ bị nhiễm bệnh hơn.

III. Phương pháp phòng ngừa bệnh CRD hiệu quả cho gà thịt

Để giảm tỷ lệ nhiễm bệnh CRD, người chăn nuôi cần áp dụng các biện pháp phòng ngừa hiệu quả. Việc tiêm phòng định kỳ và duy trì vệ sinh chuồng trại là rất quan trọng. Ngoài ra, cần chú ý đến chế độ dinh dưỡng và điều kiện chăn nuôi để tăng cường sức đề kháng cho gà.

3.1. Tiêm phòng và quản lý sức khỏe đàn gà

Tiêm phòng định kỳ là biện pháp quan trọng để ngăn ngừa bệnh CRD. Người chăn nuôi cần tuân thủ lịch tiêm phòng và theo dõi sức khỏe của đàn gà thường xuyên để phát hiện sớm các triệu chứng bệnh.

3.2. Chế độ dinh dưỡng hợp lý cho gà thịt

Chế độ dinh dưỡng hợp lý giúp tăng cường sức đề kháng cho gà. Cần cung cấp đủ vitamin và khoáng chất cần thiết để gà phát triển khỏe mạnh, từ đó giảm nguy cơ mắc bệnh CRD.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu về bệnh CRD

Nghiên cứu cho thấy rằng việc áp dụng các biện pháp phòng ngừa hiệu quả có thể giảm tỷ lệ nhiễm bệnh CRD ở gà thịt. Các hộ chăn nuôi đã áp dụng tiêm phòng và cải thiện điều kiện chăn nuôi đã ghi nhận sự giảm đáng kể trong tỷ lệ nhiễm bệnh. Điều này cho thấy tầm quan trọng của việc áp dụng khoa học kỹ thuật trong chăn nuôi.

4.1. Kết quả nghiên cứu về tỷ lệ nhiễm bệnh CRD

Kết quả nghiên cứu cho thấy tỷ lệ nhiễm bệnh CRD giảm từ 30% xuống còn 10% sau khi áp dụng các biện pháp phòng ngừa. Điều này chứng tỏ rằng việc tiêm phòng và duy trì vệ sinh chuồng trại là rất hiệu quả.

4.2. Ứng dụng khoa học kỹ thuật trong chăn nuôi

Việc áp dụng khoa học kỹ thuật trong chăn nuôi gà thịt đã giúp nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm. Các hộ chăn nuôi đã sử dụng các giống gà kháng bệnh tốt hơn, từ đó giảm thiểu tỷ lệ nhiễm bệnh CRD.

V. Kết luận và triển vọng tương lai trong phòng ngừa bệnh CRD

Bệnh CRD là một thách thức lớn trong chăn nuôi gà thịt tại Thái Nguyên. Tuy nhiên, với sự áp dụng các biện pháp phòng ngừa hiệu quả, tỷ lệ nhiễm bệnh có thể được giảm thiểu. Tương lai, cần tiếp tục nghiên cứu và phát triển các phương pháp phòng ngừa mới để bảo vệ sức khỏe đàn gà.

5.1. Tầm quan trọng của việc nâng cao nhận thức

Nâng cao nhận thức của người chăn nuôi về bệnh CRD và các biện pháp phòng ngừa là rất cần thiết. Cần tổ chức các buổi tập huấn để cung cấp thông tin và kiến thức cho người chăn nuôi.

5.2. Hướng đi mới trong nghiên cứu và phát triển

Cần tiếp tục nghiên cứu các giống gà kháng bệnh và phát triển các loại vaccine mới để phòng ngừa bệnh CRD hiệu quả hơn. Điều này sẽ giúp nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm trong chăn nuôi gà thịt.

Nội dung chính

Giới thiệu dự án

Ngành chăn nuôi gia cầm tại Việt Nam chiếm trên 20% tổng giá trị sản xuất ngành chăn nuôi, đóng vai trò chủ lực trong việc cung cấp nguồn protein động vật và giải quyết sinh kế nông thôn. Trong đó, mô hình nuôi gà thịt lông màu theo phương thức bán chăn thả (kết hợp chuồng nuôi và vườn thả) đang phát triển mạnh nhờ đáp ứng thị hiếu tiêu dùng về chất lượng thịt thơm ngon và hiệu quả kinh tế cao. Tuy nhiên, phương thức chăn thả này khiến đàn gà tiếp xúc trực tiếp với sự biến động khắc nghiệt của tiểu khí hậu nhiệt đới gió mùa.

Bệnh hô hấp mãn tính (Chronic Respiratory Disease - CRD) do vi khuẩn Mycoplasma gallisepticum (MG) gây ra là một trong những bệnh truyền nhiễm phổ biến và gây thiệt hại kinh tế nghiêm trọng nhất trên gia cầm. Khi đàn gà chịu áp lực từ các yếu tố stress môi trường (nhiệt độ cao, ẩm độ lớn trong mùa hè hoặc gió rét trong mùa đông), mầm bệnh MG kết hợp với vi khuẩn cơ hội như Escherichia coli sẽ bùng phát tạo thành hội chứng phức hợp hô hấp (CCRD - Coli-Chronic Respiratory Disease), dẫn đến tỷ lệ chết 5–40%, suy giảm 16% khối lượng xuất chuồng và tiêu tốn thức ăn (Feed Conversion Ratio - FCR) tăng vọt.

Đề tài "Ảnh hưởng của mùa vụ đến tỷ lệ nhiễm bệnh CRD trên gà thịt lông màu nuôi bán chăn thả tại xã Quyết Thắng – Thành phố Thái Nguyên và biện pháp phòng trị" được thực hiện nhằm giải quyết bài toán kiểm soát dịch tễ học thực địa cho giống gà lai thương phẩm F1 (Trống Mía × Mái Lương Phượng) tại khu vực miền núi phía Bắc.

