Luận văn thạc sĩ về tác động của đầu tư trực tiếp nước ngoài đến tăng trưởng năng suất yếu tố ...

Luận văn thạc sĩ phân tích tác động của đầu tư trực tiếp nước ngoài đến tăng trưởng năng suất yếu tố tổng hợp các ngành tại Việt Nam.

• Tác giả: Phạm Tấn Độ
• Người hướng dẫn: TS. Phạm Khánh Nam
• Trường học: Trường Đại Học Kinh Tế Thành Phố Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Kinh Tế Phát Triển
• Đề tài: Tác Động FDI Đến Tăng Trưởng Năng Suất Ở Việt Nam
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sĩ
• Năm xuất bản: 2013
• Địa điểm: TP. Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: GIỚI THIỆU
• 1.1. Mục tiêu và phương pháp nghiên cứu
• 1.2. Câu hỏi nghiên cứu
• 1.3. Cấu trúc luận văn
• 2. CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ THUYẾT
• 2.1. Khái niệm và nhân tố tác động đến TFP
• 2.2. Vai trò và tác động lan tỏa của FDI
• 2.3. Mô hình cân bằng tổng quát
• 2.4. Nghiên cứu liên quan
• 3. CHƯƠNG 3: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Nguồn dữ liệu
• 3.2. Mô hình tính toán tăng trưởng TFP
• 3.3. Mô hình phân tích hồi quy
• 4. CHƯƠNG 4: PHÂN TÍCH THỰC NGHIỆM
• 4.1. Tổng quan xu hướng dòng vốn FDI vào Việt Nam
• 4.2. Kết quả tính toán tăng trưởng TFP
• 4.3. Kết quả phân tích tác động FDI đến tăng trưởng TFP
• 5. CHƯƠNG 5: KẾT LUẬN
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về tác động FDI đến tăng trưởng năng suất ở Việt Nam

Đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) đã trở thành một yếu tố quan trọng trong sự phát triển kinh tế của Việt Nam. Từ khi mở cửa nền kinh tế, FDI đã đóng góp không nhỏ vào tăng trưởng kinh tế và năng suất lao động. Tuy nhiên, tác động của FDI đến tăng trưởng năng suất vẫn còn nhiều tranh cãi. Nghiên cứu này sẽ phân tích các khía cạnh khác nhau của mối quan hệ giữa FDI và năng suất lao động tại Việt Nam.

1.1. Khái niệm và vai trò của FDI trong nền kinh tế

FDI không chỉ mang lại nguồn vốn mà còn chuyển giao công nghệ và tri thức cho các doanh nghiệp trong nước. Điều này giúp nâng cao năng lực cạnh tranh và cải thiện năng suất lao động. Theo Gorg và Greenaway (2004), FDI có thể tạo ra những tác động tích cực đến tăng trưởng kinh tế thông qua việc cải thiện quy trình sản xuất và quản lý.

1.2. Tình hình FDI tại Việt Nam trong giai đoạn 2000 2011

Trong giai đoạn 2000-2011, Việt Nam đã thu hút một lượng lớn vốn FDI, với tổng số vốn đăng ký lên tới 215 tỉ USD. Tuy nhiên, nhiều nghiên cứu chỉ ra rằng dòng vốn này chưa thực sự đóng góp tích cực vào tăng trưởng năng suất lao động, mà chủ yếu tập trung vào các ngành khai thác tài nguyên.

II. Vấn đề và thách thức trong tác động của FDI đến năng suất

Mặc dù FDI có tiềm năng lớn trong việc thúc đẩy tăng trưởng năng suất, nhưng thực tế cho thấy nhiều thách thức đang tồn tại. Các doanh nghiệp trong nước thường gặp khó khăn trong việc cạnh tranh với các doanh nghiệp FDI, dẫn đến tình trạng lấn át và giảm sút năng suất.

2.1. Tác động tiêu cực của FDI đến doanh nghiệp trong nước

Sự hiện diện của các doanh nghiệp FDI có thể gây áp lực lớn lên các doanh nghiệp trong nước, dẫn đến việc mất thị trường và lao động. Nhiều doanh nghiệp trong nước không đủ khả năng cạnh tranh và có thể dẫn đến phá sản.