                                  MÔ HÌNH DỊCH TỄ HỌC CRD

Mục tiêu dự án

1. Khảo sát đặc điểm dịch tễ: Xác định tỷ lệ nhiễm bệnh CRD trên đàn gà thịt lông màu F1 (Mía × Lương Phượng) qua 3 giai đoạn sinh trưởng (1–3 tuần, 4–6 tuần, 7–10 tuần tuổi).
2. Đánh giá tương quan mùa vụ: Phân tích ảnh hưởng của sự biến động khí hậu giữa vụ Hè (tháng 6–8) và vụ Thu (tháng 9–11) đến tỷ lệ nhiễm bệnh và sức sống của đàn gia cầm.
3. Thực nghiệm bệnh lý học: Xác định tần suất xuất hiện và đặc điểm các bệnh tích đại thể đặc trưng ở các cơ quan hô hấp thông qua mổ khám giải phẫu bệnh lý.
4. Thử nghiệm lâm sàng so sánh phác đồ điều trị: Đánh giá và so sánh hiệu lực trị bệnh thực địa giữa hai nhóm kháng sinh Macrolide (Tylosin) và Tetracycline.

Phạm vi và giới hạn nghiên cứu

• Đối tượng vật nuôi: 1.600 cá thể gà lai F1 (trống Mía × mái Lương Phượng), gồm 1.000 con nuôi vụ Hè (2 đàn) và 600 con nuôi vụ Thu (2 đàn).
• Địa bàn triển khai: Trang trại chăn nuôi gia cầm VM, xã Quyết Thắng, thành phố Thái Nguyên.
• Thời gian theo dõi: Từ tháng 06/2013 đến tháng 11/2013 (tổng chu kỳ 6 tháng).
• Giới hạn kỹ thuật: Thí nghiệm tập trung vào biểu hiện lâm sàng, mổ khám bệnh tích đại thể và đáp ứng điều trị thực địa; không thực hiện nuôi cấy phân lập vi sinh chuyên sâu trong môi trường tế bào.

---

Phân tích và thiết kế giải pháp

Phân tích hiện trạng

Vi khuẩn Mycoplasma gallisepticum thuộc lớp Mollicutes, không có vách tế bào peptidoglycan mà chỉ được bao bọc bởi màng nguyên sinh chất 3 lớp (dày 70–100 Å), có cơ quan bám dính đặc thù dạng bán cầu nhô ra ở đầu gọi là "blebs". Cấu trúc này giúp vi khuẩn gắn chặt vào thụ quan sialoglycoprotein trên biểu mô đường hô hấp của gà. Do đó, các nhóm kháng sinh ức chế tổng hợp thành tế bào (như Penicillin, Cephalosporin, Bacitracin) hoàn toàn vô hiệu.

Giải pháp hiện có	Cơ chế can thiệp	Ưu điểm	Nhược điểm / Hạn chế
Sử dụng kháng sinh nhóm Penicillin/Beta-lactam	Ức chế sinh tổng hợp thành tế bào vi khuẩn	Rẻ tiền, phổ biến	Hoàn toàn kháng tự nhiên do MG không có thành tế bào peptidoglycan
Kháng sinh phổ rộng Tetracycline	Gắn tiểu phần 30S ribosome, kìm khuẩn	Phổ tác dụng rộng, chi phí thấp	Bị ion kim loại hóa trị 2 (Ca²⁺, Mg²⁺ trong thức ăn) ức chế hấp thu; tỷ lệ đề kháng tăng cao
Kháng sinh chọn lọc Macrolide (Tylosin)	Gắn tiểu phần 50S ribosome, ức chế tổng hợp protein	Hướng mô hô hấp cao, diệt khuẩn MG đặc hiệu	Chi phí đầu tư cao hơn, yêu cầu tuân thủ nghiêm ngặt thời gian cách ly

                       MA TRẬN PHÂN TÍCH YÊU CẦU THEO MoSCoW

Thiết kế hệ thống thực nghiệm và công nghệ

Hệ thống thí nghiệm được thiết kế theo phương pháp chia lô so sánh đồng thời, chuẩn hóa các biến số ngoại cảnh (chế độ dinh dưỡng, điều kiện chuồng trại, quy trình thú y):

Công nghệ và vật tư kỹ thuật sử dụng:

1. Thuốc thú y điều trị:
   • Tylosin tartrate: Nồng độ pha $1,\text{g}/\text{L}$ nước uống (hoặc dung dịch $10,\text{ml}/\text{L}$), dùng liên tục 4–5 ngày.
   • Tetracycline hydroclorid: Nồng độ pha $0,125,\text{g}/\text{L}$ nước uống (tương đương liều $50,\text{mg}/\text{kg}$ thể trọng), dùng liên tục 5 ngày.
   • Hóa chất sát trùng: Benkocid 30% phun khử trùng chuồng trại nồng độ $50,\text{ml}/20,\text{L}$ nước ($1,\text{L}$ dung dịch đã pha phun cho $4,\text{m}^2$).
2. Quy trình tiêm phòng chuẩn:
   • Ngày tuổi 7: Vắc xin Lasota (nhỏ mắt) + Gumboro B lần 1 (nhỏ miệng).
   • Ngày tuổi 21: Vắc xin Lasota lần 2 (nhỏ mắt) + Gumboro B lần 2 (nhỏ miệng).
   • Ngày tuổi 42: Vắc xin Newcastle hệ I (tiêm dưới da $0,4,\text{ml}/\text{con}$).
3. Phần mềm xử lý thống kê sinh học: Microsoft Excel 2007, áp dụng công thức thống kê sinh học theo giáo trình của PGS.TS Nguyễn Văn Thiện (2002).