2.2. Năng lực hấp thụ công nghệ của doanh nghiệp Việt Nam

Một trong những nguyên nhân chính dẫn đến tác động tiêu cực của FDI là năng lực hấp thụ công nghệ của các doanh nghiệp trong nước còn yếu. Điều này khiến cho việc chuyển giao công nghệ từ FDI không mang lại hiệu quả như mong đợi.

III. Phương pháp nghiên cứu tác động của FDI đến năng suất

Nghiên cứu này sử dụng phương pháp hồi quy dữ liệu bảng để đánh giá tác động của FDI đến tăng trưởng năng suất yếu tố tổng hợp (TFP) của các ngành tại Việt Nam. Mô hình này cho phép phân tích mối quan hệ giữa FDI và TFP một cách chi tiết.

3.1. Mô hình hồi quy dữ liệu bảng

Mô hình hồi quy dữ liệu bảng được sử dụng để phân tích mối quan hệ giữa FDI và TFP. Phương pháp này cho phép kiểm soát các yếu tố không quan sát được và cung cấp kết quả chính xác hơn.

3.2. Dữ liệu và nguồn thông tin

Dữ liệu được thu thập từ các niên giám thống kê hàng năm và các báo cáo của Tổng cục Thống kê. Nghiên cứu tập trung vào 16 ngành kinh tế trong giai đoạn 2000-2011.

IV. Kết quả nghiên cứu về tác động của FDI đến năng suất

Kết quả nghiên cứu cho thấy dòng vốn FDI có tác động tiêu cực đến tăng trưởng TFP tại Việt Nam. Cụ thể, nếu tỷ lệ vốn FDI trên tổng đầu ra tăng lên 10%, TFP sẽ giảm từ 0,27% đến 0,39%. Điều này cho thấy cần có những chính sách phù hợp để cải thiện tình hình.

4.1. Tăng trưởng TFP theo ngành

Nghiên cứu chỉ ra rằng các ngành dịch vụ và nông nghiệp có tốc độ tăng trưởng TFP cao hơn so với các ngành công nghiệp và khai thác tài nguyên. Điều này cho thấy sự phân bổ không đồng đều của FDI giữa các ngành.

4.2. Đề xuất chính sách cải thiện tác động của FDI

Để cải thiện tác động của FDI đến tăng trưởng TFP, cần có các chính sách hỗ trợ doanh nghiệp trong nước nâng cao năng lực cạnh tranh và khả năng hấp thụ công nghệ.

V. Kết luận và hướng nghiên cứu tương lai về FDI và năng suất

Nghiên cứu này đã chỉ ra rằng FDI có tác động tiêu cực đến tăng trưởng năng suất tại Việt Nam. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều cơ hội để cải thiện tình hình thông qua các chính sách hợp lý. Hướng nghiên cứu tương lai có thể tập trung vào việc đánh giá sâu hơn về các ngành cụ thể và các yếu tố ảnh hưởng đến năng suất.

5.1. Tóm tắt kết quả nghiên cứu

Kết quả nghiên cứu cho thấy FDI không chỉ mang lại lợi ích mà còn có thể gây ra những tác động tiêu cực đến năng suất lao động. Cần có sự điều chỉnh trong chính sách để tối ưu hóa lợi ích từ FDI.

5.2. Đề xuất hướng nghiên cứu tiếp theo

Hướng nghiên cứu tiếp theo có thể tập trung vào việc phân tích sâu hơn về các yếu tố ảnh hưởng đến năng suất trong từng ngành cụ thể, từ đó đưa ra các giải pháp phù hợp.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong giai đoạn 2000-2011, Việt Nam chứng kiến sự gia tăng mạnh mẽ của dòng vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) với tổng vốn đăng ký xấp xỉ 198 tỷ USD từ hơn 13.600 dự án, trong đó vốn thực hiện đạt gần 80 tỷ USD. Sự gia nhập WTO năm 2007 đã tạo điều kiện thuận lợi cho việc mở cửa nền kinh tế, thu hút dòng vốn FDI ngày càng lớn. Tuy nhiên, tác động của FDI đến tăng trưởng năng suất yếu tố tổng hợp (TFP) ở các ngành kinh tế Việt Nam vẫn còn nhiều tranh luận. TFP là chỉ số quan trọng phản ánh sự đổi mới công nghệ, cải tiến quản lý và nâng cao chất lượng lao động, đóng vai trò then chốt trong tăng trưởng kinh tế bền vững.