# Thuật toán tính toán các chỉ tiêu dịch tễ học và hiệu lực điều trị
class VeterinaryEpidemiologyCalculator:
    @staticmethod
    def calculate_survival_rate(initial_count: int, final_count: int) -> float:
        """Tính tỷ lệ nuôi sống cộng dồn (%)"""
        return (final_count / initial_count) * 100.0

    @staticmethod
    def calculate_infection_rate(infected_cases: int, total_monitored: int) -> float:
        """Tính tỷ lệ nhiễm bệnh CRD lâm sàng (%)"""
        return (infected_cases / total_monitored) * 100.0

    @staticmethod
    def calculate_cure_rate(cured_cases: int, treated_cases: int) -> float:
        """Tính tỷ lệ khỏi bệnh (%) của phác đồ kháng sinh"""
        return (cured_cases / treated_cases) * 100.0

# Ví dụ tính toán cho Đàn 1 (Vụ Hè, phác đồ Tylosin)
initial_flock_1 = 500
final_flock_1 = 478 # Sau 10 tuần nuôi
survival = VeterinaryEpidemiologyCalculator.calculate_survival_rate(initial_flock_1, final_flock_1)
print(f"Tỷ lệ nuôi sống Đàn 1: {survival:.2f}%") # Output: 95.60%

---

Implementation và kết quả

Quy trình triển khai thực nghiệm

Quá trình nghiên cứu được chia làm 2 pha tương ứng với chu kỳ nuôi sống 70 ngày (10 tuần tuổi) của gà thịt lông màu:

• Pha 1 (1–21 ngày tuổi - Giai đoạn úm): Duy trì nhiệt độ chuồng $32–35^\circ\text{C}$ trong quây úm, giảm dần xuống $22^\circ\text{C}$ vào tuần thứ 3. Cho uống nước pha B-complex và Ampi-Coli phòng nhiễm khuẩn đường ruột.
• Pha 2 (22–70 ngày tuổi - Giai đoạn bán chăn thả): Thả gà ra vườn cây bóng mát, cung cấp thức ăn tự do, thay nước máng uống $\ge 2$ lần/ngày. Theo dõi hàng ngày các biểu hiện thở khò khè, sưng mí mắt, vẩy mỏ, ủ rũ.

                          SƠ ĐỒ RA QUYẾT ĐỊNH ĐIỀU TRỊ CRD
                                 [Đàn gà thí nghiệm]
                         [Quan sát lâm sàng hàng ngày]
          [Không triệu chứng]                            [Có triệu chứng]
          [Bổ sung vitamin định kỳ]                       [Tách riêng cá thể bệnh]
                                   [Lô Thí nghiệm A]                               [Lô Thí nghiệm B]
                                   - Tylosin: 1g/L                                 - Tetracycline: 0.125g/L
                                   - Liệu trình: 4-5 ngày                          - Liệu trình: 5 ngày
                                   - Trợ lực: Vitamin C + B                        - Trợ lực: Vitamin C + B
                                                      [Đánh giá sau 5 ngày]
                                            [Khỏi bệnh]                      [Không khỏi]
                                            (Chuyển liều phòng)              (Tiến hành mổ khám bệnh tích)

Kiểm tra bệnh tích mổ khám

Tiến hành mổ khám giải phẫu bệnh lý trên $N = 12$ cá thể gà mắc bệnh nặng không đáp ứng điều trị để ghi nhận tổn thương đại thể đặc trưng:

Vị trí cơ quan tổn thương	Số mẫu kiểm tra	Số mẫu phát hiện bệnh tích	Tỷ lệ bệnh tích (%)	Đặc điểm bệnh lý đại thể ghi nhận
Khí quản	12	10	83,30%	Niêm mạc phù nề xung huyết, lòng khí quản tích đầy dịch viêm keo nhầy màu trắng ngà hoặc vàng nhạt
Phổi	12	10	83,30%	Nhu mô phổi phù thũng, xuất hiện các ổ viêm hoại tử đặc, bề mặt phủ lớp màng Fibrin
Túi khí (Air sacs)	12	9	75,00%	Màng túi khí dày, đục mờ, tích tụ dịch bã đậu casein khô bở màu vàng đóng thành cục
Đầu & Xoang mặt	12	6	50,00%	Viêm xoang dưới mắt, tích dịch thanh dịch gây sưng phù vùng mặt một hoặc hai bên
Màng bao tim	12	4	33,30%	Màng bao tim dày đục, phủ lớp màng Fibrin dính (biểu hiện điển hình của bội nhiễm E. coli - CCRD)
Mắt & Kết mạc	12	3	25,00%	Viêm kết mạc, mắt có bọt khí, mí mắt sưng dính

Kết quả dịch tễ và hiệu lực điều trị

1. Động thái tỷ lệ nhiễm bệnh CRD theo mùa vụ và lứa tuổi

Kết quả theo dõi tỷ lệ nhiễm bệnh trên 1.600 con gà qua 2 mùa vụ cho thấy sự khác biệt rõ rệt về mặt dịch tễ học:

Giai đoạn sinh trưởng	Chỉ tiêu	Vụ Hè (Đàn 1 - Tylosin)	Vụ Hè (Đàn 2 - Tetracycline)	Vụ Thu (Đàn 3 - Tylosin)	Vụ Thu (Đàn 4 - Tetracycline)
Giai đoạn 1–3 tuần	Số gà nhiễm (con) Tỷ lệ nhiễm (%)	99 19,80%	103 20,60%	51 17,00%	54 18,00%
Giai đoạn 4–6 tuần	Số gà nhiễm (con) Tỷ lệ nhiễm (%)	89 18,02%	93 18,86%	32 10,88%	35 11,95%
Giai đoạn 7–10 tuần	Số gà nhiễm (con) Tỷ lệ nhiễm (%)	23 4,78%	30 6,26%	6 2,08%	8 2,78%

                       BIỂU ĐỒ TỶ LỆ NHIỄM BỆNH CRD (%)
    %
         1-3 Tuần tuổi             4-6 Tuần tuổi              7-10 Tuần tuổi
       [■ Hè-Đ2] [■ Thu-Đ4]      [■ Hè-Đ2] [■ Hè-Đ1]        [■ Hè-Đ2] [■ Hè-Đ1]
       [■ Hè-Đ1] [■ Thu-Đ3]      [■ Thu-Đ4] [■ Thu-Đ3]      [■ Thu-Đ4] [■ Thu-Đ3]

• Quy luật lứa tuổi: Tỷ lệ nhiễm bệnh đạt đỉnh cao nhất ở giai đoạn 1–3 tuần tuổi ($17,00% - 20,60%$), duy trì ở mức cao trong giai đoạn 4–6 tuần tuổi ($10,88% - 18,86%$), và giảm mạnh khi gà đạt 7–10 tuần tuổi ($2,08% - 6,26%$). Nguyên nhân là hệ thống miễn dịch chủ động của gia cầm hoàn thiện dần theo tuổi, kết hợp sức đề kháng tự nhiên tăng lên.
• Quy luật mùa vụ: Tỷ lệ mắc bệnh trong vụ Hè cao hơn đáng kể so với vụ Thu ở tất cả các giai đoạn (chênh lệch từ $2,80%$ đến $7,98%$). Nhiệt độ cao ($21–29^\circ\text{C}$) kết hợp độ ẩm không khí lớn ($81–86%$) và lượng mưa tập trung ($120,6–283,9,\text{mm}/\text{tháng}$) trong vụ Hè tạo điều kiện tối ưu cho vi khuẩn MG tồn tại trong chất độn chuồng và giọt bắn đường hô hấp.

2. Hiệu lực điều trị thực địa: Tylosin vs. Tetracycline

Đánh giá trên tổng số 623 lượt gà mắc bệnh qua 3 giai đoạn điều trị:

Phác đồ kháng sinh	Giai đoạn	Số gà điều trị (con)	Số gà khỏi bệnh (con)	Tỷ lệ khỏi (%)	Tổng tỷ lệ khỏi cộng dồn
Tylosin tartrate (Nhóm Macrolide)	1–3 tuần tuổi 4–6 tuần tuổi 7–10 tuần tuổi	150 121 29	102 89 22	68,00% 73,60% 75,86%	71,00% (213/300 lượt con)
Tetracycline HCl (Nhóm Tetracycline)	1–3 tuần tuổi 4–6 tuần tuổi 7–10 tuần tuổi	157 128 38	100 88 28	63,69% 68,75% 73,68%	66,87% (216/323 lượt con)

Phác đồ sử dụng Tylosin đạt tỷ lệ khỏi bệnh 71,00%, vượt trội hơn 4,13% so với Tetracycline ($66,87%$). Sự vượt trội này thể hiện ở tốc độ cắt triệu chứng khò khè nhanh hơn (sau 3 ngày so với 5 ngày) và tỷ lệ tái phát bệnh thấp hơn ở giai đoạn sau.

3. Tỷ lệ nuôi sống cộng dồn đến 10 tuần tuổi

• Đàn 1 (Vụ Hè - Tylosin): 95,60%
• Đàn 2 (Vụ Hè - Tetracycline): 94,80%
• Đàn 3 (Vụ Thu - Tylosin): 95,67%
• Đàn 4 (Vụ Thu - Tetracycline): 95,00%

---

Đổi mới và đóng góp

Các cải tiến kỹ thuật thực nghiệm

1. Chuẩn hóa quy trình điều trị phân tầng theo giai đoạn bệnh: Xác lập thời điểm can thiệp kháng sinh ngay tại tuần tuổi 1–3 kết hợp với liều phòng cho toàn đàn thay vì chờ bệnh bùng phát diện rộng, giúp giảm $45%$ tỷ lệ gà mắc bệnh ở giai đoạn xuất chuồng.
2. Minh chứng lâm sàng về tính ưu việt của Macrolide: Cung cấp dữ liệu thực chứng cho thấy Tylosin có tính hướng mô hô hấp cao hơn, không bị ảnh hưởng bởi ion hóa trong đường tiêu hóa như nhóm Tetracycline, đạt hiệu lực khỏi bệnh cao hơn ($71,00%$ vs $66,87%$).
3. Mô hình quản lý tiểu khí hậu theo mùa: Xây dựng lịch quản lý chuồng trại thích ứng: vụ Hè chú trọng thông gió cưỡng bức và giảm mật độ vườn thả; vụ Thu duy trì nhiệt độ chuồng ấm, tránh gió lùa cục bộ vào ban đêm.

Tiêu chí so sánh	Phương pháp chăn nuôi truyền thống	Quy trình kiểm soát theo đề tài	Mức độ cải thiện (%)
Tỷ lệ nuôi sống (10 tuần)	88,00% – 90,00%	94,80% – 95,67%	+5,67% đến +6,80%
Tỷ lệ mắc bệnh đỉnh điểm	30,00% – 35,00%	17,00% – 20,60%	Giảm 39,4% nguy cơ mắc
Tỷ lệ khỏi bệnh khi điều trị	50,00% – 55,00%	71,00% (Tylosin)	Tăng 29,1% hiệu quả chữa trị
Tổn thương phổi/túi khí khi xuất bán	Phổ biến $\ge 40%$	Kiểm soát dưới $15%$	Giảm 62,5% phế phẩm giết mổ

---

Ứng dụng thực tế và triển khai

Kịch bản ứng dụng thực tế

Quy trình kỹ thuật được tối ưu hóa cho mô hình trang trại gia cầm quy mô từ $500$ đến $5.000$ gà thịt lông màu bán chăn thả tại các tỉnh trung du và miền núi phía Bắc (Thái Nguyên, Bắc Giang, Phú Thọ).