Mục tiêu nghiên cứu nhằm đánh giá tác động của dòng vốn FDI đến tăng trưởng TFP của 16 ngành kinh tế tại Việt Nam trong giai đoạn 2000-2011. Nghiên cứu sử dụng phương pháp hạch toán tăng trưởng để tính toán tốc độ tăng trưởng TFP và phương pháp hồi quy dữ liệu bảng để phân tích tác động của FDI cùng các yếu tố khác như thương mại quốc tế, quy mô ngành và cường độ vốn trên lao động. Kết quả nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc định hướng chính sách thu hút và sử dụng hiệu quả nguồn vốn FDI, góp phần nâng cao năng suất và sức cạnh tranh của nền kinh tế Việt Nam.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên lý thuyết tăng trưởng kinh tế của Solow (1956), trong đó TFP được xem là phần dư phản ánh tiến bộ công nghệ và đổi mới quản lý vượt ra ngoài đóng góp của vốn và lao động. Lý thuyết tăng trưởng nội sinh bổ sung quan điểm tiến bộ công nghệ là yếu tố nội sinh, phát sinh từ hoạt động nghiên cứu phát triển (R&D) và học tập qua thực hành.

Mô hình cân bằng tổng quát của Ben Ferrett (2004) được áp dụng để phân tích tác động của dòng vốn FDI từ các nước phát triển (khu vực Bắc) sang các nước đang phát triển (khu vực Nam), qua đó làm tăng TFP khu vực nhận vốn thông qua chuyển giao công nghệ và hiệu ứng lan tỏa. Các tác động lan tỏa của FDI được phân loại gồm: tác động liên kết đầu vào - đầu ra, chuyển giao công nghệ, tác động cạnh tranh và nâng cao vốn con người. Tuy nhiên, hiệu quả lan tỏa phụ thuộc vào năng lực hấp thụ của doanh nghiệp trong nước và cơ sở hạ tầng.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng dữ liệu thứ cấp cấp ngành từ Tổng cục Thống kê Việt Nam giai đoạn 2000-2011, bao gồm 16 ngành kinh tế theo hệ thống VSIC-93. Số liệu về lao động, vốn, doanh thu, thuế và FDI được thu thập từ niên giám thống kê và cơ sở dữ liệu khảo sát doanh nghiệp.

Phương pháp hạch toán tăng trưởng theo Solow (1956) được sử dụng để tính tốc độ tăng trưởng TFP dựa trên biến động đầu ra, vốn và lao động, với tỷ trọng đóng góp của vốn và lao động được xác định từ tỷ lệ thu nhập tương ứng trong tổng giá trị đầu ra ngành.

Phân tích hồi quy dữ liệu bảng (panel data) với mô hình Fixed Effect và Random Effect được áp dụng để đánh giá tác động của FDI và các biến kiểm soát như thương mại quốc tế (tỷ lệ thuế xuất nhập khẩu), quy mô ngành (logarit tổng giá trị đầu ra) và cường độ vốn trên lao động (vốn cố định bình quân trên lao động) đến tăng trưởng TFP. Cỡ mẫu gồm 16 ngành trong 12 năm, tổng cộng 176 quan sát. Kiểm định Hausman được thực hiện để lựa chọn mô hình phù hợp.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Tốc độ tăng trưởng TFP theo ngành: Tăng trưởng TFP trung bình hàng năm giai đoạn 2001-2011 có sự khác biệt lớn giữa các ngành. Ngành bất động sản và dịch vụ tư vấn đạt mức tăng trưởng cao nhất khoảng 21,02%/năm, trong khi ngành sản xuất và phân phối điện, khí đốt và nước có tốc độ tăng trưởng âm -6,48%/năm. Lĩnh vực nông nghiệp và dịch vụ có tốc độ tăng trưởng TFP tích cực, ví dụ nông nghiệp và lâm nghiệp tăng 15,51%/năm, khách sạn và nhà hàng tăng 14%. Ngược lại, các ngành khai thác tài nguyên thiên nhiên và giáo dục, y tế có tốc độ tăng trưởng TFP âm.

2. Tác động của FDI đến tăng trưởng TFP: Kết quả hồi quy cho thấy dòng vốn FDI có tác động tiêu cực và có ý nghĩa thống kê ở mức 1% đến tăng trưởng TFP. Cụ thể, khi tỷ lệ vốn FDI trên tổng đầu ra ngành tăng 10%, tốc độ tăng trưởng TFP giảm từ 0,27% đến 0,39%.

3. Ảnh hưởng của thương mại quốc tế và quy mô ngành: Biến thương mại quốc tế (tỷ lệ thuế xuất nhập khẩu) cũng có tác động tiêu cực đến tăng trưởng TFP, với mức giảm khoảng 10,49% khi tỷ lệ này tăng 10%. Ngược lại, quy mô ngành có tác động tích cực và có ý nghĩa thống kê đến tăng trưởng TFP, khẳng định vai trò của quy mô sản xuất trong nâng cao năng suất.

4. Cường độ vốn trên lao động: Biến cường độ vốn không có ý nghĩa thống kê trong mô hình hồi quy, cho thấy mức độ sử dụng vốn trên lao động không ảnh hưởng rõ rệt đến tăng trưởng TFP trong các ngành nghiên cứu.

Thảo luận kết quả

Tác động tiêu cực của FDI đến tăng trưởng TFP có thể giải thích bởi hai nguyên nhân chính. Thứ nhất, hiện tượng tác động lấn át (crowding-out) khi doanh nghiệp FDI cạnh tranh mạnh mẽ khiến doanh nghiệp trong nước giảm sản lượng hoặc rời khỏi thị trường, làm suy giảm năng suất chung. Thứ hai, năng lực hấp thụ công nghệ và quản lý của doanh nghiệp trong nước còn hạn chế, dẫn đến việc chuyển giao công nghệ và hiệu ứng lan tỏa từ FDI không phát huy hiệu quả.

Ngoài ra, dòng vốn FDI tại Việt Nam chủ yếu tập trung vào các ngành khai thác tài nguyên và sử dụng lao động giá rẻ, ít đóng góp vào đổi mới công nghệ và nâng cao năng lực quản lý. Điều này phù hợp với kết quả tăng trưởng TFP thấp hoặc âm ở các ngành khai thác tài nguyên và công nghiệp nặng.

Kết quả cũng cho thấy thương mại quốc tế chưa phát huy tác động tích cực đến TFP do cơ cấu xuất khẩu chủ yếu là các sản phẩm sơ cấp và công nghệ thấp, chưa tạo áp lực đổi mới công nghệ mạnh mẽ cho doanh nghiệp trong nước. Quy mô ngành đóng vai trò quan trọng trong việc nâng cao năng suất nhờ tận dụng hiệu quả kinh tế theo quy mô và khả năng đầu tư cải tiến công nghệ.

Dữ liệu và kết quả có thể được trình bày qua biểu đồ tốc độ tăng trưởng TFP theo ngành và bảng hồi quy chi tiết các biến ảnh hưởng, giúp minh họa rõ ràng sự khác biệt và mức độ tác động của từng yếu tố.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường năng lực hấp thụ công nghệ cho doanh nghiệp trong nước: Đẩy mạnh đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao, nâng cao kỹ năng và trình độ quản lý nhằm cải thiện khả năng tiếp nhận và ứng dụng công nghệ từ FDI. Thời gian thực hiện: 3-5 năm; chủ thể: Bộ Khoa học và Công nghệ, Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội.

2. Chính sách ưu tiên thu hút FDI vào các ngành công nghệ cao và có giá trị gia tăng lớn: Điều chỉnh cơ chế thu hút đầu tư để khuyến khích các dự án FDI mang tính đổi mới công nghệ, hạn chế đầu tư vào các ngành khai thác tài nguyên và lao động giá rẻ. Thời gian: 2-4 năm; chủ thể: Bộ Kế hoạch và Đầu tư, Bộ Tài chính.

3. Phát triển liên kết giữa doanh nghiệp FDI và doanh nghiệp trong nước: Tạo điều kiện cho doanh nghiệp trong nước trở thành nhà cung cấp nguyên liệu, dịch vụ cho doanh nghiệp FDI, qua đó thúc đẩy chuyển giao công nghệ và nâng cao năng suất. Thời gian: liên tục; chủ thể: các địa phương, hiệp hội doanh nghiệp.