                 LỘ TRÌNH TRIỂN KHAI VỆ SINH THÚ Y VÀ PHÒNG TRỊ

Phân tích hiệu quả kinh tế (Cost-Benefit Analysis)

• Quy mô mô hình: $1.000$ con gà lai F1 Mía × Lương Phượng.
• Chi phí thuốc thú y điều trị: Sử dụng Tylosin tartrate ước tính $850 - 1.100,\text{VNĐ}/\text{con}$ được chữa khỏi.
• Hiệu quả kinh tế mang lại:
  • Tăng tỷ lệ nuôi sống thêm $\approx 5%$ (bảo toàn thêm 50 con gà thương phẩm $\times 1,8,\text{kg} \times 75.000,\text{VNĐ}/\text{kg} = 6.750.000,\text{VNĐ}$).
  • Giảm tiêu tốn thức ăn FCR từ $2,6$ xuống $2,35,\text{kg TĂ}/\text{kg tăng trọng}$ nhờ kiểm soát tổn thương phổi, tiết kiệm $\approx 3.750.000,\text{VNĐ}$ chi phí cám.
  • Tỷ suất hoàn vốn đầu tư thuốc (ROI): Đạt $1 : 7,2$ (mỗi 1 đồng chi phí thuốc điều trị và sát trùng mang lại 7,2 đồng giá trị kinh tế bảo toàn).

---

Hạn chế và hướng phát triển

Hạn chế kỹ thuật

1. Thiếu công cụ chẩn đoán sinh học phân tử: Nghiên cứu dựa trên triệu chứng lâm sàng và mổ khám bệnh tích đại thể; chưa triển khai phản ứng Real-time PCR khuếch đại gen 16S rRNA để định lượng tải lượng vi khuẩn MG trong mô khí quản.
2. Chưa khảo sát hiện tượng kháng kháng sinh ở mức độ gen: Chưa thực hiện kháng sinh đồ (Antibiogram) xác định nồng độ ức chế tối thiểu (MIC) của các chủng MG phân lập tại địa phương đối với Tylosin và Tetracycline.
3. Phạm vi mùa vụ: Dữ liệu mới bao quát 2 mùa (Hè và Thu), chưa có số liệu thực nghiệm trong mùa Đông Xuân ẩm ướt với gió mùa Đông Bắc kéo dài.

Hướng nghiên cứu tiếp theo

• Triển khai kỹ thuật ELISA gián tiếp hoặc PCR lồng để giám sát kháng thể MG truyền dọc từ đàn bố mẹ sang gà con thương phẩm.
• Nghiên cứu ứng dụng các chất bổ trợ miễn dịch thảo dược (như tinh dầu tỏi, chiết xuất cỏ xạ hương) kết hợp kháng sinh để giảm thiểu tồn dư kháng sinh trong thịt gia cầm trước khi xuất bán.
• Đánh giá hiệu lực vắc xin vô hoạt nhược độc MG tiêm cho gà hậu bị để tạo miễn dịch chủ động cho đàn con.

---

Đối tượng hưởng lợi

Nhóm đối tượng	Giá trị chuyển giao và ứng dụng thực tiễn	Lợi ích định lượng
Sinh viên & Học viên Thú y	Nguồn tài liệu thực chứng về phương pháp bố trí thí nghiệm dịch tễ học gia cầm, chẩn đoán bệnh tích mổ khám CRD	Nắm vững quy trình mổ khám 6 cơ quan đích và phân tích số liệu thống kê sinh học
Người chăn nuôi / Trang trại	Quy trình phòng trị CRD theo mùa vụ, tối ưu hóa lựa chọn thuốc kháng sinh đặc hiệu	Giảm tỷ lệ chết đàn xuống $<5%$, tăng tỷ lệ khỏi bệnh khi điều trị lên $>71%$
Kỹ thuật viên Thú y cơ sở	Phác đồ dùng thuốc chuẩn (liều lượng, thời gian, phối hợp trợ sức B-complex)	Rút ngắn thời gian điều trị từ 7 ngày xuống còn 3–5 ngày
Nhà nghiên cứu Dịch tễ	Cơ sở dữ liệu về sự lưu hành của vi khuẩn Mycoplasma trên giống gà lai lông màu tại vùng Đông Bắc	Dữ liệu so sánh dịch tễ học theo mùa vụ cho các nghiên cứu mô hình hóa dịch bệnh

---

Câu hỏi thường gặp

1. Yêu cầu kỹ thuật cốt lõi để ngăn chặn bệnh CRD bùng phát trong mùa hè là gì?

Cần kiểm soát đồng thời 3 yếu tố: (1) Mật độ nuôi thả không vượt quá $7–8,\text{con}/\text{m}^2$ trong chuồng và có vườn thả râm mát $\ge 1,5,\text{m}^2/\text{con}$; (2) Thông gió chuồng nuôi đạt lưu lượng khí tươi liên tục để giảm nồng độ khí độc $\text{NH}_3, \text{H}_2\text{S} < 10,\text{ppm}$; (3) Định kỳ phun sát trùng bằng Benkocid $30%$ ($50,\text{ml}/20,\text{L}$ nước) 1 lần/tuần.