4. Cải thiện môi trường kinh doanh và hạ tầng kỹ thuật: Nâng cao chất lượng hạ tầng, giảm chi phí giao dịch, tạo môi trường cạnh tranh lành mạnh để doanh nghiệp trong nước phát triển bền vững. Thời gian: dài hạn; chủ thể: Chính phủ, các bộ ngành liên quan.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Nhà hoạch định chính sách kinh tế: Sử dụng kết quả nghiên cứu để xây dựng chính sách thu hút và quản lý FDI hiệu quả, đồng thời phát triển năng lực nội tại của nền kinh tế.

2. Các nhà nghiên cứu kinh tế phát triển: Tham khảo phương pháp luận và kết quả phân tích tác động của FDI đến TFP ở cấp độ ngành, làm cơ sở cho các nghiên cứu tiếp theo.

3. Doanh nghiệp trong nước và nhà đầu tư FDI: Hiểu rõ tác động của FDI đến năng suất và cạnh tranh ngành, từ đó điều chỉnh chiến lược đầu tư và hợp tác kinh doanh.

4. Các tổ chức tài chính và phát triển quốc tế: Đánh giá hiệu quả đầu tư và hỗ trợ kỹ thuật nhằm thúc đẩy tăng trưởng bền vững thông qua nâng cao năng suất yếu tố tổng hợp.

Câu hỏi thường gặp

1. FDI có tác động tích cực hay tiêu cực đến tăng trưởng TFP ở Việt Nam?
   Nghiên cứu cho thấy FDI có tác động tiêu cực đến tăng trưởng TFP ở các ngành kinh tế Việt Nam trong giai đoạn 2000-2011, với mức giảm TFP từ 0,27% đến 0,39% khi tỷ lệ vốn FDI tăng 10%. Nguyên nhân chính là do tác động lấn át và năng lực hấp thụ công nghệ hạn chế.

2. Tại sao thương mại quốc tế lại có tác động tiêu cực đến TFP?
   Cơ cấu xuất khẩu chủ yếu là sản phẩm sơ cấp và công nghệ thấp, chưa tạo áp lực đổi mới công nghệ và nâng cao năng suất cho doanh nghiệp trong nước, dẫn đến tác động tiêu cực đến TFP.

3. Quy mô ngành ảnh hưởng như thế nào đến tăng trưởng TFP?
   Quy mô ngành có tác động tích cực và có ý nghĩa thống kê đến tăng trưởng TFP, do tận dụng được hiệu quả kinh tế theo quy mô và khả năng đầu tư cải tiến công nghệ.

4. Cường độ vốn trên lao động có ảnh hưởng đến TFP không?
   Kết quả nghiên cứu không tìm thấy tác động có ý nghĩa thống kê của cường độ vốn trên lao động đến tăng trưởng TFP trong các ngành nghiên cứu.

5. Làm thế nào để nâng cao tác động tích cực của FDI đến TFP?
   Cần tăng cường năng lực hấp thụ công nghệ cho doanh nghiệp trong nước, thu hút FDI vào các ngành công nghệ cao, phát triển liên kết giữa doanh nghiệp FDI và trong nước, đồng thời cải thiện môi trường kinh doanh và hạ tầng kỹ thuật.

Kết luận

• Tốc độ tăng trưởng TFP ở Việt Nam giai đoạn 2000-2011 có sự khác biệt lớn giữa các ngành, cao ở lĩnh vực dịch vụ và nông nghiệp, thấp hoặc âm ở ngành khai thác tài nguyên và giáo dục, y tế.
• Dòng vốn FDI có tác động tiêu cực và có ý nghĩa thống kê đến tăng trưởng TFP các ngành, làm giảm năng suất yếu tố tổng hợp khi tỷ lệ vốn FDI tăng.
• Thương mại quốc tế cũng có tác động tiêu cực đến TFP, trong khi quy mô ngành có tác động tích cực.
• Nguyên nhân tác động tiêu cực của FDI bao gồm tác động lấn át doanh nghiệp trong nước và năng lực hấp thụ công nghệ hạn chế.
• Đề xuất các giải pháp nâng cao năng lực hấp thụ, thu hút FDI vào ngành công nghệ cao, phát triển liên kết doanh nghiệp và cải thiện môi trường kinh doanh nhằm thúc đẩy tăng trưởng TFP bền vững.

Hướng nghiên cứu tiếp theo: Mở rộng phân tích ở cấp độ doanh nghiệp, đánh giá tác động dài hạn của FDI và vai trò của các chính sách hỗ trợ công nghệ.

Kêu gọi hành động: Các nhà hoạch định chính sách và doanh nghiệp cần phối hợp thực hiện các giải pháp nâng cao năng suất và tận dụng hiệu quả dòng vốn FDI để thúc đẩy phát triển kinh tế bền vững.

Trích đoạn nội dung tài liệu

BỘ GIÁO DỤC ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH PHẠM TẤN ĐỘ TÁC ĐỘNG CỦA ĐẦU TƯ TRỰC TIẾP NƯỚC NGOÀI ĐẾN TĂNG TRƯỞNG NĂNG SUẤT YẾU TỐ TỔNG HỢP CỦA CÁC NGÀNH Ở VIỆT NAM LUẬN VĂN THẠC SĨ KINH TẾ TP. Hồ Chí Minh, tháng 10 năm 2013 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] BỘ GIÁO DỤC ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH PHẠM TẤN ĐỘ TÁC ĐỘNG CỦA ĐẦU TƯ TRỰC TIẾP NƯỚC NGOÀI ĐẾN TĂNG TRƯỞNG NĂNG SUẤT YẾU TỐ TỔNG HỢP CỦA CÁC NGÀNH Ở VIỆT NAM Chuyên ngành: Kinh tế phát triển Mã số: 60310105 LUẬN VĂN THẠC SĨ KINH TẾ NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: TS. PHẠM KHÁNH NAM TP. Hồ Chí Minh, tháng 10 năm 2013 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan luận văn này là do chính tôi thực hiện. Các trích dẫn và số liệu đều được dẫn nguồn và có độ chính xác cao nhất trong phạm vi hiểu biết của tôi. Kết quả trong luận văn là hoàn toàn trung thực. Phạm Tấn Độ TIEU LUAN MOI download : [e-mail] MỤC LỤC Trang phụ bìa Lời cam đoan Mục lục Danh mục hình Danh mục bảng Danh mục phụ lục Các từ viết tắt Tóm tắt CHƯƠNG 1: GIỚI THIỆU . Mục tiêu và phương pháp nghiên cứu . Câu hỏi nghiên cứu . Cấu trúc luận văn . 3 CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ THUYẾT. Khái niệm và nhân tố tác động đến TFP. Vai trò và tác động lan tỏa của FDI . Vai trò của FDI . Tác động lan tỏa của FDI . Mô hình cân bằng tổng quát . Nghiên cứu liên quan . 19 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.5 Khung phân tích . 24 CHƯƠNG 3: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU . Nguồn dữ liệu . Mô hình tính toán tăng trưởng TFP . Mô hình phân tích hồi quy . 28 CHƯƠNG 4: PHÂN TÍCH THỰC NGHIỆM . Tổng quan xu hướng dòng vốn FDI vào Việt Nam. Kết quả tính toán tăng trưởng TFP . Kết quả phân tích tác động FDI đến tăng trưởng TFP . 39 CHƯƠNG 5: KẾT LUẬN . 45 TÀI LIỆU THAM KHẢO . 53 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] DANH MỤC HÌNH Hình 2. Tác động cạnh tranh của FDI tới doanh nghiệp trong nước . Dòng vốn FDI N-S trong mô hình cân bằng tổng quát. Khung phân tích của nghiên cứu . Xu thế số dự án và các dòng vốn FDI giai đoạn 2000-2010 . Xu thế vốn FDI đăng ký và thực hiện giai đoạn 1991-2010 . Tốc độ tăng trưởng TFP bình quân hàng năm giai đoạn 2001-2011 . 37 DANH MỤC BẢNG Bảng 4. Vốn FDI theo phân ngành kinh tế, tích lũy đến cuối năm 2011 . Tốc độ tăng trưởng bình quân hàng năm giai đoạn 2001-2011 . Hệ số tương quan giữa các biến trong mô hình . Kết quả hồi qui cho mô hình tác động của FDI tới TFPG. TFPG bình quân hàng năm và tổng vốn FDI giai đoạn 2000-2011 . 43 DANH MỤC PHỤ LỤC Phụ lục 1: Kết quả tính toán tăng trưởng TFP . 53 Phụ lục 2: Thống kê các biến sử dụng trong phân tích hồi qui . 55 Phụ lục 3: Kết quả hồi qui . 57 Phụ lục 4: Hausman test . 