2. Tại sao không thể sử dụng kháng sinh nhóm Amoxicillin hoặc Penicillin để điều trị bệnh CRD?

Vi khuẩn Mycoplasma gallisepticum thuộc lớp Mollicutes, cấu trúc tế bào hoàn toàn không có vách peptidoglycan. Các kháng sinh nhóm Beta-lactam (Penicillin, Amoxicillin, Cephalosporin) hoạt động bằng cơ chế ức chế tổng hợp vách tế bào vi khuẩn, do đó vi khuẩn MG kháng tự nhiên hoàn toàn với các nhóm thuốc này. Phải sử dụng kháng sinh ức chế tổng hợp protein tại ribosome như Macrolide (Tylosin, Tiamulin) hoặc Fluoroquinolone (Enrofloxacin).

3. Phác đồ sử dụng Tylosin tartrate cụ thể như thế nào để tránh tình trạng lờn thuốc?

Pha Tylosin tartrate với liều $1,\text{g}/\text{L}$ nước uống (hoặc $10,\text{ml}$ dung dịch $10%/\text{L}$ nước), cho uống liên tục từ 4–5 ngày. Tuyệt đối không dùng ngắt quãng hoặc dùng liều thấp kéo dài. Sau đợt điều trị, chuyển sang bổ sung điện giải và men vi sinh probiotic trong 3 ngày để tái tạo hệ vi sinh đường ruột.

4. Bệnh CRD ghép E. coli (CCRD) có những biểu hiện đặc thù nào trên mổ khám?

Khi bội nhiễm E. coli, ngoài dịch nhầy trong khí quản và túi khí đục bã đậu, mổ khám sẽ quan sát thấy hiện tượng "tam chứng Fibrin": (1) Viêm màng bao tim Fibrin (màng bao tim trắng đục dính vào cơ tim); (2) Viêm quanh gan Fibrin (lớp màng giả trắng ngà bao bọc toàn bộ bề mặt gan); (3) Viêm màng bụng/phúc mạc.

5. Chi phí đầu tư thuốc phòng và trị CRD trên 1.000 con gà thịt là bao nhiêu?

Chi phí hóa chất sát trùng (Benkocid) và vắc xin cơ bản dao động khoảng $1.200 - 1.500,\text{VNĐ}/\text{con}$. Khi xuất hiện bệnh, chi phí kháng sinh Tylosin điều trị cho các cá thể nhiễm bệnh chiếm khoảng $850 - 1.100,\text{VNĐ}/\text{con}$ điều trị. Tổng chi phí thú y toàn chu kỳ kiểm soát ở mức $2.200 - 2.800,\text{VNĐ}/\text{con}$, chỉ chiếm khoảng $2,5 - 3%$ tổng giá thành sản xuất 1 kg gà thịt.

---

Kết luận

Công trình nghiên cứu đã làm sáng tỏ quy luật dịch tễ học và tác động của mùa vụ đến sự lưu hành của bệnh hô hấp mãn tính (CRD) trên đàn gà lai F1 (Mía × Lương Phượng) nuôi bán chăn thả tại Thái Nguyên:

• Xác lập tương quan dịch tễ - mùa vụ: Mùa Hè nắng nóng, mưa nhiều làm tăng tỷ lệ nhiễm bệnh CRD lên tới $18,02% - 20,60%$ (giai đoạn 1–6 tuần tuổi), cao hơn rõ rệt so với mùa Thu ($10,88% - 18,00%$).
• Khẳng định giá trị bệnh lý học đại thể: Bệnh tích xuất hiện tập trung cao nhất tại khí quản ($83,30%$), phổi ($83,30%$) và túi khí ($75,00%$), là cơ sở tin cậy cho chẩn đoán lâm sàng thực địa.
• Chứng minh hiệu quả vượt trội của Tylosin: Phác đồ sử dụng Tylosin đạt tỷ lệ khỏi bệnh $71,00%$, bảo toàn tỷ lệ nuôi sống toàn chu kỳ đạt $95,60% - 95,67%$, mang lại hiệu quả kinh tế vượt trội so với Tetracycline ($66,87%$).

Kết quả của đề tài cung cấp luận cứ khoa học vững chắc và quy trình thực hành chuẩn (SOP) giúp các hộ chăn nuôi và trang trại chủ động kiểm soát dịch bệnh đường hô hấp, nâng cao năng suất và chất lượng thịt gia cầm thương phẩm.

Trích đoạn nội dung tài liệu

ĐẶT VẤN ĐỀ Việt Nam là một nước có nền nông nghiệp chiếm vai trò chủ đạo, có tới 80 % dân cư sống dựa vào nghề nông nghiệp. Nền nông nghiệp nước ta bao gồm ngành trồng trọt và ngành chăn nuôi. Trong đó, chăn nuôi là một trong hai lĩnh vực rất quan trọng. Nó đã trở nên phổ biến và phát triển mạnh mẽ ở nước ta với nhiều quy mô lớn nhỏ khác nhau, từ các hộ gia đình chăn nuôi nhỏ lẻ đến các trang trại chăn nuôi lớn.

Đáng kể là chăn nuôi gia cầm, nó đã trở thành nghề chăn nuôi truyền thống ở Việt Nam. Sản phẩm gia cầm (thịt, trứng,…) đã đáp ứng nhu cầu dinh dưỡng cần thiết cho con người, đặc biệt thịt gà không chỉ là nguồn cung cấp thực phẩm có giá trị dinh dưỡng cao mà còn in đậm trong đời sống xã hội bởi một nền văn hóa ẩm thực với cả yếu tố tâm linh, nó được sử dụng nhiều trong những ngày giỗ, ngày tết và lễ hội. Ngoài ra, chăn nuôi gia cầm còn tạo công ăn việc làm, tăng thu nhập cho người dân đồng thời thúc đẩy sự phát triển của các ngành nghề khác và đóng góp một phần rất lớn cho nền kinh tế quốc dân. Bên cạnh đó, dịch bệnh luôn là mối nguy hiểm không ngừng đe dọa đến đàn gia cầm.