60 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] CÁC TỪ VIẾT TẮT FDI Đầu tư trực tiếp nước ngoài FE Fixed Effect RE Random Effect R&D Nghiên cứu và phát triển TFP Năng suất yếu tố tổng hợp TFPG Tăng trưởng năng suất yếu tố tổng hợp TIEU LUAN MOI download : [e-mail] TÓM TẮT Nghiên cứu này nhằm mục đích đánh giá tác động của FDI đến tăng trưởng TFP cho 16 ngành ở Việt Nam trong giai đoạn 2000-2011. Nghiên cứu cho thấy về mặt lý thuyết, với vai trò không những mang đến nguồn vốn mà còn mang đến tri thức và công nghệ FDI được cho là có tác động lớn đến tăng trưởng kinh tế nói chung và tăng trưởng TFP nói riêng. Nghiên cứu sử dụng phương pháp hạch toán tăng trưởng để tính toán tăng trưởng TFP, kết quả cho thấy tăng trưởng TFP khá cao ở các ngành trong lĩnh vực dịch vụ và nông nghiệp, các ngành công nghiệp và khai thác tài nguyên thiên nhiên có tốc độ tăng trưởng TFP thấp, thậm chí có một số ngành âm. Nghiên cứu cũng thực hiện hồi qui dữ liệu bảng nhằm đánh giá tác động của dòng vốn FDI đến tăng trưởng TFP cho các ngành ở Việt Nam. Kết quả là dòng vốn FDI có tác động tiêu cực đến tăng trưởng TFP với mức ý nghĩa 1%. Theo kết quả ước lượng thì nếu tỉ lệ vốn FDI trên tổng đầu ra tăng lên 10% thì nó sẽ làm giảm TFP 0,27% -0,39% . Nghiên cứu cũng đưa ra một số lập luận để giải thích cho tác động tiêu cực này, thứ nhất có thể là do tác động lấn át của các doanh nghiệp FDI và năng lực hấp thu kém của các doanh nghiệp trong nước. Nguyên nhân thứ hai có thể là các dòng vốn FDI vào Việt Nam chủ yếu tập trung vào các ngành, lĩnh vực khai thác tài nguyên thiên nhiên và tận dụng nguồn lao động giá rẻ chứ không mang lại nhiều lợi ích cho tiến bộ công nghệ, nâng cao năng lực quản lý cho nền kinh tế. Qua đó, tác giả có đưa ra một số gợi ý chính sách nhằm cải thiện tác động của FDI lên tăng trưởng TFP. TIEU LUAN MOI download : [e-mail] CHƯƠNG 1: GIỚI THIỆU 1. Đặt vấn đề Theo mô hình tăng trưởng Tân cổ điển của Solow (1956), tăng trưởng GDP được hình thành từ ba yếu tố: vốn, lao động và năng suất yếu tố tổng hợp (TFP). TFP đo lường sự thay đổi đầu ra trên một đơn vị các đầu vào được kết hợp với nhau bao gồm cả yếu tố nghiên cứu và phát triển, công nghệ mới, chuyển dịch cơ cấu kinh tế, kỹ năng quản lý và các thay đổi trong tổ chức. TFP là chỉ tiêu phản ánh thế chủ động về kinh tế của một tổ chức hay một Quốc gia dựa trên sự đổi mới các quá trình sản xuất và công nghệ, kỹ thuật. TFP ngày càng trở nên quan trọng trong điều kiện phát triển dựa trên đổi mới bằng sự nhấn mạnh vào khả năng sáng tạo, đổi mới và các phương pháp quản lý tiên tiến cũng như các đầu tư mang lại giá trị gia tăng cao. Đối với các nước phát triển, tỷ trọng đóng góp của TFP vào tăng trưởng kinh tế là tương đối cao (Solow, 1957), còn trong điều kiện các nước đang phát triển, hầu hết đều trong tiến trình cung cấp lao động và cung cấp vốn cho nền kinh tế, nên đóng góp của vốn và lao động là chủ yếu trong tăng trưởng kinh tế. Nhưng nếu không có những giải pháp khoa học và công nghệ, phương thức quản lý, thì tăng vốn và tăng lao động một cách cơ học khó dẫn đến một nền kinh tế tăng trưởng cao. Trong bài báo về lý thuyết tăng trưởng của Solow (1994) khẳng định tăng vốn và lao động có thể dẫn đến tăng trưởng kinh tế ngắn hạn, phù hợp với giai đoạn đầu của quá trình công nghiệp hóa, còn tăng TFP mới là nguồn gốc tăng trưởng trong dài hạn.Vì vậy, trong điều kiện kinh tế toàn cầu ngày nay, yếu tố TFP ngày càng được coi là nhân tố quan trọng của tăng trưởng kinh tế. Thị trường tài chính trên toàn cầu hiện tại đang rộng mở và tạo nhiều thuận lợi cho các dòng vốn, trong đó có dòng vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) lưu chuyển một cách tự do gần như khắp thế giới. Gorg và Greenaway (2004) cho rằng dòng vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài thông qua đầu tư của các tập đoàn đa quốc gia ngoài việc mang đến nguồn vốn cho nước nhận đầu tư, còn mang đến rất nhiều lợi ích cho quốc gia 1 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] nhận đầu tư như những quy trình khoa học công nghệ sản xuất mới, giúp nâng cao trình độ quản lý của bộ phận quản lý và tay nghề cũng như trình độ chuyên môn của người lao động ở nước nhận đầu tư. Hiện tại các nước đang phát triển cũng như các nước phát triển đang tích cực thay đổi thể chế và mở cửa để thu hút tối đa dòng vốn quốc tế này, đặc biệt là các quốc gia đang phát triển. Việt Nam cũng không nằm ngoài xu hướng quốc tế trên, tính đến năm 2012 Việt Nam ghi nhận nguồn vốn đăng ký xấp xỉ 215 tỉ USD về tổng số từ hơn 14.800 dự án vốn đầu tư nước ngoài. Tổng số vốn thực hiện những dự án này lên tới gần 90 tỉ USD (Cục Đầu Tư Nước Ngoài, 2013). Ngoại trừ hai điểm đột biến vào các năm 1996 và 2008, đầu tư trực tiếp nước ngoài tại Việt Nam đã có xu hướng tăng dần. Tuy nhiên, nhiều nghiên cứu thực nghiện đã chỉ ra rằng dòng vốn FDI đi vào Việt Nam nói riêng và các nước đang phát triển nói chung không đóng góp tích cực vào nguồn gốc tăng trưởng của các nước này (Aitken và Harrison, 1999; Djankov và Hoekman, 2000; Konings, 2001; Binh, 2012). Alfaro và Ozcan (2008) nghiên cứu thực nghiệm trên dữ liệu 72 quốc gia trên thế giới cho rằng chỉ có con đường tăng trưởng thông qua gia tăng năng suất của nhân tố tổng hợp mới giúp quốc gia tăng trưởng bền vững, những quốc gia nhận đầu tư FDI và tăng trưởng thông qua gia tăng nguồn lực vốn và nhân lực thì dẫn tới tăng trưởng không bền vững vì sẽ rơi vào bẫy thu nhập trung bình. Ở Việt Nam nghiên cứu Nguyễn Thị Tuệ Anh và cộng sự (2005) chỉ ra rằng dòng vốn FDI ở Việt Nam có tác động thúc đẩy nền kinh tế tăng trưởng mạnh mẽ nhưng chỉ thông qua việc gia tăng lượng vốn trong nền kinh tế chứ không làm gia tăng năng suất lao động và vốn nhân lực thông qua đổi mới công nghệ, hay nói cách khác không giúp gia tăng TFP. Ở Việt Nam chưa có nghiên cứu nào ở cấp độ ngành đánh giá tác động của dòng vốn FDI đến tăng trưởng TFP. Do đó, mục đích nghiên cứu của tác giả ở đây là xem xét liệu dòng vốn FDI có thật sự tác động đến tăng trưởng TFP ở cấp độ ngành ở Việt Nam trong giai đoạn 2000-2011 hay không. Và nếu có thì đó là tác động tích cực hay tiêu cực. 2 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail. Mục tiêu và phương pháp nghiên cứu Luận văn có hai mục tiêu nghiên cứu chính, thứ nhất là tính toán tốc độ tăng trưởng TFP của các ngành. Thứ hai là đánh giá tác động của dòng vốn FDI đến tốc độ tăng trưởng TFP của các ngành ở Việt Nam.