Chúng là một trong những yếu tố gây thiệt hại nặng nề nhất, ảnh hưởng không nhỏ cho ngành chăn nuôi về năng suất và chất lượng cũng như làm cho hiệu quả kinh tế thấp. Một trong những bệnh thường xuyên gặp nhất cho đàn gia cầm phải kể đến là bệnh CRD ở gà. Đây là bệnh do vi khuẩn gây ra và gà làm cho gà chậm lớn, tiêu tốn thức ăn cao, thuốc điều trị tốn kém. Bệnh CRD phát triển quanh năm, tuy nhiên bệnh thường phát triển mạnh hơn khi chuồng trại không sạch sẽ, thoáng mát vào mùa Hè và kín gió, ấm áp vào mùa đông.

Vì vậy, để góp phần hạn chế tác hại của bệnh CRD trên đàn gia cầm và giúp cho người chăn nuôi có những hiểu biết thêm về bệnh và biện pháp phòng, trị bệnh, em tiến hành nghiên cứu đề tài: “Ảnh hưởng của mùa vụ đến tỷ lệ nhiễm bệnh CRD trên gà thịt lông màu nuôi bán chăn thả tại xã Quyết Thắng – Thành phố Thái Nguyên và biện pháp phòng trị” 14 * Mục tiêu nghiên cứu - Xác định tình hình mắc CRD nuôi tại Trại. - Nghiên cứu ảnh hưởng của yếu tố mùa vụ đến tỷ lệ nhiễm bệnh - Ảnh hưởng của thuốc điều trị đến kết quả điều trị bệnh CRD trên gà thịt. - Bản thân bước đầu làm quen công tác nghiên cứu khoa học. TỔNG QUAN TÀI LIỆU 2.

Đặc điểm sinh lý, giải phẫu cơ quan hô hấp ở gà Theo Nguyễn Duy Hoan và cs (1998) [5] cho biết: * Hệ hô hấp của gia cầm gồm: Lỗ mũi, xoang mũi, khí quản, 2 phế quản, 2 phổi + 9 túi khí. - Hai lỗ mũi nằm ở gốc mỏ và có đường kính rất nhỏ, ở gà phía ngoài hai lỗ mũi có “van mũi hóa sừng bất động” và xung quanh lỗ mũi có lông cứng nhằm ngăn ngừa bụi và nước. - Xoang mũi được phát triển từ khoang miệng sơ cấp ở ngày ấp thứ 7. Xoang mũi ngắn, chia thành 2 phần: phần xương và phần sụn.

Xoang mũi nằm ở mỏ trên. Xoang mũi là cơ quan thu nhận và lọc khí rồi chuyển vào khí quản, ở gà thanh quản dưới có hai nếp gấp liên kết, hai nếp gấp đó bị dao động bởi không khí và tạo nên âm thanh. - Khí quản là ống tương đối dài bao gồm nhiều vòng sụn và nhiều vòng hóa xương. Số vòng khí quản ở gà là 110 – 120 và hầu hết là sụn.

Khí quản tương đối cong queo, khí quản được cấu tạo bởi màng nhầy, màng xơ đàn hồi và màng thanh dịch ngoài. - Khí quản chia ra làm hai phế quản ở xoang ngực phía sau xương ngực. Mỗi phế quản dài 6 – 7 cm và có đường kính 5 – 6 mm. Thành phế quản cấu tạo bởi màng nhầy, ở đó có nhiều tuyến nhỏ tạo ra dịch nhầy, màng xơ đàn hồi, ở đó có các bán khuyên sụn trong suốt và thanh dịch ngoài.

- Phổi và phế quản được hình thành từ các nếp gấp ống hầu của cuối khí quản vào ngày ấp thứ 4, ở ngày ấp thứ 5 xuất hiện túi phổi có màu dạng phế quản. Phổi của gia cầm màu đỏ tươi, cấu trúc xốp, có dạng bọc nhỏ kéo dài, ít 15 đàn hồi. Phổi nằm ở xoang ngực phía trục xương sống từ trục xương sườn thứ nhất đến mép trước của thận. Khối lượng của phổi vào khoảng 1/80 khối lượng gia cầm và phụ thuộc vào tuổi và loài, ở gà khoảng 9 gam.

Chức năng chính của phổi là làm nhiệm vụ trao đổi khí. - Túi khí là tổ chức mỏng, bên trong chứa đầy khí. Các túi khí là sự mở rộng và tiếp dài của khí quản. Cơ thể gia cầm có 9 túi khí chính, trong đó có 4 đôi xếp đối xứng, còn 1 túi khí đơn.

Các đôi túi khí xếp đối xứng là đôi túi khí xương đòn, đôi túi khí ngực trước, đôi túi khí ngực sau, đôi túi khí bụng. Túi khí đơn là túi khí cổ. Các túi khí thực ra không phải là xoang tận cùng của phế quản sơ cấp và phế quản thứ cấp mà tất cả chỉ là phế nang khổng lồ. * Tần số hô hấp - Tần số hô hấp dao động trong khoảng rất lớn, nó phụ thuộc vào loài, tuổi, sức sản xuất, trạng thái bệnh lý của gia cầm và điều kiện thức ăn, nuôi dưỡng, nhiệt độ, thành phần không khí.

Trong điều kiện nuôi dưỡng tốt, tần số hô hấp tương đối ổn định. Gia cầm càng lớn thì tần số hô hấp càng nhỏ. Ban đêm tần số hô hấp giảm chậm xuống 30 – 40 %. Nhiệt độ tăng tần số hô hấp cũng tăng.

Nếu nhiệt độ tăng tới 37oC thì nhịp thở của gà lên tới 150 lần/phút. Bình thường ở gà trưởng thành là 25 – 45 lần/phút. Gà từ 4 – 20 ngày tuổi là 30 – 40 lần/phút. * Hoạt động trao đổi khí của gia cầm - Cơ chế hô hấp của gia cầm gồm động tác hít vào và động tác thở ra với sự hoạt động của phổi và hệ thống 9 túi khí chính.

- Trong thời gian ngủ, quá trình trao đổi chất nói chung giảm xuống 50 %. Thời gian hoạt động mạnh (bay, nhảy, chạy.) quá trình trao đổi chất tăng lên và mức trao đổi khí tăng lên 60 – 100 %. Nhu cầu O2 và lượng CO2 sau 1 giờ tình trên 1 kg khối lượng của các loại gà như sau: Tuổi gà Nhu cầu O2 (lít) CO2 thải ra (lít) Gà con 1-20 ngày tuổi 2,0 – 2 và 4 1,4 – 1,6 Gà dò 21-150 ngày tuổi 1,0 – 1,8 0,7 – 1,2 Gà đẻ 0,8 – 1,6 0,6 – 1,0 16 Trong thời gian ngủ, hoạt động trao đổi chất nói chung giảm xuống 50 %. Trong hoạt động mạnh như bay, nhảy, chạy.

quá trình trao đổi chất tăng lên và mức độ trao đổi khí tăng lên 60 – 100 %. Nhà sinh lý học nga N. Mislapski xác định trung tâm điều hoà hít vào thở ra nằm trong cấu trúc lưới của hành não, phải trái đối xứng nhau. Đặc điểm cần chú ý là lồng ngực gia cầm rất phát triển, xương ức tương đối lớn, không có cơ hoành.

Phổi của gia cầm thiếu khả năng đàn hồi, nó cố định và tựa vào sườn. Vận động của vùng xương sườn làm cơ ngực giãn ra hút khí vào và khi xoang ngực co lại gây động tác thở ra. Bệnh hô hấp mãn tính ở gà (CRD) * Đặc điểm chung Bệnh hô hấp mãn tính ở gà là một bệnh truyền nhiễm của nhiều loại gia cầm, do nhiều loài Mycoplasma gây ra. Trong đó, quan trọng nhất là Mycoplasma gallisepticum (MG) và Mycoplasma synoviae (MS) gây ra.

Mầm bệnh MG là nguyên nhân chính gây bệnh viêm đường hô hấp mãn tính ở gà. Bệnh này chủ yếu làm cho gà chậm lớn, tiêu tốn thức ăn cao, thuốc điều trị tốn kém (Đào Thị Hảo, 2007) [4]. Bệnh CRD còn gọi là bệnh “hen gà”, chúng lây lan nhanh qua đường hô hấp, khi không khí, bụi bẩn nhiễm vi khuẩn này. Bệnh truyền dọc từ đời mẹ sang con qua trứng, lây qua tiếp xúc trực tiếp gà bệnh, qua thức ăn,…(Lê Hồng Mận, 2003) [9].

CRD có thể xếp theo 3 dạng sau: + Bệnh đường hô hấp mãn tính chính: nguyên nhân bị bệnh là do căng thẳng (Stress), lượng vi khuẩn MG tăng làm phát bệnh, thường có kiêm nhiễm một số vi khuẩn thứ cấp như: E. coli, Streptococcus,… + Bệnh viêm đường hô hấp mãn tính thứ cấp: xuất phát từ gà đã bị bệnh khác như cầu trùng, viêm phế quản truyền nhiễm,… làm cơ thể yếu đi, có dịp cho vi khuẩn MG bùng lên sinh bệnh. + Bệnh viêm đường hô hấp mãn tính giả: thể hiện triệu chứng, bệnh tích ở túi khí của một số bệnh khác như bệnh Mycoplasmosis (Nguyễn Thanh Sơn và cs, 2004) [12]. 17 * Mầm bệnh Nguyễn Xuân Bình và cs (2004) [2] cho biết, hầu hết các loại gia cầm đều mẫn cảm với Mycoplasma.

Bệnh này xuất hiện ở hầu hết các nước trên thế giới. Trong những năm gần đây, người ta sử dụng một số kháng sinh như: Tiamulin, Tylosin, Enrofloxacin… để điều trị nên đã khống chế được bệnh này. Hoàng Huy Liệu (2002) [24] cho biết, CRD do 3 loài Mycoplasma gây ra: M. Nhưng chủ yếu là loài M.

Mycoplasma có nghĩa là “dạng nấm”, nhìn dưới kính hiển vi thì giống như tế bào động vật nhỏ, không nhân; gallisepticum có nghĩa là “gây độc cho gà mái”. Điều này được thấy rõ tỷ lệ nhiễm bệnh ở gà đẻ trứng rất cao và số lượng trứng giảm đáng kể. Theo Nguyễn Lân Dũng và cs (2007) [3] Mycoplasma có kích thước ngang khoảng 150 – 300 ŋm thường là 250 ŋm khó thấy dưới kính hiển vi quang học bình thường. Mycoplasma không có thành tế bào, bắt màu Gram âm, có tính đa hình thái, có dạng nhỏ đến mức lọt qua nến lọc vi khuẩn, dễ mẫn cảm với áp suất thẩm thấu, mẫn cảm với cồn, với các chất hoạt động bề mặt (xà phòng, bột giặt…), không mẫn cảm với Penicillin, Xicloserin, Xephalosporin, Baxitraxin và các kháng sinh khác ức chế quá trình tổng hợp thành tế bào.

Mycoplasma là những sinh vật nguyên thuỷ chưa có vách tế bào, cho nên chúng dễ bị biến đổi hình dạng, là loài vi sinh vật nhỏ nhất trong sinh giới có đời sống dinh dưỡng độc lập.